1. са̄леййакасуттаван̣н̣ана̄
439. маха̄джанака̄йе саннипатитети кечи ‘‘пахам̣санавидхим̣ дассетва̄ ра̄джакума̄рам̣ ха̄сесса̄ма̄’’ти, кечи ‘‘там̣ кӣл̣анам̣ пассисса̄ма̄’’ти евам̣ маха̄джанасамӯхе саннипатите. деванат̣анти диббагандхаббам̣. кусалам̣ кусаланти вачанам̣ упа̄да̄йа̄ти ‘‘каччи кусалам̣? а̄ма кусала’’нти вачанапат̣ивачанавасена паваттакусалава̄дита̄йа те манусса̄ а̄дито кусала̄ти саман̃н̃ам̣ лабхим̣су. тесам̣ кусала̄нам̣ иссара̄ти ра̄джакума̄ра̄ косала̄. косале джа̄та̄. тесам̣ нива̄соти саббам̣ пуббе вуттанайамева. тена̄ха ‘‘со падесо косала̄ти вуччатӣ’’ти.
ча̄рикам̣ чарама̄ноти са̄ман̃н̃авачанампи ‘‘махата̄…пе… тадавасарӣ’’ти вачанато висесам̣ нивит̣т̣хамева̄ти а̄ха ‘‘атуритача̄рикам̣ чарама̄но’’ти. махата̄ти гун̣амахаттенапи сан̇кхйа̄махаттенапи махата̄. тасмин̃хи бхиккхусамӯхе кечи адхисӣласиккха̄васена сӣласампанна̄, татха̄ кечи сӣласама̄дхисампанна̄, кечи сӣласама̄дхипан̃н̃а̄сампанна̄ти гун̣амахаттенапи со бхиккхусамӯхо маха̄ти. там̣ ана̄маситва̄ сан̇кхйа̄махаттамева дассенто ‘‘сатам̣ ва̄’’тиа̄дима̄ха. ан̃н̃ага̄мапат̣ибаддхаджӣвика̄васена самосаранти еттха̄ти самосаран̣ам̣, га̄мо нива̄сага̄мо. нти са̄лам̣ бра̄хман̣ага̄мам̣. виха̄роти бхагавато вихаран̣ат̣т̣ха̄нам̣. еттха̄ти етасмим̣ са̄леййакасутте. анийамитоти асукасмим̣ а̄ра̄ме паббате руккхамӯле ва̄ти на нийамито, сарӯпаггахан̣авасена на нийамитва̄ вутто. тасма̄ти анийамитатта̄. аттха̄паттисиддхаматтхам̣ парикаппанавасена дассенто ‘‘ванасан̣д̣о бхависсатӣ’’ти а̄ха, аддха̄ бхавеййа̄ти аттхо.
упалабхим̣сӯти (са̄раттха. т̣ӣ. 1.1.веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄; дӣ. ни. т̣ӣ. 1.255; а. ни. т̣ӣ. 2.3.64) саванавасена упалабхим̣сӯти имаматтхам̣ дассенто ‘‘сотадва̄ра…пе… джа̄ним̣сӯ’’ти а̄ха. авадха̄ран̣апхалатта̄ саббампи ва̄кйам̣ антогадха̄вадха̄ран̣анти а̄ха ‘‘падапӯран̣аматте ва̄ нипа̄то’’ти. авадха̄ран̣аттхети пана имина̄ ит̣т̣хаттха̄вадха̄ран̣аттхам̣ кхо-саддаггахан̣анти дассети. ‘‘ассосу’’нти падам̣ кхо-садде гахите тена пхуллитаман̣д̣итавибхӯситам̣ вийа хонтам̣ пӯритам̣ на̄ма хоти, тена ча пуримапаччхимапада̄ни сам̣силит̣т̣ха̄ни хонти, на тасмим̣ аггахитети а̄ха ‘‘падапӯран̣ена бйан̃джанасилит̣т̣хата̄маттамева̄’’ти. матта-саддо висесаниваттиаттхо. тенасса анаттхантарадӣпанатам̣ дассети, ева-саддена пана бйан̃джанасилит̣т̣хата̄йа екантикатам̣. са̄ла̄йам̣ джа̄та̄ сам̣вад̣д̣хака̄ са̄леййака̄ йатха̄ ‘‘каттеййака̄ уббхеййака̄’’ти.
