4. бхайабхеравасуттаван̣н̣ана̄
34. евам̣ ме сутанти бхайабхеравасуттам̣. ко никкхепо? кечи та̄ва евама̄ху ‘‘пуччха̄васико никкхепо’’ти. дувидха̄ хи пуччха̄ па̄кат̣а̄па̄кат̣абхедато. таттха йасса̄ десана̄йа нимиттабхӯто н̃а̄тум̣ иччхито аттхо ким̣-саддапуббакена пака̄сӣйати, са̄ па̄кат̣а̄ пуччха̄ йатха̄ ‘‘ким̣сӯдха виттам̣ пурисасса сет̣т̣ха’’нти евама̄ди (сам̣. ни. 1.246; су. ни. 183). йасса̄ пана десана̄йа нимиттабхӯто н̃а̄тум̣ иччхито аттхо ким̣-саддарахитена кеваленева саддапайогена пака̄сӣйати, са̄ апа̄кат̣а̄ пуччха̄. н̃а̄тум̣ иччхито хи аттхо ‘‘пан̃ха̄, пуччха̄’’ти вуччати, тасма̄йева идха ‘‘йе ме бхо готама̄’’тиа̄дика̄ апа̄кат̣а̄ти ‘‘пуччха̄васико никкхепо’’ти. тайидам̣ ака̄ран̣ам̣, йасма̄ со бра̄хман̣о ‘‘йеме бхо готама̄’’тиа̄дӣни ваданто на таттха кан̇кхӣ вичикиччхӣ сам̣сайама̄панно авоча, атха кхо аттана̄ йатха̄ниччхитаматтхам̣ бхагавати паса̄дабха̄вабахума̄нам̣ паведенто катхеси. тена̄ха ‘‘бхагавати паса̄дам̣ алаттха̄’’тиа̄ди (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.34). виха̄рети виха̄раке нива̄се. авиччхиннейева̄ти паваттама̄нейева. пададвайассапи васанте ева̄ти аттхо. етам̣ пурохитат̣т̣ха̄нам̣ ун̣хӣса̄дикакудхабхан̣д̣ехи саддхим̣ ладдхам̣, татха̄ ча ‘‘асса ран̃н̃а̄ динна’’нти ваданти. тена̄ха ‘‘там̣ тасса ран̃н̃а̄ динна’’нти. брахманти ведам̣. со пана мантабрахмакаппавасена тивидхо. таттха манта̄ падха̄нам̣ мӯлабха̄вато, йе ат̣т̣хака̄дӣхи павутта̄, итаре танниссайена джа̄та̄, тена тесам̣йева гахан̣ам̣ ‘‘манте саджджха̄йатӣ’’ти. те хи гуттабха̄ситаббата̄йа ‘‘манта̄’’ти вуччанти. идамева хӣти авадха̄ран̣ена ‘‘брахмато джа̄та̄’’тиа̄дикам̣ нируттим̣ пат̣иккхипати.
йена ва̄ ка̄ран̣ена̄ти (са̄раттха. т̣ӣ. веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄йам̣ 2; сам̣. ни. т̣ӣ. 1.1.1; а. ни. т̣ӣ. 2.2.16) хетумхи идам̣ каран̣авачанам̣. хетуаттхо хи кирийа̄ка̄ран̣ам̣, на каран̣ам̣ вийа кирийаттхо, тасма̄ на̄наппака̄рагун̣ависеса̄дхигаматтха̄ идха упасан̇каманакирийа̄ти ‘‘аннена васатӣ’’тиа̄дӣсу вийа хетуаттхамеветам̣ каран̣авачанам̣ йуттам̣, на каран̣аттхам̣ тасса айуджджама̄натта̄ти вуттам̣ ‘‘йена ва̄ ка̄ран̣ена̄’’тиа̄ди. бхагавато сататаппаваттаниратисайаса̄дувипула̄матарасасаддхаммапхалата̄йа са̄дупхаланиччапхалитамаха̄руккхена бхагава̄ упамито, са̄дупхалӯпабхога̄дхиппа̄йаггахан̣енева хи маха̄руккхасса са̄дупхалата̄ гахита̄ти.
упасан̇камӣти упасан̇канто. сампаттука̄мата̄йа хи кин̃чи т̣ха̄нам̣ гаччханто там̣там̣падеса̄тиккаманена упасан̇ками, упасан̇кантоти ва̄ ваттаббатам̣ лабхати. тена̄ха ‘‘гатоти вуттам̣ хотӣ’’ти, упагатоти аттхо. упасан̇камитва̄ти пуббака̄лакирийа̄ниддесоти а̄ха ‘‘упасан̇каманапарийоса̄надӣпана’’нти. татоти йам̣ т̣ха̄нам̣ патто ‘‘упасан̇камӣ’’ти вутто, тато упагатат̣т̣ха̄нато. йатха̄ кхаманӣйа̄дӣни пуччхантоти (сам̣. ни. т̣ӣ. 1.1.112) йатха̄ бхагава̄ ‘‘каччи те бра̄хман̣а кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйа’’нтиа̄дина̄ кхаманӣйа̄дӣни пуччханто тена бра̄хман̣ена саддхим̣ самаппаваттамодо ахоси пуббабха̄сита̄йа, таданукаран̣ена евам̣ сопи бра̄хман̣о бхагавата̄ саддхим̣ самаппаваттамодо ахосӣти йоджана̄. там̣ пана самаппаваттамодатам̣ упама̄йа дассетум̣ ‘‘сӣтодакам̣ вийа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха саммодитанти сам̣сандитам̣. екӣбха̄ванти саммоданакирийа̄йа сама̄натам̣ екарӯпатам̣. кхаманӣйанти ‘‘идам̣ чатучаккам̣ навадва̄рам̣ сарӣрайантам̣ кхан̣абхан̇гурата̄йа сабха̄вато дуссахам̣, каччи кхамитум̣ саккун̣еййа’’нти пуччхати. йа̄панӣйанти паччайа̄йаттавуттикам̣ чираппабандхасан̇кха̄та̄йа йа̄пана̄йа каччи йа̄петум̣ саккун̣еййам̣. сӣсарога̄диа̄ба̄дха̄бха̄вена каччи аппа̄ба̄дхам̣. дуккхаджӣвика̄бха̄вена каччи аппа̄тан̇кам̣. там̣там̣киччакаран̣е ут̣т̣ха̄насукхата̄йа каччи лахут̣т̣ха̄нам̣. таданарӯпабалайогато каччи балам̣. сукхавиха̄расаббха̄вена каччи пха̄сувиха̄ро аттхӣти таттха таттха каччи-саддам̣ йоджетва̄ аттхо ведитаббо.
балаваппатта̄ пӣти пӣтийева. тарун̣апӣти па̄моджджам̣. саммоданам̣ джанети каротӣти саммоданикам̣, тадева саммоданӣйанти а̄ха ‘‘саммодаджананато’’ти. саммодитаббато саммоданӣйанти имам̣ пана аттхам̣ дассенто ‘‘саммодитум̣ йуттабха̄вато’’ти а̄ха. саритаббабха̄ватоти ануссаритаббабха̄вато. ‘‘саран̣ӣйа’’нти ваттаббе дӣгхам̣ катва̄ ‘‘са̄ран̣ӣйа’’нти вуттам̣. суййама̄насукхатоти а̄па̄тхамадхуратам̣ а̄ха, ануссарийама̄насукхатоти вимаддараман̣ӣйатам̣. бйан̃джанапарисуддхата̄йа̄ти сабха̄ванируттибха̄вена тасса̄ катха̄йа вачанача̄турийама̄ха, аттхапарисуддхата̄йа̄ти аттхасса нирупаккилесатам̣. анекехи парийа̄йехӣти анекехи ка̄ран̣ехи.
абхидӯраачча̄саннапат̣иккхепена на̄тидӯрана̄чча̄саннам̣ на̄ма гахитам̣, там̣ пана авакам̣сато убхиннам̣ паса̄ритахаттхасан̇гхат̣т̣анена дат̣т̣хаббам̣. гӣвам̣ паса̄ретва̄ти гӣвам̣ париваттанавасена паса̄ретва̄.
йемети еттха сандхивасена ика̄ралопоти дассенто ‘‘йе име’’тиа̄дима̄ха. учча̄кулӣната̄йа джа̄тивасена абхиджа̄та̄ джа̄тикулапутта̄. тена̄ха ‘‘учча̄кулаппасута̄’’ти. а̄ча̄расампаттийа̄ абхиджа̄та̄ а̄ча̄ракулапутта̄. тена̄ха ‘‘а̄ча̄расампанна̄’’ти. йаттха каттхачи апа̄кат̣епи куле. тена бра̄хман̣ена адхиппета̄ бхиккхӯсу дувидха̄пи сам̣виджджантӣти а̄ха ‘‘идха пана двӣхипи ка̄ран̣ехи кулапутта̄йева̄’’ти.
саддха̄ти идам̣ каран̣аттхе паччаттавачананти а̄ха ‘‘саддха̄йа̄’’ти, саддха̄ти ва̄ саддахитва̄ти аттхо. имасмим̣ паккхе па̄л̣ийам̣ йа-ка̄ралопена ниддесоти дат̣т̣хаббам̣. ага̄ратоти ага̄рава̄сато, уттарападалопена, ниссайӯпача̄рена ва̄ айам̣ ниддесоти. бхиккханасӣлата̄дилаккхан̣о бхиккхубха̄во паббаджджа̄сахачарита̄йа саддхим̣ бхиккхубха̄вам̣ анва̄чинантоти а̄ха ‘‘паббаджджам̣ бхиккхубха̄ван̃ча̄’’ти. каммава̄ча̄лаккхан̣е пана бхиккхубха̄ве адхиппете самуччайаттхо ча-саддо дат̣т̣хаббо. анага̄расса бха̄воти етена паббаджджа̄ниссито сувисуддхо сӣла̄ча̄рагун̣ависесо гахито, касигораккха̄дикаммапат̣иккхепо идха ануппа̄да̄дӣхи ведитаббо. сесаггахан̣е пана саран̣агамана̄дивасена паббаджджа̄йа, саран̣агамана̄дивасена упасампада̄йа ча анекабхедатта̄ а̄ха ‘‘саббатха̄пӣ’’ти, тена тена пака̄рена̄ти аттхо. пуратога̄мита̄ пат̣ипаттигаманена, на ка̄йагаманена̄ти а̄ха ‘‘на̄йако’’ти, самма̄пат̣ипаттийа̄ нибба̄насампа̄пакоти аттхо. хитакирийа̄йа̄ти дит̣т̣хадхаммика̄дихитачарийа̄йа. га̄хан̣ам̣ адхисӣла̄дӣсу аччанта̄йа нийоджанам̣, на катханаматтанти дассенто ‘‘га̄хета̄’’ти ватва̄ ‘‘сиккха̄пета̄’’ти а̄ха. дит̣т̣ха̄нугатинти дит̣т̣хийа̄ анугамананти дассенто ‘‘дассана̄нугати’’нти ватва̄ сиккха̄ттайасан̇гахам̣ бхагавато са̄санам̣ тена дит̣т̣хатта̄ дит̣т̣хи, тасса тассева кхаманавасена кханти, руччанавасена ручи, там̣дит̣т̣хикхантиручика̄ва бхагавато са̄вака̄ти а̄ха ‘‘йам̣дит̣т̣хико’’тиа̄ди.
еса кира алаттха̄ти самбандхо. девапутте вийа̄тиа̄ди кассачи па̄риджун̃н̃асса абха̄вадӣпанато ‘‘саддха̄йа̄’’тиа̄дина̄ вуттасса паббаджитабха̄васса па̄кат̣ӣкаран̣ам̣. саддха̄йа гхара̄ никкхамма паббаджитва̄ти идам̣ хат̣т̣хапахат̣т̣ха̄дибха̄васса ка̄ран̣авачанам̣. гха̄саччха̄данапарамата̄йа сантут̣т̣хети идам̣ ануссан̇кита̄парисан̇китата̄йа ка̄ран̣авачананти дат̣т̣хаббам̣.
еваметантиа̄дина̄ а̄мед̣итавачанам̣ сампахам̣санавасена, паса̄давасена ва̄ катанти дат̣т̣хаббам̣. татха̄ хи евам̣-саддо сампат̣иччханаттхо аббханумоданаттхо ча вутто. маманти упайогаттхе са̄мивачанам̣, нипа̄тападам̣ ва̄ етам̣ ‘‘ма’’нти имина̄ сама̄наттханти дат̣т̣хаббам̣. а̄дӣнӣти а̄ди-саддена наджӣвика̄паката̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти ӣдиса̄нам̣йева̄ти саддха̄паббаджджа̄йа вибха̄витаанабхиджджха̄луа̄дисабха̄ва̄нам̣йева, на итаресам̣ абхиджджха̄лусабха̄ва̄нам̣. вуттан̃хетам̣ –
‘‘сан̇гха̄т̣икан̣н̣е чепи ме, бхиккхаве, бхиккху гахетва̄ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхо асса паде падам̣ никкхипанто, со ча хоти абхиджджха̄лу ка̄месу тиббаса̄ра̄го бйа̄панначитто падут̣т̣хаманасан̇каппо мут̣т̣хассати асампаджа̄но асама̄хито виббхантачитто па̄кат̣индрийо, атха кхо а̄рака̄ва мама ахан̃ча тасса̄’’ти (итиву. 92).
аджджхога̄хетва̄ адхиппетаттхам̣ самбхавитум̣ са̄дхетум̣ дуккха̄нӣти дурабхисамбхава̄ни. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана таттха нива̄сойева дуккхоти дассетум̣ ‘‘самбхавитум̣ дуккха̄ни дуссаха̄нӣ’’ти вуттам̣. аран̃н̃аванапаттха̄нӣти аран̃н̃алаккхан̣аппатта̄ни ванасан̣д̣а̄ни. ванапаттха-саддо хи сан̣д̣абхӯте руккхасамӯхепи ваттатӣти аран̃н̃аггахан̣ам̣. кин̃ча̄пӣти ануджа̄нанасамбха̄ванаттхе нипа̄то. ким̣ ануджа̄на̄ти? ниппарийа̄йато аран̃н̃а̄бха̄вам̣ ‘‘га̄мато бахи аран̃н̃а’’нти. тена̄ха ‘‘ниппарийа̄йена̄’’тиа̄ди. ким̣ самбха̄вети? а̄ран̃н̃акан̇ганиппха̄дакаттам̣. йан̃хи а̄ран̃н̃акан̇ганиппха̄дакам̣, там̣ висесато ‘‘аран̃н̃а’’нти вуттанти. тенева̄ха ‘‘йам̣ там̣ пан̃чадханусатика’’нтиа̄ди. никкхамитва̄ бахииндакхӣла̄ти индакхӣлато бахи никкхамитва̄, тато бахи пат̣т̣ха̄йа̄ти аттхо. бахи индакхӣла̄ти йаттха две тӣн̣и индакхӣла̄ни, таттха бахиддха̄ индакхӣлато пат̣т̣ха̄йа, йаттха там̣ наттхи, таттха тадарахат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа̄ти ваданти. йасма̄ бахи индакхӣлато пат̣т̣ха̄йа мануссӯпача̄ре бхайабхеравам̣ наттхи, тасма̄ идха на̄дхиппетанти дат̣т̣хаббам̣.
