10. сатипат̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄

105. джа̄нападиноти (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.95) джанападаванто, джанападасса ва̄ иссара̄ ра̄джакума̄ра̄. готтавасена курӯ на̄ма. тесам̣ нива̄со йади еко джанападо, катхам̣ бахувачананти а̄ха ‘‘рул̣хӣсаддена̄’’ти. аккхарачинтака̄ хи ӣдисесу т̣ха̄несу йутте вийа салин̇гавачана̄ни (па̄н̣ини 1.251) иччханти, айаметтха рул̣хӣ йатха̄ ан̃н̃аттха̄пи ‘‘ан̇гесу вихарати, маллесу вихаратӣ’’ти ча. таббисесане пана джанапада-садде джа̄ти-садде екавачанамева. ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ пана̄ти пана-саддо висесаттхаджотано. тена путхуаттхависайата̄йа евам̣ там̣ бахувачананти ‘‘бахуке пана̄’’тиа̄дина̄ ваккхама̄нам̣ висесам̣ дӣпети. сутва̄ти мандха̄тумаха̄ра̄джасса а̄нубха̄вадассана̄нуса̄рена парампара̄гатам̣ катхам̣ сутва̄. анусам̣йа̄йантена̄ти анувичарантена. етесам̣ т̣ха̄нанти чандимасӯрийамукхена ча̄тумаха̄ра̄джикабхаванама̄ха. тена̄ха ‘‘таттха агама̄сӣ’’тиа̄ди. соти мандха̄тумаха̄ра̄джа̄. танти ча̄тумаха̄ра̄джикараджджам̣. гахетва̄ти сампат̣иччхитва̄. пуна пуччхи парин̣а̄йакаратанам̣. дова̄рикабхӯмийам̣ тит̣т̣ханти судхамма̄йа девасабха̄йа девапурасса ча чатӯсу два̄ресу а̄раккха̄йа адхикататта̄. диббаруккхасахассапат̣иман̣д̣итанти идам̣ ‘‘читталата̄вана’’нтиа̄дӣсупи йоджетаббам̣.

патхавийам̣ патит̣т̣ха̄сӣти бхасситва̄ патхавийа̄ а̄санне т̣ха̄не ат̣т̣ха̄си, т̣хатва̄ ча начирассева антарадха̄йи тенаттабха̄вена ран̃н̃о чаккаваттиссарийасса абха̄вато. ‘‘чиратарам̣ ка̄лам̣ т̣хатва̄’’ти апаре. девабха̄во па̄турахоси девалоке паваттивипа̄када̄йино апара̄парийа̄йаведанӣйасса каммасса катока̄сатта̄. авайаве сиддхо висесо самуда̄йасса висесако хотӣти екампи рат̣т̣хам̣ бахувачанена вохарӣйати.

да-ка̄рена аттхам̣ ван̣н̣айанти нируттинайена. камма̄соти камма̄сапа̄до вуччати уттарападалопена йатха̄ ‘‘рӯпабхаво рӯпа’’нти. катхам̣ пана со камма̄сапа̄доти а̄ха ‘‘тасса кира̄’’тиа̄ди. дамитоти еттха кӣдисам̣ даманам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘пориса̄дабха̄вато пат̣иседхито’’ти. име пана тхера̄ти маджджхимабха̄н̣аке вадати, те пана чӯл̣акамма̄садаммам̣ сандха̄йа татха̄ ваданти. йаккхинипутто хи камма̄сапа̄до алӣнасаттукума̄рака̄ле бодхисаттена таттха дамито, сутасомака̄ле пана ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ пориса̄дабха̄вапат̣иседханена йаттха дамито, там̣ маха̄камма̄садаммам̣ на̄ма. путтоти ватва̄ атраджоти вачанам̣ орасапуттабха̄вадассанаттхам̣.

йехи а̄васитападесо курурат̣т̣ханти на̄мам̣ лабхи, те уттаракуруто а̄гата̄ манусса̄ таттха раккхитанийа̄менева пан̃ча сӣла̄ни раккхим̣су, тесам̣ дит̣т̣ха̄нугатийа̄ паччхима̄ джаната̄ти, со десадхаммавасена авиччхедато ваттама̄но куруваттадхаммоти пан̃н̃а̄йиттха, айан̃ча аттхо курудхаммаджа̄такена (джа̄. 1.3.76-78) дӣпетаббо. со апарабха̄ге йаттха пат̣хамам̣ сам̣килит̣т̣хо джа̄то, там̣ дассетум̣ ‘‘курурат̣т̣хава̄сӣна’’нтиа̄ди вуттам̣. йаттха бхагавато васанока̄со кочи виха̄ро на хоти, таттха кевалам̣ гочарага̄макиттанам̣ нида̄накатха̄йа пакати, йатха̄ там̣саккесу вихарати девадахам̣ на̄ма сакка̄нам̣ нигамоти имаматтхам̣ дассенто ‘‘авасанока̄сато’’тиа̄дима̄ха.

уддесава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

106. касма̄ бхагава̄ имам̣ суттамабха̄сӣти аса̄дха̄ран̣асамут̣т̣ха̄нам̣ пуччхати, са̄дха̄ран̣ам̣ пана па̄кат̣анти ана̄мат̣т̣хам̣, тена суттаниккхепо пуччхитоти катва̄ итаро ‘‘курурат̣т̣хава̄сӣна’’нтиа̄дина̄ апараджджха̄сайойам̣ суттаниккхепоти дассети. етена ба̄хирасамут̣т̣ха̄нам̣ вибха̄витанти дат̣т̣хаббам̣. аджджхаттикам̣ пана аса̄дха̄ран̣ан̃ча мӯлапарийа̄йасутта̄дит̣ӣка̄йам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. курурат̣т̣хам̣ кира (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.373) тада̄ таннива̄сӣнам̣ сатта̄нам̣ йебхуййена йонисоманасика̄равантата̄йа пуббе ча катапун̃н̃ата̄балена утуа̄дисампаннамева ахоси. тена вуттам̣ ‘‘утупаччайа̄дисампаннатта̄’’ти. а̄ди-саддена бходжана̄дисампаттим̣ сан̇ган̣ха̄ти. кечи пана ‘‘пуббе куруваттадхамма̄нут̣т̣ха̄нава̄сана̄йа уттаракуру вийа йебхуййена утуа̄дисампаннамева хонтам̣ бхагавато ка̄ле са̄тисайам̣ утусаппа̄йа̄дийуттам̣ там̣ рат̣т̣хам̣ ахосӣ’’ти ваданти. читтасарӣракаллата̄йа̄ти читтасса сарӣрасса ча арогата̄йа. ануггахитапан̃н̃а̄бала̄ти ладдхупака̄ран̃а̄н̣а̄нубха̄ва̄, ану ану ва̄ а̄чин̣н̣апан̃н̃а̄теджа̄. екавӣсатийа̄ т̣ха̄несӯти ка̄йа̄нупассана̄васена чуддасасут̣ха̄несу, ведана̄нупассана̄васена екасмим̣ т̣ха̄не, татха̄ читта̄нупассана̄васена, дхамма̄нупассана̄васена пан̃часу т̣ха̄несӯти евам̣ екавӣсатийа̄ т̣ха̄несу. каммат̣т̣ха̄нам̣ арахатте паккхипитва̄ти чатусаччакаммат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄ арахаттам̣ па̄пети, евам̣ десана̄васена арахатте паккхипитва̄. суван̣н̣ачан̇кот̣акасуван̣н̣аман̃джӯса̄су паккхитта̄ни суманачампака̄дина̄на̄пуппха̄ни ман̣ипутта̄дисаттаратана̄ни ча йатха̄ бха̄джанасампаттийа̄ сависесам̣ собханти, киччакара̄ни ча хонти манун̃н̃а̄бха̄вато, евам̣ сӣладассана̄дисампаттийа̄ бха̄джанависесабхӯта̄йа курурат̣т̣хава̄сипариса̄йа десита̄ ча бхагавато айам̣ десана̄ бхиййосоматта̄йа собхати, киччака̄рӣ ча хотӣти имаматтхам̣ дассети ‘‘йатха̄ хи пурисо’’тиа̄дина̄. еттха̄ти курурат̣т̣хе.

