8. маха̄хаттхипадопамасуттаван̣н̣ана̄
300. джан̇гала̄нанти еттха йо нипиччхалена амудуко нирудаката̄йа тхаддхалӯкхабхӯмиппадесо, со ‘‘джан̇гало’’ти вуччати. таббахулата̄йа пана идха саббо бхӯмиппадесо джан̇гало, тасмим̣ джан̇гале джа̄та̄, бхава̄ти ва̄ джан̇гала̄, тесам̣ джан̇гала̄нам̣. еван̃хи надӣчара̄нампи хаттхӣнам̣ сан̇гахо като хоти. самодха̄табба̄нам̣ вийа хи самодха̄йака̄нампи джан̇галаггахан̣ена гахетаббато. патхавӣталача̄рӣнанти имина̄ джалача̄рино на ниваттети адиссама̄напа̄датта̄. па̄н̣а̄нанти са̄дха̄ран̣авачанампи ‘‘пададжа̄та̄нӣ’’ти саддантарасаннидха̄нена висесанивит̣т̣хамева хотӣти а̄ха ‘‘сапа̄дакапа̄н̣а̄на’’нти. ‘‘муттагата’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 2.119; а. ни. 9.11) гата-саддо анаттхантаро вийа, джа̄та-саддо анаттхантароти а̄ха ‘‘пададжа̄та̄нӣти пада̄нӣ’’ти. самодха̄нанти самавародхам̣, антогамам̣ ва̄. махантаттена̄ти випулабха̄вена.
кусала̄ дхамма̄ти анаваджджасукхавипа̄ка̄ дхамма̄, на анаваджджаматтадхамма̄. кусалаттике а̄гатанайена хи идха кусала̄ дхамма̄ гахетабба̄, на ба̄хитикасутте а̄гатанайена. чатуббидхо сан̇гахоти касма̄ вуттам̣, нану екавидховеттха сан̇гахо адхиппетоти? на, аттхам̣ аггахетва̄ аниддха̄ритаттхасса саддассева гахитатта̄. сан̇гаха-саддо та̄ва аттано аттхавасена чатуббидхоти айан̃хеттха аттхо. аттхопи ва̄ аниддха̄ритависесо са̄ман̃н̃ена гахетаббатам̣ патто ‘‘сан̇гахам̣ гаччхатӣ’’ти еттха сан̇гаха-саддена вачанӣйатам̣ гатоти на кочи досо, ниддха̄рите висесе тасса екавидхата̄ сийа̄, на тато пуббети. саджа̄тисан̇гахоти сама̄наджа̄тийа̄, сама̄наджа̄тика̄нам̣ ва̄ сан̇гахо. дха̄тукатха̄ван̣н̣ана̄йам̣ пана ‘‘джа̄тисан̇гахо’’иччева вуттам̣, там̣ джа̄ти-саддасса са̄пеккхасаддатта̄ джа̄тийа̄ сан̇гахоти вутте аттано джа̄тийа̄ти вин̃н̃а̄йати самбандха̄рахасса ан̃н̃асса авуттатта̄ти катва̄ вуттам̣. идха пана рӯпакан̣д̣аван̣н̣ана̄йам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 594) вийа па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘саджа̄тисан̇гахо’’иччева вуттам̣. сан̃джа̄йанти еттха̄ти сан̃джа̄ти, сан̃джа̄тийа̄ сан̇гахо сан̃джа̄тисан̇гахо, сан̃джа̄тидесавасена сан̇гахоти аттхо. ‘‘саббе ратхика̄’’ти вутте саббе ратхайодха̄ ратхена йуджджханакирийа̄йа екасан̇гахоти. ‘‘саббе дхануггаха̄’’ти вутте саббе исса̄са̄ дхануна̄ виджджханакирийа̄йа екасан̇гахоти а̄ха ‘‘евам̣ кирийавасена сан̇гахо’’ти. рӯпаккхандхена сан̇гахитанти рӯпаккхандхена екасан̇гахам̣ рӯпаккхандхотева ган̣итам̣, гахан̣ам̣ гатанти аттхо.
дийад̣д̣хамева саччам̣ бхаджати маггасаччадуккхасаччекадесабха̄вато. саччекадесантогадхампи саччантогадхамева хотӣти а̄ха ‘‘сачча̄нам̣ антогадхатта̄’’ти. ида̄ни таматтхам̣ са̄санато ча локато ча упамам̣ а̄ха ритва̄ дӣпетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха са̄дхикамидам̣, бхиккхаве, дийад̣д̣хасиккха̄падасатанти идам̣ йасмим̣ ка̄ле там̣ суттам̣ деситам̣, тада̄ пан̃н̃аттасиккха̄падавасена вуттам̣, тато парам̣ пана са̄дхика̄ни двесата̄ни сиккха̄пада̄нӣти. сиккха̄нам̣ антогадхатта̄ адхисӣласиккха̄йа. еттха ча ‘‘сӣлам̣ сиккхантопи тиссо сиккха̄ сиккхатӣ’’ти висамойам̣ упан̃н̃а̄со. таттха хи йо паха̄таббам̣ паджахати, сам̣варитаббато сам̣варам̣ а̄паджджати, айамасса адхисӣласиккха̄. йо таттха четасо авиккхепо, айамасса адхичиттасиккха̄. йа̄ таттха вӣмам̣са̄, айамасса адхипан̃н̃а̄сиккха̄. ити со кулапутто сарӯпато лаббхама̄на̄ ева тиссо сиккха̄ сиккхатӣти дӣпито, на сиккха̄нам̣ антогадхата̄маттена. тена̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘йо татха̄бхӯтасса сам̣варо, айаметтха адхисӣласиккха̄, йо татха̄бхӯтасса сама̄дхи, айаметтха адхичиттасиккха̄, йа̄ татха̄бхӯтасса пан̃н̃а̄, айам̣ адхипан̃н̃а̄сиккха̄. има̄ тиссо сиккха̄ тасмим̣ а̄рамман̣е та̄йа сатийа̄ тена манасика̄рена сиккхати а̄севати бха̄вети бахулӣкаротӣ’’ти. идха пана сачча̄нам̣ антогадхатта̄ сачча-садда̄бхидхеййата̄маттена чатӯсу саччесу ган̣анантогадха̄ хонтӣти? на, таттха̄пи хи ниппарийа̄йато адхисӣласиккха̄ва лаббхати, итара̄ парийа̄йатоти катва̄ ‘‘сиккха̄нам̣ антогадхатта̄’’ти вуттам̣.