га̄мантанти га̄масамӣпам̣. анупача̄рат̣т̣ха̄нанти ниччакиччавасена нупачаритаббат̣т̣ха̄нам̣. тена̄ха ‘‘йаттха на касӣйати на вапӣйатӣ’’ти. панта̄нӣти имина̄ ‘‘парийанта̄на’’нти имасса парийа̄йасса идха па̄л̣ийам̣ гахитатта̄ вуттам̣ ‘‘парийанта̄нанти имамекам̣ парийа̄йам̣ т̣хапетва̄’’ти. дӯра̄нанти пана айам̣ парийа̄йо т̣хапетаббо сийа̄ тасса̄пи ‘‘панта̄нӣ’’ти имина̄ва аттхато гахитатта̄, татха̄ сати ‘‘на мануссӯпача̄ра̄на’’нти едиса̄нампи т̣хапетаббата̄ а̄паджджати, тасма̄ саддато ева т̣хапанам̣ дат̣т̣хаббам̣. павивеканти пака̄рато, пака̄рехи ва̄ вивечанам̣, рӯпа̄дипутхутта̄рамман̣е пака̄рато гамана̄диирийа̄патхаппака̄рехи аттано ка̄йасса вивечанам̣ гаччхатопи тит̣т̣хатопи нисаджджатопи екассева паваттати. тенева хи вивечетабба̄нам̣ вивечана̄ка̄расса ча бхедато бахувидхатта̄ те екаттена гахетва̄ ‘‘павивека’’нти екавачанена вуттам̣. дуккарам̣ павивеканти ва̄ павивекам̣ каттум̣ на сукханти аттхо. екӣбха̄вети екикабха̄ве. двайам̣двайа̄ра̄моти двиннам̣ двиннам̣ бха̄ва̄бхирато. харанти вийа̄ти сам̣харанти вийа вигха̄туппа̄данена. тена̄ха ‘‘гхасанти вийа̄’’ти, бхайасанта̄суппа̄данена кха̄дитум̣ а̄гата̄ йаккхараккхасаписа̄ча̄дайо вийа̄ти адхиппа̄йо. ӣдисасса̄ти аладдхасама̄дхино. тин̣апан̣н̣амига̄дисаддехӣти ва̄терита̄нам̣ тин̣апан̣н̣а̄дӣнам̣ мигапаккхиа̄дӣнан̃ча бхим̣санакехи бхеравехи саддехи вивидхехи ча ан̃н̃ехи кха̄н̣уа̄дӣхи йаккха̄диа̄ка̄рехи упат̣т̣хитехи бхим̣санакехи. евам̣ дуккарам̣ дурабхисамбхавам̣ на̄ма каронто ахо аччхарийа̄ етети вимхито.
ка̄йакаммантава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
35. сол̣асасу т̣ха̄несӯти ‘‘йе кхо кечӣ’’тиа̄дина̄ па̄л̣ийам̣ ваккхама̄несу сол̣асасу ка̄ран̣есу. апарисуддхака̄йакаммантата̄дайо аран̃н̃е вихаранта̄нам̣ читтутра̄санимиттата̄йа висесато виккхепа̄ваха̄, парисуддхака̄йакаммантата̄дайо пана тадабха̄вато тесам̣ авиккхепа̄ваха̄. тена̄ха ‘‘апарисуддхака̄йакаммантасандосахетӯ’’тиа̄ди. сол̣асасӯти ча вода̄напаккхам̣йева гахетва̄ вуттам̣. сам̣килесаггахан̣ампи йа̄вадева вода̄надассанаттханти. а̄рамман̣апариггахарахита̄нанти апарисуддхака̄йакамманта̄дикасса аран̃н̃е дит̣т̣хасса тасса а̄рамман̣асса ‘‘йе кхо кечӣ’’тиа̄дина̄ па̄л̣ийам̣ а̄гатанайена паригган̣ханан̃а̄н̣арахита̄нам̣. а̄рамман̣апариггахайутта̄нанти еттха вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. аттана̄ти бхагавантам̣ сандха̄йа вадати, сайанти аттхо. та̄дисоти а̄рамман̣апариггахайутто.
самбуджджхати етена̄ти самбодхо, арийамагготи а̄ха ‘‘арийамаггаппаттито’’ти. аггамагга̄дхигама̄дхӣно буддха̄нам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дхигамоти а̄ха ‘‘анабхисамбуддхасса̄ти аппат̣ивиддхачатусаччасса̄’’ти. анавасесато н̃еййам̣, буджджхитум̣ арахатӣти бодхи, маха̄вӣрийата̄дина̄ таттха висесайогато саттоти а̄ха ‘‘буджджханакасаттасса̄’’ти. тена̄ха ‘‘самма̄самбодхи’’нтиа̄ди. нийатабха̄ваппаттито пат̣т̣ха̄йа маха̄сатта̄ йатха̄ маха̄бодхийа̄напат̣ипада̄ ха̄набха̄гийа̄, т̣хитибха̄гийа̄ ва̄ на хоти, атха кхо висесабха̄гийа̄ ниббедхабха̄гийа̄ ча хоти, татха̄ пат̣ипаджджанато бодхийам̣ ниннагон̣апаббха̄ра̄ ева̄ти а̄ха ‘‘бодхийа̄ ва̄ саттассева лаггассева̄’’ти. тена̄ха ‘‘дӣпан̇карасса хӣ’’тиа̄ди. ат̣т̣хадхаммасамодха̄нена̄ти –
‘‘мануссаттам̣ лин̇гасампатти, хету саттха̄радассанам̣;
паббаджджа̄ гун̣асампатти, адхика̄ро ча чхандата̄’’ти. (бу. вам̣. 2.59) –
имесам̣ абхинӣха̄расса ан̇габхӯта̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ дхамма̄нам̣ самодха̄нена самавадха̄нена.
паббаджджӯпагата̄ти паббаджджам̣ упагата̄. тена паббаджджа̄маттена саман̣а̄, на самитапа̄пата̄йа̄ти дассети. джа̄тиматтена идха бра̄хман̣а̄ти адхиппета̄ти а̄ха ‘‘бхова̄дино ва̄’’ти. те хи ‘‘бхо бхо’’ти ваданасӣла̄, тена̄ха ‘‘бхова̄дӣ на̄ма со хоти, саче хоти сакин̃чано’’ти (дха. па. 396; су. ни. 625). па̄н̣а̄типа̄та̄дина̄ти а̄ди-саддена адинна̄да̄нам̣ абрахмачарийан̃ча сан̇ган̣ха̄ти. апарисуддхена̄ти ча висесанам̣ ка̄йакамманта̄пеккха̄йа, на па̄н̣а̄типа̄та̄диапеккха̄йа. на хи па̄н̣а̄типа̄та̄дико тасса пуббабха̄гапайого ча кочи парисуддхо на̄ма аттхи. бха̄йанат̣т̣хена бхайам̣, бхӣрута̄вахат̣т̣хена бхеравам̣. сандосахетӯти садосахету. са-саддо хи идха са̄нуса̄ро вутто. тена̄ха ‘‘аттано досасса хетӯ’’ти. екантена читтутра̄салаккхан̣асса бхайасса васена ‘‘са̄ваджджа’’нти вуттам̣. читтутра̄со хи екантаса̄ваджджо бха̄йанат̣т̣хена бхайан̃ча̄ти. аккхеманти идам̣ убхайавасена. читтутра̄сопи хи сарӣрачитта̄нам̣ анаттха̄вахато аккхема, татха̄ бхайа̄нака̄рамман̣ампӣти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана аттхадвайам̣ йатха̄сан̇кхйам̣ йоджитам̣. сайам̣ парикаппитабхайа̄нака̄рамман̣анимиттам̣ читтутра̄сасамуппа̄данавасена а̄нента̄ бхайабхеравам̣ авха̄йанти вийа хонтӣти вуттам̣ ‘‘авха̄йантӣти паккосантӣ’’ти. тети ма̄ритаманусса̄нам̣ н̃а̄тимитта̄дайо. гаччхам̣ гаханабхӯтам̣ махантам̣ кан̣т̣акасан̣д̣ам̣, гумбам̣ на̄тимахантанти ваданти. гаччханти пана тин̣аванам̣ ведитаббам̣, ‘‘гаччхе рул̣хатин̣е’’ти вуттам̣, гумбам̣ кан̣т̣акалата̄дибхарита̄вирул̣хам̣. баддха̄ вадхита̄ вийа̄ти баддха̄ хутва̄ та̄л̣ийама̄на̄ вийа.
‘‘на кхо пана̄ти еттха кхоти авадха̄ран̣аттхе нипа̄то, пана̄’’ти висесаттхе. тенетам̣ дассети ‘‘ан̃н̃е саман̣абра̄хман̣а̄ вийа ахам̣ апарисуддхака̄йакамманто хутва̄ аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни на кхо пана пат̣исева̄ми, парисуддхака̄йакаммантойева пана хутва̄ та̄ни пат̣исева̄мӣ’’ти. евам̣ ва̄ еттха аттхайоджана̄ ведитабба̄. ‘‘парисуддхака̄йакаммантохамасмӣ’’ти хи тена авадха̄ран̣ена вибха̄витаттхадассанам̣. тесамахам̣ ан̃н̃атароти та̄йа парисуддхака̄йакаммата̄йа тесам̣ арийа̄нам̣ ахам̣ ан̃н̃атароти ка̄йакаммапа̄рисуддхийа̄ маха̄сатто атта̄нам̣ арийесу паккхипати. парамасаллекхабха̄ваппатта̄ хи тада̄ бодхисаттасса ка̄йакаммапа̄рисуддхи, татха̄ вачӣкамма̄дипа̄рисуддхи, йато ма̄ро рандхагавесӣ хутва̄ чхаббасса̄ни нирантарам̣ анубандхо антарам̣ на лабхати. тена̄ха –
‘‘сатта васса̄ни бхагавантам̣, анубандхим̣ пада̄падам̣;
ота̄рам̣ на̄дхигаччхиссам̣, самбуддхасса сатӣмато’’ти. (су. ни. 448);
бхиййоти адхикам̣ сависесам̣, упарӯпари ва̄. бхӣтатасита̄ бхайӯпаддавена чхамбхитасарӣра̄ хат̣т̣халома̄ хонти, абхӣта̄тасита̄ пана бхайӯпаддава̄бха̄вато ахат̣т̣халома̄ кхемена соттхина̄ тит̣т̣хантӣти тесам̣ кхемаппатти соттхибха̄во ва̄ панналомата̄йа па̄кат̣о хотӣти па̄л̣ийам̣ ‘‘паллома’’нти вуттам̣. тена̄ха ‘‘панналомата’’нтиа̄ди. еттха ча бхиййо палломама̄па̄дим̣ аран̃н̃е виха̄ра̄йа̄ти пат̣ин̃н̃а̄ниддесо. парисуддхака̄йакаммантохамасмӣти хетудассанам̣. ‘‘йе хи во арийа̄’’ти садисӯда̄харан̣адассанам̣. йе кхо кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ти висадисӯда̄харан̣адассанам̣. сеса̄ни анвайабйатирекавибха̄вана̄нӣти дат̣т̣хаббанти айаметтха йуттивибха̄вана̄. имина̄ найена сесава̄ресупи йуттивибха̄вана̄ ведитабба̄.
ка̄йакаммантава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
вачӣкаммантава̄ра̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
36. апарисуддхена муса̄ва̄да̄дина̄ти еттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. а̄ди-саддена пана сан̇гахитам̣ тесан̃ча муса̄ва̄да̄дӣнам̣ паваттибхедам̣ бхайабхерава̄вха̄намукхена дассетум̣ ‘‘катха’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.
бхан̣д̣есӯти савин̃н̃а̄н̣ака̄вин̃н̃а̄н̣акесу бхан̣д̣есу. уппа̄детва̄ти аттано парин̣а̄мавасена абхиджджха̄сан̇кха̄там̣ висамалобхам̣ уппа̄детва̄. куджджхитва̄ти вина̄сачинта̄васена парасса куджджхитва̄. еван̃хи несам̣ ‘‘йесам̣ апараджджхимха̄, те ида̄ни анубандхитва̄’’тиа̄дина̄ паччха̄ а̄сан̇куппатти сийа̄. ‘‘ете амха̄кам̣ париггахаваттхум̣ гахетука̄ма̄ ман̃н̃е, вина̄сам̣ ка̄тука̄ма̄ ман̃н̃е’’ти йатха̄ паре парато тесам̣ абхиджджха̄бйа̄па̄даппаваттим̣ паригган̣ханти, та̄дисам̣ манокаммантам̣ сандха̄йа ‘‘те пареса’’нтиа̄ди вуттанти дат̣т̣хаббам̣. ка̄мам̣ акусалака̄йакаммавачӣкаммапаваттика̄лепи абхиджджха̄дайо паваттантийева, тада̄ пана те четана̄паккхика̄ ва̄ аббоха̄рика̄ ва̄ти манокаммантава̄ре ева абхиджджха̄дивасена йоджана̄ ката̄. атха ва̄ два̄рантаре паватта̄нампи па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ вачӣкамма̄дибха̄ва̄бха̄во вийа два̄рантаре паватта̄нампи абхиджджха̄дӣнам̣ ка̄йакамма̄дибха̄ва̄бха̄во, манокаммабха̄во ева пана сиддхоти катва̄ манокаммантава̄ре ева абхиджджха̄дайо уддхат̣а̄. татха̄ хи вуттам̣ –
‘‘два̄ре чаранти камма̄ни, на два̄ра̄ два̄рача̄рино;
тасма̄ два̄рехи камма̄ни, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ваваттхита̄’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. 1.ка̄йакаммадва̄ра);
кин̃ча̄пи ат̣т̣хакатха̄йам̣ са̄сане паббаджитавасена а̄джӣвава̄ре бхайабхерава̄вха̄нам̣ йоджитам̣, ‘‘йе кхо кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄’’ти пана вачанато ба̄хиракавасена гахат̣т̣хавасена ча йоджана̄ ведитабба̄. гахат̣т̣ха̄нампи хи джа̄тидхаммакуладхаммадесадхаммавиломанавасена ан̃н̃атха̄пи миччха̄джӣво лаббхатева, та̄йа ева ча а̄джӣвавипаттийа̄ ан̃н̃атха̄ ва̄ несам̣ аран̃н̃ава̄со самбхавеййа̄ти.
37. евам̣ а̄джӣват̣т̣хамакасӣлавасена бхайабхеравам̣ дассетва̄ тато парам̣ нӣваран̣аппаха̄на̄дивасена там̣ дассетум̣ десана̄ вад̣д̣хита̄ти тадаттхам̣ виваранто ‘‘ито пара’’нтиа̄дима̄ха. таттха нӣваран̣авасена пуна вутта̄ти айамадхиппа̄йо – евам̣ сӣлависуддхиматтампи аран̃н̃е вихарато бхайабхерава̄бха̄вам̣ а̄вахати, киман̇гам̣ пана нӣваран̣а̄ни паха̄йа аппана̄сама̄дхим̣, упача̄расама̄дхимева ва̄ сампа̄дайатоти сама̄дхисампада̄йа бхайабхерава̄бха̄вахетукам̣ дассетум̣ упари десана̄ вад̣д̣хита̄ти акусаламанокаммантабха̄вена гахита̄пи абхиджджха̄бйа̄па̄да̄ нӣваран̣авасена пуна вутта̄ти адхиппа̄йо. абхи-пуббо джха̄-саддо абхиджджха̄йанаттхоти а̄ха ‘‘парабхан̣д̣а̄диабхиджджха̄йанасӣла̄’’ти. ваттхука̄месӯти рӯпа̄дӣсу килесака̄масса ваттхубхӯтесу ка̄месу. бахалакилесара̄га̄ти тхирамӯладуммочанӣйата̄хи аджджхоса̄не пабхӯтакилесака̄ма̄. абхиджджха̄ четтха аппаттависайапаттхана̄, тиббаса̄ра̄го сампаттивисайа̄бхинивесо. те хи лобха̄бхибхӯта̄ пуггала̄ аттани тиббаса̄пеккхата̄йа ева лобха̄бхибхӯтата̄йа ававаттхита̄рамман̣а̄ авиниччхитависайа̄ аран̃н̃е там̣ там̣ висайам̣ анупадха̄ритва̄ вихаранти, раджджуа̄дӣни йа̄тха̄вато на саллаккхенти. тена̄ха ‘‘теса’’нтиа̄ди. упат̣т̣ха̄ти сантачиттата̄йа. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘а̄кулачитта̄’’ти. ‘‘ида̄нимха нат̣т̣ха̄’’ти тасанти витасанти, а̄гантва̄ ба̄дхийама̄на̄ вийа хонти, евам̣ там̣ бхайабхеравам̣ аттани сама̄ропанат̣т̣хена авха̄йанти паккосантӣти йоджанам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘сесам̣ та̄дисамева̄’’ти. ‘‘анабхиджджха̄лухамасмӣ’’ти па̄л̣ипаде чирапаричитаалобхаджджха̄сайата̄йа камаладале джалабинду вийа алаггама̄насатта̄ саббаттха анапеккхохамасмӣти аттхо.