пакатийа̄ти сарасато, имисса̄ сатипат̣т̣ха̄насуттадесана̄йа пуббепӣти адхиппа̄йо. ануйутта̄ вихаранти саттху десана̄нуса̄ратоти адхиппа̄йо. виссат̣т̣хааттабха̄вана̄ти аничча̄дивасена кисмин̃чи йонисоманасика̄ре читтам̣ анийоджетва̄ рӯпа̄диа̄рамман̣е абхиративасена виссат̣т̣хачиттена бхавитум̣ на ват̣т̣ати, пама̄давиха̄рам̣ паха̄йа аппаматтена бхавитаббанти адхиппа̄йо.

ека̄йаноти еттха айана-саддо маггапарийа̄йо. на кеваламайанамева, атха кхо ан̃н̃епи бахӯ маггапарийа̄йа̄ти падуддха̄рам̣ каронто ‘‘маггасса хӣ’’тиа̄ди ватва̄ йади маггапарийа̄йо айана-саддо, касма̄ пуна магготи вуттанти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди. таттха екамагготи еко ева магго. на хи нибба̄нага̄мӣ магго ан̃н̃о аттхӣти. нану сатипат̣т̣ха̄нам̣ идха ‘‘магго’’ти адхиппетам̣, тадан̃н̃е ча бахӯ маггадхамма̄ аттхӣти? саччам̣ аттхи, те пана сатипат̣т̣ха̄наггахан̣енева гахита̄ тадавина̄бха̄вато. татха̄ хи н̃а̄н̣авӣрийа̄дайо ниддесе гахита̄. уддесе пана сатийа̄ ева гахан̣ам̣ венеййаджджха̄сайавасена̄ти дат̣т̣хаббам̣. на дведха̄патхабхӯтоти имина̄ имасса маггасса анекамаггата̄бха̄вам̣ вийа анибба̄нага̄мибха̄ва̄бха̄ван̃ча дассети. екена̄ти асаха̄йена. асаха̄йата̄ ча дувидха̄ аттадутийата̄бха̄вена ва̄, йа̄ ‘‘вӯпакат̣т̣хака̄йата̄’’ти вуччати, тан̣ха̄дутийата̄бха̄вена ва̄, йа̄ ‘‘павивиттачиттата̄’’ти вуччати. тена̄ха ‘‘вӯпакат̣т̣хена павивиттачиттена̄’’ти. сет̣т̣хопи локе ‘‘еко’’ти вуччати ‘‘йа̄ва паре екато каросӣ’’тиа̄дӣсӯти а̄ха ‘‘екасса̄ти сет̣т̣хасса̄’’ти. йади сам̣са̄рато ниссаран̣ат̣т̣хо айанат̣т̣хо ан̃н̃есампи упаниссайасампанна̄нам̣ са̄дха̄ран̣о катхам̣ бхагаватоти а̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. имасмим̣ кхоти еттха кхо-саддо авадха̄ран̣е, тасма̄ имасмим̣ йева̄ти аттхо. десана̄бхедойева хесо, йадидам̣ магготи ва̄ айаноти ва̄. тена̄ха ‘‘аттхо панеко’’ти.

на̄на̄мукхабха̄вана̄найаппаваттоти ка̄йа̄нупассана̄димукхена таттха̄пи а̄на̄па̄на̄димукхена бха̄вана̄найена паватто. ека̄йананти екага̄минам̣, нибба̄нага̄минанти аттхо. нибба̄нан̃хи адутийатта̄ сет̣т̣хатта̄ ча ‘‘ека’’нти вуччати. йатха̄ха ‘‘екан̃хи саччам̣ на дутӣйаматтхӣ’’ти (су. ни. 890) ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄ ва̄ асан̇кхата̄ ва̄, вира̄го тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти (а. ни. 4.34; итиву. 90) ча. кхайо ева антоти кхайанто, джа̄тийа̄ кхайантам̣ дит̣т̣хава̄ти джа̄тикхайантадассӣ. авибха̄гена саббепи сатте хитена анукампатӣти хита̄нукампӣ. атарим̣сӯти тарим̣су. пуббети пуримака̄ буддха̄, пуббе ва̄ атӣтака̄ле.

танти там̣ тесам̣ вачанам̣, там̣ ва̄ кирийа̄вуттива̄чакаттам̣ на йуджджати. на хи сан̇кхеййаппадха̄ната̄йа саттава̄чино ека-саддасса кирийа̄вуттива̄чаката̄ аттхи. ‘‘сакимпи уддхам̣ гаччхеййа̄’’тиа̄дӣсу (а. ни. 7.72) вийа ‘‘саким̣ айано’’ти имина̄ бйан̃джанена бхавитаббам̣. евам̣ аттхам̣ йоджетва̄ти евам̣ падаттхам̣ йоджетва̄. убхайатха̄пӣти пуриманайена паччхиманайена ча. на йуджджати идха̄дхиппетамаггасса анекава̄рам̣ паваттисаббха̄вато. тена̄ха ‘‘касма̄’’тиа̄ди. анекава̄рампи айатӣти пуриманайасса, анекан̃часса айанам̣ хотӣти паччхиманайасса ча пат̣иккхепо.

имасмим̣ падети ‘‘ека̄йано айам̣ бхиккхаве магго’’ти имасмим̣ ва̄кйе, имасмим̣ ва̄ ‘‘пуббабха̄гамагго локуттарамагго’’ти сам̣сайат̣т̣ха̄не. миссакамагготи локийена миссако локуттарамагго. висуддхиа̄дӣнам̣ ниппарийа̄йахетум̣ сан̇ган̣ханто а̄чарийаттхеро ‘‘миссакамагго’’ти а̄ха, итаро парийа̄йахету идха̄дхиппетоти ‘‘пуббабха̄гамагго’’ти.

саддам̣ сутва̄ва̄ти ‘‘ка̄ло, бханте, дхаммассавана̄йа̄’’ти ка̄ла̄рочанасаддам̣ сутва̄. евам̣ уккхипитва̄ти. евам̣ ‘‘мадхурам̣ имам̣ кухим̣ чхад̣д̣ема̄’’ти ачхад̣д̣ента̄ уччхубха̄рам̣ вийа паггахетва̄ на вичаранти. а̄лул̣етӣти вилул̣ито а̄куло хотӣти аттхо. ека̄йанамагго вуччати пуббабха̄гасатипат̣т̣ха̄намагготи. етта̄вата̄ идха̄дхиппетаттхе сиддхе тассева алан̇ка̄раттхам̣ со пана йасса пуббабха̄гамагго, там̣ дассетум̣ ‘‘магга̄нат̣т̣хан̇гико’’тиа̄дика̄ га̄тха̄пи пат̣исамбхида̄маггатова а̄нетва̄ т̣хапита̄.

нибба̄нагаманат̣т̣хена̄ти нибба̄нам̣ гаччхати адхигаччхати етена̄ти нибба̄нагаманам̣, со ева авипарӣтасабха̄вата̄йа аттхо, тена нибба̄нагаманат̣т̣хена, нибба̄на̄дхигамупа̄йата̄йа̄ти аттхо. магганӣйат̣т̣хена̄ти гавеситаббата̄йа, ‘‘гаманӣйат̣т̣хена̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, упагантаббатта̄ти аттхо. ра̄га̄дӣхӣти. имина̄ ра̄гадосамоха̄нам̣йева гахан̣ам̣ ‘‘ра̄го малам̣, досо малам̣, мохо мала’’нти (вибха. 924) вачанато. ‘‘абхиджджха̄висамалобха̄дӣхӣ’’ти пана имина̄ саббесампи упаккилеса̄нам̣ сан̇ган̣ханаттхам̣ те висум̣ уддхат̣а̄. сатта̄нам̣ висуддхийа̄ти вуттасса аттхасса екантикатам̣ дассенто ‘‘татха̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. ка̄мам̣ ‘‘висуддхийа̄’’ти са̄ман̃н̃аджотана̄, читтависуддхи ева панеттха адхиппета̄ти дассетум̣ ‘‘рӯпамалавасена пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. на кевалам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанамева, атха кхо идаметтха а̄хаччабха̄ситанти дассенто ‘‘татха̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха.