чатӯсу арийасаччесу сан̇гахам̣ гаччхантӣти ча тато амуччитва̄ тассева антогадхатам̣ сандха̄йа вуттам̣. еван̃ча катва̄ ‘‘йатха̄ ча екасса хаттхипадасса̄’’тиа̄дина̄ дассита̄ хаттхипадопама̄ саматтхита̄ дат̣т̣хабба̄. екасмимпи двӣсупи тӣсупи саччесу ган̣анам̣ гата̄ дхамма̄ти идам̣ на кусалаттикавасенева ведитаббам̣, атха кхо тикадукесу йатха̄рахам̣ лаббхама̄нападавасена ведитаббам̣. таттха екасмим̣ сачче ган̣анам̣ гато дхаммо асан̇кхатадхаммо дат̣т̣хаббо, двӣсу саччесу ган̣анам̣ гата̄ кусала̄ дхамма̄, татха̄ акусала̄ дхамма̄, абйа̄ката̄ ча дхамма̄, тӣсу саччесу ган̣анам̣ гата̄ сан̇кхата̄ дхамма̄, евам̣ ан̃н̃есампи тикадукапада̄нам̣ васена айаматтхо йатха̄рахам̣ вибхаджитва̄ ваттаббо. тена̄ха ‘‘екасмимпи…пе… гата̄ва хонтӣ’’ти. екадесо хи самуда̄йантогадхатта̄ висесо вийа са̄ман̃н̃ена самӯхена сан̇гахам̣ лабхати. тена̄ха ‘‘сачча̄нам̣ антогадхатта̄’’ти. десана̄нуккамоти арийасачча̄ни уддиситва̄ дуккхасаччаниддесавасена пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ вибхаджанам̣. таттха ча рӯпаккхандханиддесавасенаа̄дито аджджхаттика̄йа патхавӣдха̄туйа̄ вибхаджананти. айам̣ имисса̄ десана̄йа ануккамо.
301. там̣ панетам̣ упама̄хи вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха суджа̄танти сундарам̣, сусан̣т̣хитам̣ супарин̣атан̃ча̄ти адхиппа̄йо. песийоти вилӣве. мудубха̄вато куччхибха̄гам̣ а̄да̄йа. итаре ча чатта̄ро кот̣т̣ха̄сети пан̃чадха̄ бхиннакот̣т̣ха̄сесу итаре ча чатта̄ро кот̣т̣ха̄се. итаре ча тайо кот̣т̣ха̄сетиа̄дито чатудха̄ бхиннакот̣т̣ха̄сесу итаре ча тайо кот̣т̣ха̄се.
ра̄джапуттӯпама̄йа̄ти ран̃н̃о джет̣т̣хапуттаупама̄йа. нти пил̣андханам̣. уре ва̄йа̄маджанитаарийаджа̄тийа̄ орасо. мукхато джа̄тоти мукхато ниггатадхаммадесана̄йа джа̄то, буддха̄нам̣ ва̄ дхаммака̄йасса мукхабхӯтаарийадхаммато джа̄то. тато ева дхаммаджо дхамманиммито. саттху дхаммада̄йа̄дассева гахитатта̄ дхаммада̄йа̄до. тена̄ха ‘‘но а̄мисада̄йа̄до’’ти. нти ‘‘бхагавато путто’’тиа̄дивачанам̣. маха̄пан̃н̃ата̄дигун̣ехи са̄тисайам̣ анупуббабха̄ве т̣хитатта̄ самма̄ йатха̄бхӯтам̣ вадама̄но ваттум̣ сакконто вадеййа.
акутобхайам̣ нибба̄нам̣ нибба̄нага̄минин̃ча. ра̄гараджа̄дӣнам̣ вигамена вигатараджам̣ дхаммам̣ десентам̣ сугатам̣ самма̄самбуддхам̣ бхиккхӯнам̣ паросахассам̣ пайирупа̄сатӣти йоджана̄.
‘‘севетха бхаджатха̄’’ти ватва̄ таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘пан̣д̣ита̄ бхиккхӯ анугга̄хака̄’’ти. пан̣д̣ита̄пи сама̄на̄ на аппассута̄, атха кхо ова̄да̄нуса̄санӣхи анугга̄хака̄ти пурима̄ упама̄ тхерассева васена уда̄хат̣а̄, дутийа̄ пана бхагавато бхиккхусан̇гхассапи васена уда̄хат̣а̄.
302. аджджхаттика̄ти саттасанта̄напарийа̄панна̄. аджджхаттам̣ паччаттанти пададвайенапи там̣там̣па̄т̣ипуггаликадхамма̄ вуччантӣти а̄ха ‘‘убхайампетам̣ нийака̄дхивачанамева̄’’ти. сасантатипарийа̄панната̄йа пана атта̄ти гахетаббабха̄вӯпагаманавасена атта̄нам̣ адхикичча уддисса паваттам̣ аджджхаттам̣, там̣там̣саттасанта̄напарийа̄панната̄йа паччаттам̣. тена̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ (висуддхи. 1.307) ‘‘аттани паваттатта̄ аджджхаттам̣, атта̄нам̣ пат̣ичча пат̣ичча паваттатта̄ паччатта’’нти. каккхал̣анти катхинам̣. йасма̄ там̣ тхаддхабха̄вена сахаджа̄та̄нам̣ патит̣т̣ха̄ хоти, тасма̄ ‘‘тхаддха’’нти вуттам̣. кхаригатанти кхарасабха̄весу гатам̣ таппарийа̄паннам̣, кхарасабха̄вамева̄ти аттхо. йасма̄ пана кхарасабха̄вам̣ пхаруса̄ка̄рена упат̣т̣ха̄нато пхаруса̄ка̄рам̣ хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘пхаруса’’нти. упа̄диннам̣ на̄ма сарӣрат̣т̣хакам̣. таттха йам̣ каммасамут̣т̣ха̄нам̣, там̣ ниппарийа̄йато ‘‘упа̄динна’’нти вуччати, итарам̣ анупа̄диннам̣. тадубхайампи идха тан̣ха̄дӣхи а̄диннагахитапара̄мат̣т̣хавасена упа̄диннамева̄ти дассетум̣ ‘‘сарӣрат̣т̣хакан̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха а̄диннанти абхинивит̣т̣хам̣. маманти гахитам̣. аханти пара̄мат̣т̣хам̣. дха̄тукаммат̣т̣ха̄никасса̄ти чатудха̄туваваттха̄навасена дха̄тукаммат̣т̣ха̄нам̣ парихарантасса. еттха̄ти етасмим̣ дха̄тукаммат̣т̣ха̄не. тӣсу кот̣т̣ха̄сесӯти типпака̄ресу кот̣т̣ха̄сесу. на хи те тайо чатта̄ро кот̣т̣ха̄са̄.