38. пакатибха̄вавиджаханена̄ти парисуддхабха̄васан̇кха̄тасса ча пакатибха̄васса виджаханена. са̄ваджджадхаммасамуппаттийа̄ хи читтасса анаваджджабха̄во джахито хотӣти. випанначитта̄ти килеса̄сучидӯситата̄йа кутхитачитта̄. тена̄ха ‘‘килеса̄нугатам̣…пе… пӯтикам̣ хотӣ’’ти. падут̣т̣хаманасан̇каппа̄ти висасам̣сат̣т̣хамуттам̣ вийа досена падӯситачиттасан̇каппа̄. вуттанайенева̄ти ‘‘те ававаттхита̄рамман̣а̄ хонтӣ’’тиа̄дина̄ абхиджджха̄лува̄ре вуттанайенева. йатха̄ хи лобхавасена, евам̣ доса̄дивасенапи ававаттхита̄рамман̣а̄ хонтӣти. саббаттха̄ти хет̣т̣ха̄ упари ча̄ти саббаттха т̣ха̄несу ван̣н̣етабба̄.
39. ‘‘йа̄ читтасса акаллата̄ акамман̃н̃ата̄’’ти вачанато тхинам̣ читтасса гелан̃н̃абха̄вена гахан̣ам̣ гаччхатӣти а̄ха ‘‘читтагелан̃н̃абхӯтена тхинена̄’’ти. татха̄ ‘‘йа̄ ка̄йасса акаллата̄ акамман̃н̃ата̄’’ти (дха. са. 1163) вачанато миддхам̣ висесато на̄мака̄йасса гелан̃н̃абха̄вена гахан̣ам̣ гаччхатӣти а̄ха ‘‘сесана̄мака̄йагелан̃н̃абхӯтена миддхена̄’’ти. сесаггахан̣ан̃четтха читтаниваттанаттхам̣. идан̃ча миддхам̣ рӯпака̄йассапи гелан̃н̃а̄ваханти дат̣т̣хаббам̣ нидда̄йа хетубха̄вато. татха̄ хи там̣ ‘‘нидда̄ чапала̄йика̄’’ти ниддит̣т̣хам̣. тена̄ха ‘‘те нидда̄бахула̄ хонтӣ’’ти.
40. уддхаччапакатика̄ти уддхаччасӣла̄ анават̣т̣хитасабха̄ва̄. анават̣т̣ха̄нарасан̃хи уддхаччам̣. тена̄ха ‘‘виппхандама̄начитта̄’’тиа̄ди. идха̄ти ‘‘авӯпасантачитта̄’’ти имасмим̣ паде. куккуччам̣ гахетум̣ ват̣т̣ати сам̣ван̣н̣ана̄васена паччха̄нута̄пассапи читтасса авӯпасамакаратта̄. уддхаччам̣ пана сарӯпенева гахитанти адхиппа̄йо.
41. екамевидам̣ пан̃чамам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ кан̇кха̄ вичикиччха̄ти ча. йади евам̣ касма̄ двидха̄ катва̄ вуттанти а̄ха ‘‘ким̣ ну кхо’’тиа̄ди. кан̇кханатоти сам̣сайанато. вичикиччха̄ти вуччати ‘‘дхаммасабха̄вам̣ вичинанто ета̄йа киччхати, вигата̄ тикиччха̄ ва̄’’ти катва̄.
42. евам̣ нӣваран̣а̄бха̄вакиттанамукхена сама̄дхисампада̄йа бхайабхерава̄бха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни аттуккам̣сана̄диабха̄вакиттанамукхена пан̃н̃а̄сампада̄йа бхайабхерава̄бха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘йе кхо кечӣ’’тиа̄дина̄ упари десана̄ вад̣д̣хита̄, тадаттхам̣ виваритум̣ ‘‘аттуккам̣санака̄’’тиа̄ди вуттам̣. уккам̣сенти ма̄навасена пагган̣ханена. тена̄ха ‘‘учче т̣ха̄не т̣хапентӣ’’ти. тхинамиддхауддхаччакуккуччавичикиччха̄ва̄ресу гайхама̄нам̣ абхиджджха̄лува̄расадисанти таттха там̣ ана̄маситва̄ аттуккам̣сакава̄ре кин̃чи висадисам̣ аттхӣти там̣ дассетум̣ ‘‘те катха’’нтиа̄ди вуттам̣.
43. чхамбханам̣ чхамбхо, ка̄йасса чхамбхитаттахетубхӯто балавачиттутра̄со. со етесам̣ аттхӣти чхамбхӣ. тена̄ха ‘‘ка̄йатхамбхана̄’’тиа̄ди. бхӣрукаджа̄тика̄ти бха̄йанакасӣла̄. екамева четам̣ са̄ваджджабхайам̣ ка̄йе чхамбхитаттасса, читте ча ка̄йе ча тхаддхабха̄васса уппа̄данавасена ‘‘чхамбхо бхӣрута̄’’ти ча вуччатӣти там̣саман̇гино саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘чхамбхӣ бхӣрукаджа̄тика̄’’ти вутта̄, идха бхайабхеравам̣ сарӯпенева гахитам̣.
44. лаббхати па̄пун̣ӣйатӣти ла̄бхасаддасса каммаса̄дханаттама̄ха. саккаччам̣ ка̄таббо да̄табботи сакка̄ро. тадаттхадӣпаканти ла̄бха̄дим̣ паха̄йа аран̃н̃е васато бхайабхерава̄вха̄йанам̣ наттхӣти дӣпакам̣. со кира ла̄бхагарута̄йева пийо га̄мо етасса̄ти ‘‘пийага̄мико’’ти на̄мам̣ лабхати. каммамуттоти джара̄джин̣н̣атта̄ каммам̣ ка̄тум̣ на саккотӣти са̄микехи виссат̣т̣хо.
45. аласабха̄вена самма̄ва̄йа̄масса акаран̣ато куччхитам̣ сӣдантӣти кусӣта̄. вӣрасса бха̄во, каммам̣ ва̄ вӣрийам̣, видхина̄ ва̄ ӣретаббам̣ паваттетаббанти вӣрийам̣, самма̄ва̄йа̄мо. тена хӣна̄ хӣнавӣрийа̄. ка̄йавин̃н̃аттийа̄ самут̣т̣ха̄навасена паваттавӣрийам̣ ка̄йикавӣрийам̣, ваттакаран̣ачан̇камана̄дӣсу дат̣т̣хаббам̣. нисаджджа сайитва̄ ча каммат̣т̣ха̄наманасика̄равасена паваттавӣрийам̣ четасикавӣрийам̣. таттха пуримам̣ висесато косаджджапат̣ипаккхата̄васена, дутийам̣ вӣрийа̄рамбхата̄васена па̄кат̣ам̣ хотӣти дассенто ‘‘кусӣта̄’’тиа̄дима̄ха. те хи хӣнавӣрийа̄ аласата̄йева а̄рамман̣ававаттха̄наматтампи ка̄тум̣ на сакконти.
46. нат̣т̣хассатӣти алаббхама̄нассати, паччайавекаллена виджджама̄на̄йапи сатийа̄ сатикиччам̣ ка̄тум̣ асаматтхата̄йа евам̣ вуттам̣. на сампаджа̄на̄ти асампаджа̄на̄. там̣йоганиваттийан̃ча̄йам̣ а-ка̄ро ‘‘ахетука̄ дхамма̄ (дха. са. 2.дукама̄тика̄), абхиккхуко а̄ва̄со’’тиа̄дӣсу (чӯл̣ава. 76) вийа̄ти а̄ха ‘‘пан̃н̃а̄рахита̄’’ти. нану сол̣асамо пан̃н̃а̄ва̄ро, айам̣ сатива̄ро, таттха касма̄ сам̣килесапаккхе пан̃н̃а̄ гахита̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘имасса ча̄’’тиа̄ди. сатибха̄джанӣйамеветам̣, йадидам̣ чуддасамо ва̄ро, пан̃н̃а̄ панеттха чуддасаме ва̄ре кевала̄ сати дуббала̄ти сатидуббалйадӣпанаттхам̣ ‘‘асампаджа̄на̄’’ти пат̣иккхепамукхена вутта̄. ида̄ни вуттамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘дувидха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
47. аппана̄сама̄дхина̄, упача̄расама̄дхина̄ ва̄ читтам̣ а̄рамман̣е самам̣, самма̄ ва̄ а̄хитам̣ на̄ма хоти, на̄н̃н̃атха̄ти дассенто ‘‘асама̄хита̄ти упача̄раппана̄сама̄дхивирахита̄’’ти а̄ха. виббхантачитта̄ти анават̣т̣хитачитта̄. пуббе нӣваран̣абха̄васа̄ман̃н̃ена уддхаччам̣ гахитам̣ ‘‘уддхата̄ авӯпасантачитта̄’’ти, идха сама̄дха̄на̄бха̄вена уддхаччахетуко читтавиббхамо вутто ‘‘асама̄хита̄ виббхантачитта̄’’ти, айаметесам̣ висесо. пуббе вуттанайена̄ти пуббе ‘‘уддхаччена хи ека̄рамман̣е читтам̣ виппхандати дхаджайат̣т̣хийам̣ ва̄тена пат̣а̄ка̄ вийа̄’’ти (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.40) вуттанайена. саббам̣ пуббасадисамева̄ти бхайабхерава̄вха̄йанасса абхиджджха̄лува̄ре вуттасадисатам̣ сандха̄йа вадати.
48. дуппан̃н̃а̄ти еттха ду-саддо ‘‘дуссӣло’’тиа̄дӣсу вийа абха̄ваттхо, на ‘‘дуггати, дуппат̣ипанно’’тиа̄дӣсу вийа гарахаттхоти дассетум̣ ‘‘ниппан̃н̃а̄наметам̣ адхивачана’’нти ватва̄ ‘‘пан̃н̃а̄ пана дут̣т̣ха̄ на̄ма наттхӣ’’ти вуттам̣. тети дуппан̃н̃а̄. саббаттха̄ти чатӯсупи па̄т̣хавикаппесу. еланти ва̄ досо вуччати. тена̄ха ‘‘йа̄ са̄ ва̄ча̄ нела̄ кан̣н̣асукха̄’’ти. татха̄ хи сӣлам̣ ‘‘нелан̇га’’нти вуттам̣. дуппан̃н̃а̄ ча катхента̄ садосамева катхам̣ катхенти апан̣д̣итабха̄вато. тенева̄ха ‘‘дуббха̄ситабха̄сӣ’’ти. тасма̄ еласаббха̄вато елам̣ мукхам̣ етесанти еламӯга̄ти вутта̄ти евампи ва̄ еттха аттхо дат̣т̣хаббо. йа̄йа пан̃н̃а̄йа васена ‘‘пан̃н̃а̄сампанно’’ти вуттам̣, там̣ бйатирекамукхена дассетум̣ ‘‘но ча кхо’’тиа̄ди вуттам̣. нану ча бодхисатта̄ бахулавипассана̄пан̃н̃а̄йа саманна̄гата̄ хонтӣти? хонти, тада̄ пана бодхисаттена на випассана̄рамбхо като, но ча випассана̄пан̃н̃а̄ адхиппета̄ти вуттам̣ ‘‘но ча кхо випассана̄пан̃н̃а̄йа̄’’ти.
кечи панеттха ‘‘саддха̄вирахита̄ апарисуддхака̄йакамманта̄дайо вийа бхайабхерава̄вха̄йанасса висесака̄ран̣ам̣, на̄пи саддха̄лута̄ палломата̄йа̄ти саддха̄ва̄ро ануддхат̣о’’ти ваданти, там̣ ака̄ран̣ам̣. каммапхале хи саддаханто каммапат̣исаран̣атам̣йева нисса̄йа бхайабхеравам̣ тин̣а̄йапи аман̃н̃ама̄но палломатама̄паджджеййа. йасма̄ пана вӣрийа̄дайо саддха̄йа вина̄ наппаваттантӣти тесам̣ упаниссайабхӯта̄ сахаджа̄та̄ ча са̄ таггахан̣енева гахита̄ хотӣти висум̣ на уддхат̣а̄. татха̄ хи са̄ джха̄насса пуббабха̄гапат̣ипада̄йампи на уддхат̣а̄, ким̣ ва̄ ета̄йа саддха̄йа, аддха̄ са̄ имасмим̣ а̄рамман̣апариггахат̣т̣ха̄не на гахетабба̄ва, тато дхаммасса̄мина̄ идха на уддхат̣а̄, евам̣ ан̃н̃есупи едисесу т̣ха̄несу ниччхайо ка̄таббо. йатха̄нуломадесана̄ хи суттантакатха̄ти.
вачӣкаммантава̄ра̄дикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сол̣асат̣т̣ха̄на̄рамман̣апариггахо нит̣т̣хито.
бхайабхеравасена̄сана̄диван̣н̣ана̄
49. сол̣аса̄рамман̣а̄нӣти сол̣асат̣т̣ха̄на̄ни а̄рамман̣а̄ни. еварӯпа̄су раттӣсӯти ча̄туддасӣа̄дика̄ упари ваккхама̄на̄ раттийо сандха̄йа вадати. еварӯпе сена̄санети еттха̄пи есева найо. йа̄ти анийамато уддит̣т̣ха̄нам̣ пуна ‘‘та̄’’ти вачанам̣ ниддесо вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘йа̄ та̄ти убхайаметам̣ раттӣнам̣йева уддесаниддесавачана’’нти. абхӣти лаккхан̣аттхе ‘‘ан̃н̃е ча абхин̃н̃а̄та̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄’’тиа̄дӣсу вийа. катхам̣ панеттха лаккхан̣аттхата̄ ведитабба̄? лаккхӣйати етена̄ти лаккхан̣анти а̄ха ‘‘чандапа̄рипӯрийа̄’’тиа̄ди. пун̣н̣ама̄сийам̣ чандапа̄рипӯрийа̄ ама̄ва̄сийам̣ чандапариккхайена. а̄ди-саддена чандасса упад̣д̣хаман̣д̣алата̄ра̄хуггахата̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. упасаггаматтамева абхи-саддо лаккхитасадденева лаккхан̣аттхасса вин̃н̃а̄йама̄натта̄ти адхиппа̄йо.
пат̣хамадивасато пабхутӣти пат̣хамапа̄т̣ипададивасато пат̣т̣ха̄йа. йасма̄ чодако бхагавато ка̄ле анабхилаккхита̄пи апарабха̄ге абхилаккхита̄ джа̄та̄, тасма̄ там̣ абхилаккхан̣ӣйатам̣ упа̄да̄йа ‘‘саббадассина̄ бхагавата̄ пан̃чамӣ касма̄ на гахита̄’’ти чодети, итаро саббака̄лика̄су ча̄туддасӣа̄дӣсу гайхама̄на̄су асаббака̄лика̄йа катхам̣ гахан̣анти адхиппа̄йена ‘‘асаббака̄ликатта̄’’ти парихарати.
татха̄видха̄сӯти ‘‘абхин̃н̃а̄та̄’’тиа̄дина̄ йатха̄ вутта̄, татха̄видха̄су. девата̄дхит̣т̣хитабха̄вена а̄ра̄ма̄дӣнам̣ локасса четийабха̄воти а̄ха ‘‘пӯджанӣйат̣т̣хена̄’’ти. манусса̄ йебхуййена га̄ма̄дӣнам̣ два̄ресу татха̄рӯпе руккхе четийат̣т̣ха̄нийе катва̄ вохарантӣти а̄ха ‘‘га̄манигама̄дидва̄ресӯ’’тиа̄ди. дассанаматтенапи саванаматтенапи бхайуппа̄данена па̄катикасатте бхим̣сентӣти бхим̣санака̄ни. тена̄ха ‘‘бхайаджанака̄нӣ’’тиа̄ди. бха̄йати етасма̄ти бхайам̣, ативийа саппат̣ибхайам̣ бхеравам̣.