самитапа̄патта̄ти аччантам̣ анавасесато сава̄санам̣ самитапа̄патта̄. еван̃хи ба̄хиракавӣтара̄гасеккха̄секкхапа̄пасаманато бхагавато па̄пасаманам̣ висеситам̣ хоти. анекаттхатта̄ нипа̄та̄нам̣ идха ануссаваттхо адхиппетоти а̄ха ‘‘кхалӯти ануссаванаттхе нипа̄то’’ти. а̄лапанаматтанти пийа̄ла̄павачанам̣. пийасамуда̄ха̄ра̄ хете ‘‘бхо’’ти ва̄ ‘‘а̄вусо’’ти ва̄ ‘‘дева̄нам̣пийа̄’’ти ва̄. готтавасена̄ти еттха там̣ та̄йатӣти готтам̣. готамоти хи паваттама̄нам̣ абхидха̄нам̣ буддхин̃ча екам̣сикависайата̄йа та̄йати раккхатӣти готамаготтам̣. йатха̄ хи буддхи а̄рамман̣абхӯтена аттхена вина̄ на ваттати, евам̣ абхидха̄нам̣ абхидхеййабхӯтена, тасма̄ со та̄ни та̄йати раккхатӣти вуччати. со пана аттхато ан̃н̃акулапарампара̄са̄дха̄ран̣ам̣ тасса куласса а̄дипурисасамуда̄гатам̣ там̣кулапарийа̄паннаса̄дха̄ран̣ам̣ са̄ман̃н̃арӯпанти дат̣т̣хаббам̣. учча̄кулапаридӣпанам̣ удитодитавипулакхаттийакулавибха̄ванато. саббакхаттийа̄нан̃хи а̄дибхӯтамаха̄самматамаха̄ра̄джато пат̣т̣ха̄йа асамбхиннам̣ ул̣а̄ратамам̣ сакйара̄джакулам̣. кеначи па̄риджун̃н̃ена̄ти н̃а̄типа̄риджун̃н̃абхогапа̄риджун̃н̃а̄дина̄ кеначипи па̄риджун̃н̃ена париха̄нийа̄ анабхибхӯто анаджджхоттхат̣о. татха̄ хи када̄чипи тасса куласса та̄дисапа̄риджун̃н̃а̄бха̄во, абхиниккхаманака̄ле ча тато самиддхатамабха̄во локе па̄кат̣о пан̃н̃а̄тоти. сакйакула̄ паббаджитоти идам̣ вачанам̣ бхагавато саддха̄паббаджитабха̄вадӣпанам̣ вуттам̣ махантам̣ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ махантан̃ча бхогаккхандхам̣ паха̄йа паббаджитабха̄вадӣпанато. еттха ча саман̣оти имина̄ париккхакаджанехи бхагавато бахуматабха̄во дассито самитапа̄пата̄дӣпанато, готамоти имина̄ локийаджанехи ул̣а̄ратамакулӣната̄дӣпанато.
аббхуггатоти еттха абхи-саддо иттхамбхӯта̄кхйа̄не, там̣йогато пана ‘‘бхавантам̣ готама’’нти упайогавачанам̣ са̄миаттхепи сама̄нам̣ иттхамбхӯтайогадӣпанато ‘‘иттхамбхӯта̄кхйа̄наттхе’’ти вуттам̣. тена̄ха ‘‘тасса кхо пана бхото готамасса̄ти аттхо’’ти. калйа̄н̣оти бхаддако. са̄ часса калйа̄н̣ата̄ ул̣а̄рависайата̄йа̄ти а̄ха ‘‘калйа̄н̣агун̣асаманна̄гато’’ти. там̣висайата̄ хеттха саманна̄гамо. сет̣т̣хоти еттха̄пи есева найо йатха̄ ‘‘бхагава̄ти вачанам̣ сет̣т̣ха’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄; висуддхи. 1.142; уда̄. ат̣т̣ха. 1; итиву. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄; маха̄ни. ат̣т̣ха. 50). ‘‘бхагава̄ араха’’нтиа̄дина̄ гун̣а̄нам̣ сам̣киттанато сам̣садданато ча киттисаддо ван̣н̣оти а̄ха ‘‘киттийева̄’’ти. киттипарийа̄йопи хи садда-саддо йатха̄ там̣ ‘‘ул̣а̄расадда̄ исайо гун̣аванто тапассино’’ти. тхутигхосоти абхиттхавуда̄ха̄ро. аджджхоттхаритва̄ти пат̣ипаккха̄бха̄вена анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ата̄йа ча абхибхавитва̄.