са̄ пана̄йам̣ читтависуддхи сиджджхама̄на̄ йасма̄ сока̄дӣнам̣ ануппа̄да̄йа сам̣ваттати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа̄’’тиа̄ди. таттха сочанам̣ н̃а̄тибйасана̄динимиттам̣ четасо санта̄по антониджджха̄нам̣ соко. н̃а̄тибйасана̄динимиттамева сока̄дхиката̄йа ‘‘кахам̣, екапуттака, кахам̣, екапуттака̄’’ти паридевавасена лапанам̣ паридево, а̄йатим̣ ануппаджджанам̣ идха саматиккамоти а̄ха ‘‘паха̄на̄йа̄’’ти. там̣ панасса саматиккама̄вахатам̣ нидассанавасена дассенто ‘‘айам̣ хӣ’’тиа̄дима̄ха.

таттха йам̣ пуббе там̣ висодхехӣти атӣтесу кхандхесу тан̣ха̄сам̣килесависодханам̣ вуттам̣. паччха̄ти парато. тети туйхам̣. ма̄хӯти ма̄ аху. кин̃чананти ра̄га̄дикин̃чанам̣. етена ана̄гатесу кхандхесу сам̣килесависодханам̣ вуттам̣. маджджхети тадубхайавемаджджхе. но че гахессасӣти на упа̄дийиссаси че. етена паччуппанне кхандхапабандхе упа̄да̄наппаватти вутта̄. упасанто чариссасӣти евам̣ аддхаттайагатасам̣килесависодхане сати ниббутасаббапарил̣а̄хата̄йа упасанто хутва̄ вихариссасӣти арахаттаникӯт̣ена га̄тхам̣ нит̣т̣хапеси. тена̄ха ‘‘имам̣ га̄тха’’нтиа̄ди.

путта̄ти ораса̄, ан̃н̃епи ва̄ йе кечи. пита̄ти джанако. бандхава̄ти н̃а̄така̄. айан̃хеттха аттхо – путта̄ ва̄ пита̄ ва̄ бандхава̄ ва̄ антакена маччуна̄ адхипаннасса абхибхӯтасса маран̣ато та̄н̣а̄йа на хонти, тасма̄ наттхи н̃а̄тӣсу та̄н̣ата̄ти. на хи н̃а̄тӣнам̣ васена маран̣ато а̄раккха̄ аттхи, тасма̄ пат̣а̄ча̄ре ‘‘убхо путта̄ ка̄лаката̄’’тиа̄дина̄ (апа. тхерӣ 2.2.498) ма̄ нираттхакам̣ паридеви, дхаммам̣йева пана йа̄тха̄вато пасса̄ти адхиппа̄йо.

сота̄паттипхале патит̣т̣хита̄ти йатха̄нуломам̣ паваттита̄йа са̄муккам̣сика̄йа дхаммадесана̄йа парийоса̄не сахассанайапат̣иман̣д̣ите сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. катхам̣ пана̄йам̣ сатипат̣т̣ха̄намаггавасена сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄сӣти а̄ха ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди. на хи чатусаччакаммат̣т̣ха̄накатха̄йа вина̄ са̄вака̄нам̣ арийамагга̄дхигамо аттхи. ‘‘имам̣ га̄тхам̣ сутва̄’’ти пана идам̣ сокавиноданавасена паваттита̄йа га̄тха̄йа пат̣хамам̣ сутатта̄ вуттам̣. еса найо итарага̄тха̄йапи. бха̄вана̄ти пан̃н̃а̄бха̄вана̄. са̄ хи идха̄дхиппета̄. тасма̄ти йасма̄ рӯпа̄дӣнам̣ аничча̄дито анупассана̄пи сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄, тасма̄. тепӣти сантатимаха̄маттапат̣а̄ча̄ра̄.

пан̃часате чорети сатасатачорапарива̄ре пан̃ча чоре пат̣ипа̄т̣ийа̄ песеси. те аран̃н̃ам̣ пависитва̄ тхерам̣ парийесанта̄ ануккамена тхерасса самӣпе сама̄гаччхим̣су. тена̄ха ‘‘те гантва̄ тхерам̣ парива̄ретва̄ нисӣдим̣сӯ’’ти. веданам̣ виккхамбхетва̄ пӣтипа̄моджджам̣ уппаджджӣти самбандхо. тхерасса хи сӣлам̣ паччавеккхато супарисуддхам̣ сӣлам̣ нисса̄йа ул̣а̄рам̣ пӣтипа̄моджджам̣ уппаджджама̄нам̣ ӯрут̣т̣хибхедаджанитам̣ дуккхаведанам̣ виккхамбхеси. па̄да̄нӣти па̄де. сан̃н̃апесса̄мӣти сан̃н̃аттим̣ карисса̄ми. ад̣д̣ийа̄мӣти джигуччха̄ми. хара̄йа̄мӣти ладжджа̄ми. випассисанти саммасим̣.

пачала̄йанта̄нанти пачала̄йанам̣ ниддам̣ упагата̄нам̣. ватасампанноти дхутачаран̣асампанно. пама̄данти пачала̄йанам̣ сандха̄йа̄ха. оруддхама̄насоти упаруддхаадхичитто. пан̃джарасминти сарӣре. сарӣран̃хи нха̄русамбандхаат̣т̣хисан̇гха̄тата̄йа идха ‘‘пан̃джара’’нти вуттам̣.

пӣтаван̣н̣а̄йа пат̣а̄ка̄йа парихаран̣ато маллайуддхачиттаката̄йа ча пӣтамалло. тӣсу раджджесӯти пан̣д̣учол̣агол̣араджджесу. малла̄ сӣхал̣адӣпе сакка̄расамма̄нам̣ лабхантӣти тамбапан̣н̣идӣпам̣ а̄гамма. там̣йева ан̇кусам̣ катва̄ти ‘‘рӯпа̄дайо ‘мама̄’ти на гахетабба̄’’ти на тумха̄каваггена (сам̣. ни. 3.33-34) пака̄ситаматтхам̣ аттано читтаматтахаттхино ан̇кусам̣ катва̄. джан̣н̣укехи чан̇камати ‘‘нисинне нидда̄йа авасаро хотӣ’’ти. бйа̄каритва̄ти аттано вӣрийа̄рамбхасса сапхалата̄паведанамукхена сабрахмача̄рӣнам̣ усса̄хам̣ джаненто ан̃н̃ам̣ бйа̄каритва̄. бха̄ситанти вачанам̣. касса пана танти а̄ха ‘‘буддхасет̣т̣хасса,саббалокаггава̄дино’’ти. на тумха̄кантиа̄ди тасса паваттиа̄ка̄радассанам̣. тайидам̣ ме сан̇кха̄ра̄нам̣ аччантавӯпасамака̄ран̣анти дассенто ‘‘аничча̄ вата̄’’ти га̄тхам̣ а̄хари. тена ида̄на̄хам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ кхан̣е кхан̣е бхан̇гасан̇кха̄тасса рогасса абха̄вена арого париниббутоти дассети.

асса̄ти саккасса. упапаттӣти девӯпапатти. пунапа̄катика̄ва ахоси саккабха̄венева упапаннатта̄. субрахма̄ти евам̣ на̄мо. аччхара̄нам̣ нирайӯпапаттим̣ дисва̄ тато пабхути сататам̣ паваттама̄нам̣ аттано читтутра̄сам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ниччам̣ утрастамидам̣ читта’’нтиа̄ди. таттха утрастанти сантастам̣ бхӣтам̣. уббигганти сам̣виггам̣. утрастанти ва̄ сам̣виггам̣. уббигганти бхайавасена саха ка̄йена сан̃чалитам̣. ануппаннесӯти ана̄гатесу. киччхесӯти дуккхесу. нимиттаттхе бхуммавачанам̣, бха̄вӣдуккхапаваттинимиттанти аттхо. уппатитесӯти уппаннесу киччхесӯти йоджана̄, тада̄ аттано парива̄расса уппаннадуккханимиттанти адхиппа̄йо.