а̄йа̄чанаупаха̄ракаран̣а̄раханти там̣там̣баликаммапан̣идхикаммакаран̣айоггам̣. пуппхадхӯпа…пе… дхаран̣италанти идам̣ йатха̄пат̣исӯтена суппа̄дина̄ упаха̄ракаран̣адассанам̣. кот̣т̣ентоти пахаранто, син̇гаппаха̄ракхураппаха̄рехи саддам̣ каронтоти адхиппа̄йо. саббачатуппада̄нам̣ идха маготи на̄мам̣, на ‘‘аччхачаммам̣ мигачаммам̣ ел̣акачамма’’нтиа̄дӣсу (маха̄ва. 259) вийа, рохитотиа̄ди мигависеса̄нанти адхиппа̄йо. ча̄летва̄ти аггамадданена ча̄летва̄. мораггахан̣ан̃четтха упалаккхан̣анти дассенто а̄ха ‘‘идха саббапаккхигахан̣ам̣ адхиппета’’нти. еса найоти идам̣ йатха̄ ‘‘моро ва̄’’ти еттха ва̄-саддо авуттавикаппанаттхо, евам̣ ‘‘миго ва̄’’ти еттха̄пӣти мигасаддасса висесаттхавуттитам̣ сандха̄йа̄ха. ито пабхӯтӣти ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ йа̄ та̄ раттийо’’тиа̄дина̄ бхайабхеравасса гавесаначинтанато пабхути, на гавесана̄рамбхато пабхути. ‘‘аппева на̄ма̄хам̣ бхайабхеравам̣ пассеййа’’нти еттха̄пи хи а̄рамман̣амева бхайабхеравам̣. сукха̄рамман̣ам̣ рӯпам̣ сукхамива ‘‘рӯпам̣ сукхам̣ сукха̄нупатитам̣ сукха̄вакканта’’нтиа̄дӣсу (сам̣. ни. 3.60). катхам̣ бхайаггахан̣ена ча рӯпа̄рамман̣аггахан̣анти а̄ха ‘‘париттасса ча̄’’тиа̄ди. ‘‘а̄гаччхатӣ’’ти вачанато гавесана̄рамбхато пабхути ‘‘етам̣ бхайа’’нти а̄рамман̣ам̣ адхиппетанти кечи ‘‘там̣ на пассеййа’’нти чаккхуна̄ дассанасса адхиппетатта̄, тасма̄ вуттанайенева аттхо гахетаббо. бхайам̣ а̄кан̇кхама̄ноти упапариккханавасена ахам̣ бхайаваттхум̣ а̄кан̇кханто вихара̄ми, там̣ киматтхийам̣, еттакопи бхайасаманна̄ха̄ро майхам̣ айуттоти адхиппа̄йо.
йам̣ пака̄рам̣ бхӯто йатха̄бхӯто, со панеттха пака̄ро ирийа̄патхавасена йутто па̄л̣ийам̣ татха̄ а̄гататта̄ти а̄ха ‘‘йена йена ирийа̄патхена бхӯтасса̄’’ти. бхавитасса̄ти идам̣ ‘‘бхӯтасса̄’’ти имина̄ сама̄наттхам̣ паданти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘саман̇гӣбхӯтасса̄’’ти падам̣ пуримападалопена бхӯтасса̄ти вуттанти дассенто ‘‘саман̇гӣбхӯтасса ва̄’’ти а̄ха. бхайабхерава̄рамман̣ети бхайабхерава̄бхимате а̄рамман̣е. нева маха̄сатто тит̣т̣хатӣтиа̄ди ‘‘татха̄бхӯто ча там̣ пат̣ивинеййа’’нти йатха̄ чинтитам̣, татха̄ пат̣ипаннабха̄вадассанам̣. ирийа̄патхапат̣ипа̄т̣и на̄ма т̣ха̄нагамананисаджджа̄нипаджджа̄ти ваданти, уппат̣ипа̄т̣и пана пат̣хамам̣ нипаджджа̄, пуна нисаджджа̄, пуна т̣ха̄нам̣, паччха̄ гамананти евам̣ ведитабба̄. а̄саннапат̣ипа̄т̣ийа̄ти гаманасса та̄ва т̣ха̄нам̣ а̄саннам̣, т̣ха̄насса нисаджджа̄ гаманан̃ча, нисаджджа̄йа нипаджджа̄ т̣ха̄нан̃ча, нипаджджа̄йа нисаджджа̄ а̄санна̄. идха пана гаманасса т̣ха̄нам̣, т̣ха̄насса ча гаманам̣, нисаджджа̄йа ча нипаджджа̄, нипаджджа̄йа ча нисаджджа̄ а̄саннабха̄вена гахита̄, итаре парампара̄васена̄ти ведитабба̄. бхиккхусса пана ирийа̄патха̄ сампаттапат̣ипа̄т̣ийа̄ вийа апара̄паруппаттивасена вуччанти.
бхайабхеравасена̄сана̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
асаммохавиха̄раван̣н̣ана̄
50. айан̃ча ме саббасо бхайабхерава̄бха̄во висесато асаммохадхамматта̄ти дассетум̣ ‘‘санти кхо пана̄’’тиа̄дина̄ упари десана̄ вад̣д̣хита̄ти айам̣ ва̄ еттха анусандхи. джха̄йӣнам̣ саммохат̣т̣ха̄несӯти имина̄ аджджха̄йӣнам̣ саммохат̣т̣ха̄несу ваттаббамева наттхӣти дассети. аттхӣти идам̣ нипа̄тападам̣ путхувачанампи хоти ‘‘аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.373-374; ма. ни. 1.110; 3.154; сам̣. ни. 4.127; кху. па̄. 3.дватим̣са̄ка̄ра) вийа̄ти ‘‘сантӣ’’ти падасса аттхадассанавасена вуттам̣. ким̣ кхан̣аттайасаман̇гита̄йа те аттхи, ноти а̄ха ‘‘сам̣виджджанти упалаббхантӣ’’ти, махати локасаннива̄се едиса̄пи сам̣виджджанти н̃а̄н̣ена гахетаббата̄йа упалаббхантӣти. ода̄такасин̣ала̄бхӣти аппама̄н̣аода̄такасин̣ала̄бхӣ. евам̣ хисса самантато а̄локо вийа упат̣т̣ха̄ти. парикамманти сама̄паттипуббабха̄гама̄ха. еттакам̣ сӯрийе гате вут̣т̣хаха̄мӣти,но ча кхо аддха̄напариччхеде кусало хоти, кевалам̣ ‘‘дива̄ ева вут̣т̣хаха̄мӣ’’ти манасика̄рам̣ уппа̄деси. висадам̣ хоти саббам̣ а̄рамман̣аджа̄там̣, диббачаккхуна̄ пассантасса вийа вибхӯтам̣. ависаданти еттха вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. евам̣сан̃н̃иноти раттим̣ ‘‘дива̄’’ти, дива̄ ча ‘‘раттӣ’’ти евам̣сан̃н̃ино.
антосена̄сане раттим̣ нисинно хотӣти ратти-саддо аджджха̄харитаббо. паритта̄сана̄дӣхи, ан̃н̃ехи ва̄ ка̄ран̣ехи. гамбхӣра̄йа бхӯмигаббхасадиса̄йа гханаванапат̣иччханна̄йа бахалатараджа̄лаванапат̣алапат̣иччханна̄йа. антарахитасӯрийа̄локе ка̄лети етенева дива̄ти авуттасиддхо. саммохавиха̄ро на̄ма бахувидхоти а̄ха ‘‘саммохавиха̄ра̄нам̣ ан̃н̃атара’’нти.
па̄кат̣о бодхисаттасса раттиндивапариччхедо антамасо лаватут̣икхан̣ассапи упа̄да̄йа суваваттхитатта̄, татха̄ раттидивасакот̣т̣ха̄сапариччхедо аттана̄ ка̄таббакиччавасена ка̄лан̃а̄н̣авасена ча.
ка̄латхамбхе ладдхаббачха̄йа̄васена дван̇гулака̄ле. йа̄магхан̣т̣икам̣ пахарати сан̇гхасса там̣там̣ваттакаран̣аттхам̣. муггаранти гхан̣т̣икаппахаран̣амуггарам̣. йа̄майантам̣ патати ан̃н̃ехи бхиккхӯхи йоджитанти адхиппа̄йо. йа̄ва ан̃н̃е бхиккхӯ бходжанаса̄лам̣ упагаччханти, та̄ва дива̄виха̄рат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ саман̣адхаммам̣ кароти.
йам̣ кхо танти еттха йанти анийамуддесо, кхоти авадха̄ран̣е, йамева пуггаланти аттхо. танти вуччама̄на̄ка̄равачанам̣. мамева̄ти мам̣ ева. асаммохасабха̄воти сабха̄вабхӯтаасаммохо. ‘‘уппанно’’ти вуттатта̄ ‘‘мануссалоке’’ти вуттам̣. пан̃н̃а̄сампаттийа̄ти йа̄тха̄вато хитасса джа̄нанасаматтхена аттано пан̃н̃а̄гун̣ена, на кевалам̣ аджджха̄сайенева хитесита̄, атха кхо пайогена̄ти дассенто ‘‘хитӯпадесако’’ти а̄ха. аджджха̄сайена пана хитесита̄ ‘‘лока̄нукампа̄йа̄’’ти имина̄ дассита̄. упакаран̣ехи вина̄ на када̄чи бхогасукхам̣ упакаран̣ада̄нан̃ча ча̄гасампаттихетуканти а̄ха ‘‘ча̄гасампаттийа̄…пе… да̄йако’’ти. метта̄сампаттийа̄ хитӯпасам̣ха̄рена раккхита̄. карун̣а̄сампаттийа̄ дуккха̄панайанена гопа̄йита̄. нану ча пуббепи вуттам̣ ‘‘хита̄йа сукха̄йа̄’’ти, атха касма̄ пуна там̣ гахитанти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘идха девамануссаггахан̣ена̄’’тиа̄ди. тена пуббе ависесато хита̄дӣни дассита̄ни, ида̄ни висесато саха пайоджанена та̄ни дассита̄нӣти дӣпети. нибба̄нато паро парамо аттхо на̄ма наттхӣти а̄ха ‘‘параматтхатта̄йа̄’’ти. хиноти нибба̄нам̣ гаччхатӣти хитам̣, магго. уккам̣сато сукхаттхам̣ арийапхаланти а̄ха ‘‘тато уттари сукха̄бха̄вато’’ти.
асаммохавиха̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пуббабха̄гапат̣ипада̄диван̣н̣ана̄
51. асаммохавиха̄ранти асаммохавуттим̣, асаммохасамбодхинти ва̄ аттхо. танти саматхавипассана̄бха̄вана̄сан̇кха̄там̣ пат̣ипадам̣. пуббабха̄гато пабхутӣти бха̄вана̄йа пуббабха̄гавӣрийа̄рамбха̄дито пат̣т̣ха̄йа. кечӣти уттаравиха̄рава̄сино.
бодхиман̣д̣ети (са̄раттха. т̣ӣ. 1.11.веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄; а. ни. т̣ӣ. 3.8.11) бодхисан̇кха̄тасса н̃а̄н̣асса ман̣д̣абха̄ваппатте т̣ха̄не. чатуран̇ганти ‘‘ка̄мам̣ тачо ча нха̄ру ча, ат̣т̣хи ча авасиссатӯ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 2.184; сам̣. ни. 2.237; а. ни. 2.5; 8.13; маха̄ни. 17, 196) вуттачатуран̇гасаманна̄гатам̣. паггахитанти а̄рамбхам̣ ситхилам̣ акатва̄ дал̣хапараккамасан̇кха̄туссаханабха̄вена гахитам̣. тена̄ха ‘‘аситхилаппаваттитанти вуттам̣ хотӣ’’ти. асаллӣнанти асан̇кучитам̣ косаджджавасена сан̇кочам̣ ана̄паннам̣.
упат̣т̣хита̄ти ога̄ханасан̇кха̄тена апила̄панабха̄вена а̄рамман̣ам̣ упагантва̄ т̣хита̄. тена̄ха ‘‘а̄рамман̣а̄бхимукхӣбха̄вена̄’’ти. саммосасса виддхам̣санавасена паваттийа̄ на саммут̣т̣ха̄ти асаммут̣т̣ха̄. кин̃ча̄пи читтамива читтапассаддхивасена ка̄йапассаддхивасенева ка̄йо пассаддхо хоти, татха̄пи йасма̄ ка̄йапассаддхи уппаджджама̄на̄ читтапассаддхийа̄ сахева уппаджджати, на вина̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ка̄йачиттапассаддхисамбхавена̄’’ти. рӯпака̄йопи пассаддхойева хоти ка̄йапассаддхийа̄ убхайесампи ка̄йа̄нам̣ пассамбхана̄вахатта̄. со ча кхо ка̄йо. вигатадаратхоти вигатакилесадаратхо. на̄мака̄йе хи вигатадаратхе рӯпака̄йопи вӯпасантадаратхапарил̣а̄хо хоти. самма̄ а̄хитанти на̄на̄рамман̣есу видха̄ванасан̇кха̄тавиккхепам̣ виччхиндитва̄ екасмим̣йева а̄рамман̣е авиккхиттабха̄ва̄па̄да̄нена саммадева а̄хитам̣. тена̄ха ‘‘сут̣т̣ху т̣хапита’’нтиа̄ди. читтасса анекаггабха̄во виккхепавасена чан̃чалата̄, са̄ сати екаггата̄йа на хотӣти а̄ха ‘‘екаггам̣ ачалам̣ ниппхандана’’нти. етта̄вата̄ти ‘‘а̄раддхам̣ кхо пана̄’’тиа̄дина̄ вӣрийасатипассаддхисама̄дхӣнам̣ киччасиддхидассанена. нану ча саддха̄пан̃н̃а̄нампи киччасиддхи джха̄насса пуббапат̣ипада̄йа иччхитабба̄ти? саччам̣ иччхитабба̄, са̄ пана на̄нантарийабха̄вена авуттасиддха̄ти на гахита̄. асати хи саддха̄йа вӣрийа̄рамбха̄дӣнам̣ асамбхавойева, пан̃н̃а̄париггахе ча несам̣ асати пан̃н̃а̄йа̄рамбха̄дибха̄во на сийа̄. татха̄ асаллӣна̄саммосата̄дайо вӣрийа̄дӣнанти асаллӣната̄диггахан̣еневеттха пан̃н̃а̄киччасиддхи гахита̄ти дат̣т̣хаббам̣. джха̄набха̄вана̄йам̣ ва̄ сама̄дхикиччам̣ адхикам̣ иччхитаббанти дассетум̣ сама̄дхипарийоса̄на̄ва джха̄насса пуббапат̣ипада̄ катхита̄ти дат̣т̣хаббам̣.