вуттаппака̄ра̄ти ‘‘кеса̄ лома̄’’тиа̄дина̄ вуттаппака̄ра̄. на̄на̄сабха̄ватоти сатипи каккхал̣абха̄васа̄ман̃н̃е сасамбха̄равибхаттито пана кеса̄дисан̇гха̄тагатана̄на̄сабха̄вато. а̄лайоти апеккха̄. никантӣти ника̄мана̄. паттхана̄ти тан̣ха̄паттхана̄. парийут̣т̣ха̄нанти тан̣ха̄парийут̣т̣ха̄нам̣. гахан̣анти ка̄мупа̄да̄нам̣. пара̄ма̄соти парато а̄масана̄ миччха̄бхинивесо. на балава̄ а̄лайа̄ди. йади евам̣ касма̄ вибхан̇ге ба̄хира̄пи патхавӣдха̄ту виттха̄ренева вибхатта̄ти? йатха̄дхаммадесанатта̄ таттха виттха̄ренева десана̄ паватта̄, йатха̄нуломадесанатта̄ панеттха вуттанайена десана̄ сам̣кхитта̄.
йоджетва̄ дассетӣти екаджджхам̣ катва̄ дассети. са̄ти аджджхаттика̄ патхавӣдха̄ту. сукхапариггахо хоти ‘‘на ме со атта̄’’ти. сиддхе хи анатталаккхан̣е дуккхалаккхан̣ам̣ аниччалаккхан̣ан̃ча сиддхамева хоти сан̇кхатадхаммесу тадавина̄бха̄ватоти. висӯка̄йатӣти висӯкам̣ вирӯпакирийам̣ паваттети. са̄ пана аттхато виппханданамева̄ти а̄ха ‘‘виппхандатӣ’’ти. асса̄ти аджджхаттика̄йа патхавӣдха̄туйа̄. ачетана̄бха̄во па̄кат̣о хоти дха̄туматтата̄йа дассанато. там̣ убхайампӣти там̣ патхавӣдха̄тудвайампи.
тато висесатарена̄ти тато ба̄хирамаха̄патхавито висесавантатарена, лахутарена̄ти аттхо. куппатӣти луппати. вилӣйама̄на̄ти пакатиудаке лон̣ам̣ вийа вилайам̣ гаччхантӣ. удака̄нугата̄ти удакам̣ анугата̄ удакагатика̄. тена̄ха ‘‘удакамева хотӣ’’ти. абха̄во ева абха̄вата̄, на бхаватӣти ва̄ абха̄во, татха̄сабха̄во дхаммо. тасса бха̄во абха̄вата̄. вайо вина̄со дхаммо сабха̄во етасса̄ти вайадхаммо, тасса бха̄во вайадхаммата̄, аттхато кхайо ева. сесападесупи есева найо. тена̄ха ‘‘саббехипи имехи падехи аниччалаккхан̣амева вутта’’нти. виддхам̣санабха̄васса пана паведитаббатта̄ ка̄мам̣ аниччалаккхан̣амева вуттам̣ сарӯпато, итара̄нипи аттхато вутта̄нева̄ти дассенто а̄ха ‘‘йам̣ пана̄’’тиа̄ди.
маттам̣ кхан̣аматтам̣ тит̣т̣хатӣти маттат̣т̣хо, аппаматтат̣т̣хо маттат̣т̣хако, атииттаракхан̣икоти аттхо. тена̄ха ‘‘париттат̣т̣хитикасса̄’’ти. т̣хитипариттата̄йа̄ти екачиттапаваттиматтата̄т̣ха̄налаккхан̣асса итарабха̄вена. екасса читтасса паваттиккхан̣аматтенева хи сатта̄нам̣ параматтхато джӣванаккхан̣о париччхинно. тена̄ха ‘‘айам̣ хӣ’’тиа̄ди.
джӣвитанти джӣвитиндрийам̣. сукхадуккха̄ти сукхадуккха̄ ведана̄. упеккха̄пи хи сукхадуккха̄свева антогадха̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хабха̄вато. аттабха̄воти джӣвитаведана̄вин̃н̃а̄н̣а̄ни т̣хапетва̄ авасит̣т̣хадхамма̄ вутта̄. кевала̄ти аттаниччабха̄вена авомисса̄. екачиттасама̄йутта̄ти екена читтена сахита̄ екачиттаккхан̣ика̄. лахусо ваттате кхан̣оти та̄йа ева екаккхан̣иката̄йа лахуко атииттаро джӣвита̄дӣнам̣ кхан̣о ваттати вӣтиваттатӣти аттхо. иданти га̄тха̄вачанам̣.
