1. чӯл̣агосин̇гасуттаван̣н̣ана̄

325. н̃а̄тӣнам̣ (а. ни. т̣ӣ. 3.6.19) нива̄сат̣т̣ха̄набхӯто га̄мо н̃а̄тико, со ева на̄тико. со кира га̄мо йесам̣ сантако, тесам̣ пуббапурисена аттано н̃а̄тӣнам̣ са̄дха̄ран̣абха̄вена нивесито, тена ‘‘на̄тико’’ти пан̃н̃а̄йиттха. атха паччха̄ таттха двӣхи да̄йа̄дехи двидха̄ вибхаджитва̄ парибхутто. тена̄ха ‘‘двиннам̣ чӯл̣апитимаха̄питипутта̄нам̣ две га̄ма̄’’ти. гин̃джака̄ вуччанти ит̣т̣хака̄, гин̃джака̄хийева като а̄васатхо гин̃джака̄васатхо. тасмим̣ кира падесе маттика̄ саккхарамарумбава̄лика̄дӣхи асаммисса̄ акат̣хина̄ сан̣ха̄ сукхума̄, та̄йа ката̄ни кула̄лабха̄джана̄нипи сила̄майа̄ни вийа дал̣ха̄ни, тасма̄ те упа̄сака̄ та̄йа маттика̄йа дӣгхапутхулаит̣т̣хака̄ ка̄ретва̄ та̄хи т̣хапетва̄ два̄раба̄хава̄тапа̄накава̄т̣атула̄йо сесам̣ саббам̣ даббасамбха̄рена вина̄ ит̣т̣хака̄хи ева па̄са̄дам̣ ка̄ресум̣. тена̄ха ‘‘ит̣т̣хака̄хева̄’’тиа̄ди.

госин̇гаса̄лаванада̄йанти госин̇гаса̄лавананти ладдхана̄мам̣ раккхитам̣ аран̃н̃ам̣. джет̣т̣хакаруккхасса̄ти ванаппатибхӯтасса са̄ларуккхасса. са̄маггирасанти самаггабха̄ва̄дигун̣ам̣ вивекасукхам̣. упарипан̣н̣а̄саке упаккилесасутте (ма. ни. 3.237-238) путхуджджанака̄ло катхито, идха чӯл̣агосин̇гасутте кхӣн̣а̄савака̄ло катхито. катакичча̄пи хи те маха̄тхера̄ аттано дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ паресам̣ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанан̃ча сампассанта̄ параман̃ча вивекам̣ анубрӯханта̄ са̄маггирасам̣ анубхавама̄на̄ таттха вихаранти. тада̄ти тасмим̣ упаккилесасуттадесана̄ка̄ле. тети ануруддхаппамукха̄ кулапутта̄. ладдхасса̄да̄ти випассана̄йа вӣтхипат̣ипаттийа̄ адхигатасса̄да̄. випассана̄ хи пуббена̄парам̣ висесам̣ а̄вахантӣ паваттама̄на̄ са̄тисайам̣ пӣтисоманассам̣ а̄вахати. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘йато йато саммасати, кхандха̄нам̣ удайаббайам̣;

лабхати пӣтипа̄моджджам̣, аматам̣ там̣ виджа̄ната’’нти. (дха. па. 374);

ладдхапатит̣т̣ха̄ маггапхала̄дхигаманена. сати хи маггапхала̄дхигаме са̄сане патит̣т̣ха̄ ладдха̄ на̄ма хоти, но ан̃н̃атха̄.