вуттам̣, тасма̄ идха на ваттаббам̣. висуддхимагго хи имисса̄ сам̣ван̣н̣ана̄йа екадесабхӯтоти вуттова̄йаматтхоти. вихаратӣти а̄гатам̣ паруддесикатта̄ виха̄расса. идха виха̄синти а̄гатам̣ аттхуддесикатта̄. идам̣ кира саббабуддха̄нам̣ авиджахитанти а̄ха ‘‘а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄на’’нти. рӯпавира̄габха̄вана̄васена (са̄раттха. т̣ӣ. 1.12.неран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄) паватто чатуббидхопи арӯпаджджха̄нависесо чатуттхаджджха̄насан̇гахо ева̄ти а̄ха ‘‘чатта̄ри джха̄на̄нӣ’’ти. йуттам̣ та̄ва читтекаггата̄ бхавоккаманаттхата̄ вийа випассана̄па̄даката̄пи чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ са̄дха̄ран̣а̄ти тесам̣ васена ‘‘чатта̄ри джха̄на̄нӣ’’ти вачанам̣, абхин̃н̃а̄па̄даката̄ пана ниродхапа̄даката̄ ча чатуттхассева джха̄насса а̄вен̣ика̄, са̄ катхам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ са̄дха̄ран̣а̄ вутта̄ти? парампара̄дхит̣т̣ха̄набха̄вато. падат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄нампи хи падат̣т̣ха̄нантева вуччати, ка̄ран̣ака̄ран̣ампи ка̄ран̣анти йатха̄ ‘‘тин̣ехи саттам̣ сиддха’’нти, еван̃ча катва̄ пайоджананиддесе ат̣т̣хасама̄паттиггахан̣ам̣ саматтхитам̣ хоти. читтекаггататтха̄нӣти читтасама̄дха̄наттха̄ни, дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раттха̄нӣти аттхо. читтекаггата̄сӣсена хи дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ро вутто, суккхавипассакакхӣн̣а̄сававасена четам̣ вуттам̣. тена̄ха ‘‘екаггачитта̄ сукхам̣ дивасам̣ вихарисса̄ма̄’’ти. бхавоккаманаттха̄нӣти бхавесу ниббаттиаттха̄ни.
йасма̄ (са̄раттха. т̣ӣ. 1.12.неран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄) бодхисаттена бодхиман̣д̣ӯпасан̇каманато пуббепи чаримабхаве чатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттитапуббам̣, тада̄ пана там̣ ниббаттитаматтамева ахоси, на випассана̄дипа̄дакам̣, тасма̄ ‘‘бодхируккхамӯле ниббаттита’’нти тато висесетва̄ вуттам̣. випассана̄па̄даканти випассана̄рамбхе випассана̄йа па̄дакам̣. абхин̃н̃а̄па̄даканти еттха̄пи есева найо. буддха̄нан̃хи пат̣хама̄рамбхе ева па̄дакаджджха̄нена пайоджанам̣ ахоси, на тато парам̣ упаримагга̄дхигамапхаласама̄паттиабхин̃н̃а̄вал̣ан̃джана̄диаттхам̣. абхисамбодхисамадхигамато пат̣т̣ха̄йа хи саббам̣ н̃а̄н̣асама̄дхикиччам̣ а̄кан̇кхаматтапат̣ибаддхамева̄ти. саббакиччаса̄дхаканти анупуббавиха̄ра̄дисаббакиччаса̄дхакам̣. саббалокийалокуттарагун̣ада̄йаканти еттха випассана̄бхин̃н̃а̄па̄дакатта̄ ева чатуттхасса джха̄насса бхагавато саббалокийалокуттарагун̣ада̄йаката̄ ведитабба̄. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃хи магган̃а̄н̣ам̣, магган̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ абхисамбодхи, тададхигамасамака̄ламева бхагавато саббе буддхагун̣а̄ хаттхагата̄ ахесум̣, чатуттхаджджха̄насанниссайо ча магга̄дхигамоти.
пуббабха̄гапат̣ипада̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пуббенива̄сакатха̄ван̣н̣ана̄
52. двиннам̣ виджджа̄нанти пуббенива̄сан̃а̄н̣адиббачаккхун̃а̄н̣асан̇кха̄та̄нам̣ двиннам̣ виджджа̄нам̣. анупадаван̣н̣ана̄ти та̄сам̣ виджджа̄нам̣ ниддесапа̄л̣ийа̄ анупадаван̣н̣ана̄. бха̄вана̄найоти уппа̄данавидхи. ‘‘со’’ти паччаттавачанасса ахам̣-саддена самбандхане ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘абхининна̄меси’’нтиа̄ди вуттам̣. па̄л̣ийам̣ ва̄ ‘‘абхининна̄меси’’нти уттамапурисасса йоготи ахам̣-саддена а̄нетва̄ вуччама̄не тадаттхо па̄кат̣о хотӣти ‘‘со аха’’нти вуттам̣. абхинӣхаринти читтам̣ джха̄на̄рамман̣ато апанетва̄ пуббенива̄са̄бхимукхам̣ песесим̣, пуббенива̄саниннам̣ пуббенива̄сапон̣ам̣ пуббенива̄сапаббха̄рам̣ ака̄синти аттхо.
пуббеатӣтаджа̄тӣсу нивуттхаккхандха̄ пуббенива̄со. нивуттха̄ти ча аджджха̄вуттха̄ анубхӯта̄ аттано санта̄не уппаджджитва̄ нируддха̄, гочаранива̄сена нивуттхадхамма̄ ва̄ аттано вин̃н̃а̄н̣енавин̃н̃а̄та̄, паравин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄та̄пи ва̄ чхиннават̣умака̄нуссаран̣а̄дӣсу, там̣ пуббенива̄сам̣ йа̄йа сатийа̄ ануссарати, та̄йа сампайуттам̣ н̃а̄н̣ам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃н̃а̄н̣ам̣. пат̣иниваттантасса̄ти пуббенива̄сам̣ ануссаран̣авасена йа̄вадиччхакам̣ гантва̄ пачча̄гаччхантасса. тасма̄ти вуттассеваттхасса ка̄ран̣абха̄вена пачча̄масанам̣, пат̣иниваттантасса паччавеккхан̣абха̄ватоти вуттам̣ хоти. идхӯпапаттийа̄ти идха чаримабхаве упапаттийа̄. анантаранти атӣта̄нантарама̄ха. амутра̄ти амукасмим̣ бхавети аттхо. удапа̄динти уппаджджим̣. та̄хи девата̄хӣти тусита̄девата̄хи. екаготтоти туситаготтена екаготто. маха̄бодхисатта̄нам̣ санта̄насса парийоса̄на̄ваттха̄йа девалокӯпапаттиджанакам̣ на̄ма акусалена каммуна̄ анупаддутамева хотӣти адхиппа̄йена ‘‘дуккхам̣ пана сан̇кха̄радуккхамева̄’’ти вуттам̣. маха̄пун̃н̃а̄нампи пана девапутта̄нам̣ пуббанимиттуппаттика̄ла̄дӣсу анит̣т̣ха̄рамман̣асама̄його хотийева̄ти ‘‘када̄чи дуккхадуккхассапи самбхаво наттхӣ’’ти на сакка̄ ваттум̣. саттапан̃н̃а̄са…пе… парийантоти идам̣ манусса̄нам̣ вассаган̣ана̄васена вуттам̣. таттха дева̄нам̣ вассаган̣ана̄йа пана чатусахассамева.
атӣтабхаве (са̄раттха. т̣ӣ. 1.12.пуббенива̄сакатха̄йам̣) кхандха̄ таппат̣ибаддхана̄маготта̄ни ча саббам̣ пуббенива̄сантева сан̇гахитанти а̄ха ‘‘ким̣ видитам̣ кароти? пуббенива̄са’’нти. мохо пат̣иччха̄дакат̣т̣хена‘‘тамо’’ти вуччати ‘‘тамо вийа̄’’ти катва̄. обха̄сакаран̣ат̣т̣хена̄ти ка̄таббато каран̣ам̣, обха̄сова каран̣ам̣, аттано паччайена обха̄сабха̄вена ниббаттетаббат̣т̣хена̄ти аттхо. сесам̣ пасам̣са̄вачананти пат̣ипаккхавидхаманапаваттивисеса̄нам̣ бодханато вуттам̣. авиджджа̄ вихата̄ти етена виджджанат̣т̣хена виджджа̄ти айампи аттхо дӣпитоти дат̣т̣хаббам̣. йасма̄ виджджа̄ уппанна̄ти етена виджджа̄пат̣ипаккха̄ авиджджа̄, пат̣ипаккхата̄ часса̄ паха̄таббабха̄вена виджджа̄йа ча паха̄йакабха̄вена̄ти дассети. еса найо итарасмимпи пададвайети имина̄ тамо вихато винат̣т̣хо. касма̄? йасма̄ а̄локо уппанноти имаматтхам̣ атидисати. песитаттасса̄ти йатха̄дхиппетаттхасиддхим̣ пати виссат̣т̣хачиттасса. йатха̄ аппаматтасса̄ти ан̃н̃ассапи кассачи ма̄дисасса̄ти адхиппа̄йо.
пуббенива̄сакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
диббачаккхун̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄
53. идха̄ти бхайабхеравасутте вуттам̣. идха айам̣ висесоти йоджана̄. вуттасадисамева ‘‘мети майа̄’’тиа̄дина̄. парикаммакиччанти ‘‘абхин̃н̃а̄па̄дакачатуттхаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа саббапаччхима̄ нисаджджа̄ а̄ваджджитабба̄’’тиа̄дина̄, касин̣а̄рамман̣ам̣ абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄нам̣ сабба̄ка̄рена абхинӣха̄раккхамам̣ катва̄’’тиа̄дина̄ ча вуттена парикаммена киччам̣ пайоджанам̣ наттхи. на тена идха аттхоти тена бха̄вана̄найена идха па̄л̣ийа̄ аттхаван̣н̣ана̄йам̣ аттхо наттхи татха̄бха̄вана̄йа идха анадхиппетатта̄ти адхиппа̄йо.
диббачаккхун̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
а̄саваккхайан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄
54. випассана̄па̄даканти (са̄раттха. т̣ӣ. 1.14.а̄саваккхайан̃а̄н̣акатха̄йам̣; дӣ. ни. т̣ӣ. 1.248; а. ни. т̣ӣ. 2.3.59) випассана̄йа падат̣т̣ха̄набхӯтам̣. випассана̄ ча тивидха̄ випассанакапуггалабхедена. маха̄бодхисатта̄нан̃хи паччекабодхисатта̄нан̃ча випассана̄ чинта̄майан̃а̄н̣асам̣ваддхитатта̄ сайамбхун̃а̄н̣абхӯта̄, итаресам̣ сутамайан̃а̄н̣асам̣ваддхитатта̄ паропадесасамбхӯта̄, са̄ ‘‘т̣хапетва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ авасесарӯпа̄рӯпаджджха̄на̄нам̣ ан̃н̃атарато вут̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄дина̄ анекадха̄ арӯпамукхавасена чатудха̄туваваттха̄не вутта̄нам̣ тесам̣ тесам̣ дха̄тупариггахамукха̄нам̣ ан̃н̃атарамукхавасена анекадха̄ва висуддхимагге (висуддхи. 1.306) на̄на̄найато вибха̄вита̄. маха̄бодхисатта̄нам̣ пана чатувӣсатикот̣исатасахассамукхена пабхедагаманато на̄на̄найам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асанниссайасса арийамагган̃а̄н̣асса адхит̣т̣ха̄набхӯтам̣ пуббабха̄ган̃а̄н̣агаббхам̣ ган̣ха̄пентам̣ парипа̄кам̣ гаччхантам̣ парамагамбхӣрасан̣хасукхуматарам̣ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ хоти, йам̣ ат̣т̣хакатха̄су маха̄ваджиран̃а̄н̣анти вуччати. йасса ча паваттивибха̄гена чатувӣсатикот̣исатасахассаппабхедасса па̄дакабха̄вена сама̄паджджийама̄на̄ чатувӣсатикот̣исатасахассасан̇кха̄ девасикам̣ саттху вал̣ан̃джанакасама̄паттийо вуччанти, сва̄йам̣ буддха̄нам̣ випассана̄ча̄ро параматтхаман̃джӯса̄йа висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йа (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.144) уддесато дассито, аттхикехи тато гахетабботи.
а̄сава̄нам̣ кхепанато самуччхинданато а̄саваккхайо, арийамагго, уккат̣т̣ханиддесавасена арахаттамаггаггахан̣ам̣. а̄сава̄нам̣ кхайе н̃а̄н̣ам̣ а̄саваккхайан̃а̄н̣анти дассенто ‘‘татра четам̣ н̃а̄н̣а’’нти ватва̄ кхайети ча а̄дха̄ре бхуммам̣, на висайети дассенто ‘‘таппарийа̄ паннатта̄’’ти а̄ха. идам̣ дуккханти дуккхасса арийасаччасса тада̄ паччаккхато гахитабха̄вадассанам̣. еттакам̣ дуккханти дуккхасса арийасаччасса тада̄ паччаккхато гахитабха̄вадассанам̣. еттакам̣ дуккханти тасса париччхиджджа гахитабха̄вадассанам̣. на ито бхиййоти анавасесетва̄ гахитабха̄вадассанам̣. тена̄ха ‘‘саббампи дуккхасачча’’нтиа̄ди. сарасалаккхан̣апат̣иведхена̄ти сабха̄васан̇кха̄тасса лаккхан̣асса асаммохато пат̣ивиджджханена. асаммохапат̣иведхоти ча йатха̄ тасмим̣ н̃а̄н̣е паватте паччха̄ дуккхасса сарӯпа̄дипариччхеде саммохо на хоти, татха̄ паватти. тена̄ха ‘‘йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄си’’нти. йам̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ти йам̣ нибба̄нам̣ маггасса а̄рамман̣апаччайат̣т̣хена ка̄ран̣абхӯтам̣ а̄гамма. тадубхайавато хи пуггаласса патти тадубхайасса паттӣти вуттам̣. патва̄ти ва̄ па̄пун̣анахету. аппаваттинти аппаваттинимиттам̣. те ва̄ наппаваттанти еттха̄ти аппаватти, нибба̄нам̣. тасса̄ти дуккханиродхасса. сампа̄паканти саччхикирийа̄васена саммадева па̄пакам̣.
килесавасена̄ти а̄савасан̇кха̄такилесавасена. йасма̄ а̄сава̄нам̣ дуккхасаччапарийа̄йо таппарийа̄паннатта̄, сесасачча̄нан̃ча там̣самудайа̄дипарийа̄йо аттхи, тасма̄ вуттам̣. ‘‘парийа̄йато’’ти. дассенто сачча̄нӣти йоджана̄. а̄сава̄нам̣йева четтха гахан̣ам̣ ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа̄’’ти а̄раддхатта̄. татха̄ хи а̄сававимутти сӣсенева саббасам̣килесавимутти вутта̄. ‘‘идам̣ дуккханти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄си’’нтиа̄дина̄ миссакамагго идха катхитоти ‘‘саха випассана̄йа кот̣иппаттам̣ маггам̣ катхетӣ’’ти вуттам̣. еттха ча саччапат̣иведхасса тада̄ атӣтака̄ликатта̄ ‘‘йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄си’’нти ватва̄пи абхисамайака̄ле тасса паччуппаннатам̣ упа̄да̄йа ‘‘евам̣ джа̄нато евам̣ пассато’’ти ваттама̄нака̄лена ниддесо като. со ча ка̄мам̣ маггаккхан̣ато парам̣ йа̄ваджджатана̄ атӣтака̄лико ева, саббапат̣хамам̣ панасса атӣтака̄ликаттам̣ пхалаккхан̣ена ведитаббанти а̄ха ‘‘вимуччиттха̄ти имина̄ пхалаккхан̣ам̣ дассетӣ’’ти. джа̄нато пассатоти ва̄ хетуниддесойам̣. джа̄нанахету дассанахету ка̄ма̄сава̄ читтам̣ вимуччиттха̄ти йоджана̄. бхава̄саваггахан̣енева четтха бхавара̄гасса вийа бхавадит̣т̣хийа̄пи самавародхоти дит̣т̣ха̄савассапи сан̇гахо дат̣т̣хаббо.