боджджха̄ти бодхито, арийамаггатоти аттхо. ан̃н̃атра̄ти ча падам̣ апеккхитва̄ ниссаккавачанам̣, тасма̄ бодхим̣ т̣хапетва̄ти аттхо. еса найо сесесупи. тапаса̄ти тапокаммато. тена магга̄дхигамасса упа̄йабхӯтам̣ дхутан̇гасевана̄дисаллекхапат̣ипадам̣ дассети. индрийасам̣вара̄ти маначчхат̣т̣ха̄нам̣ индрийа̄нам̣ сам̣варан̣ато. етена сатисам̣варасӣсена саббампи сам̣варасӣлам̣, лаккхан̣аха̄ранайена ва̄ саббампи чатупа̄рисуддхисӣлам̣ дассети. саббаниссагга̄ти саббупадхиниссаджджанато саббакилесаппаха̄нато. килесесу хи ниссат̣т̣хесу каммават̣т̣ам̣ випа̄кават̣т̣ан̃ча ниссат̣т̣хамева хотӣти. соттхинти кхемам̣ анупаддаватам̣.

н̃а̄йати ниччхайена камати нибба̄нам̣, там̣ ва̄ н̃а̄йати пат̣ивиджджхӣйати етена̄ти н̃а̄йо, арийамагготи а̄ха ‘‘н̃а̄йо вуччати арийо ат̣т̣хан̇гико магго’’ти. тан̣ха̄ва̄навирахитатта̄ти тан̣ха̄сан̇кха̄тава̄навивиттатта̄. тан̣ха̄ хи кхандхехи кхандхам̣, каммуна̄ ва̄ пхалам̣, саттехи ва̄ дуккхам̣ винати сам̣сиббатӣти ва̄нанти вуччати. тайидам̣ наттхи еттха ва̄нам̣, на ва̄ етасмим̣ адхигате пуггаласса ва̄нанти нибба̄нам̣, асан̇кхата̄ дха̄ту. парапаччайена вина̄ паччаккхакаран̣ам̣ саччхикирийа̄ти а̄ха ‘‘аттапаччаккхата̄йа̄’’ти.

нану ‘‘висуддхийа̄’’ти читтависуддхийа̄ адхиппетатта̄ висуддхиггахан̣еневеттха сокасаматиккама̄дайопи гахита̄ ева хонти, те пуна касма̄ гахита̄ти ануйогам̣ сандха̄йа ‘‘таттха кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. са̄санайуттиковидети саччапат̣иччасамуппа̄да̄дилаккхан̣а̄йам̣ дхамманӣтийам̣ чхеке. там̣ там̣ аттхам̣ н̃а̄петӣти йе йе бодханеййапуггала̄ сан̇кхепавиттха̄ра̄дивасена йатха̄ йатха̄ бодхетабба̄, аттано десана̄вила̄сена бхагава̄ те те татха̄ татха̄ бодхенто там̣ таматтхам̣ н̃а̄пети. там̣ там̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ дассентоти аттха̄паттим̣ аган̣енто там̣ там̣ аттхам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ дассенто. на хи самма̄самбуддха̄ аттха̄паттин̃а̄пака̄диса̄дханӣйавачана̄ти. сам̣ваттатӣти джа̄йати, хотӣти аттхо. йасма̄ анатиккантасокапаридевасса на када̄чи читтависуддхи аттхи сокапаридевасаматиккамамукхенева читтависуддхийа̄ иджджханато, тасма̄ а̄ха ‘‘сокапаридева̄нам̣ саматиккамена хотӣ’’ти. йасма̄ пана доманассапаччайехи дуккхадхаммехи пут̣т̣хам̣ путхуджджанам̣ сока̄дайо абхибхаванти, парин̃н̃а̄тесу ча тесу те на хонти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘сокапаридева̄нам̣ саматиккамо дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гамена̄’’ти. н̃а̄йасса̄ти аггамаггасса татийамаггасса ча. тададхигамена хи йатха̄ккамам̣ дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гамо. саччхикирийа̄бхисамайасахабха̄вӣпи итара̄бхисамайо тадавина̄бха̄вато саччхикирийа̄бхисамайахетуко вийа вутто ‘‘н̃а̄йасса̄дхигамо нибба̄насса саччхикирийа̄йа̄’’ти. пхалан̃а̄н̣ена ва̄ паччаккхакаран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘нибба̄насса саччхикирийа̄йа̄’’ти. сампада̄навачанан̃четам̣ дат̣т̣хаббам̣.

ван̣н̣абхан̣ананти пасам̣са̄вачанам̣. тайидам̣ на идхева, атха кхо ан̃н̃аттха̄пи саттха̄ ака̄сийева̄ти дассенто ‘‘йатхева хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттхаа̄димхи калйа̄н̣ам̣, а̄ди ва̄ калйа̄н̣ам̣ етасса̄ти а̄дикалйа̄н̣ам̣. сесапададвайепи есева найо. аттхасампаттийа̄ са̄ттхам̣. бйан̃джанасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣. сӣла̄дипан̃чадхаммаккхандхапа̄рипӯрито упанетаббасса абха̄ва̄ ча кевалапарипун̣н̣ам̣. нирупаккилесато апанетаббасса абха̄ва̄ ча парисуддхам̣. сет̣т̣хачарийабха̄вато са̄сана брахмачарийам̣ маггабрахмачарийан̃ча во пака̄сесса̄мӣти айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге (висуддхи. 1.147) вуттанайена ведитаббо. арийавам̣са̄ти арийа̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ вам̣са̄ павен̣ийо. агган̃н̃а̄ти ‘‘агга̄’’ти джа̄нитабба̄ саббавам̣сехи сет̣т̣хабха̄вато. раттан̃н̃а̄ти ‘‘чираратта̄’’ти джа̄нитабба̄. вам̣сан̃н̃а̄ти ‘‘буддха̄дӣнам̣ вам̣са̄’’ти джа̄нитабба̄. пора̄н̣а̄ти пура̄тана̄ анадхуна̄танатта̄. асам̣кин̣н̣а̄ти авикин̣н̣а̄ анапанӣта̄. асам̣кин̣н̣апубба̄ти ‘‘ким̣ имехӣ’’ти арийехи на апанӣтапубба̄. на сам̣кӣйантӣти ида̄нипи техи на апанӣйанти. на сам̣кӣйиссантӣти ана̄гатепи техи на апанӣйиссанти. аппат̣икут̣т̣ха̄…пе… вин̃н̃ӯхӣти йе локе вин̃н̃ӯ саман̣абра̄хман̣а̄, техи апаччаккхата̄ аниндита̄, агарахита̄ти аттхо. висуддхийа̄тиа̄дӣхӣти висуддхиа̄дидӣпанехи. падехӣти ва̄кйехи, висуддхиаттхата̄дибхедабхиннехи ва̄ дхаммакот̣т̣ха̄сехи.

упаддавети анаттхе. висуддхинти висуджджханам̣ сам̣килесаппаха̄нам̣. ва̄чуггатакаран̣ам̣ уггахо. парийа̄пун̣анам̣ паричайо. аттхасса хадайе т̣хапанам̣ дха̄ран̣ам̣. париваттанам̣ ва̄чанам̣. гандха̄ракоти гандха̄радесе уппанно. пахонтӣти сакконти аниййа̄намагга̄ти миччха̄магга̄, миччхаттанийата̄нийатамагга̄пи ва̄. суван̣н̣анти кӯт̣асуван̣н̣ампи вуччати. пан̣ӣти ка̄чаман̣ипи. мутта̄ти вел̣уджа̄пи. пава̄л̣анти паллавопи вуччатӣти раттаджамбунада̄дипадехи те висесита̄.