ка̄мам̣ са̄рипуттамоггалла̄на̄пи маха̄са̄вакапарийа̄панна̄ва, аггаса̄вакабха̄вена пана несам̣ висесадассанаттхам̣ ‘‘дхаммасена̄патимаха̄моггалла̄наттхересу ва̄’’ти висум̣ гахан̣ам̣. сатипи хи са̄ман̃н̃айоге висесаванто висум̣ гайханти йатха̄ ‘‘бра̄хман̣а̄ а̄гата̄, ва̄сит̣т̣хопи а̄гато’’ти. тесу пана висум̣ гахитесупи ‘‘асӣтимаха̄са̄вакесӯ’’ти асӣтиггахан̣ам̣ аппакам̣ ӯнамадхикам̣ ва̄ ган̣анупагам̣ на хотӣти. антамасоти идам̣ дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикасса упат̣т̣ха̄кабха̄вена а̄саннача̄рита̄йа вуттам̣. анӣка̄ти хаттха̄нӣка̄, хаттха̄нӣкато хаттхисамӯхатоти аттхо. ка̄л̣асӣхо йебхуййена йӯтхачароти катва̄ вуттам̣ ‘‘йӯтха̄ ниссат̣о ка̄л̣асӣхо вийа̄’’ти. кесарӣ пана екачарова. ва̄таччхинно вала̄хако вийа̄ти ва̄таччхинно паббатакӯт̣аппама̄н̣о вала̄хакаччхедо вийа. тесам̣ пагган̣ханатоти йатха̄ на̄ма джигхаччхитасса бходжане, пипа̄ситасса па̄нӣйе, сӣтена пхут̣т̣хасса ун̣хе, ун̣хена пхут̣т̣хасса сӣте, дуккхитасса сукхе абхиручи уппаджджати, евамевам̣ бхагавато косамбаке бхиккхӯ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вива̄да̄панне дисва̄ апаре самагга̄ва̄сам̣ васанте а̄ваджджитасса име тайо кулапутта̄ а̄па̄тхам̣ а̄гамим̣су, атха не пагган̣хитука̄мо упасан̇ками, ева̄йам̣ пат̣ипаттиануккамена косамбака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ винайанупа̄йо хотӣти. тена̄ха ‘‘тесам̣ пагган̣ханато’’ти. етенева паччхимаджанатам̣ анукампанатоти идампи ка̄ран̣ам̣ екадесена сам̣ван̣н̣итанти дат̣т̣хаббам̣. уккам̣ситва̄ти йатха̄бхӯтехи гун̣ехи сампахам̣санена висесетва̄ висит̣т̣хе катва̄ пасам̣са̄васена четам̣ а̄мед̣итавачанам̣.

там̣ аран̃н̃ам̣ раккхати ванаса̄мина̄ а̄н̣атто. раккхитагопитам̣ ванасан̣д̣ам̣, на маха̄вана̄ди вийа апариггахитам̣. сӣла̄диппабхеда̄йа аттаттха̄йа пат̣ипанна̄ аттака̄ма̄, на апариччаттасинеха̄ти а̄ха ‘‘аттано хитам̣ ка̄майама̄на̄’’ти. тена̄ха ‘‘йо хӣ’’тиа̄ди. бхиндеййа̄ти вина̄сеййа.

дуббаламанусса̄ти пан̃н̃а̄йа дуббала̄ авиддасуно манусса̄. та̄нӣти абхиджа̄тиа̄дӣсу уппаннапа̄т̣иха̄рийа̄ни. чӣварагаббхена пат̣иччха̄детва̄ти чӣварасан̇кха̄те овараке нигӯхитва̄ вийа. на хи чӣварапа̄рупанаматтена буддха̄нубха̄во пат̣иччханно хоти. ‘‘ма̄ судха кочимам̣ буддха̄нубха̄вам̣ ан̃н̃а̄сӣ’’ти пана татха̄рӯпена иддха̄бхисан̇кха̄рена там̣ чха̄детва̄ гато бхагава̄ татха̄ вутто. тена̄ха ‘‘ан̃н̃а̄такавесена агама̄сӣ’’ти.

абхиккаматха̄ти падам̣ абхимукхабха̄вена видхимукхена вадатӣти а̄ха ‘‘ито а̄гаччхатха̄’’ти. буддха̄нам̣ ка̄йо на̄ма сувисуддхаджа̄тиман̣и вийа собхано, кин̃чи малам̣ апанетаббам̣ наттхи, киматтхам̣ бхагава̄ па̄де паккха̄лесӣти а̄ха ‘‘буддха̄на’’нтиа̄ди.