кхӣн̣а̄джа̄тӣтиа̄дӣхи падехи. тасса̄ти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса. бхӯмӣнти паваттит̣т̣ха̄нам̣. на та̄васса атӣта̄ джа̄ти кхӣн̣а̄ маггабха̄вана̄йа̄ти адхиппа̄йо. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘пуббева кхӣн̣атта̄’’ти. на ана̄гата̄ ассаджа̄ти кхӣн̣а̄ти йоджана̄. на ана̄гата̄ти ча ана̄гататтаса̄ман̃н̃ам̣ гахетва̄ лесена чодети. тена̄ха ‘‘ана̄гате ва̄йа̄ма̄бха̄вато’’ти, ана̄гатависесо панеттха адхиппето, тасса ча кхепане ва̄йа̄мопи лаббхатева. тена̄ха ‘‘йа̄ пана маггасса̄’’тиа̄ди. екачатупан̃чавока̄рабхавесӯти бхаваттайаггахан̣ам̣ вуттанайена анавасесато джа̄тийа̄ кхӣн̣абха̄вадассанаттхам̣. танти йатха̄вуттам̣ джа̄тим̣. соти бхагава̄.
брахмачарийава̄со на̄ма идха маггабрахмачарийасса ниббаттанамева̄ти а̄ха ‘‘нит̣т̣хита’’нти. самма̄дит̣т̣хийа̄ чатӯсу саччесу парин̃н̃а̄дикиччаса̄дханавасена паваттама̄на̄йа самма̄ сан̇каппа̄дӣнампи дуккхасачче парин̃н̃а̄бхисамайа̄нугун̣а̄ паватти, итарасаччесу ча несам̣ паха̄на̄бхисамайа̄дивасена паватти па̄кат̣а̄ ева. тена вуттам̣ ‘‘чатӯхи маггехи парин̃н̃а̄паха̄насаччхикирийа̄бха̄вана̄васена̄’’ти. иттхатта̄йа̄ти име пака̄ра̄ иттхам̣, таббха̄во иттхаттам̣, тадаттханти вуттам̣ хоти. те пана пака̄ра̄ арийамаггабйа̄па̄рабхӯта̄ парин̃н̃а̄дайо идха̄дхиппета̄ти а̄ха ‘‘евам̣сол̣асакиччабха̄ва̄йа̄’’ти. те хи маггам̣ паччавеккхато магга̄нубха̄вена па̄кат̣а̄ хутва̄ упат̣т̣хаханти, парин̃н̃а̄дӣсу ча паха̄намева падха̄нам̣ тадаттхатта̄ итаресанти а̄ха ‘‘килесаккхайа̄йава̄’’ти. пахӣнакилесапаччавеккхан̣авасена ва̄ етам̣ вуттам̣. иттхатта̄йа̄ти ниссакке сампада̄навачананти а̄ха ‘‘иттхабха̄вато’’ти. апарам̣ ана̄гатам̣. име пана чариматтабха̄васан̇кха̄та̄ пан̃чаккхандха̄. парин̃н̃а̄та̄ тит̣т̣хантӣти етена тесам̣ аппатит̣т̣хатам̣ дассети. апарин̃н̃а̄мӯлака̄ хи патит̣т̣ха̄. йатха̄ха ‘‘кабал̣ӣка̄ре че, бхиккхаве, а̄ха̄ре аттхи ра̄го аттхи нандӣ аттхи тан̣ха̄, патит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣ха’’нтиа̄ди (сам̣. ни. 2.64; маха̄ни. 7; катха̄. 296). тенева̄ха ‘‘чхиннамӯлака̄ руккха̄ вийа̄’’тиа̄ди.
паччавеккхан̣ан̃а̄н̣апариггахитам̣, на пат̣хамадутийан̃а̄н̣адвайа̄дхигамам̣ вийа кеваланти адхиппа̄йо. дассенто нигаманавасена̄ти адхиппа̄йо. сарӯпато хи там̣ пуббе дасситамева̄ти. пуббенива̄сан̃а̄н̣ена атӣта̄рамман̣асабха̄гата̄йа таббха̄вӣбха̄вато ча атӣтам̣сан̃а̄н̣ам̣ сан̇гахетва̄ти йоджана̄. таттха атӣтам̣сан̃а̄н̣анти атӣтакхандха̄йатанадха̄тусан̇кха̄те атӣтакот̣т̣ха̄се аппат̣ихатам̣ н̃а̄н̣ам̣. диббачаккхуна̄ти сапарибхан̣д̣ена диббачаккхун̃а̄н̣ена. паччуппаннам̣со ча ана̄гатам̣со ча паччуппанна̄на̄гатам̣сам̣, таттха н̃а̄н̣ам̣ паччуппанна̄на̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣. сакалалокийалокуттарагун̣анти етена саббам̣ локам̣ уттаритва̄ абхибхуййа т̣хитатта̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса вийа сеса̄са̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣асса балан̃а̄н̣аа̄вен̣икабуддхадхамма̄дӣнампи анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄нам̣ буддхагун̣а̄нам̣ сан̇гахо ведитаббо. тена̄ха ‘‘саббепи саббан̃н̃угун̣е сан̇гахетва̄’’ти.
а̄саваккхайан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
аран̃н̃ава̄сака̄ран̣аван̣н̣ана̄
55. сийа̄ кхо пана те бра̄хман̣а̄ти еттха сийа̄ти ‘‘аппева̄’’ти имина̄ сама̄наттхо нипа̄то, тасма̄ ‘бра̄хман̣а, аппева кхо пана те евамасса̄’ти аттхо. йам̣ пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘када̄чӣ’’ти вуттам̣, тампи имамеваттхам̣ сандха̄йа вуттам̣ ака̄ран̣ам̣ бра̄хман̣ена парикаппитаматтхам̣ пат̣ипаккхипитва̄ аттано адхиппетам̣ ка̄ран̣ам̣ дассенто. аттхова пхалам̣ тададхӣнавуттита̄йа васо етасса̄ти аттхавасо, хетӯти евам̣ ва̄ еттха аттхо дат̣т̣хаббо. аттано ча дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ранти етена саттха̄ аттано вивека̄бхиратим̣ пака̄сетӣти дассенто ‘‘дит̣т̣хадхаммо на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ирийа̄патхавиха̄ра̄нанти ирийа̄патхапаваттӣнам̣. таппаваттийо хи екасмим̣ ирийа̄патхе уппаннадуккхам̣ ан̃н̃ена ирийа̄патхена виччхиндитва̄ харан̣ато виха̄ра̄ти вуччанти. паччхиман̃ча джанатам̣ анукампама̄ноти етена йо а̄дито бра̄хман̣ена ‘‘бхавам̣ тесам̣ готамо пуббан̇гамо…пе… дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджатӣ’’ти вутто, йо ча татха̄ ‘‘еваметам̣ бра̄хман̣а̄’’тиа̄дина̄ аттана̄ сампат̣иччхито, тамева аттхам̣ нигаманавасена дассенто йатха̄нусандхина̄ва саттха̄ десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.
аран̃н̃ава̄сака̄ран̣аван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
десана̄нумодана̄ван̣н̣ана̄
56. евам̣ нит̣т̣ха̄пита̄йа десана̄йа бра̄хман̣о таттха бхагавати паса̄дам̣ паведенто ‘‘абхикканта’’нтиа̄дима̄ха. абхикканта̄ти (са̄раттха. т̣ӣ. 1.15.десана̄нумоданакатха̄; дӣ. ни. т̣ӣ. 1.250; сам̣. ни. т̣ӣ. 1.1.1; а. ни. т̣ӣ. 2.2.16) атикканта̄, вигата̄ти аттхоти а̄ха ‘‘кхайе диссатӣ’’ти. тенева хи ‘‘никкханто пат̣хамо йа̄мо’’ти вуттам̣. абхиккантатароти ативийа кантатаро манорамо. та̄дисо ча сундаро бхаддако на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘сундаре диссатӣ’’ти.
коти девана̄гайаккхагандхабба̄дӣсу ко катамо. мети мама. па̄да̄нӣти па̄де. иддхийа̄ти има̄йа еварӯпа̄йа девиддхийа̄. йасаса̄ти имина̄ едисена парива̄рена париджанена. джаланти виджджотама̄но. абхиккантена̄ти ативийа кантена каманӣйена абхирӯпена. ван̣н̣ена̄ти чхавиван̣н̣ена сарӣраван̣н̣анибха̄йа. сабба̄ обха̄сайам̣ диса̄ти дасапи диса̄ обха̄сенто пабха̄сенто, чандо вийа сӯрийо вийа ча екобха̄сам̣ ека̄локам̣ каронтоти га̄тха̄йа аттхо. абхирӯпети ул̣а̄рарӯпе сампаннарӯпе.
‘‘чоро чоро, саппо саппо’’тиа̄дӣсу бхайе а̄мед̣итам̣. ‘‘виджджха виджджха, пахара пахара̄’’тиа̄дӣсу кодхе, ‘‘са̄дху са̄дхӯтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.327; сам̣. ни. 2.127; 3.35; 5.1085) пасам̣са̄йам̣, ‘‘гаччха гаччха, луна̄хи луна̄хӣ’’тиа̄дӣсу турите, ‘‘а̄гаччха а̄гаччха̄’’тиа̄дӣсу котӯхале, ‘‘буддхо буддхоти чинтенто’’тиа̄дӣсу (бу. вам̣. 2.44) аччхаре, ‘‘абхиккаматха̄йасманто, абхиккаматха̄йасманто’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 3.20; а. ни. 9.11) ха̄се, ‘‘кахам̣ екапуттака, кахам̣ екапуттака̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.353; сам̣. ни. 2.63) соке, ‘‘ахо сукхам̣ ахо сукха’’нтиа̄дӣсу (уда̄. 20; дӣ. ни. 3.305; чӯл̣ава. 332) паса̄де. ча-саддо авуттасамуччайаттхо. тена гараха̄асамма̄на̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. таттха ‘‘па̄по па̄по’’тиа̄дӣсу гараха̄йам̣. ‘‘абхирӯпака абхирӯпака̄’’тиа̄дӣсу асамма̄не дат̣т̣хаббам̣.
найидам̣ а̄мед̣итавасена двиккхаттум̣ вуттам̣, атха кхо аттхадвайавасена̄ти дассенто ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. абхиккантанти вачанам̣ апеккхитва̄ напум̣сакалин̇гавасена вуттам̣, там̣ пана бхагавато вачанам̣ дхаммасса десана̄ти катва̄ татха̄ вуттам̣. аттхаматтадассанам̣ ва̄ етам̣, тасма̄ аттхавасена лин̇гавибхаттивипарин̣а̄мо ведитаббо. дутийападепи есева найо. досана̄санатоти ра̄га̄дикилесадосавидхаманато, гун̣а̄дхигаманатоти сӣла̄дигун̣а̄нам̣ сампа̄панато. йе гун̣е десана̄ адхигамети, тесу падха̄набхӯта̄ дассетабба̄ти те падха̄набхӯте та̄ва дассетум̣ ‘‘саддха̄джананато пан̃н̃а̄джананато’’ти вуттам̣. саддха̄памукха̄ хи локийа̄ гун̣а̄, пан̃н̃а̄памукха̄ локуттара̄. сӣла̄диаттхасампаттийа̄ са̄ттхато, сабха̄ванируттисампаттийа̄ сабйан̃джанато. сувин̃н̃еййасаддапайогата̄йа утта̄нападато, сан̣хасукхумабха̄вена дуббин̃н̃еййаттхата̄йа гамбхӣраттхато. синиддхамудумадхурасаддапайогата̄йа кан̣н̣асукхато, випулависуддхапеманӣйаттхата̄йа хадайан̇гамато. ма̄на̄тима̄навидхаманена анаттуккам̣санато, тхамбхаса̄рамбхамадданена апаравамбханато. хита̄дхиппа̄йапаваттийа̄ паресам̣ ра̄гапарил̣а̄ха̄дивӯпасаманена ча карун̣а̄сӣталато, килесандхака̄равидхаманена пан̃н̃а̄вада̄тато. каравӣкарутаман̃джута̄йа а̄па̄тхараман̣ӣйато, пубба̄пара̄вируддхасувисуддхаттхата̄йа вимаддаккхамато. а̄па̄тхараман̣ӣйата̄йа ева суййама̄насукхато, вимаддаккхамата̄йа хитаджджха̄сайаппаваттитата̄йа ча вӣмам̣сийама̄нахитато. евама̄дӣхӣти а̄дисаддена сам̣са̄рачакканиваттанато, саддхаммачаккаппаваттанато, миччха̄ва̄давидхаманато, самма̄ва̄дапатит̣т̣ха̄панато, акусаламӯласамуддхаран̣ато, кусаламӯласам̣ропанато, апа̄йадва̄рапидха̄нато, саггамаггадва̄равиваран̣ато, парийут̣т̣ха̄навӯпасаманато, анусайасамуггха̄танатоти евама̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо.
адхомукхат̣т̣хапитанти кеначи адхомукхам̣ т̣хапитам̣. хет̣т̣ха̄мукхаджа̄танти сабха̄венева хет̣т̣ха̄мукхаджа̄там̣. уггха̄т̣еййа̄ти виват̣ам̣ кареййа. хаттхе гахетва̄ти ‘‘пураттха̄бхимукхо, уттара̄бхимукхо ва̄ гаччха̄’’тиа̄дӣни аватва̄ хаттхе гахетва̄ ‘‘ниссандехам̣ еса магго, евам̣ гаччха̄’’ти вадеййа. ка̄л̣апаккхача̄туддасӣти ка̄л̣апаккхе ча̄туддасӣ.
никуджджитам̣ а̄дхеййасса ана̄дха̄рабхӯтам̣ бха̄джанам̣ а̄дха̄рабха̄ва̄па̄данавасена уккуджджеййа. хет̣т̣ха̄мукхаджа̄тата̄йа саддхаммавимукхам̣, адхомукхат̣т̣хапитата̄йа асаддхамме патитанти евам̣ пададвайам̣ йатха̄рахам̣ йоджетаббам̣, на йатха̄сан̇кхйам̣. ка̄мам̣ ка̄маччханда̄дайопи пат̣иччха̄дака̄, миччха̄дит̣т̣хи пана сависесам̣ пат̣иччха̄дика̄ти а̄ха ‘‘миччха̄дит̣т̣хигаханапат̣иччханна’’нти. тена̄ха бхагава̄ ‘‘миччха̄дит̣т̣хипарама̄хам̣, бхиккхаве, ваджджам̣ вада̄мӣ’’ти (а. ни. 1.310). саббо апа̄йага̄мимагго куммагго ‘‘куччхито магго’’ти катва̄. самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ уджупат̣ипаккхата̄йа миччха̄дит̣т̣хиа̄дайо ат̣т̣ха миччхаттадхамма̄ миччха̄магго. тенева хи тадубхайапат̣ипаккхатам̣ сандха̄йа ‘‘саггамоккхамаггам̣ а̄чиккхантена̄’’ти вуттам̣. саппиа̄дисанниссайо падӣпо на татха̄ уджджало, йатха̄ теласанниссайоти телападжджотаггахан̣ам̣. етехи парийа̄йехӣти етехи никуджджитуккуджджанапат̣иччханнавиваран̣а̄диупамопамитаббапака̄рехи, етехи ва̄ йатха̄вуттехи сол̣аса̄рамман̣апариггахаасаммохавиха̄радиббавиха̄равибха̄ванапарийа̄йехи виджджа̄ттайавибха̄вана̄падесена аттано саббан̃н̃угун̣авибха̄ванапарийа̄йехи ча. тена̄ха ‘‘анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито’’ти.