на тато хет̣т̣ха̄ти (сам̣. ни. т̣ӣ. 2.5.367; дӣ. ни. т̣ӣ. 2.373) идха̄дхиппетака̄йа̄дӣнам̣ ведана̄дисабха̄ватта̄бха̄ва̄, ка̄йаведана̄читтавимуттасса тебхӯмакадхаммасса висум̣ випалла̄саваттхантарабха̄вена гахитатта̄ ча хет̣т̣ха̄гахан̣есу випалла̄саваттхӯнам̣ анит̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣, пан̃чамасса пана випалла̄саваттхуно абха̄ва̄ ‘‘на уддха’’нти а̄ха. а̄рамман̣авибха̄гена хеттха сатипат̣т̣ха̄навибха̄готи. тайо сатипат̣т̣ха̄на̄ти сатипат̣т̣ха̄насаддасса аттхуддха̄радассанам̣, на идха па̄л̣ийам̣ вуттасса сатипат̣т̣ха̄насаддасса аттхадассананти. а̄дӣсу хи сатигочароти еттха а̄ди-саддена ‘‘пхассасамудайа̄ ведана̄нам̣ самудайо, на̄марӯпасамудайа̄ читтасса самудайо, манасика̄расамудайа̄ дхамма̄нам̣ самудайо’’ти сатипат̣т̣ха̄на̄ти вутта̄нам̣ сатигочара̄нам̣ пака̄саке суттападесе сан̇ган̣ха̄ти. евам̣ пат̣исамбхида̄па̄л̣ийампи (пат̣и. ма. 3.34) авасесапа̄л̣иппадесадассанаттхо а̄ди-саддо дат̣т̣хаббо. сатийа̄ пат̣т̣ха̄нанти сатийа̄ патит̣т̣ха̄таббат̣т̣ха̄нам̣. да̄на̄дӣни сатийа̄ каронтасса рӯпа̄дӣни касин̣а̄дӣни ча сатийа̄ т̣ха̄нам̣ хонтӣти там̣нива̄ран̣аттхама̄ха ‘‘падха̄нам̣ т̣ха̄на’’нти. па-саддо хи идха ‘‘пан̣ӣта̄ дхамма̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. 14 тикама̄тика̄) вийа падха̄наттхадӣпакоти адхиппа̄йо.

арийоти арийам̣ саббасаттасет̣т̣хам̣ самма̄самбуддхама̄ха. еттха̄ти етасмим̣ сал̣а̄йатанавибхан̇гасутте (ма. ни. 3.311). суттекадесена хи суттам̣ дассети. таттха хи –

‘‘тайо сатипат̣т̣ха̄на̄ йадарийо…пе… марахатӣти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣. идха, бхиккхаве, саттха̄ са̄вака̄нам̣ дхаммам̣ десети анукампако хитесӣ анукампам̣ упа̄да̄йа ‘‘идам̣ во хита̄йа идам̣ во сукха̄йа̄’ти. тасса са̄вака̄ на суссӯсанти, на сотам̣ одаханти, на ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапенти, воккамма ча саттхуса̄сана̄ ваттанти. татра, бхиккхаве, татха̄гато на чева анаттамано хоти, на ча анаттаманатам̣ пат̣исам̣ведети, анавассуто ча вихарати сато сампаджа̄но. идам̣, бхиккхаве, пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣, йадарийо…пе… арахати.

пуна чапарам̣, бхиккхаве, саттха̄…пе… идам̣ во сукха̄йа̄ти. тасса екачче са̄вака̄ на суссӯсанти…пе… ваттанти. екачче са̄вака̄ суссӯсанти…пе… на ча воккамма саттхуса̄сана̄ ваттанти. татра, бхиккхаве, татха̄гато на чева анаттамано хоти, на ча анаттаманатам̣ пат̣исам̣ведети, на чева аттамано хоти, на ча аттаманатам̣ пат̣исам̣ведети. анаттаманатан̃ча аттаманатан̃ча тадубхайам̣ абхиниваджджетва̄ упеккхато вихарати сато сампаджа̄но. идам̣ вуччати, бхиккхаве, дутийам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣…пе… арахати.

пуна чапарам̣…пе… сукха̄йа̄ти. тасса са̄вака̄ суссӯсанти…пе… ваттанти. татра, бхиккхаве, татха̄гато аттамано чева хоти, аттаманатан̃ча пат̣исам̣ведети, анавассуто ча вихарати сато сампаджа̄но. идам̣ вуччати, бхиккхаве, татийам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣…пе… арахатӣ’’ти (ма. ни. 3.311) –

евам̣ пат̣игха̄нунайехи анавассутата̄, ниччам̣ упат̣т̣хитассатита̄йа тадубхайавӣтиваттата̄ ‘‘сатипат̣т̣ха̄на’’нти вутта̄. буддха̄нам̣йева хи ниччам̣ упат̣т̣хитассатита̄ хоти а̄вен̣икадхаммабха̄вато, на паччекабуддха̄дӣнам̣. па-саддо а̄рамбхам̣ джотети, а̄рамбхо ча паваттӣти катва̄ а̄ха ‘‘паваттайитаббатоти аттхо’’ти. сатийа̄ каран̣абхӯта̄йа пат̣т̣ха̄нам̣ пат̣т̣хапетаббам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. ана-саддо хи бахулавачанена камматтхопи хотӣти.

татха̄сса каттуаттхопи лаббхатӣти ‘‘патит̣т̣ха̄тӣти пат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. таттха па-саддо бхӯсаттхависит̣т̣хам̣ паккхандханам̣ дӣпетӣти ‘‘оккантитва̄ паккхандитва̄ паваттатӣти аттхо’’ти а̄ха. пуна бха̄ваттхам̣ сати-саддам̣ пат̣т̣ха̄на-саддан̃ча ван̣н̣енто ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. тена пуримавикаппе сати-саддо пат̣т̣ха̄на-саддо ча каттхуаттхоти вин̃н̃а̄йати. саран̣ат̣т̣хена̄ти чиракатасса чирабха̄ситасса ча ануссаран̣ат̣т̣хена. иданти йам̣ ‘‘сатийева сатипат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣, идам̣ идха имасмим̣ суттападесе адхиппетам̣.

йади еванти йади сати ева сатипат̣т̣ха̄нам̣, сати на̄ма еко дхаммо, евам̣ санте касма̄ ‘‘сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти бахувачананти а̄ха ‘‘сатибахутта̄’’тиа̄ди. йади бахука̄ ета̄ сатийо, атха касма̄ ‘‘магго’’ти екавачананти йоджана̄. маггат̣т̣хена̄ти ниййа̄нат̣т̣хена. ниййа̄нико хи маггадхаммо, тенева ниййа̄никабха̄вена екаттупагато екантато нибба̄нам̣ гаччхати, аттхикехи ча тадаттхам̣ маггӣйатӣти аттана̄ва пуббе вуттам̣ пачча̄харати ‘‘вуттан̃чета’’нти. таттха чатассопи чета̄ти ка̄йа̄нупассана̄дивасена чатуббидха̄пи ча ета̄ сатийо. апарабха̄гети арийамаггаккхан̣е. киччам̣ са̄дхайама̄на̄ти пуббабха̄ге ка̄йа̄дӣсу а̄рамман̣есу субхасан̃н̃а̄дивидхаманена висум̣ висум̣ паваттитва̄ маггаккхан̣е саким̣йева таттха чатуббидхассапи випалла̄сасса самуччхедавасена паха̄накиччам̣ са̄дхайама̄на̄ а̄рамман̣акаран̣авасена нибба̄нам̣ гаччханти. чатуббидхакиччаса̄дханенева хеттха бахувачананиддесо. еван̃ча сатӣти маггат̣т̣хена екаттам̣ упа̄да̄йа ‘‘магго’’ти екавачанена а̄рамман̣абхедена чатуббидхатам̣ упа̄да̄йа ‘‘чатта̄ро’’ти ча ваттаббата̄йа сативиджджама̄натта̄. вачана̄нусандхина̄ ‘‘ека̄йано айа’’нтиа̄дика̄ десана̄ са̄нусандхика̄ва, на ананусандхика̄ти адхиппа̄йо. вуттамеваттхам̣ нидассанена пат̣ипа̄детум̣ ‘‘ма̄расенаппамаддана’’нти суттападам̣ (сам̣. ни. 5.224) а̄нетва̄ ‘‘йатха̄’’тиа̄дина̄ нидассанам̣ сам̣сандети. тасма̄тиа̄ди нигаманам̣.