йасма̄ сатта̄нам̣ джӣвитам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ апара̄парасан̃чаран̣ам̣ лабхама̄намева паваттати, на алабхама̄нам̣, тасма̄ асса̄сапасса̄сӯпанибаддхам̣. татха̄ маха̄бхӯта̄нам̣ самавуттитам̣ лабхама̄намева паваттати. патхавӣдха̄туйа̄ хи а̄подха̄туа̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атарапакопена баласампаннопи пурисо паттхаддхака̄йо ва̄, атиса̄ра̄дивасена килиннапӯтика̄йо ва̄, маха̄д̣а̄хапарето ва̄, сан̃чхиджджама̄насандхибандхано ва̄ хутва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣а̄ти. кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ра̄нам̣ йуттака̄ле лабхантассева джӣвитам̣ паваттати, алабхантасса париккхайам̣ гаччхати, вин̃н̃а̄н̣е паваттама̄нейева ча джӣвитам̣ паваттати, на тасмим̣ аппаваттама̄не. джӣвитанти еттха ити-саддена ирийа̄патхӯпанибаддхата̄сӣтун̣хӯпанибаддхата̄дӣнам̣ сан̇гахо. чатуннан̃хи ирийа̄патха̄нам̣ самавуттитам̣ лабхама̄намева джӣвитам̣ паваттати, ан̃н̃атарасса пана адхиматтата̄йа а̄йусан̇кха̄ра̄ упаччхиджджанти, сӣтун̣ха̄нампи самавуттитам̣ лабхама̄намева паваттати, атисӣтена пана атиун̣хена ва̄ абхибхӯтасса випаджджатӣти.
тан̣хупа̄диннасса̄ти имина̄ хи паччайуппанната̄киттанена сарасапабхан̇гутам̣йева вибха̄вети. дуккха̄нупассана̄йа тан̣ха̄гга̄хасса аничча̄нупассана̄йа ма̄нагга̄хасса анатта̄нупассана̄йа дит̣т̣хигга̄хасса уджувипаччанӣкабха̄вато екам̣сенева тӣхи анупассана̄хи га̄ха̄пи вигаччхантӣти а̄ха ‘‘нотева хотӣ’’ти. екам̣йева а̄гатам̣ ба̄хира̄йа патхавӣдха̄туйа̄ антарадха̄надассанапаваттаджотана̄йа.
париггаханти дха̄тупариггахан̣ам̣. пат̣т̣хапентоти а̄рабханто десенто. сотадва̄ре балам̣ дассетӣти йоджана̄. каммат̣т̣ха̄никасса баладассана̄падесена каммат̣т̣ха̄насса а̄нубха̄вам̣ дассети. ва̄ча̄йа гхат̣т̣анамева вуттам̣ сотадва̄ре баладассанабха̄вато. баланти ча ба̄хира̄йа вийа аджджхаттика̄йапи патхавӣдха̄туйа̄ ачетана̄бха̄вадассанена руккхасса вийа аккосантепи пахарантепи ниббика̄рата̄. сампативаттама̄нуппаннабха̄вена̄ти тада̄ паччуппаннабха̄вена. самуда̄ча̄руппаннабха̄вена̄ти а̄па̄тхагате тасмим̣ анит̣т̣хе садда̄рамман̣е а̄рамман̣акаран̣асан̇кха̄тауппаттивасена сотадва̄ре джаванаведана̄ дуккха̄ти вачанато. татха̄ хи ‘‘упаниссайавасена̄’’ти вуттам̣. ведана̄дайопӣти ‘‘ведана̄ аничча̄’’ти еттха вуттаведана̄ чева сан̃н̃а̄дайо ча. те хи пхассена сама̄набхӯмика̄ на пуббе вуттаведана̄. дха̄тусан̇кха̄тамева а̄рамман̣анти йатха̄париггахитам̣ патхавӣдха̄тусан̇кха̄тамева висайам̣. паккхандатӣти випассана̄читтам̣ аниччантипи дуккхантипи анатта̄типи саммасанавасена анупависати. етена бахиддха̄виккхепа̄бха̄вама̄ха, пасӣдатӣти пана имина̄ каммат̣т̣ха̄насса вӣтхипат̣ипаннатам̣. сантит̣т̣хатӣти имина̄ упарӯпари висеса̄вахабха̄вена аваттха̄нам̣ пат̣ипаккха̄бхибхавена ниччалабха̄вато. вимуччатӣти имина̄ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хигга̄хато висесена муччанам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана самут̣т̣ха̄навасена аттхо вутто ‘‘адхимоккхам̣ лабхатӣ’’ти. сотадва̄рамхи а̄рамман̣е а̄па̄тхагатети идам̣ мӯлапарин̃н̃а̄йа мӯладассанам̣. сотадва̄рехи а̄ваджджанавот̣т̣хаббана̄нам̣ айонисо а̄ваджджайато вот̣т̣хаббанавасена ит̣т̣хе а̄рамман̣е лобхо, анит̣т̣хе ча пат̣игхо уппаджджати, манодва̄ре пана ‘‘иттхӣ, пурисо’’ти раджджана̄ди хоти, тасса пан̃чадва̄раджаванам̣ мӯлам̣, саббам̣ ва̄ бхаван̇га̄ди. евам̣ манодва̄раджаванасса мӯлавасена парин̃н̃а̄. а̄гантуката̄вака̄ликапарин̃н̃а̄ пана пан̃чадва̄раджаванассева апуббабха̄вавасена итарабха̄вавасена ча ведитабба̄. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана сатипат̣т̣ха̄насам̣ван̣н̣ана̄йам̣ вутто ева.