десана̄нумодана̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пасаннака̄раван̣н̣ана̄
пасаннака̄ранти пасаннехи ка̄таббам̣ сакка̄рам̣. саран̣анти пат̣исаран̣ам̣. тена̄ха ‘‘пара̄йан̣а’’нти. пара̄йан̣абха̄во ча анаттханиседханена аттхасампат̣ипа̄данена ча хотӣти а̄ха ‘‘агхасса та̄та̄ хитасса ча видха̄та̄’’ти. агхасса̄ти дуккхатоти ваданти, па̄патоти пана йуттам̣. ниссакке четам̣ са̄мивачанам̣. еттха ча на̄йам̣ гами-саддо нӣ-садда̄дайо вийа двикаммако, тасма̄ йатха̄ ‘‘аджам̣ га̄мам̣ нетӣ’’ти вуччати, евам̣ ‘‘готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣ’’ти ваттум̣ на сакка̄, ‘‘саран̣анти гаччха̄мӣ’’ти пана ваттаббам̣. ити-саддо четтха луттаниддит̣т̣хо, тасса ча̄йаматтхо – гаманан̃ча тададхиппа̄йена бхаджанам̣, татха̄ джа̄нанам̣ ва̄ти дассенто ‘‘ити имина̄ адхиппа̄йена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха бхаджа̄мӣтиа̄дӣсу пуримасса пуримасса паччхимам̣ паччхимам̣ аттхавачанам̣. бхаджанам̣ ва̄ саран̣а̄дхиппа̄йена упасан̇каманам̣, севанам̣ сантика̄вачарата̄, пайирупа̄санам̣ ваттапат̣иваттакаран̣ена упат̣т̣ха̄нанти евам̣ саббатха̄пи анан̃н̃асаран̣атам̣йева дӣпети. ‘‘гаччха̄мӣ’’ти падасса катхам̣ ‘‘буджджха̄мӣ’’ти айаматтхо лаббхатӣти а̄ха ‘‘йесан̃хӣ’’тиа̄ди.
адхигатамагге,саччхикатаниродхети пададвайенапи пхалат̣т̣ха̄ ева дассита̄, на маггат̣т̣ха̄ти те дассенто ‘‘йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄не ча̄’’ти а̄ха. нану ча калйа̄н̣апутхуджджанопи йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджатӣти вуччатӣти? кин̃ча̄пи вуччати, ниппарийа̄йена пана маггат̣т̣ха̄ ева татха̄ ваттабба̄, на итаре нийа̄моккамана̄бха̄вато. татха̄ хи те ева ‘‘апа̄йесу апатама̄не дха̄ретӣ’’ти вутта̄. самматтанийа̄моккаманена хи апа̄йавинимуттисамбхаво. аккха̄йатӣти еттха ити-саддо а̄диаттхо, пака̄раттхо ва̄. тена ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄ ва̄ асан̇кхата̄ ва̄, вира̄го тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти суттападам̣ (а. ни. 4.34; итиву. 90) сан̇ган̣ха̄ти, виттха̄роти ва̄ имина̄. еттха ча арийамагго ниййа̄никата̄йа, нибба̄нам̣ тасса тадаттхасиддхихетута̄йа̄ти убхайамеветтха ниппарийа̄йена дхаммоти вутто. нибба̄нан̃хи а̄рамман̣апаччайабхӯтам̣ лабхитва̄ арийамаггасса тадаттхасиддхи, арийапхала̄нам̣ ‘‘йасма̄ та̄йа саддха̄йа авӯпасанта̄йа̄’’тиа̄дивачанато маггена самуччхинна̄нам̣ килеса̄нам̣ пат̣иппассаддхипаха̄накиччата̄йа ниййа̄на̄нугун̣ата̄йа ниййа̄напарийоса̄ната̄йа ча. парийаттидхаммасса пана ниййа̄надхаммасамадхигамахетута̄йа̄ти имина̄ парийа̄йена дхаммабха̄во лаббхати ева, сва̄йаматтхо па̄т̣ха̄рул̣хо ева̄ти дассенто ‘‘на кевала’’нтиа̄дима̄ха.
ка̄мара̄го бхавара̄готи евама̄дибхедо саббопи ра̄го вираджджати пахӣйати етена̄ти ра̄гавира̄готи магго катхито. еджа̄сан̇кха̄та̄йа тан̣ха̄йа антониджджха̄налаккхан̣асса сокасса ча тадуппаттийам̣ саббасо париккхӣн̣атта̄ анеджамасоканти пхалам̣ катхитам̣. аппат̣икӯланти авиродхадӣпанато кеначи авируддхам̣, ит̣т̣хам̣ пан̣ӣтанти ва̄ аттхо. пагун̣арӯпена паваттитатта̄, пакат̣т̣хагун̣авибха̄ванато ва̄ пагун̣ам̣. йатха̄ха ‘‘вихим̣сасан̃н̃ӣ пагун̣ам̣ на бха̄сим̣, дхаммам̣ пан̣ӣтам̣ мануджесу брахме’’ти. саббадхаммаккхандха̄ катхита̄ти йоджана̄.
дит̣т̣хисӣласан̇гха̄тена̄ти ‘‘йа̄йам̣ дит̣т̣хи арийа̄ ниййа̄ника̄ ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа, татха̄рӯпа̄йа дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агато вихаратӣ’’ти (дӣ. ни. 3.324, 356; ма. ни. 1.492; 3.54) евам̣ вутта̄йа дит̣т̣хийа̄, ‘‘йа̄ни та̄ни сӣла̄ни акхан̣д̣а̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни бхуджисса̄ни вин̃н̃уппасаттха̄ни апара̄мат̣т̣ха̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни, татха̄рӯпехи сӣлехи сӣласа̄ман̃н̃агато вихаратӣ’’ти (дӣ. ни. 3.324; ма. ни. 1.492; 3.54; а. ни. 6.12; пари. 274) евам̣ вутта̄нам̣ сӣла̄нан̃ча сам̣хатабха̄вена, дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена̄ти аттхо. сам̣хатоти гхат̣ито. арийапуггала̄ хи йаттха каттхачи дӯре т̣хита̄пи аттано гун̣аса̄маггийа̄ сам̣хата̄ ева. ат̣т̣ха ча пуггала дхаммадаса̄ тети те пурисайугавасена чатта̄ропи пуггалавасена ат̣т̣хева арийадхаммасса паччаккхадасса̄вита̄йа дхаммадаса̄. тӣн̣и ваттхӯни саран̣анти гаманена тиккхаттум̣ гаманена ча тӣн̣и саран̣агамана̄ни. пат̣иведесӣти аттано хадайагатам̣ ва̄ча̄йа паведеси.
пасаннака̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саран̣агаманакатха̄ван̣н̣ана̄
саран̣агаманасса висайапабхедапхаласам̣килесабхеда̄нам̣ вийа катту ча вибха̄вана̄ таттха косалла̄йа хотӣти ‘‘саран̣агаманесу косаллаттхам̣ саран̣ам̣…пе… ведитаббо’’ти вуттам̣ тена вина̄ саран̣агаманассева асамбхавато. касма̄ панеттха вода̄нам̣ на гахитам̣, нану вода̄навибха̄вана̄пи таттха косалла̄ваха̄ти? саччаметам̣, там̣ пана сам̣килесаггахан̣енева аттхато дӣпитам̣ хотӣти на гахитам̣. йа̄ни хи тесам̣ сам̣килесака̄ран̣а̄ни ан̃н̃а̄н̣а̄дӣни, тесам̣ саббена саббам̣ ануппанна̄нам̣ ануппа̄данена, уппанна̄нан̃ча паха̄нена вода̄нам̣ хотӣти. хим̣саттхасса сара-саддасса васенетам̣ падам̣ дат̣т̣хаббанти ‘‘хим̣сатӣти саран̣а’’нти ватва̄ там̣ пана хим̣санам̣ кесам̣, катхам̣, касса ва̄ти чоданам̣ содхенто ‘‘саран̣агата̄на’’нтиа̄дима̄ха. таттха бхайанти ват̣т̣абхайам̣. санта̄санти читтутра̄сам̣. тенева четасикадуккхасса гахитатта̄ дуккханти идха ка̄йикам̣ дуккхам̣. дуггатипарикилесанти дуггатипарийа̄паннам̣ саббам̣ дуккхам̣. тайидам̣ саббам̣ парато пхалакатха̄йам̣ а̄ви бхависсати. етанти ‘‘саран̣а’’нти падам̣.
евам̣ ависесато саран̣асаддасса аттхам̣ дассетва̄ ида̄ни висесато дассетум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. хите паваттама̄нена̄ти ‘‘сампаннасӣла̄, бхиккхаве, вихаратха̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.64, 69) аттхе нийоджанена. ахита̄ ча ниваттанена̄ти ‘‘па̄н̣а̄типа̄тасса кхо па̄пако випа̄ко па̄пакам̣ абхисампара̄йа’’нтиа̄дина̄ а̄дӣнавадассана̄димукхена анаттхато виниваттанена. бхайам̣ хим̣сатӣти хита̄хитесу аппаваттипаваттихетукам̣ бйасанам̣ аппаваттикаран̣ена вина̄сети. бхаваканта̄ра̄ утта̄ран̣ена маггасан̇кха̄то дхаммо, итаро асса̄сада̄нена сатта̄нам̣ бхайам̣ хим̣сатӣти йоджана̄. ка̄ра̄нанти да̄навасена пӯджа̄васена ча упанӣта̄нам̣ сакка̄ра̄нам̣. випулапхалапат̣ила̄бхакаран̣ена сатта̄нам̣ бхайам̣ хим̣сати ануттарадаккхин̣еййабха̄ватоти адхиппа̄йо. имина̄пи парийа̄йена̄ти имина̄пи вибхаджитва̄ вуттена ка̄ран̣ена.
‘‘самма̄самбуддхо бхагава̄, сва̄ккха̄то дхаммо, суппат̣ипанно сан̇гхо’’ти евам̣ паватто таттха ратанаттайе паса̄до таппаса̄до, тадева ратанаттайам̣ гару етасса̄ти таггару, тасса бха̄во таггарута̄, таппаса̄до ча таггарута̄ ча таппаса̄датаггарута̄, та̄хи. видхутадит̣т̣хивичикиччха̄саммохаассаддхийа̄дита̄йа вихатакилесо. ‘‘тадева ратанаттайам̣ пара̄йан̣ам̣ гати та̄н̣ам̣ лен̣а’’нти евам̣ а̄ка̄рена паваттийа̄ таппара̄йан̣ата̄ка̄рапаватто читтуппа̄до саран̣агаманам̣ ‘‘саран̣анти гаччхати етена̄’’ти. там̣саман̇гӣти тена йатха̄вуттачиттуппа̄дена саманна̄гато. евам̣ упетӣти евам̣ бхаджати севати пайирупа̄сати, евам̣ ва̄ джа̄на̄ти буджджхатӣти еваматтхо ведитаббо. еттха ча паса̄даггахан̣ена локийасаран̣агаманама̄ха. тан̃хи паса̄даппадха̄нам̣, на н̃а̄н̣аппадха̄нам̣. гарута̄гахан̣ена локуттарам̣. арийа̄ хи ратанаттайам̣ гун̣а̄бхин̃н̃а̄та̄йа па̄са̄н̣аччхаттам̣ вийа гарум̣ катва̄ пассанти, тасма̄ таппаса̄дена виккхамбханавасена вихатакилесо таггарута̄йа самуччхедавасена̄ти йоджетаббам̣. таппара̄йан̣ата̄ панеттха таггатиката̄ти та̄йа чатуббидхампи ваккхама̄нам̣ саран̣агаманам̣ гахитанти дат̣т̣хаббам̣. ависесена ва̄ паса̄дагарута̄ джотита̄ти паса̄даггахан̣ена авеччаппаса̄дасса итарасса ча гахан̣ам̣, татха̄ гарута̄гахан̣ена̄ти убхайенапи убхайам̣ саран̣агаманам̣ йоджетаббам̣.
маггаккхан̣е иджджхатӣти йоджана̄. нибба̄на̄рамман̣ам̣ хутва̄ти етена аттхато чатусачча̄дхигамойева локуттарам̣ саран̣агамананти дассети. таттха хи нибба̄надхаммо саччхикирийа̄бхисамайавасена, маггадхаммо бха̄вана̄бхисамайавасена пат̣ивиджджхийама̄нойева саран̣агаманаттам̣ са̄дхети, буддхагун̣а̄ пана са̄вакагочарабхӯта̄ парин̃н̃а̄бхисамайавасена, татха̄ арийасан̇гхагун̣а̄. тена̄ха ‘‘киччато сакалепи ратанаттайе иджджхатӣ’’ти, иджджхантан̃ча сахева иджджхати, на локийам̣ вийа пат̣ипа̄т̣ийа̄ асаммохапат̣иведхена пат̣ивиддхатта̄ти адхиппа̄йо. йе пана ваданти ‘‘на саран̣агаманам̣ нибба̄на̄рамман̣ам̣ хутва̄ паваттати, маггасса адхигататта̄ пана адхигатамева хоти екачча̄нам̣ тевиджджа̄дӣнам̣ локийавиджджа̄дайо вийа̄’’ти, тесам̣ локийамева саран̣агаманам̣ сийа̄, на локуттарам̣, тан̃ча айуттам̣ дувидхассапи иччхитаббатта̄. танти локийасаран̣агаманам̣. саддха̄пат̣ила̄бхо ‘‘самма̄самбуддхо бхагава̄’’тиа̄дина̄. саддха̄мӯлика̄ти йатха̄вуттасаддха̄пуббан̇гама̄ самма̄дит̣т̣хи буддхасубуддхатам̣ дхаммасудхамматам̣ сан̇гхасуппат̣ипатин̃ча локийа̄вабодхавасенева самма̄ н̃а̄йена дассанато. ‘‘саддха̄мӯлика̄ самма̄дит̣т̣хӣ’’ти етена саддхӯпаниссайа̄ йатха̄вутталаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄ локийасаран̣агамананти дассети. тена̄ха ‘‘дит̣т̣хиджукамманти вуччатӣ’’ти ‘‘дит̣т̣хи ева аттано паччайехи уджум̣ карӣйатӣ’’ти катва̄. дит̣т̣хи ва̄ уджум̣ карӣйати етена̄ти дит̣т̣хиджукаммам̣, татха̄ паватто читтуппа̄до. еван̃ча катва̄ ‘‘таппара̄йан̣ата̄ка̄рапаватто читтуппа̄до’’ти идан̃ча вачанам̣ саматтхитам̣ хоти. саддха̄пуббан̇гамасамма̄дит̣т̣хиггахан̣ам̣ пана читтуппа̄дасса таппадха̄ната̄йа̄ти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘саддха̄пат̣ила̄бхо’’ти имина̄ ма̄та̄дӣхи усса̄хитада̄рака̄дӣнам̣ вийа н̃а̄н̣авиппайуттасаран̣агаманам̣ дассети, ‘‘самма̄дит̣т̣хӣ’’ти имина̄ н̃а̄н̣асампайуттасаран̣агаманам̣.
тайидам̣ локийам̣ саран̣агаманам̣. атта̄ санниййа̄тӣйати аппӣйати париччаджӣйати етена̄ти аттасанниййа̄танам̣, йатха̄вуттам̣ дит̣т̣хиджукаммам̣. там̣ ратанаттайам̣ пара̄йан̣ам̣ пат̣исаран̣ам̣ етасса̄ти таппара̄йан̣о, пуггало, читтуппа̄до ва̄, тасса бха̄во таппара̄йан̣ата̄, йатха̄вуттадит̣т̣хиджукаммамева. саран̣анти адхиппа̄йена сиссабха̄вам̣ антева̄сикабха̄вам̣ упагаччхати етена̄ти сиссабха̄вӯпагаманам̣. саран̣агамана̄дхиппа̄йенева пан̣ипатати етена̄ти пан̣ипа̄то. саббаттха йатха̄вуттадит̣т̣хиджукаммавасенева аттхо ведитаббо. аттапариччаджананти сам̣са̄радуккханиттхаран̣аттхам̣ аттано аттабха̄васса париччаджанам̣. еса найо сесесупи. буддха̄дӣнам̣йева̄ти авадха̄ран̣ам̣ итаресупи саран̣агаманависесесу йатха̄рахам̣ ваттаббам̣. еван̃хи тадан̃н̃аниваттанам̣ катам̣ хоти.