со бхагава̄ти йо со саматим̣са па̄рамийо пӯретва̄ саббакилесе бхан̃джитва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо дева̄нам̣ атидево сакка̄нам̣ атисакко брахма̄нам̣ атибрахма̄ локана̄тхо бха̄гйавантата̄дӣхи ка̄ран̣ехи бхагава̄ти ладдхана̄мо, со бхагава̄. ‘‘бхагава̄’’ти хи идам̣ саттху на̄макиттанам̣. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘бхагава̄ти нетам̣ на̄мам̣ ма̄тара̄ ката’’нтиа̄ди (маха̄ни. 149, 198, 210; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 2). парато пана ‘‘бхагава̄’’ти гун̣акиттанамева. евам̣ ‘‘араха’’нтиа̄дӣхи падехи йе садеваке локе ативийа пан̃н̃а̄та̄ буддхагун̣а̄, те на̄наппака̄рато вибха̄вита̄ти дассетум̣ паччекам̣ итипи-саддо йоджетабботи а̄ха ‘‘итипи арахам̣, итипи сама̄самбуддхо…пе… итипи бхагава̄’’ти. ‘‘итипетам̣ бхӯтам̣, итипетам̣ таччха’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.6) вийа хи идха ити-саддо а̄саннапаччаккхака̄ран̣аттхо, пи-саддо сампин̣д̣анаттхо тена тесам̣ гун̣а̄нам̣ бахубха̄вадӣпанато. та̄ни гун̣асаллаккхан̣ака̄ран̣а̄ни саддха̄сампанна̄нам̣ вин̃н̃уджа̄тика̄нам̣ паччаккха̄ни ева̄ти дассенто ‘‘имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена̄ти вуттам̣ хотӣ’’тиа̄ди. тато висуддхимаггато. тесанти ‘‘араха’’нтиа̄дӣнам̣. виттха̄ро аттханиддесо гахетаббо. тато ева там̣сам̣ван̣н̣ана̄йам̣ (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.130) вутто ‘‘а̄рака̄ти арахам̣ сувидӯрабха̄вато, а̄рака̄ти арахам̣ а̄саннабха̄вато, рахитаббасса абха̄вато, сайан̃ча арахитаббато, наттхи етасса рахогаманам̣ гатӣсу пачча̄джа̄ти, па̄сам̣сабха̄вато ва̄ араха’’нтиа̄дина̄ ‘‘араха’’нтиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ аттхо виттха̄рато ведитаббо.
бхаванти четтха (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.130; са̄раттха. т̣ӣ. 1.веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄) –
‘‘самма̄ наппат̣ипаджджанти, йе нихӣна̄сайа̄ нара̄;
а̄рака̄ техи бхагава̄, дӯре тена̄рахам̣ мато.
йе самма̄ пат̣ипаджджанти, суппан̣ӣта̄дхимуттика̄;
бхагава̄ техи а̄санно, тена̄пи арахам̣ джино.
па̄падхамма̄ раха̄ на̄ма, са̄дхӯхи рахитаббато;
тесам̣ сут̣т̣ху пахӣнатта̄, бхагава̄ арахам̣ мато.
йе саччхикатасаддхамма̄, арийа̄ суддхагочара̄;
на техи рахито хоти, на̄тхо тена̄рахам̣ мато.
рахо ва̄ гаманам̣ йасса, сам̣са̄ре наттхи саббасо;
пахӣнаджа̄тимаран̣о, арахам̣ сугато мато.
гун̣ехи садисо наттхи, йасма̄ локе садеваке;
тасма̄ па̄сам̣сийатта̄пи, арахам̣ двипадуттамо.
а̄рака̄ мандабуддхӣнам̣, а̄санна̄ ча виджа̄натам̣;
раха̄нам̣ суппахӣнатта̄, видӯнамарахеййато;
бхавесу ча раха̄бха̄ва̄, па̄сам̣са̄ арахам̣ джино’’ти.
сундаранти бхаддакам̣. тан̃ча пассантасса хитасукха̄вахабха̄вена ведитаббанти а̄ха ‘‘аттха̄вахам̣ сукха̄ваха’’нти. таттха аттха̄ваханти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхасан̃хитахита̄вахам̣. сукха̄ваханти таппарийа̄паннативидхасукха̄вахам̣. татха̄рӯпа̄нанти та̄диса̄нам̣. йа̄дисехи пана гун̣ехи бхагава̄ саманна̄гато, техи чатуппама̄н̣икасса локасса саббатха̄пи аччанта̄йа паса̄данӣйоти дассетум̣ ‘‘анекехипӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йатха̄бхӯта…пе… арахатанти имина̄ дхаммаппама̄н̣а̄нам̣ лӯкхаппама̄н̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ бхагавато паса̄да̄вахатама̄ха, итарена итаресам̣. дассанаматтамписа̄дху хотӣти еттха косийасакун̣асса ваттху катхетаббам̣. екам̣ падампи сотум̣ лабхисса̄ма, са̄дхутарам̣йева бхависсатӣти еттха ман̣д̣ӯкадевапуттаваттху катхетаббам̣.