326. ануруддха̄ти ва̄ екасесанайена вуттам̣ вирӯпекасесассапи иччхитаббатта̄, еван̃ча катва̄ бахувачананиддесопи саматтхито хоти. ирийа̄патхо кхаматӣти сарӣрасса лахут̣т̣ха̄ната̄йа чатуббидхопи ирийа̄патхо сукхаппаваттико. джӣвитам̣ йа̄петӣти йа̄пана̄лаккхан̣ам̣ джӣвитам̣ имам̣ сарӣрайантам̣ йа̄пети сукхена паваттети. ул̣ун̇кайа̄гум̣ ва̄ кат̣аччхубхиккхам̣ ва̄ти идам̣ макаравуттийа̄ миссакабхаттена йа̄панам̣ ваттанти катва̄ вуттам̣. тена̄ха ‘‘бхиккха̄ча̄раваттам̣ пуччхатӣ’’ти.

ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сандатӣти сатипи убхайесам̣ кала̄па̄нам̣ параматтхато бхеде пачураджанехи дувин̃н̃еййана̄наттам̣ кхӣродакасаммодитам̣ аччантамева сам̣сат̣т̣хам̣ вийа хутва̄ тит̣т̣хати. тена̄ха ‘‘висум̣ на хоти, екаттам̣ вийа упетӣ’’ти. пийабха̄вадӣпана̄ни чаккхӯни пийачаккхӯни. пийа̄йати, пийа̄йитабботи ва̄ пийоти. самаггава̄сасса йам̣ екантака̄ран̣ам̣, там̣ пуччханто бхагава̄ ‘‘йатха̄ катхам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха̄ти ‘‘катханти ка̄ран̣апуччха̄’’ти вуттам̣. йо несам̣ метта̄сахита̄нам̣йева камма̄дӣнам̣ ан̃н̃аман̃н̃асмим̣ паччупат̣т̣ха̄на̄ка̄ро, там̣ сандха̄йа ‘‘катха’’нти пуччха̄. татха̄ хи парато ‘‘евам̣ кхо майам̣, бханте’’тиа̄дина̄ тхерехи виссаджджанам̣ катхитам̣.

миттам̣ етасса аттхӣти меттам̣, ка̄йакаммам̣. а̄вӣти пака̄сам̣. рахоти аппака̄сам̣. йан̃хи уддисса меттам̣ ка̄йакаммам̣ паччупат̣т̣хапети, там̣ тасса саммукха̄ че, пака̄сам̣ хоти, параммукха̄ че, аппака̄сам̣. тена̄ха ‘‘а̄ви чева рахо ча̄ти саммукха̄ чева параммукха̄ ча̄’’ти. итара̄нӣти параммукха̄ ка̄йавачӣкамма̄ни. ‘‘таттха̄’’тиа̄дина̄ сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘йам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. саммаджджана̄дивасена пат̣иджаггитаббайуттам̣ т̣ха̄нам̣ ва̄. татхева̄ти йатха̄ саммукха̄ кате метта̄ка̄йакамме вуттам̣, татхева. ‘‘каччи кхаманӣйа’’нти евама̄дика̄ катха̄ саммоданӣйакатха̄. йатха̄ парехи саддхим̣ аттано чхиддам̣ на хоти, татха̄ пат̣исантха̄равасена паватта̄ катха̄ пат̣исантха̄ракатха̄. ‘‘ахо тада̄ тхерена майхам̣ динно ова̄до, динна̄ ануса̄санӣ’’ти евам̣ ка̄лантаре саритаббайутта̄, чхаса̄ран̣ӣйапат̣исам̣йутта̄ ва̄ катха̄ са̄ран̣ӣйакатха̄. суттападам̣ никкхипитва̄ тасса аттханиддесавасена сӣла̄дидхаммапат̣исам̣йутта̄ катха̄ дхаммӣкатха̄. сарена суттасса учча̄ран̣ам̣ сарабхан̃н̃ам̣. пан̃хасса н̃а̄тум̣ иччхитасса аттхасса пуччханам̣ пан̃хапуччханам̣. тасса йатха̄пуччхитассаа̄дисанам̣ пан̃хависсаджджанам̣. евам̣ саманна̄харатоти евам̣ манасикарото, евам̣ меттам̣ упасам̣харатоти аттхо.