йа̄тха̄вато дха̄тӯнам̣ паригган̣ханавасена катапариггахассапи ана̄дика̄лабха̄вана̄васена айонисо а̄ваджджанам̣ сачепи уппаджджати. вот̣т̣хаббанам̣ патва̄ти вот̣т̣хаббанакиччатам̣ патва̄. екам̣ две ва̄ре а̄севанам̣ лабхитва̄, на а̄севанапаччайам̣. на хи упеккха̄сахагата̄хетукачиттам̣ а̄севанапаччайабхӯтам̣ аттхи. йади сийа̄, пат̣т̣ха̄не кусалаттике пат̣иччава̄ра̄дӣсу ‘‘на маггапаччайа̄ а̄севане две, а̄севанапаччайа̄ на магге две’’ти ча ваттаббам̣ сийа̄, ‘‘на маггапаччайа̄ а̄севане екам̣ (пат̣т̣ха̄. 1.1.221), а̄севанапаччайа̄ на магге ека’’нти (пат̣т̣ха̄. 1.1.152) ча пана вуттам̣. екам̣ две ва̄рети еттха ча екаггахан̣ам̣ вачанасилит̣т̣хата̄йа васена вуттам̣. на хи дутийе могхава̄ре екава̄рамева вот̣т̣хаббанам̣ паваттати. двиккхаттум̣ ва̄ тасса паваттим̣ сандха̄йа екава̄раггахан̣ам̣, тиккхаттум̣ паваттим̣ сандха̄йа двева̄раггахан̣ам̣. таттха дутийам̣ татийан̃ча паваттама̄нам̣ ладдха̄севанам̣ вийа хоти. йасма̄ пана ‘‘вот̣т̣хаббанам̣ патва̄ екам̣ две ва̄реа̄севанам̣ лабхитва̄ читтам̣ бхаван̇гамева отаратӣ’’ти идам̣ дутийамогхава̄равасена вуттам̣ бхавеййа. со ча а̄рамман̣адуббалата̄йа ева хотӣти абхидхаммат̣т̣хакатха̄йам̣ нийамито. идха пана тиккха̄нупассана̄нубха̄вена акусалуппаттийа̄ асамбхававасена айонисова а̄ваджджато айонисо ваваттха̄нам̣ сийа̄, на йонисо, тасмин̃ча паватте махати атимахати ва̄ а̄рамман̣е джаванам̣ на уппаджджеййа̄ти айаматтхо вича̄ретва̄ гахетаббо.
етассева ва̄ сатипи дувидхата̄парикаппане со ча йади ануломе ведана̄ттике пат̣иччава̄ра̄дӣсу ‘‘а̄севанапаччайа̄ на магге две, на маггапаччайа̄ а̄севане две’’ти ча вуттам̣ сийа̄, (лаббхеййа), на ча вуттам̣. йади пана вот̣т̣хаббанампи а̄севанапаччайо сийа̄, кусала̄кусала̄нампи сийа̄. на хи а̄севанапаччайам̣ ладдхум̣ йуттасса а̄севанапаччайата̄пи дхаммо а̄севанапаччайо хотӣти авутто аттхи, вот̣т̣хаббанасса пана кусала̄кусала̄нам̣ а̄севанапаччайабха̄во авутто – ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджати на̄севанапаччайа̄. акусалам̣…пе… на̄севанапаччайа̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.93-94) вачанато пат̣иккхитто ча. атха̄пи сийа̄ асама̄наведана̄нам̣ васенева вуттанти ча, евамапи йатха̄ – ‘‘а̄ваджджана̄ кусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ акусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ анантарапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.417) вуттам̣, евам̣ ‘‘а̄севанапаччайена паччайо’’типи ваттаббам̣ сийа̄. там̣ джа̄тибхеда̄ на вуттанти че? бхӯмибхиннасса ка̄ма̄вачарасса рӯпа̄вачара̄дӣнам̣ а̄севанапаччайабха̄во вийа джа̄тибхиннассапи бхавеййа̄ти ваттаббо ева сийа̄, абхиннаджа̄тикасса ча васена йатха̄ – ‘‘а̄ваджджана̄ сахетука̄нам̣ кхандха̄нам̣ анантарапаччайена паччайо’’ти вуттам̣, евам̣ ‘‘а̄севанапаччайена паччайо’’типи ваттаббам̣ сийа̄, на ча вуттам̣. тасма̄ ведана̄ттикепи ‘‘а̄севанапаччайа̄ на магге екам̣, на маггапаччайа̄ а̄севане ека’’нти евам̣ ган̣ана̄йа ниддха̄рийама̄на̄йа вот̣т̣хаббанасса а̄севанапаччайаттасса абха̄ва̄ айам̣ могхава̄ро упапариккхитва̄ гахетаббо.
вот̣т̣хаббанам̣ пана вӣтхивипа̄касантатийа̄ а̄ват̣т̣анато а̄ваджджана̄, тато висадисасса джаванасса каран̣ато манасика̄роти ча ваттаббатам̣ лабхеййа, еван̃ча катва̄ пат̣т̣ха̄не ‘‘вот̣т̣хаббанам̣ кусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ анантарапаччайена паччайо’’тиа̄ди на вуттам̣, ‘‘а̄ваджджана̄’’иччева (пат̣т̣ха̄. 1.1.417) вуттам̣, тампи вот̣т̣хаббанато парам̣ чатуннам̣ пан̃чаннам̣ ва̄ джавана̄нам̣ а̄рамман̣апуреджа̄там̣ бхавитум̣ асакконтам̣ рӯпа̄дим̣ а̄раббха паваттама̄нам̣ вот̣т̣хаббанам̣ джаванат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ бхаван̇гам̣ отарати. джаванат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ти ча джаванасса уппаджджанат̣т̣ха̄не двиккхаттум̣ паваттитва̄ти аттхо, на джаванабха̄вена̄ти. а̄севанам̣ лабхитва̄ти четтха а̄севанам̣ вийа а̄севананти вуттова̄йаматтхо. виппха̄рикатта̄ часса двиккхаттум̣ ва̄ тиккхаттум̣ ва̄ паваттийева четтха а̄севанасадисата̄. виппха̄риката̄йа хи вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄паката̄ часса вуччати. виппха̄рикампи джаванам̣ вийа анекаккхаттум̣ аппаваттийа̄ асуппатит̣т̣хитата̄йа ча на ниппарийа̄йато а̄севанабха̄вена ваттатӣти на имасса а̄севанаттхам̣ вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана пхалачиттесу маггапарийа̄йо вийа парийа̄йавасена вуттам̣.