имина̄ найена ага̄рикапуччха̄ а̄гата̄ти идам̣ йебхуййавасена вуттам̣. йебхуййена хи ага̄рика̄ евам̣ пуччханти. анага̄рикапуччха̄йапи есева найо. йатха̄ на сакконти…пе… виссаджджентоти имина̄ саттху тесам̣ бра̄хман̣агахапатика̄нам̣ нигган̣ханавидхим̣ дассети. тесан̃хи сам̣кхиттаручита̄йа сан̇кхепадесана̄, та̄йа аттхам̣ аджа̄нанта̄ виттха̄радесанам̣ а̄йа̄чанти, са̄ ча несам̣ сам̣кхиттаручита̄ пан̣д̣итама̄нита̄йа, со ча ма̄но йатха̄деситасса аттхасса аджа̄нанте аппатит̣т̣хо хоти, ити бхагава̄ тесам̣ ма̄наниггахавидхим̣ чинтетва̄ сан̇кхепенева пан̃хам̣ виссаджджеси, на саббасо десана̄йа асаллаккхан̣аттхам̣. тена̄ха ‘‘пан̣д̣итама̄ника̄ хӣ’’тиа̄ди. йасма̄ мам̣ тумхе йа̄чатха, сам̣кхиттена вуттаматтхам̣ на джа̄ниттха̄ти адхиппа̄йо.
440. ‘‘екавидхена н̃а̄н̣аваттху’’нтиа̄дӣсу (вибха. 751) вийа кот̣т̣ха̄саттхо видха-саддо, со ча вибхаттивачанавипалла̄сам̣ катва̄ паччатте каран̣авачанавасена ‘‘тивидха’’нти вутто. аттхо пана каран̣апутхувачанавасена дат̣т̣хабботи а̄ха ‘‘тивидханти тӣхи кот̣т̣ха̄сехӣ’’ти. пака̄раттхо ва̄ видха-саддо, пака̄раттхатта̄йева лаббхама̄нам̣ адхаммачарийа̄висамачарийа̄бха̄васа̄ман̃н̃ам̣, ка̄йадва̄рикабха̄васа̄ман̃н̃ам̣ ва̄ упа̄да̄йа екаттам̣ нетва̄ ‘‘тивидха’’нти вуттам̣. пака̄рабхеде пана апеккхите ‘‘тивидха̄’’иччева вуттам̣ хоти. ка̄йена̄ти еттха ка̄йоти чопанака̄йо адхиппето, со ча адхаммачарийа̄йа два̄рабхӯто тена вина̄ тасса̄ аппаваттанато. ка̄йена̄ти ча хетумхи каран̣авачанам̣. кин̃ча̄пи хи адхаммачарийа̄сан̇кха̄тачетана̄самут̣т̣ха̄на̄ са̄ вин̃н̃атти, на ча са̄ пат̣т̣ха̄не а̄гатесу чатувӣсатийа̄ паччайесу екенапи паччайена четана̄йа паччайо хоти, тасса̄ пана татха̄паваттама̄на̄йа ка̄йакаммасан̃н̃ита̄йа четана̄йа паватти хотӣти тена два̄рена лаккхитаббабха̄вато тасса̄ ка̄ран̣ам̣ вийа ча саббоха̄раматтам̣ хоти. ка̄йадва̄рена̄ти ва̄ ка̄йена два̄рабхӯтена ка̄йадва̄рабхӯтена̄ти там̣ иттхамбхӯталаккхан̣е каран̣авачанам̣. адхаммам̣ чарати ета̄йа̄ти адхаммачарийа̄, татха̄паватта̄ четана̄. адхаммоти пана там̣самут̣т̣ха̄но пайого дат̣т̣хаббо. дхаммато анапета̄ти дхамма̄, на дхамма̄ти адхамма̄, адхамма̄ ча са̄ чарийа̄ ча̄ти адхаммачарийа̄. паччанӣкасаманат̣т̣хена самам̣, сама̄нам̣ садисам̣ йуттанти ва̄ самам̣, сучаритам̣. самато вигатам̣, вируддхам̣ ва̄ тасса̄ти висамам̣, дуччаритам̣. са̄ ева висама̄ чарийа̄ти висамачарийа̄. саббесу кан̣хасуккападесӯти ‘‘чатуббидхам̣ ва̄ча̄йа адхаммачарийа̄висамачарийа̄ хотӣ’’тиа̄дина̄ уддесаниддесавасена а̄гатесу саббесу кан̣хападесу – ‘‘тивидхам̣ кхо гахапатайо ка̄йена дхаммачарийа̄самачарийа̄ хотӣ’’тиа̄дина̄ уддесаниддесавасена а̄гатесу саббесу суккападесу ча.