екато ка̄тум̣ на сакка̄, тасма̄ на̄на̄. хитат̣т̣хена̄ти аттано вийа ан̃н̃аман̃н̃асса хитабха̄вена. нирантарат̣т̣хена̄ти антара̄бха̄вена бхеда̄бха̄вена. авиггахат̣т̣хена̄ти авиродхабха̄вена. самаггат̣т̣хена̄ти сахитабха̄вена. парибхан̣д̣ам̣ катва̄ти бахалатануматтика̄лепехи лимпетва̄. чӣварам̣ ва̄ дховантӣти аттано чӣварам̣ ва̄ дхованти. парибхан̣д̣ам̣ ва̄ти аттано пан̣н̣аса̄ла̄йа парибхан̣д̣ам̣ ва̄ каронти.

327. пат̣ивируддха̄ ева̄ти еттха̄пи ‘‘йебхуййена̄’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. тесам̣ аппама̄далаккхан̣анти тесам̣ аппамаджджанасабха̄вам̣. каччи пана во ануруддха̄ самагга̄ти еттха̄пи воти нипа̄таматтам̣, паччаттавачанам̣ ва̄, каччи тумхети еваматтхо ведитаббо. самуггапа̄тинти самуггапут̣асадисам̣ па̄тим̣.

пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ анто бахи ча саммаджджанена содхитан̇ган̣ата̄ ваттапат̣ипатти. пат̣ивисаматтамева̄ти аттано йа̄панапат̣ивисаматтамева. оса̄петва̄ти паккхипитва̄. пама̄н̣амева̄ти аттано йа̄панапама̄н̣амева. вуттанайена джахитва̄ти па̄л̣ийам̣ вуттанайена джахитва̄.

хаттхена хаттхам̣ сам̣сиббанта̄ти аттано хаттхена итарасса хаттхам̣ дал̣хаггахан̣авасена бандханта̄. вилан̇гхети десантарам̣ па̄пети етена̄ти вилан̇гхако, хаттхо. хаттхо ева вилан̇гхако хаттхавилан̇гхако, тена хаттхавилан̇гхакена.

там̣ акхан̣д̣ам̣ катва̄ти там̣ тӣсупи дивасесу дхаммассаванам̣ паваттанавасена акхан̣д̣икам̣ катва̄. етанти ‘‘пан̃ча̄хикам̣ кхо пана̄’’тиа̄дивачанам̣. пан̃чаме пан̃чаме ахани бхаватӣти пан̃ча̄хикам̣. бхагавата̄ пуччхитена ануруддхаттхерена. пама̄дат̣т̣ха̄несуйева̄ти ан̃н̃есам̣ пама̄дат̣т̣ха̄несуйева. ‘‘пама̄дат̣т̣ха̄несуйева̄’’ти вуттамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘ан̃н̃есан̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. папан̃чакаран̣ат̣т̣ха̄на̄нӣти катха̄папан̃часса каран̣ат̣т̣ха̄на̄ни виссат̣т̣хакатха̄паваттанена каммат̣т̣ха̄не памаджджанат̣т̣ха̄на̄ни. таттха̄пи ‘‘майам̣, бханте, каммат̣т̣ха̄навируддхам̣ на пат̣ипаджджа̄ма̄’’ти сикха̄ппаттам̣ аттано аппама̄далаккхан̣ам̣ тхеро дассети. еттакам̣ т̣ха̄нам̣ мун̃читва̄ти пана идам̣ тада̄ виха̄расама̄паттӣнам̣ вал̣ан̃джа̄бха̄вена вуттам̣.

328. джха̄насса адхиппетатта̄ ‘‘аламарийан̃а̄н̣адассанависесо’’иччева вуттам̣. аттано самма̄пат̣ипанната̄йа саттху читта̄ра̄дханаттхам̣ тасса ча висеса̄дхигамасса саттху паччаккхабха̄вато тхеро ‘‘кин̃хи но сийа̄, бханте’’ти а̄ха. йа̄вадева̄ти йаттакам̣ ка̄лам̣ екам̣ дивасабха̄гам̣ ва̄ сакалараттим̣ ва̄ йа̄ва сатта ва̄ дивасе.