айанти ‘‘сачепӣ’’тиа̄дина̄ вутто екава̄рампи ра̄га̄дӣнам̣ ануппа̄данавасена випассана̄йа каммам̣ каронто йога̄вачаро. кот̣иппаттоти маттхакам̣ патто. пат̣ипаккхехи анабхибхӯтатта̄ висадавипассана̄н̃а̄н̣ата̄йа тиккхавипассако. а̄рамман̣ам̣ париггахитамева хоти ‘‘евам̣ ме джаванам̣ джавита’’нти са̄рамман̣асса джаванасса хутва̄ абха̄вававаттха̄панасса каммат̣т̣ха̄набха̄вато, татха̄ а̄ваджджанавасена ва̄ там̣ а̄рамман̣ам̣ виссаджджетва̄ та̄вадева мӯлакаммат̣т̣ха̄набхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣ париггахитамева хоти. дутийасса пана васена̄ти ‘‘апарасса ра̄га̄дивасена екава̄рам̣ джаванам̣ джаватӣ’’тиа̄дина̄ вуттасса на̄титиккхавипассакасса васена ‘‘тасса дха̄та̄рамман̣амева читтам̣ паккхандатӣ’’тиа̄дина̄ имасмим̣ сутте а̄гататта̄. ‘‘таменам̣ упадхипаха̄на̄йа пат̣ипаннам̣ упадхипат̣иниссагга̄йа када̄чи карахачи сатисаммоса̄ упадхипат̣исам̣йутта̄ сарасан̇каппа̄ самуда̄чаранти. дандхо уда̄йи сатуппа̄до, атха кхо нам̣ кхиппамева паджахати винодети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гаметӣ’’ти лат̣укикопаме. тасса хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сота̄панна̄дайо та̄ва паджаханту, путхуджджано катхам̣ паджахатӣ’’ти чоданам̣ пат̣т̣хапетва̄ ‘‘а̄раддхавипассако хи сатисаммосена сахаса̄ килесе уппанне ‘ма̄дисасса на̄ма бхиккхуно килесо уппанно’ти сам̣вегам̣ катва̄ вӣрийам̣ паггайха випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ маггена килесе самуггха̄тети, ити со паджахати на̄ма̄’’ти аттхо вутто. тена вуттам̣ – ‘‘тасса дха̄та̄рамман̣амева читтам̣ паккхандатӣтиа̄дина̄ имасмим̣ сутте а̄гататта̄’’тиа̄ди. индрийабха̄ване ча маджджхимасса васена айаматтхо ведитаббо.
париггахавасена̄ти дха̄тупариггахавасена. маммаччхедана̄дивасена паваттааккосана̄дим̣ анит̣т̣хам̣ а̄рамман̣ам̣ патва̄ сотадва̄ре киламати пуггало, татха̄ потханапахаран̣а̄дикам̣ анит̣т̣хам̣ а̄рамман̣ам̣ патва̄ ка̄йадва̄ре киламати.
самуда̄чарантӣти саббасо уддхам̣ а̄чаранти. тайидам̣ амана̄пехи самуда̄чаран̣ам̣ на̄ма потханапахаран̣а̄дивасена упаккаманамева̄ти а̄ха ‘‘упаккамантӣ’’ти, ба̄дхантӣти аттхо. татха̄сабха̄воти йатха̄ па̄н̣иппаха̄ра̄дӣхи гхат̣т̣итаматто вика̄рам̣ а̄паджджати, татха̄сабха̄во. ‘‘убхатодан̣д̣акена чепи, бхиккхаве, какачена̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.232) ова̄дада̄нам̣ на̄ма анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ам̣ буддха̄нам̣йева а̄вен̣иканти а̄ха ‘‘вуттам̣ кхо панетам̣ бхагавата̄ти ануссарантопи…пе… какачӯпамова̄дам̣ ануссарантопӣ’’ти вуттам̣. тассапи парийаттидхаммабха̄ватоти кечи. йам̣ пана какачокантакесупи мануссесу аппадуссанам̣ ниббика̄рам̣, там̣ саттхуса̄санам̣ ануссарантопи самма̄пат̣ипаттилаккхан̣ам̣ дхаммам̣ ануссаратийева̄ти евам̣ ва̄ еттха аттхо ведитаббо. бхиккхуно гун̣анти арийадхамма̄дхигаманасиддхам̣ гун̣ама̄ха. со ча саббесампи арийа̄нам̣ гун̣оти там̣ ануссарантопи сан̇гхам̣ ануссарати ева̄ти вуттам̣.
випассанупеккха̄ адхиппета̄, тасма̄ упеккха̄ кусаланиссита̄ на сан̣т̣ха̄тӣти випассана̄васена саббасмимпи сан̇кха̄рагате аджджхупеккханам̣ на лабхатӣти аттхо. чхал̣ан̇гупеккха̄ти чхал̣ан̇гупеккха̄ вийа чхал̣ан̇гупеккха̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу ниббика̄рата̄са̄ман̃н̃ена. тена̄ха ‘‘са̄ панеса̄’’тиа̄ди. чхал̣ан̇гупеккха̄т̣ха̄не т̣хапети ‘‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме’’тиа̄дина̄ аттаманатам̣ а̄паджджанто.
303. а̄погатанти а̄бандханавасена а̄по, тадева а̄посабха̄вам̣ гататта̄ а̄погатам̣, сабха̄венева а̄побха̄вам̣ ва̄ паттанти аттхо. йасма̄ пана со а̄побха̄васан̇кха̄то аллайӯсабха̄во сасамбха̄рапатхавӣсасамбха̄раудака̄дигате саббасмимпи а̄пасмим̣ виджджати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘саббаа̄песу гатам̣ аллайӯсабха̄валаккхан̣а’’нти, дравабха̄валаккхан̣анти аттхо. ‘‘пакуппатӣ’’ти па̄катикапакопам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘огхавасена вад̣д̣хатӣ’’ти. тена̄ха ‘‘айамасса па̄катико пакопо’’ти. итарам̣ пана дассетум̣ ‘‘а̄посам̣ват̣т̣ака̄ле пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. огаччхантӣти еттха огамананти парийа̄да̄нам̣ адхиппетам̣, на адхогаманаматтанти а̄ха ‘‘уддхане…пе… па̄пун̣антӣ’’ти.