родети курӯракаммантата̄йа парапат̣ибаддхе сатте ассӯни мочетӣти руддо, со ева луддо ра-ка̄расса ла-ка̄рам̣ катва̄. каккхал̣оти луддо. да̄рун̣оти пхарусо. са̄хасикоти са̄хассака̄рӣ. сачепи на липпанти. татха̄видхо паресам̣ гха̄танасӣло лохитапа̄н̣ӣтвева вуччати йатха̄ да̄насӣло паресам̣ да̄наттхам̣ адхотахаттхопи ‘‘пайатапа̄н̣ӣ’’твева вуччати. пахаран̣ам̣ паха̄рада̄наматтам̣ хатам̣, павуддхам̣ пахаран̣ам̣ парасса ма̄ран̣ам̣ пахатанти дассенто ‘‘хате’’тиа̄дима̄ха. таттха нивит̣т̣хоти абхинивит̣т̣хо пасуто.
йасса васена ‘‘парасса̄’’ти са̄миниддесо, там̣ са̄патеййам̣. йан̃хи са̄ман̃н̃ато гахитам̣, там̣ тенева са̄миниддесена пака̄ситанти а̄ха ‘‘парасса сантака’’нти. парассапаравиттӯпакаран̣анти ва̄ екамеветам̣ сама̄сападам̣, йам̣ кин̃чи парасантакам̣ висесато парасса виттӯпакаран̣ам̣ ва̄ти аттхо. техи парехӣти йесам̣ сантакам̣, техи. йасса васена пурисо ‘‘тхено’’ти вуччати, там̣ тхеййанти а̄ха ‘‘авахаран̣ачиттассетам̣ адхивачана’’нти. тхеййасан̇кха̄тена, на висса̄сата̄вака̄лика̄дивасена̄ти аттхо.
мате ва̄ти ва̄-саддо авуттавикаппаттхо. тена паббаджита̄дибха̄вам̣ сан̇ган̣ха̄ти. етенупа̄йена̄ти йам̣ ма̄тари мата̄йа, нат̣т̣ха̄йа ва̄ пита̄ раккхати, са̄ питураккхита̄. йам̣ убхосу асантесу бха̄та̄ раккхати, са̄ бха̄тураккхита̄ти евама̄дим̣ сандха̄йа̄ха. сабха̄гакула̄нӣти а̄ва̄хакирийа̄йа сабха̄га̄ни кула̄ни. дассукавидхим̣ ва̄ уддисса т̣хапитадан̣д̣а̄ра̄джа̄дӣхи. самма̄дит̣т̣хисутте (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.89) ‘‘асаддхамма̄дхиппа̄йена ка̄йадва̄раппаватта̄ агаманӣйат̣т̣ха̄навӣтиккамачетана̄’’ти евам̣ вуттамиччха̄ча̄ралаккхан̣авасена.
хаттхапа̄да̄дихетӯти хаттхапа̄да̄дибхеданахету. дханахетӯти дханасса ла̄бхахету джа̄нихету ча. ла̄бхоти гха̄саччха̄дана̄ни лаббхатӣти ла̄бхо. кин̃чиккханти кин̃чиматтакам̣ а̄мисаджа̄там̣. тена̄ха ‘‘йам̣ ва̄’’тиа̄ди. джа̄нантойева̄ти муса̄бха̄вам̣ тасса ваттхуно аттхи, там̣ джа̄нанто ева.