висесато ка̄йо ча ведана̄ ча асса̄дассака̄ран̣анти таппаха̄наттхам̣ тесу тан̣ха̄ваттхӯсу ол̣а̄рикасукхумесу асубхадуккхабха̄вадассана̄ни мандатиккхапан̃н̃ехи тан̣ха̄чаритехи сукара̄нӣти та̄ни тесам̣ ‘‘висуддхимагго’’ти вутта̄ни татха̄ ‘‘ниччам̣ атта̄’’ти абхинивесаваттхута̄йа дит̣т̣хийа̄ висесака̄ран̣есу читтадхаммесу аничча̄наттата̄дассана̄ни сара̄га̄дивасена сан̃н̃а̄пхасса̄дивасена нӣваран̣а̄дивасена ча на̄типпабхедаатиппабхедагатесу тесу таппаха̄наттхам̣ мандатиккхапан̃н̃а̄нам̣ дит̣т̣хичарита̄нам̣ сукара̄нӣти тесам̣ та̄ни ‘‘висуддхимагго’’ти вутта̄ни. еттха ча йатха̄ читтадхамма̄нампи тан̣ха̄йа ваттхубха̄во самбхавати, татха̄ ка̄йаведана̄нампи дит̣т̣хийа̄ти сатипи несам̣ чатуннампи тан̣ха̄дит̣т̣хийа̄ ваттхубха̄ве йо йасса са̄тисайапаччайо, там̣дассанаттхам̣ висесаггахан̣ам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣. тиккхапан̃н̃асаматхайа̄нико ол̣а̄рика̄рамман̣ам̣ паригган̣ханто таттха ат̣т̣хатва̄ джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа веданам̣ паригган̣ха̄тӣти вуттам̣. ‘‘ол̣а̄рика̄рамман̣е асан̣т̣хаханато’’ти. випассана̄йа̄никасса пана сукхуме читте дхаммесу ча читтам̣ паккхандатӣти читтадхамма̄нупассана̄нам̣ мандатиккхапан̃н̃а̄випассана̄йа̄ника̄нам̣ висуддхимаггата̄ вутта̄.

тесам̣ таттха̄ти еттха таттха-саддасса ‘‘паха̄наттха’’нти етена йоджана̄. парато тесам̣ таттха̄ти еттха̄пи есеванайо. пан̃ча ка̄магун̣а̄ сависеса̄ ка̄йе лаббхантӣти висесена ка̄йо ка̄могхасса ваттху, бхавесу сукхаггахан̣авасена бхавасса̄до хоти бхавогхасса ведана̄ ваттху, сантатигханагахан̣авасена висесато читте атта̄бхинивесо хотӣти дит̣т̣хогхасса читтам̣ ваттху, дхаммесу виниббхогасса дуккаратта̄ дхамма̄нам̣ дхаммаматтата̄йа дуппат̣ивиджджхатта̄ саммохо хотӣти авиджджогхасса дхамма̄ ваттху, тасма̄ тесам̣ паха̄наттхам̣ чатта̄рова вутта̄.

йадаггена ча ка̄йо ка̄могхасса ваттху, тадаггена абхиджджха̄ка̄йагантхасса ваттху, дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайо анусетӣти дуккхадуккхавипарин̣а̄мадуккхасан̇кха̄радуккхабхӯта̄ ведана̄ висесена бйа̄па̄дака̄йагантхасса ваттху, читте ниччаггахан̣авасена сассатасса аттано сӣлена суддхӣтиа̄ди пара̄масанам̣ хотӣти сӣлаббатапара̄ма̄сасса читтам̣ ваттху, на̄марӯпапариччхедена бхӯтам̣ бхӯтато апассантасса бхававибхавадит̣т̣хисан̇кха̄то идам̣сачча̄бхинивесо хотӣти тасса дхамма̄ ваттху, сукхаведана̄сса̄давасена паралоканирапеккхо ‘‘наттхи динна’’нтиа̄дикам̣ пара̄ма̄сам̣ уппа̄детӣти дит̣т̣хупа̄да̄насса ведана̄ ваттху сантатигханагахан̣авасена сара̄га̄дичитте саммохо хотӣти моха̄гатийа̄ читтам̣ ваттху, дхаммасабха̄ва̄навабодхена бхайам̣ хотӣти бхайа̄гатийа̄ дхамма̄ ваттху. йе панеттха авутта̄, тесам̣ вуттанайена ваттхубха̄во йоджетаббо. татха̄ хи огхесу вуттанайа̄ ева йога̄савесупи йоджана̄ аттхато абхиннатта̄. татха̄ пат̣хамогхататийачатуттхагантхайоджана̄йа вуттанайа̄ ева ка̄йачиттадхамма̄нам̣ итарӯпа̄да̄наваттхута̄ йоджана̄, татха̄ ка̄могхабйа̄па̄дака̄йагантхайоджана̄йа вуттанайа̄ ева ка̄йаведана̄нам̣ чхандадоса̄гати ваттхута̄ йоджана̄ ва̄.

‘‘а̄ха̄расамудайа̄ ка̄йасамудайо, пхассасамудайа̄ ведана̄самудайо, (сам̣. ни. 5.408) сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти (ма. ни. 3.126; уда̄. 1; вибха. 225) вачанато ка̄йа̄дӣнам̣ самудайабхӯта̄ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рапхассаманосан̃четана̄вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ра̄ ка̄йа̄дипариджа̄нанена парин̃н̃а̄та̄ хонтӣти а̄ха ‘‘чатуббидха̄ха̄рапарин̃н̃аттха’’нти пакаран̣анайоти неттипакаран̣авасена суттантасам̣ван̣н̣ана̄найо.

саран̣авасена̄ти ка̄йа̄дӣнам̣ кусала̄дидхамма̄нан̃ча упадха̄ран̣авасена. саранти гаччханти нибба̄нам̣ ета̄йа̄ти сатӣти имасмим̣ аттхе екатте екасабха̄ве нибба̄не самосаран̣ам̣ сама̄гамо екаттасамосаран̣ам̣. етадева хи дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. еканибба̄напавесахетубхӯта̄ ва̄ сама̄ната̄ еко сатипат̣т̣ха̄насса бха̄во екаттам̣, таттха самосаран̣ам̣ там̣сабха̄гата̄ екаттасамосаран̣ам̣. еканибба̄напавесахетубха̄вам̣ пана дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. етасмим̣ аттхе саран̣екаттасамосаран̣а̄ни сахева сатипат̣т̣ха̄некабха̄васса ка̄ран̣аттхена вутта̄нӣти дат̣т̣хабба̄ни, пуримасмим̣ висум̣. саран̣авасена̄ти ва̄ ‘‘гаманавасена̄’’ти аттхе сати тадева гаманам̣ самосаран̣анти, самосаран̣е ва̄ сатисаддаттхавасена авуччама̄не дха̄ран̣ата̄ва сатӣти сатисаддаттхантара̄бха̄ва̄ пуримам̣ сатибха̄васса ка̄ран̣ам̣, паччхимам̣ екабха̄васса̄ти нибба̄насамосаран̣епи сахита̄нева та̄ни сатипат̣т̣ха̄некабха̄васса ка̄ран̣а̄ни вутта̄ни хонти. чуддасавидхена,нававидхена, сол̣асавидхена, пан̃чавидхена̄ти идам̣ упари па̄л̣ийам̣ (ма. ни. 1.107) а̄гата̄нам̣ а̄на̄па̄напабба̄дӣнам̣ васена вуттам̣, тесам̣ пана антарабхедавасена таданугатабхедавасена ча бха̄вана̄йа анекавидхата̄ лаббхатийева. чатӯсу диса̄су ут̣т̣ха̄накабхан̣д̣асадисата̄ ка̄йа̄нупассана̄дитам̣там̣сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄нубха̄васса дат̣т̣хабба̄.

‘‘гочаре, бхиккхаве, чаратха саке петтике висайе’’тиа̄дивачанато (дӣ. ни. 3.80; сам̣. ни. 5.372) бхиккхугочара̄ ете дхамма̄, йадидам̣ ка̄йа̄нупассана̄дайо. таттха йасма̄ ка̄йа̄нупассана̄дипат̣ипаттийа̄ бхиккху хоти, тасма̄ ‘‘ка̄йа̄нупассӣ вихаратӣ’’тиа̄дина̄ бхиккхум̣ дассети, бхиккхумхи там̣ нийаматоти а̄ха ‘‘пат̣ипаттийа̄ бхиккхубха̄вадассанато’’ти. саттху чарийа̄нувидха̄йакатта̄ сакаласа̄санасампат̣игга̄хакатта̄ ча саббаппака̄ра̄йа ануса̄санийа̄ бха̄джанабха̄во.