329. саматиккама̄йа̄ти саммадева атиккамана̄йа. сати хи упари висеса̄дхигаме хет̣т̣химаджджха̄нам̣ саматиккантам̣ на̄ма хоти пат̣иппассаддхи ча. тена̄ха ‘‘пат̣иппассаддхийа̄’’ти. н̃а̄н̣адассанависесоти ка̄ран̣ӯпача̄рена вуттоти ведитаббо. ведайитасукхатоти ведана̄сахитаджджха̄насукхато ва̄ пхаласукхато ва̄. аведайитасукханти нибба̄насукхам̣ вийа ведана̄рахитам̣ сукхам̣. аведайитасукханти ча нидассанаматтаметам̣, там̣ пана апхассам̣ асан̃н̃ам̣ ачетананти саббачиттачетасикарахитамева. тато ча сатипи рӯпадхаммаппаваттийам̣ тасса ачетанатта̄ саббасо сан̇кха̄радуккхавирахитата̄йа сантатара̄ пан̣ӣтатара̄ ча ниродхасама̄паттӣти вуччате. тена̄ха ‘‘аведайитасукхам̣ сантатарам̣ пан̣ӣтатарам̣ хотӣ’’ти. тена вуттам̣ ‘‘имамха̄ ча̄’’тиа̄ди.

330. са̄маггираса̄нисам̣самева несам̣ бхагава̄ катхеси аджджха̄сайа̄нукӯлатта̄ тасса. ануса̄ветва̄ти анупагаманавасена саммадева а̄рочетва̄. ‘‘анусам̣са̄ветва̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, со еваттхо. тато пат̣иниваттитва̄ти етарахи бхагавато екавиха̄ре аджджха̄сайоти саттху манам̣ ган̣ханта̄ ‘‘идхева тит̣т̣хатха̄’’ти виссаджджитат̣т̣ха̄нато ниваттитва̄. паббаджджа̄дӣнӣти а̄ди-саддена упасампада̄-висуддхи-дхутакаммат̣т̣ха̄на̄нуйога-джха̄навимоккха-сама̄патти-н̃а̄н̣адассана-маггабха̄вана̄-пхаласаччхикирийа̄дике сан̇ган̣ха̄ти. адхигантва̄пӣти пи-саддена йатха̄дхигата̄нампи. аттано гун̣акатха̄йа ат̣т̣ийама̄на̄ти бхагавантам̣ нисса̄йа адхигантва̄пи дхамма̄дхикаран̣ам̣ саттхувихеса̄бха̄вадӣпане бхагавато па̄кат̣агун̣а̄нам̣ катха̄йа ат̣т̣ийама̄на̄пӣти йоджана̄. девата̄ти там̣там̣сама̄паттила̄бхинийо девата̄. мукхам̣ ме саджджанти мукхам̣ ме катхане саматтхам̣, катхане йогйанти аттхо.

331. евам̣ а̄гатоти евам̣ а̄т̣а̄на̄т̣ийасутте а̄гато. паливет̣хентети чоденте. маччхара̄йантӣти аттано гун̣а̄нам̣ бхагаватопи а̄рочанам̣ асахама̄на̄ маччхара̄йантӣти со чинтетӣти катва̄ вуттам̣.

01. тесам̣ ла̄бха̄ти тесам̣ ваджджира̄джӯнам̣ ваджджират̣т̣хава̄сӣнан̃ча мануссаттам̣, патирӯпадесава̄са̄дико, бхагавато тин̣н̣ан̃ча кулапутта̄нам̣ дассанаванданада̄надхаммассавана̄дайо ла̄бха̄. суладдха̄ ла̄бха̄ти йоджана̄. пасанначиттам̣ ануссареййа̄ти там̣ кулан̃хетам̣ сӣла̄дигун̣е читтам̣ паса̄детва̄ ануссареййа. вуттам̣ тесам̣ ‘‘ануссаран̣ампа̄хам̣, бхиккхаве, тесам̣ бхиккхӯнам̣ бахӯпака̄рам̣ вада̄мӣ’’ти (итиву. 104; сам̣. ни. 5.184).

чӯл̣агосин̇гасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.