ан̣д̣ака̄ти вуччати руккхе ан̣д̣асадиса̄ ган̣т̣хийо. йатха̄ тхаддха̄ висама̄ дуббинӣта̄ ча хонти, евамевам̣ кхум̣санавамбханавасена паваттава̄ча̄пи хи ‘‘ан̣д̣ака̄’’ти вутта̄. тена̄ха ‘‘йатха̄ садосе руккхе’’тиа̄ди. каккаса̄ти пхаруса̄ ева, со панасса̄ каккасабха̄во бйа̄па̄данимиттата̄йа тато пӯтика̄ти. тена̄ха ‘‘йатха̄ на̄ма̄’’тиа̄ди. кат̣ука̄ти анит̣т̣ха̄. амана̄па̄ти на манавад̣д̣ханӣ, тато ева досаджананӣ, читтасандосуппаттика̄рика̄. маммесӯти гхат̣т̣анена дуккхуппаттито маммасадисесу джа̄тиа̄дӣсу. лагганака̄рӣти евам̣ вадантасса евам̣ вада̄мӣти аттха̄дхиппа̄йена лагганака̄рӣ, на бйан̃джанавасена. кодхасса а̄санна̄ тасса ка̄ран̣абха̄вато. садосава̄ча̄йа̄ти аттано самут̣т̣ха̄пакадосасса васена садосава̄ча̄йа вевачана̄ни.
ака̄лена̄ти айуттака̄лена. ака̄ран̣анисситанти ниппхалам̣. пхалан̃хи ка̄ран̣анисситам̣ на̄ма тадавина̄бха̄вато. ака̄ран̣анисситам̣ ниппхалам̣, сампханти аттхо. асабха̄ваватта̄ти айа̄тха̄вава̄дӣ. асам̣варавинайапат̣исам̣йуттасса̄ти сам̣варавинайарахитасса, аттано сун̣антасса ча на сам̣варавинайа̄вахасса ватта̄. хадайаман̃джӯса̄йам̣ нидхетунти ахитасам̣хитатта̄ читтам̣ ануппависетва̄ нидхетум̣. айуттака̄лети дхаммам̣ катхентена йо аттхо йасмим̣ ка̄ле ваттаббо, тато пуббе паччха̄ тасса ака̄ло, тасмим̣ айуттака̄ле ватта̄ хоти. анападесанти бхагавата̄ асукасутте евам̣ вуттанти сутта̄падесавирахитам̣. апариччхеданти париччхедарахитам̣. йатха̄ пана ва̄ча̄ париччхедарахита̄ хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘суттам̣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. упалаббханти ануйогам̣. ба̄хиракатхам̣йева̄ти йам̣ суттам̣, джа̄такам̣ ва̄ никкхиттам̣, тасса сарӣрабхӯтам̣ катхам̣ ана̄маситва̄ тато бахибхӯтам̣йева катхам̣. сампаджджитва̄ти вирул̣хам̣ а̄паджджитва̄. павен̣иджа̄така̄ва̄ти ануджа̄тапа̄рохамӯла̄нийева тит̣т̣ханти. а̄харитва̄ти никкхиттасуттато ан̃н̃ампи ануйогаупама̄ваттхувасена таданупайогинам̣ а̄харитва̄. джа̄на̄петунти етадаттхамидам̣ вуттанти джа̄на̄петум̣ йо саккоти. тасса катхетунти тасса татха̄рӯпасса дхаммакатхикасса бахумпи катхетум̣ ват̣т̣ати. на аттханисситанти аттано паресан̃ча на хита̄вахам̣.
абхиджджха̄йанам̣ йебхуййена парасантакасса дассанавасена хотӣти ‘‘абхиджджха̄йа олокета̄ хотӣ’’ти вуттам̣. абхиджджха̄йанто ва̄ абхиджджха̄йитам̣ ваттхум̣ йаттха каттхачи т̣хитампи паччаккхато пассанто вийа абхиджджха̄йатӣти вуттам̣ ‘‘абхиджджха̄йа олокета̄ хотӣ’’ти. каммапатхабхедо на хоти, кевалам̣ лобхаматтова хоти парин̣а̄манавасена аппаваттатта̄. йатха̄ пана каммапатхабхедо хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘йада̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. парин̣а̄метӣти аттано сантакабха̄вена париггайха на̄мети.
випанначиттоти бйа̄па̄дена випаттим̣ а̄па̄дитачитто. тена̄ха ‘‘пӯтибхӯтачитто’’ти. бйа̄па̄до хи висам̣ вийа лохитасса читтам̣ пӯтибха̄вам̣ джанети. досена дут̣т̣хачиттасан̇каппоти висена вийа саппиа̄дикопена дӯситачиттасан̇каппо. гха̄тӣйантӯти ханӣйанту. вадхам̣ па̄пун̣антӯти маран̣ам̣ па̄пун̣анту. ма̄ ва̄ ахесунти саббена саббам̣ на хонту. тена̄ха ‘‘кин̃чипи ма̄ ахесу’’нти, анавасесавина̄сам̣ па̄пун̣антӯти аттхо. хан̃н̃антӯти а̄дичинтаненева̄ти екантато вина̄сачинта̄йа ева.