самам̣ чареййа̄ти ка̄йа̄дивисамачарийам̣ паха̄йа ка̄йа̄дӣхи самам̣ чареййа. ра̄га̄дивӯпасамена санто. индрийадамена данто. чатумагганийа̄мена нийато. сет̣т̣хачарита̄йа брахмача̄рӣ. ка̄йадан̣д̣а̄диоропанена нидха̄йа дан̣д̣ам̣. арийабха̄ве т̣хито со еварӯпо ба̄хитапа̄пасамитапа̄пабхиннакилесата̄хи бра̄хман̣о саман̣о бхиккхӯти ведитаббо.

‘‘айан̃чева ка̄йо бахиддхо ча на̄марӯпа’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.373) кхандхапан̃чакам̣, ‘‘сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведетӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.271, 287; па̄ра̄. 11) на̄мака̄йо ка̄йоти вуччатӣти тато висесанаттхам̣ ‘‘ка̄йети рӯпака̄йе’’ти а̄ха.

асаммиссатоти ‘‘ведана̄дайопи еттха сита̄ еттха пат̣ибаддха̄’’ти ка̄йе ведана̄дианупассана̄пасан̇гепи а̄панне тато асаммиссатоти аттхо. самӯхависайата̄йа часса ка̄йа-саддасса самуда̄йупа̄да̄ната̄йа ча асубха̄ка̄расса ‘‘ка̄йе’’ти екавачанам̣, татха̄ а̄рамман̣а̄дивибха̄гена анекабхедабхиннампи читтам̣ читтабха̄васа̄ман̃н̃ена екаджджхам̣ гахетва̄ ‘‘читте’’ти екавачанам̣, ведана̄ пана сукха̄дибхедабхинна̄ висум̣ висум̣ анупасситабба̄ти дассентена ‘‘ведана̄сӯ’’ти бахувачанена вутта̄, татхева ча ниддесо паваттито, дхамма̄ ча паропан̣н̣а̄сабхеда̄ анупасситабба̄ка̄рена ча анекабхеда̄ ева̄ти тепи бахувачанавасенева вутта̄. авайавӣга̄ха-саман̃н̃а̄тидха̄вана-са̄ра̄да̄на̄бхинивесаниседханаттхам̣ ка̄йам̣ ан̇гапаччан̇гехи, та̄ни ча кеса̄дӣхи, кеса̄дике ча бхӯтупа̄да̄йарӯпехи виниббхуджджанто ‘‘татха̄ на ка̄йе’’тиа̄дима̄ха. па̄са̄да̄динагара̄вайавасамӯхе авайавӣва̄динопи авайавӣга̄хам̣ на каронти, нагарам̣ на̄ма кочи аттхо аттхӣти пана кесан̃чи саман̃н̃а̄тидха̄ванам̣ сийа̄ти иттхипуриса̄дисаман̃н̃а̄тидха̄ване нагаранидассанам̣ вуттам̣. ан̇гапаччан̇гасамӯхо, кесалома̄дисамӯхо бхӯтупа̄да̄йасамӯхо ча йатха̄вуттасамӯхе таббинимутто ка̄йопи на̄ма кочи наттхи, пагева иттхиа̄дайоти а̄ха ‘‘ка̄йо ва̄…пе… диссатӣ’’ти. кочи дхаммоти имина̄ саттаджӣва̄дим̣ пат̣иккхипати, авайавӣ пана ка̄йапат̣иккхепенева пат̣иккхиттоти. йади евам̣ катхам̣ ка̄йа̄дисан̃н̃а̄бхидха̄на̄нӣтиа̄ха ‘‘йатха̄вутта…пе… каронтӣ’’ти.

йам̣ пассати иттхим̣ пурисам̣ ва̄. нану чаккхуна̄ иттхипурисадассанам̣ наттхӣти? саччаметам̣, ‘‘иттхим̣ пасса̄ми, пурисам̣ пасса̄мӣ’’ти пана паваттасан̃н̃а̄йа васена ‘‘йам̣ пассатӣ’’ти вуттам̣. миччха̄дассанена ва̄ дит̣т̣хийа̄ йам̣ пассати, на там̣ дит̣т̣хам̣, там̣ рӯпа̄йатанам̣ на хотӣти аттхо випарӣтагга̄хавасена миччха̄парикаппитарӯпатта̄. атха ва̄ там̣ кеса̄дибхӯтупа̄да̄йасамӯхасан̇кха̄там̣ дит̣т̣хам̣ на хоти ачаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃еййатта̄, дит̣т̣хам̣ ва̄ там̣ на хоти. йам̣ дит̣т̣хам̣ там̣ на пассатӣти йам̣ рӯпа̄йатанам̣ кеса̄дибхӯтупа̄да̄йасамӯхасан̇кха̄там̣ дит̣т̣хам̣, там̣ пан̃н̃а̄чаккхуна̄ бхӯтато на пассатӣти аттхо. апассам̣ баджджхатети имам̣ аттабха̄вам̣ йатха̄бхӯтам̣ пан̃н̃а̄чаккхуна̄ апассанто ‘‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атто’’ти килесабандханена баджджхати.

на ан̃н̃адхамма̄нупассӣти на ан̃н̃асабха̄ва̄нупассӣ, асубха̄дито ан̃н̃а̄ка̄ра̄нупассӣ на хотӣти аттхо. ким̣ вуттам̣ хотӣтиа̄дина̄ тамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ кароти. патхавӣка̄йанти кеса̄дикот̣т̣ха̄сапатхавим̣ дхаммасамӯхатта̄ ‘‘ка̄йо’’ти вадати, лаккхан̣апатхавимева ва̄ анекаппабхедам̣ сакаласарӣрагатам̣ пубба̄парийабха̄вена ча паваттама̄нам̣ самӯхавасена гахетва̄ ‘‘ка̄йо’’ти вадати. а̄пока̄йантиа̄дӣсупи есева найо.

евам̣ гахетаббасса̄ти ‘‘ахам̣ мама’’нти евам̣ аттаттанийабха̄вена андхаба̄лехи гахетаббасса. ида̄ни саттаннам̣ анупассана̄ка̄ра̄нампи васена ка̄йа̄нупассанам̣ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха аниччато анупассатӣти чатусамут̣т̣ха̄никака̄йам̣ ‘‘аничча’’нти анупассати, евам̣ пассанто евам̣ часса аничча̄ка̄рампи анупассатӣти вуччати. татха̄бхӯтасса часса ниччагга̄хасса лесопи на хотӣти вуттам̣ ‘‘но ниччато’’ти татха̄хеса ‘‘ниччасан̃н̃ам̣ паджахатӣ’’ти (пат̣и. ма. 3.35) вутто. еттха ча ‘‘аниччато ева анупассатӣ’’ти ева-ка̄ро луттаниддит̣т̣хоти тена ниваттитаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘но ниччато’’ти вуттам̣. на четтха дуккхато анупассана̄диниваттанама̄сан̇китаббам̣ пат̣ийогӣниваттанапаратта̄ ева-ка̄расса, упаридесана̄рул̣хатта̄ ча та̄сам̣.

дуккхато анупассатӣтиа̄дӣсупи есева найо. айам̣ пана висесо – аниччасса дуккхатта̄ тамева ка̄йам̣ дуккхато анупассати, дуккхасса анаттатта̄ анаттато анупассати. йасма̄ пана йам̣ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄, там̣ анабхинандитаббам̣, на таттха раджджитаббам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ниббиндати но нандати,вираджджати но раджджатӣ’’ти. со евам̣ араджджанто ра̄гам̣ ниродхети но самудети, самудайам̣ на каротӣти аттхо. евам̣ пат̣ипанно ча пат̣иниссаджджати но а̄дийати. айан̃хи аничча̄дианупассана̄ тадан̇гавасена саддхим̣ ка̄йатанниссайакхандха̄бхисан̇кха̄рехи килеса̄нам̣ париччаджанато, сан̇кхатадосадассанена таббипарӣте нибба̄не таннинната̄йа паккханданато ‘‘паричча̄гапат̣иниссагго чева паккханданапат̣иниссагго ча̄’’ти вуччати, тасма̄ та̄йа саманна̄гато бхиккху вуттанайена килесе ча париччаджати, нибба̄не ча паккхандати, татха̄бхӯто ча ниббаттанавасена килесе на а̄дийати, на̄пи адосадассита̄васена сан̇кхата̄рамман̣ам̣. тена вуттам̣ ‘‘пат̣иниссаджджати но а̄дийатӣ’’ти. ида̄нисса та̄хи анупассана̄хи йесам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нам̣ хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘со там̣ аниччато анупассанто ниччасан̃н̃ам̣ паджахатӣ’’ти. таттха ниччасан̃н̃анти ‘‘сан̇кха̄ра̄ ничча̄’’ти евам̣ паваттавипарӣтасан̃н̃ам̣. дит̣т̣хичиттавипалла̄сапаха̄намукхенева сан̃н̃а̄випалла̄саппаха̄нанти сан̃н̃а̄гахан̣ам̣, сан̃н̃а̄сӣсена ва̄ тесампи гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. нандинти саппӣтикатан̣хам̣. сесам̣ вуттанайемева.