евам̣ аттасаннийа̄тана̄дӣни екена пака̄рена дассетва̄ ида̄ни апарехипи пака̄рехи дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. тена парийа̄йантарехипи аттасанниййа̄тана̄ди катамева хоти аттхасса абхиннатта̄ти дассети. а̄л̣авака̄дӣнанти а̄ди-саддена са̄та̄гирихемавата̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. нану чете а̄л̣авака̄дайо маггенева а̄гатасаран̣агамана̄, катхам̣ тесам̣ таппара̄йан̣ата̄саран̣агаманам̣ вуттанти? маггена̄гатасаран̣агаманехипи ‘‘со ахам̣ вичарисса̄ми га̄ма̄ га̄ма’’нтиа̄дина̄ (сам̣. ни. 1.246) техи таппара̄йан̣ата̄ка̄расса паведитатта̄ татха̄ вуттам̣.
н̃а̄ти…пе… васена̄ти еттха н̃а̄тивасена бхайавасена а̄чарийавасена даккхин̣еййавасена̄ти паччекам̣ ‘‘васена̄’’ти падам̣ йоджетаббам̣. таттха н̃а̄тивасена̄ти н̃а̄тибха̄вавасена. евам̣ сесесупи. даккхин̣еййапан̣ипа̄тена̄ти даккхин̣еййата̄хетукена пан̣ипа̄тена. итарехӣти н̃а̄тибха̄ва̄дивасаппаваттехи тӣхи пан̣ипа̄техи. итарехӣтиа̄дина̄ сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘тасма̄’’тиа̄ди вуттам̣. вандатӣти пан̣ипа̄тасса лаккхан̣авачанам̣. еварӯпанти дит̣т̣хадхаммикам̣ сандха̄йа вадати. сампара̄йикан̃хи ниййа̄никам̣ ва̄ ануса̄санам̣ пачча̄сӣсанто даккхин̣еййапан̣ипа̄тамева каротӣти адхиппа̄йо. саран̣агаманаппабхедоти саран̣агаманавибха̄го.
арийамаггойева локуттарасаран̣агамананти а̄ха ‘‘чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни випа̄капхала’’нти. саббадуккхаккхайоти сакаласса ват̣т̣адуккхасса ануппа̄даниродхо. етанти ‘‘чатта̄ри арийасачча̄ни, саммаппан̃н̃а̄йа пассатӣ’’ти (дха. па. 190) евам̣ вуттам̣ арийасаччадассанам̣.
ниччато анупагамана̄дивасена̄ти ниччанти аггахан̣а̄дивасена. ат̣т̣ха̄нанти хетупат̣иккхепо. анавака̄соти паччайапат̣иккхепо. убхайенапи ка̄ран̣амева пат̣иккхипати. йанти йена ка̄ран̣ена. дит̣т̣хисампанноти маггадит̣т̣хийа̄ сампанно сота̄панно. кан̃чи сан̇кха̄ранти чатубхӯмакесу сан̇кхатасан̇кха̄ресу екасан̇кха̄рампи. ниччато упагаччхеййа̄ти ‘‘ниччо’’ти ган̣хеййа. сукхато упагаччхеййа̄ти ‘‘екантасукхӣ атта̄ хоти арого парам̣ маран̣а̄’’ти (дӣ. ни. 1.76) евам̣ аттадит̣т̣хивасена сукхато га̄хам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. дит̣т̣хивиппайуттачиттена пана арийаса̄вако парил̣а̄хавӯпасаманаттхам̣ маттахаттхипаритта̄сито вийа чоккхабра̄хман̣о укка̄рабхӯмим̣ кан̃чи сан̇кха̄рам̣ сукхато упагаччхати. аттава̄ре касин̣а̄дипан̃н̃аттисан̇гахан̣аттхам̣ ‘‘сан̇кха̄ра’’нти аватва̄ ‘‘кан̃чи дхамма’’нти вуттам̣. имесупи ва̄ресу чатубхӯмакавасенева париччхедо ведитаббо тебхӯмакавасенева ва̄. йам̣ йан̃хи путхуджджано га̄хавасена ган̣ха̄ти, тато тато арийаса̄вако га̄хам̣ винивет̣хети. ма̄тарантиа̄дӣсу джаника̄ ма̄та̄, джанако пита̄, мануссабхӯто кхӣн̣а̄саво араха̄ти адхиппето. ким̣ пана арийаса̄вако ан̃н̃ам̣ джӣвита̄ воропеййа̄ти? етампи ат̣т̣ха̄нам̣, путхуджджанабха̄васса пана маха̄са̄ваджджабха̄вадассанаттхам̣ арийаса̄вакасса пхаладӣпанаттхан̃чевам̣ вуттам̣. дут̣т̣хачитто вадхакачиттена падут̣т̣хачитто. лохитам̣ уппа̄деййа̄ти джӣвама̄накасарӣре кхуддакамаккхика̄йа пиванаматтампи лохитам̣ уппа̄деййа. сан̇гхам̣ бхиндеййа̄ти сама̄насам̣ва̄сакам̣ сама̄насӣма̄йам̣ т̣хитам̣ сан̇гхам̣ ‘каммена уддесена вохаранто анусса̄ванена сала̄кагга̄хена̄’’ти (пари. 458) евам̣ вуттехи пан̃чахи ка̄ран̣ехи бхиндеййа. ан̃н̃ам̣ саттха̄ранти ан̃н̃ам̣ титтхакарам̣ ‘‘айам̣ ме саттха̄’’ти евам̣ ган̣хеййа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣти аттхо.
на те гамиссанти апа̄йабхӯминти те буддхам̣ саран̣ам̣ гата̄ таннимиттам̣ апа̄йабхӯмим̣ на гамиссанти, девака̄йам̣ пана парипӯрессантӣти аттхо.
дасахи т̣ха̄нехӣти дасахи ка̄ран̣ехи. адхигган̣хантӣти адхибхаванти. вела̄масутта̄дивасена̄пӣти еттха ‘‘чатура̄сӣтисахассасан̇кха̄нам̣ суван̣н̣апа̄тирӯпийапа̄тикам̣сапа̄тӣнам̣ йатха̄ккамам̣ рӯпийасуван̣н̣ахиран̃н̃апӯра̄нам̣ карӣсасса чатуттхабха̄ваппама̄н̣а̄нам̣ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ита̄нам̣ чатура̄сӣтийа̄ хаттхисахасса̄нам̣ чатура̄сӣтийа̄ ассасахасса̄нам̣ чатура̄сӣтийа̄ ратхасахасса̄нам̣ чатура̄сӣтийа̄ дхенусахасса̄нам̣ чатура̄сӣтийа̄ кан̃н̃а̄сахасса̄нам̣ чатура̄сӣтийа̄ паллан̇касахасса̄нам̣ чатура̄сӣтийа̄ ваттхакот̣исахасса̄нам̣ апарима̄н̣асса ча кхаджджабходжджа̄дибхедасса а̄ха̄расса париччаджанавасена саттама̄са̄дхика̄ни сатта сам̣ваччхара̄ни нирантарам̣ паваттавела̄мамаха̄да̄нато екасса сота̄паннасса диннада̄нам̣ махаппхалатарам̣, тато сатам̣ сота̄панна̄нам̣ диннада̄нато екасса сакада̄га̄мисса, тато екасса ана̄га̄мисса, тато екасса арахато, тато екасса паччекабуддхасса, тато самма̄самбуддхасса, тато буддхаппамукхасса сан̇гхасса диннада̄нам̣ махаппхалатарам̣, тато ча̄туддисам̣ сан̇гхам̣ уддисса виха̄ракаран̣ам̣, тато саран̣агаманам̣ махаппхалатара’’нти имаматтхам̣ дӣпентасса вела̄масуттасса (а. ни. 9.20) васена. вуттан̃хетам̣ ‘‘йам̣ гахапати, вела̄мо бра̄хман̣о да̄нам̣ ада̄си маха̄да̄нам̣, йо екам̣ дит̣т̣хисампаннам̣ бходжеййа, идам̣ тато махаппхалатара’’нтиа̄ди (а. ни. 9.20). вела̄масутта̄дӣти а̄ди-саддена аггаппаса̄дасутта̄дӣнам̣ (а. ни. 4.34; итиву. 90) сан̇гахо дат̣т̣хаббо.
ан̃н̃а̄н̣ам̣ ваттхуттайасса гун̣а̄нам̣ аджа̄нанам̣ таттха саммохо, ‘‘буддхо ну кхо, на ну кхо буддхо’’тиа̄дина̄ вичикиччха̄ сам̣сайо,миччха̄н̃а̄н̣ам̣ тасса гун̣а̄нам̣ агун̣абха̄вапарикаппанена випарӣтагга̄хо. а̄ди-саддена ана̄дара̄га̄рава̄дӣнам̣ сан̇гахо. на маха̄джутиканти на уджджалам̣, апарисуддхам̣ апарийода̄танти аттхо. на маха̄виппха̄ранти анул̣а̄рам̣. са̄ваджджоти дит̣т̣хитан̣ха̄дивасена садосо. локийам̣ саран̣агаманам̣ сиккха̄сама̄да̄нам̣ вийа аггахитака̄лапариччхедам̣ джӣвитапарийантамева хоти, тасма̄ тасса кхандхабхедена бхедоти а̄ха ‘‘анаваджджо ка̄лакирийа̄йа̄’’ти. соти анаваджджо саран̣агаманабхедо. сатипи анаваджджатте ит̣т̣хапхалопи на хотӣти а̄ха ‘‘апхало’’ти.
саран̣агаманакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
упа̄сакавидхикатха̄ван̣н̣ана̄
ко упа̄сакоти сарӯпапуччха̄, тасма̄ ким̣лаккхан̣о упа̄сакоти вуттам̣ хоти. касма̄ти хетупуччха̄. тена кена паваттинимиттена упа̄сакасаддо тасмим̣ пуггале нирул̣хоти дассети. кимасса сӣланти кӣдисам̣ асса упа̄сакасса сӣлам̣, киттакена сӣлена̄йам̣ сӣласампанно на̄ма хотӣти аттхо. ко а̄джӣвоти ко асса самма̄а̄джӣво, со пана миччха̄джӣвасса париваджджанена хотӣти сопи вибхаджӣйатӣти. ка̄ випаттӣти ка̄ асса сӣласса, а̄джӣвасса ва̄ випатти. анантарасса хи видхи ва̄ пат̣иседхо ва̄. ка̄ сампаттӣти еттха̄пи есева найо.
йо кочӣти кхаттийа̄дӣсу йо кочи. тена саран̣агаманамеветтха ка̄ран̣ам̣, на джа̄тиа̄дивисесоти дассети. упа̄санатоти тенева саран̣агаманена таттха ча саккаччака̄рита̄йа а̄дарага̄равабахума̄на̄дийогена пайирупа̄санато. вераман̣ийоти верам̣ вуччати па̄н̣а̄типа̄та̄дидуссӣлйам̣, тасса ман̣анато хананато вина̄санато вераман̣ийо, пан̃ча виратийо виратиппадха̄натта̄ тасса сӣласса. тенева̄ха таттха таттха ‘‘пат̣ивирато хотӣ’’ти.
миччха̄ван̣иджджа̄ти на самма̄ван̣иджджа̄ айуттаван̣иджджа̄ аса̄руппаван̣иджджа̄. паха̄йа̄ти акаран̣енева паджахитва̄. дхаммена̄ти дхаммато анапетена. тена ан̃н̃ампи адхаммикам̣ джӣвикам̣ пат̣иккхипати. самена̄ти ависамена. тена ка̄йависама̄дидуччаритам̣ ваджджетва̄ ка̄йасама̄дина̄ сучаритена джӣванам̣ дассети. саттхаван̣иджджа̄ти а̄вудхабхан̣д̣ам̣ катва̄ ва̄ ка̄ретва̄ ва̄ йатха̄катам̣ ва̄ пат̣илабхитва̄ тасса виккайо. саттхаван̣иджджа̄ти мануссавиккайо. мам̣саван̣иджджа̄ти сӯнака̄ра̄дайо вийа мигасӯкара̄дике посетва̄ мам̣сам̣ сампа̄детва̄ виккайо. маджджаван̣иджджа̄ти йам̣ кин̃чи маджджам̣ йоджетва̄ тасса виккайо. висаван̣иджджа̄ти висам̣ йоджетва̄, висам̣ гахетва̄ ва̄ тасса виккайо. таттха саттхаван̣иджджа̄ паропародханимиттата̄йа акаран̣ӣйа̄ вутта̄, саттаван̣иджджа̄ абхуджиссабха̄вакаран̣ато, мам̣сависаван̣иджджа̄ вадхахетуто, маджджаван̣иджджа̄ пама̄дат̣т̣ха̄нато.
тассева̄ти пан̃чавераман̣илаккхан̣асса сӣласса чева пан̃чамиччха̄ван̣иджджа̄лаккхан̣асса а̄джӣвасса ча. випаттӣти бхедо пакопо ча. йа̄йа̄ти йа̄йа пат̣ипаттийа̄. чан̣д̣а̄лоти упа̄сакачан̣д̣а̄ло. маланти упа̄сакамалам̣. патикит̣т̣хоти упа̄саканихӣно. буддха̄дӣсу каммакаммапхалесу ча саддха̄випарийа̄йо ассаддхийам̣ миччха̄дхимоккхо. йатха̄вуттена ассаддхийена саманна̄гато ассаддхо. йатха̄вутта сӣлавипатти а̄джӣвавипаттивасена дуссӣло. ‘‘имина̄ дит̣т̣ха̄дина̄ идам̣ на̄ма ман̇галам̣ бхависсатӣ’’ти евам̣ ба̄ладжанапарикаппитакотӯхаласан̇кха̄тена дит̣т̣хасутамутаман̇галена саманна̄гато котӯхаламан̇галико. ман̇галам̣ паччетӣти дит̣т̣хаман̇гала̄дибхедам̣ ман̇галамева паттийа̄йати. но камманти каммассакатам̣ но паттийа̄йати. ито бахиддха̄ти ито саббан̃н̃убуддхаса̄санато бахиддха̄ ба̄хиракасамайе. даккхин̣еййам̣ парийесатӣти дуппат̣ипаннам̣ даккхин̣а̄рахасан̃н̃ӣ гавесати. пуббака̄рам̣ каротӣти да̄нама̄нана̄дикам̣ кусалакирийам̣ пат̣хамам̣ кароти. еттха ча даккхин̣еййапарийесанапуббака̄ре екам̣ катва̄ пан̃ча дхамма̄ ведитабба̄.
випаттийам̣ вуттавипарийа̄йена сампатти н̃а̄табба̄. айам̣ пана висесо – чатуннампи париса̄нам̣ ратиджананат̣т̣хена упа̄сакова ратанам̣ упа̄сакаратанам̣. гун̣асобха̄киттисаддасугандхата̄хи упа̄сакова падумам̣ упа̄сакападумам̣. татха̄ упа̄сакапун̣д̣арӣко.
а̄димхӣти а̄диаттхе. кот̣ийанти парийантакот̣ийам̣. виха̄раггена̄ти оваракакот̣т̣ха̄сена, ‘‘имасмим̣ габбхе васанта̄нам̣ идам̣ на̄ма панасапхалам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’тиа̄дина̄ там̣там̣васанат̣т̣ха̄накот̣т̣ха̄сена̄ти аттхо. аджджатанти аджджаиччева аттхо.
па̄н̣ехи упетанти имина̄ тасса саран̣агаманасса а̄па̄н̣акот̣икатам̣ дассенто ‘‘йа̄ва ме джӣвитам̣ паваттатӣ’’тиа̄дина̄ ватва̄ пуна джӣвитена там̣ ваттхуттайам̣ пат̣ипӯдженто ‘‘саран̣агаманам̣ раккха̄мӣ’’ти уппаннам̣ тасса бра̄хман̣асса адхиппа̄йам̣ вибха̄венто ‘‘ахан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. па̄н̣ехи упетанти хи йа̄ва ме па̄н̣а̄ дхаранти, та̄ва саран̣ам̣ упетам̣, упенто ча на ва̄ча̄маттена, на екава̄рам̣ читтуппа̄данаматтена, атха кхо па̄н̣е париччаджитва̄пи йа̄ваджӣвам̣ упетанти еваметтха аттхо ведитабботи.
упа̄сакавидхикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
бхайабхеравасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.