миччха̄дит̣т̣хикоти айонисо уппаннадит̣т̣хико. со ча екантато кусалапат̣ипаккхадит̣т̣хикоти а̄ха ‘‘акусаладассано’’ти. випаллаттхадассаноти дхаммата̄йа випарийа̄сагга̄хӣ. наттхи диннанти деййадхаммасӣсена да̄нам̣ вуттанти а̄ха ‘‘диннасса пхала̄бха̄вам̣ сандха̄йа вадатӣ’’ти. диннам̣ пана анна̄диваттхум̣ катхам̣ пат̣иккхипати. еса найо ‘‘йит̣т̣хам̣ хута’’нти еттха̄пи. маха̄йа̄готи саббаса̄дха̄ран̣ам̣ маха̄да̄нам̣. пахен̣акасакка̄роти па̄хунака̄нам̣ каттаббасакка̄ро. пхаланти а̄нисам̣сапхалан̃ча ниссандапхалан̃ча. випа̄коти садисам̣ пхалам̣. паралоке т̣хитасса айам̣ локо наттхӣти паралоке т̣хитасса каммуна̄ ладдхаббо айам̣ локо на хоти. идхалоке т̣хитассапи паралоко наттхӣти идхалоке т̣хитасса каммуна̄ ладдхаббо паралоко на хоти. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘саббе таттха таттхева уччхиджджантӣ’’ти. име сатта̄ йаттха йаттха бхавайонигатиа̄дӣсу т̣хита̄ таттха таттхева уччхиджджанти нирудайавина̄савасена винассанти. пхала̄бха̄вавасена̄ти ма̄та̄питӯсу самма̄пат̣ипаттимиччха̄пат̣ипаттӣнам̣ пхаласса абха̄вавасена ‘‘наттхи ма̄та̄, наттхи пита̄’’ти вадати, на ма̄та̄питӯнам̣, на̄пи тесу самма̄пат̣ипаттимиччха̄пат̣ипаттӣнам̣ абха̄вавасена тесам̣ локапаччаккхатта̄. буббул̣акасса вийа имесам̣ сатта̄нам̣ уппа̄до на̄ма кевалова, на чавитва̄ а̄гаманапуббакоти дассанаттхам̣ ‘‘наттхи сатта̄ опапа̄тика̄’’ти вуттанти а̄ха ‘‘чавитва̄ упападжджанакасатта̄ на̄ма наттхӣти вадатӣ’’ти. саман̣ена на̄ма йа̄тха̄вато джа̄нантена кассачи кин̃чи акатхетва̄ сан̃н̃атена бхавитаббам̣, ан̃н̃атха̄ ахопурисика̄ на̄ма сийа̄, ким̣ паро парасса кариссати, татха̄ аттано сампа̄данасса кассачи авасаро ева наттхи таттха таттхева уччхиджджанатоти а̄ха ‘‘йе иман̃ча…пе… паведентӣ’’ти. етта̄вата̄ти ‘‘наттхи динна’’нтиа̄дина̄ бйападесена. дасаваттхука̄ти пат̣иккхипитабба̄ни даса ваттхӯни етисса̄ти дасаваттхука̄.
441. анабхиджджха̄дайо хет̣т̣ха̄ аттхато пака̄ситатта̄ утта̄наттха̄йева.