304. саббатеджесу гатанти индхана̄дивасена анекабхедесу саббесу теджокот̣т̣ха̄сесу гатам̣ паваттам̣. йатха̄ пӣти ева пӣтигатам̣, евам̣ теджо ева теджогатам̣, теджанавасена паваттиматтанти аттхо. евам̣ а̄погатам̣, ва̄йогатан̃ча ведитаббанти а̄ха ‘‘пуриме’’тиа̄ди. ека̄хикаджара̄дибха̄вена̄ти ека̄хика̄диджара̄бхедена. усумаджа̄тоти усма̄бхибхӯто. джӣратӣти джин̣н̣о хоти. теджодха̄тувасена лаббхама̄на̄ имасмим̣ ка̄йе джара̄паватти па̄кат̣аджара̄васена ведитабба̄ти дассетум̣ ‘‘индрийавекаллатта’’нтиа̄ди вуттам̣. валипалита̄дибха̄ванти валитапалитабха̄вам̣, ан̇гапаччан̇га̄нам̣ ситхилабха̄ван̃ча. куппитена̄ти кхубхитена. сатаккхаттум̣ та̄петва̄ та̄петва̄ сӣтӯдаке паккхипитва̄ уддхат̣асаппи сатадхотасаппӣти ваданти. сарӣре пакатиусумам̣ атиккамитва̄ ун̣хабха̄во санта̄по, сарӣрасса даханавасена паватто маха̄да̄хо парида̄хоти айамева тесам̣ висесо. аситанти суттам̣. кха̄йитанти кха̄дитам̣. са̄йитанти асса̄дитам̣. самма̄ парипа̄кам̣ гаччхатӣти самавепа̄кинийа̄ гахан̣ийа̄ васена вуттам̣. асамма̄парипа̄копи висамапа̄кинийа̄ гахан̣ийа̄ васена ведитаббо. раса̄дибха̄вена̄ти расарудхирамам̣самеданха̄руат̣т̣хиат̣т̣химин̃джасуккабха̄вена. вивеканти путхубха̄вам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висадисабха̄вам̣. асита̄дибхедасса а̄ха̄расса парин̣а̄ме расо хоти, там̣ пат̣ичча расадха̄ту уппаджджатӣти аттхо. евам̣ расасса парин̣а̄ме ‘‘рудхира’’нтиа̄дина̄ саббам̣ нетаббам̣.
харитантанти харитамева, анта-саддена падавад̣д̣ханам̣ катам̣ йатха̄ ‘‘ванантам̣ суттанта’’нти. чамманиллекханам̣ чаммам̣ ликхитва̄ чхад̣д̣итакасат̣ам̣.
305. угга̄рахикка̄ра̄дӣти еттха а̄ди-саддена уддекакхӣпана̄дипаваттакава̄та̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. учча̄рапасса̄ва̄дӣти а̄ди-саддена питтасемхаласика̄динӣхаран̣ава̄тасса чева усумава̄тасса ча сан̇гахо ведитаббо. йадипи куччхи-саддо ударапарийа̄йо, кот̣т̣ха-саддена пана аббхантарасса вуччама̄натта̄ тадавасит̣т̣хо ударападесо идха куччхи-саддена вуччатӣти а̄ха ‘‘куччхисайа̄ ва̄та̄ти анта̄нам̣ бахива̄та̄’’ти. самин̃джанапаса̄ран̣а̄дӣнӣти а̄ди-саддена а̄локанавилоканауддхаран̣а̄дика̄ сабба̄ ка̄йикакирийа̄ сан̇гахита̄. авасавати удакам̣ етасма̄ти оссаванам̣, чхадананто. идха̄ти имасмим̣ т̣ха̄не.
306. ниссаттабха̄ванти анаттакатам̣. йатха̄дассита̄ хи чатассо дха̄туйо анаттанийам̣ кевалам̣ дха̄туматта̄ ниссаттаниджджӣва̄ти имаматтхам̣ дассети. парива̄ритоти парива̄ритабха̄вена т̣хито паривуто. тена̄ха ‘‘ета̄нӣ’’тиа̄ди, кат̣т̣ха̄дӣни саннивесависесавасена т̣хапита̄нӣти адхиппа̄йо. ан̃н̃атха̄ ага̄расаман̃н̃а̄йа бха̄вато. тена̄ха ‘‘кат̣т̣ха̄дӣсу пана̄’’тиа̄ди. йадаттхам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо’’тиа̄ди а̄раддхам̣, таматтхам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘йатха̄ кат̣т̣ха̄дӣнӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
ка̄мам̣ хет̣т̣ха̄ ‘‘маттат̣т̣хакасса ка̄йасса̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.302) авибха̄гена екадесена ча упа̄да̄рӯпампи катхитам̣, татха̄ ведана̄дайо кхандхабха̄вена париггахетва̄ на катхита̄, татха̄ тан̣ха̄пи самудайасаччабха̄вена. итара̄ни пана сачча̄ни саббена саббам̣ на катхита̄ни. тенева̄ха ‘‘хет̣т̣ха̄…пе… на катхита̄нӣ’’ти. чаккхупаса̄де нируддхети чаккхупаса̄де винат̣т̣хе. упахатети пуббакимиа̄дӣхи упаддуте. палибуддхети пубба̄диуппаттийа̄ вина̄ пат̣иччха̄дите. таджджоти тасса̄нурӯпо, чаккхувин̃н̃а̄н̣уппаттийа̄ анурӯпоти аттхо. чаккхусса рӯпа̄рамман̣е а̄па̄тхагате уппаджджанаманасика̄ро хадайасанниссайопи чаккхумхи сати хоти, асати на хотӣти катва̄ ‘‘чаккхум̣ пат̣ичча уппаджджанаманасика̄ро’’ти вутто. бхаван̇га̄ват̣т̣анам̣ тасса йатха̄ а̄рамман̣апаччайе, евам̣ паса̄дапаччайепи хотӣти вуттам̣ ‘‘чаккхун̃ча рӯпе ча пат̣ичча̄’’ти. нти чаккхудва̄ре кирийаманодха̄тучиттам̣. ан̃н̃авихитасса̄ти ан̃н̃а̄рамман̣апасутасса. таданурӯпасса̄ти тесам̣ чаккхурӯпатада̄бхога̄нам̣ анурӯпасса.
чатта̄ри сачча̄ни дассети сарӯпато аттха̄паттито ча̄ти адхиппа̄йо. таппака̄ро бхӯто, таппака̄рам̣ ва̄ патто татха̄бхӯто, тасса, йатха̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, та̄дисасса паччайа̄ка̄расамаветасса̄ти аттхо. тисамут̣т̣ха̄нарӯпанти утукамма̄ха̄расамут̣т̣ха̄нарӯпам̣. идан̃ча сатипи тада̄ бхаван̇га̄ват̣т̣аначиттасамут̣т̣ха̄нарӯпе кевалам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣асамут̣т̣хитарӯпасса абха̄ваматтам̣ гахетва̄ вуттам̣. сан̇гахам̣ гаччхатӣти нагарам̣ вийа радждже рӯпаккхандхе сан̇гахетаббатам̣ гахетаббатам̣ гаччхати. ‘‘татха̄бхӯтасса̄’’ти вуттатта̄ ведана̄дайо чаккхувин̃н̃а̄н̣асампайутта̄ва, вин̃н̃а̄н̣ампи чаккхувин̃н̃а̄н̣амева. сан̇кха̄ра̄ти четана̄ва вутта̄ четана̄падха̄натта̄ сан̇кха̄раккхандхасса̄ти адхиппа̄йо. таттха пана пхассаджӣвитиндрийаманасика̄рачиттат̣т̣хитийопи сан̇кха̄раккхандхадхамма̄ва. екато сан̇гахо ‘‘пан̃чаккхандха̄’’ти екато ган̣ана̄. сама̄гамоти йатха̄сакам̣ паччайавасена самодха̄нам̣. самава̄йоти ан̃н̃аман̃н̃асса паччайабха̄вена самаветата̄йа самудитабха̄во.
паччайуппаннадхаммо пат̣ичча самуппаджджати етасма̄ти пат̣иччасамуппа̄до, паччайа̄ка̄ро. паччайадхамме пассантопи паччайуппаннадхамме пассати, те пассантопи паччайадхамме пассатӣти вуттам̣ ‘‘йо пат̣иччасамуппа̄да’’нтиа̄ди. чхандакаран̣авасена̄ти тан̣ха̄йанавасена. а̄лайакаран̣авасена̄ти апеккха̄каран̣авасена. анунайакаран̣авасена̄ти анураджджанавасена. аджджхога̄хитва̄ти а̄рамман̣ам̣ анупависитва̄ вийа гилитва̄ вийа нит̣т̣хапетва̄ вийа дал̣хаггахан̣авасена. чхандара̄го винайати пахӣйати еттха̄ти чхандара̄гавинайо чхандара̄гапаха̄нан̃ча̄ти вуччати нибба̄нам̣. а̄харитва̄ти па̄л̣ийам̣ сарӯпато ана̄гатампи аттхато а̄нетва̄ сан̇ган̣ханавасена гахетаббам̣. а̄харан̣авидхим̣ пана дассенто ‘‘йа̄ имесӯ’’тиа̄дима̄ха. имесу тӣсу т̣ха̄несӯти йатха̄вуттесу сукхадуккха̄дӣсу тӣсу абхисамайат̣т̣ха̄несу. дит̣т̣хӣти парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена паватта̄ самма̄дит̣т̣хи йа̄тха̄вадассанам̣. евам̣ сан̇каппа̄дайопи йатха̄рахам̣ ведитабба̄. бха̄вана̄пат̣иведхоти бха̄вана̄васена пат̣иведхо, на а̄рамман̣акаран̣аматтена. айам̣ магготи айам̣ чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ пат̣ивиджджханавасена паватто ат̣т̣хан̇гико магго. етта̄вата̄пӣти евам̣ екасмим̣ чаккхудва̄ре ваттху париггахамукхенапи чатусаччакаммат̣т̣ха̄насса маттхакам̣ па̄панена бахум̣ випулам̣ парипун̣н̣амева бхагавато са̄санам̣ катам̣ анут̣т̣хитам̣ хоти.
уппаджджитва̄ нируддхамева бхаван̇гачиттам̣ а̄ваджджаначиттасса паччайо бхаватӣти вуттам̣ ‘‘там̣ нируддхампӣ’’ти. мандатха̄магатамева̄ти махатийа̄ нидда̄йа абхибхӯтасса васена вуттам̣, капимиддхапаретасса пана бхаван̇гачиттам̣ када̄чи а̄ваджджанасса паччайо бхавеййа̄ти. бхаван̇гасамайенева̄ти бхаван̇гассева паваттанасамайена пагун̣аджджха̄напагун̣акаммат̣т̣ха̄напагун̣агантхесу тесам̣ пагун̣абха̄венева а̄бхогена вина̄пи манасика̄ро паваттати. татха̄ хи пагун̣ам̣ гантхам̣ пагун̣абха̄венева нирантарам̣ вийа аджджхайама̄не ан̃н̃авихитата̄йа ‘‘еттако гантхо гато, еттако авасит̣т̣хо’’ти саллаккхан̣а̄ на хоти. чатусамут̣т̣ха̄нампӣти саббам̣ чатусамут̣т̣ха̄нарӯпам̣, на пуббе вийа тисамут̣т̣ха̄намева̄ти адхиппа̄йо. пуббан̇гаматта̄ ол̣а̄рикатта̄ ча пхассачетана̄ва сан̇кха̄раккхандхоти гахита̄, на ан̃н̃есам̣ абха̄ва̄. екадесамева саммасантоти йатха̄уддит̣т̣хам̣ аттхам̣ хет̣т̣ха̄ анавасесато аниддиситва̄ екадесамева ниддисанавасена десана̄йа а̄масанто. имасмим̣ т̣ха̄нети йатха̄уддит̣т̣хасса аттхасса ‘‘аджджхаттикан̃чева, а̄вусо, чаккху’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 1.306) чхадва̄равасена ниддисанат̣т̣ха̄не. хет̣т̣ха̄ парихӣнадесананти – ‘‘йам̣ упа̄да̄рӯпам̣ чатта̄ро арӯпино кхандха̄ упари тӣн̣и арийасачча̄нӣ’’ти ниддесавасена парихӣнам̣ аттхаджа̄там̣ саббам̣. там̣там̣два̄равасена̄ти чаккхудва̄ра̄дикам̣ там̣там̣два̄равасена. чатусаччавасена а̄раддха̄ десана̄ чатусачченева парийоса̄пита̄ти а̄ха ‘‘йатха̄нусандхина̄ва суттантам̣ нит̣т̣хапесӣ’’ти.
маха̄хаттхипадопамасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.