442. саха бйайати гаччхатӣти сахабйо, сахаваттанако, тасса бха̄во сахабйата̄, сахапаваттӣти а̄ха ‘‘сахабха̄вам̣ упагаччхеййа’’нти. брахма̄нам̣ ка̄йо самӯхоти брахмака̄йо, таппарийа̄панната̄йа таттха гата̄ти брахмака̄йика̄. ка̄мам̣ чета̄йа саббассапи брахманика̄йасса саман̃н̃а̄йа бхавитаббам̣, ‘‘а̄бха̄на’’нтиа̄дина̄ пана дутийаджджха̄набхӯмика̄дӣнам̣ упари гахитатта̄ гобалӣбаддан̃а̄йена тадавасеса̄нам̣ айам̣ саман̃н̃а̄ти а̄ха ‘‘брахмака̄йика̄нам̣ дева̄нанти пат̣хамаджджха̄набхӯмидева̄на’’нти. а̄бха̄ на̄ма висум̣ дева̄ наттхи, паритта̄бха̄дӣнам̣йева пана а̄бха̄вантата̄са̄ман̃н̃ена екаджджхам̣ гахетва̄ паваттам̣ етам̣ адхивачанам̣, йадидам̣ ‘‘а̄бха̄’’ти йатха̄ ‘‘брахмапа̄рисаджджабрахмапурохитамаха̄брахма̄нам̣ брахмака̄йика̄’’ти. паритта̄бха̄нантиа̄ди пана̄ти а̄ди-саддена аппама̄н̣а̄бха̄нам̣ дева̄нам̣ а̄бхассара̄нам̣ дева̄нанти имам̣ па̄л̣им̣ сан̇ган̣ха̄ти. екато аггахетва̄ти а̄бха̄ти ва̄, екаттака̄йана̄наттасан̃н̃а̄ти ва̄ екато аггахетва̄. тесам̣йева̄ти а̄бха̄ти вуттадева̄нам̣йева. бхедато гахан̣анти ка̄ран̣асса хӣна̄дибхедабхинната̄дассанавасена паритта̄бха̄диггахан̣ам̣. ити бхагава̄ а̄саваккхайам̣ дассетва̄ти евам̣ бхагава̄ дхаммачарийам̣, самачарийам̣, ват̣т̣анисситам̣ сугатига̄мипат̣ипадам̣, виват̣т̣анисситам̣ а̄саваккхайага̄мипат̣ипадам̣ катва̄ тибхавабхан̃джанато а̄саваккхайам̣ дассетва̄ арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣хапеси.
идха т̣хатва̄ти имасмим̣ дхаммачарийа̄самачарийа̄йа ниддесе т̣хатва̄. девалока̄ сама̄нетабба̄ти чхаббӣсатипи девалока̄ самодха̄нетабба̄. вӣсати брахмалока̄ти там̣там̣бхавапарийа̄паннаника̄йавасена вӣсати брахмалока̄, вӣсати брахманика̄йа̄ти аттхо. дасакусалакаммапатхехӣти йатха̄рахам̣ дасакусалакаммапатхехи каммӯпаниссайапаччайабхӯтехи кевалам̣ упаниссайабхӯтехи ча ниббатти дассита̄.
тин̣н̣ам̣ сучарита̄нанти тин̣н̣ам̣ ка̄ма̄вачарасучарита̄нам̣. ка̄ма̄вачараггахан̣ан̃четтха маносучарита̄пеккха̄йа. випа̄кенева̄ти имина̄ випа̄куппа̄денева ниббатти хоти, на упаниссайата̄маттена̄ти дассети. ‘‘упаниссайавасена̄’’ти вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘даса кусалакаммапатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. дутийа̄дӣни бха̄ветва̄тиа̄дӣсупи ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа̄’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. касма̄ панеттха ‘‘упаниссайавасена̄’’ти вуттам̣, нану пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. 1.41) – ‘‘пат̣хамена джха̄нена нӣваран̣а̄нам̣ паха̄нам̣ сӣлам̣, вераман̣и сӣлам̣, четана̄ сӣлам̣, сам̣варо сӣлам̣, авӣтиккамо сӣла’’нтиа̄дина̄ саббесупи джха̄несу сӣлам̣ уддхат̣анти тасса васена упаридевалока̄нампи випа̄кена ниббатти ваттабба̄ти? на, тасса парин̃н̃а̄йа десанатта̄, парин̃н̃а̄йа десаната̄ часса ‘‘йаттха ча паха̄на’’нтиа̄дина̄ висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йан̃ча (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 2.837, 839) пака̄сита̄ ева. татха̄ хи идха̄пи ‘‘даса кусалакаммапатха̄ хи сӣла’’нтиа̄дина̄ сӣласса рӯпа̄рӯпабхава̄нам̣ упаниссайата̄ вибха̄вита̄, на ниббаттаката̄йа. касма̄ панеттха бха̄вана̄лаккхан̣а̄йа дхаммачарийа̄йа бхавависесе вибхаджийама̄не асан̃н̃абхаво на гахитоти а̄ха ‘‘асан̃н̃абхаво пана…пе… на ниддит̣т̣хо’’ти. ба̄хирака̄ хи айатха̄бхӯтадассита̄йа асан̃н̃абхавам̣ бхававиппамоккхам̣ ман̃н̃ама̄на̄ тадупагаджджха̄нам̣ бха̄ветва̄ асан̃н̃есу ниббаттанти. айаметтха сан̇кхепо, йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ брахмаджа̄лат̣т̣хакатха̄йам̣ там̣сам̣ван̣н̣ана̄йан̃ча (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.68-73; дӣ. ни. т̣ӣ. 1.68-73) вуттанайенева ведитаббам̣.
са̄леййакасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.