вихаратӣти имина̄ ка̄йа̄нупассана̄саман̇гино ирийа̄патхавиха̄ро вуттоти а̄ха ‘‘ирийатӣ’’ти ирийа̄патхам̣ паваттетӣти аттхо. а̄рамман̣акаран̣авасена абхибйа̄панато ‘‘тӣсу бхавесӯ’’ти вуттам̣, уппаджджанавасена пана килеса̄ париттабхӯмака̄ ева̄ти. йадипи килеса̄нам̣ паха̄нам̣ а̄та̄пананти там̣ самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнампи аттхева, а̄та̄па-саддо пана вӣрийейева нирул̣хоти вуттам̣ ‘‘вӣрийассетам̣ на̄ма’’нти. атха ва̄ пат̣ипаккхапаха̄не сампайуттадхамма̄нам̣ аббхуссаханавасена паваттама̄насса вӣрийасса са̄тисайам̣ тада̄та̄пананти вӣрийамева татха̄ вуччати, на ан̃н̃е дхамма̄. а̄та̄пӣти ча̄йамӣка̄ро пасам̣са̄йа, атисайасса ва̄ дӣпакоти а̄та̄пӣгахан̣ена саммаппадха̄насаман̇гитам̣ дассети. самма̄, самантато, са̄ман̃ча паджа̄нанто сампаджа̄но, асаммиссато ваваттха̄не ан̃н̃адхамма̄нупассита̄бха̄вена самма̄ авипарӣтам̣, сабба̄ка̄рападжа̄нанена самантато, упарӯпари висеса̄вахабха̄вена паваттийа̄ сайам̣ паджа̄нантоти аттхо. йади пан̃н̃а̄йа анупассати, катхам̣ сатипат̣т̣ха̄ната̄ти а̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. саббаттхиканти саббаттха бхавам̣ саббаттха лӣне уддхате ча читте иччхитаббатта̄, саббе ва̄ лӣне уддхате ча бха̄ветабба̄ боджджхан̇га̄ аттхика̄ ета̄йа̄ти саббаттхика̄. сатийа̄ ладдхӯпака̄ра̄йа ева пан̃н̃а̄йа еттха йатха̄вутте ка̄йе каммат̣т̣ха̄нико бхиккху ка̄йа̄нупассӣ вихарати. антосан̇кхепо анто олӣйано, косаджджанти аттхо. упа̄йапариггахети еттха сӣлависодхана̄ди ган̣ана̄ди уггахакосалла̄ди ча упа̄йо, таббипарийа̄йато анупа̄йо ведитаббо. йасма̄ ча упат̣т̣хитассати йатха̄вуттаупа̄йам̣ на париччаджати, анупа̄йан̃ча на упа̄дийати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘мут̣т̣хассати…пе… асаматтхо хотӣ’’ти. тена̄ти упа̄йа̄нупа̄йа̄нам̣ париггахапариваджджанесу апаричча̄га̄париггахесу ча асаматтхабха̄вена асса йогино.

йасма̄ сатийеветтха сатипат̣т̣ха̄нам̣ вутта̄, тасма̄сса сампайутта̄ дхамма̄ вӣрийа̄дайо ан̇ганти а̄ха ‘‘сампайоган̇ган̃часса дассетва̄’’ти. ан̇га-саддо четтха ка̄ран̣апарийа̄йо дат̣т̣хаббо, сатиггахан̣енева четтха сама̄дхиссати гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣ тасса̄ сама̄дхиккхандхе сан̇гахитатта̄. йасма̄ ва̄ сатисӣсена̄йам̣ десана̄. на хи кевала̄йа сатийа̄ килесаппаха̄нам̣ хоти, нибба̄на̄дхигамо ва̄, на ча кевала̄ сати паваттати, тасма̄сса джха̄надесана̄йам̣ савитакка̄дивачанасса вийа сампайоган̇гадассаната̄ти ан̇га-саддасса авайавапарийа̄йата̄ дат̣т̣хабба̄. паха̄нан̇ганти ‘‘вивиччева ка̄мехӣ’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.226; ма. ни. 1.271, 287; сам̣. ни. 2.152; а. ни. 4.123; па̄ра̄. 11) вийа паха̄таббан̇гам̣ дассетум̣. йасма̄ еттха локийамагго адхиппето, на локуттарамагго, тасма̄ пуббабха̄гийамева винайам̣ дассенто ‘‘тадан̇гавинайена ва̄ виккхамбханавинайена ва̄’’ти а̄ха. тесам̣ дхамма̄нанти ведана̄дидхамма̄нам̣. тесан̃хи таттха анадхиппетатта̄ ‘‘аттхуддха̄ранайенетам̣ вутта’’нти вуттам̣.

ависесена двӣхипи нӣваран̣аппаха̄нам̣ вуттанти катва̄ пуна екекена вуттам̣ паха̄нависесам̣ дассетум̣ ‘‘висесена̄’’ти а̄ха. атха ва̄ ‘‘винеййа нӣваран̣а̄нӣ’’ти аватва̄ абхиджджха̄доманассавачанасса пайоджанам̣ дассенто ‘‘висесена̄’’тиа̄дима̄ха. ка̄йа̄нупассана̄бха̄вана̄йа хи уджувипаччанӣка̄нам̣ ануродха̄дӣнам̣ паха̄нам̣ дассанам̣ етасса пайоджананти. ка̄йасампаттимӯлакасса̄ти рӯпа-бала-йоббана̄рогйа̄ди-сарӣрасампада̄-нимиттасса. вуттавипарийа̄йато ка̄йавипаттимӯлако виродхо ведитаббо. ка̄йабха̄вана̄йа̄ти ка̄йа̄нупассана̄бха̄вана̄йа. са̄ хи идха ‘‘ка̄йабха̄вана̄’’ти адхиппета̄. тена̄ти ануродха̄диппаха̄навачанена. йога̄нубха̄во хӣтиа̄ди вуттассеваттхасса па̄кат̣акаран̣ам̣.

сатисампаджан̃н̃ена̄ти атисампаджан̃н̃аггахан̣ена. саббаттхикакаммат̣т̣ха̄нанти буддха̄нуссати метта̄ маран̣ассати асубхабха̄вана̄ ча. идан̃хи чатуккам̣ йогина̄ парихарийама̄нам̣ ‘‘саббаттхикакаммат̣т̣ха̄на’’нти вуччати атисампаджан̃н̃абалена авиччхиннасса тасса парихаритаббатта̄, сатийа̄ ва̄ саматхо вутто тасса̄ сама̄ддхиккхандхена сан̇гахитатта̄.

тена̄ти саддаттхам̣ ана̄дийитва̄ бха̄ваттхассева вибхаджанавасена паваттена вибхан̇гапа̄т̣хена саха. ат̣т̣хакатха̄найоти саддаттхассапи виваран̣авасена йатха̄рахам̣ вутто аттхасам̣ван̣н̣ана̄найо. йатха̄ сам̣сандатӣти йатха̄ аттхато адхиппа̄йато ча авиломенто ан̃н̃адаттху сам̣сандати самети, евам̣ ведитаббо.

ведана̄дӣнам̣ пуна вачанети еттха ниссайапаччайабха̄вавасена читтадхамма̄нам̣ ведана̄саннисситатта̄ пан̃чавока̄рабхаве арӯпадхамма̄нам̣ рӯпапат̣ибаддхавуттито ча ведана̄йа ка̄йа̄дианупассана̄пасан̇гепи а̄панне тадасаммиссато ваваттха̄надассанаттхам̣ гханавиниббхога̄дидассанаттхан̃ча дутийаведана̄гахан̣ам̣. тена на ведана̄йам̣ ка̄йа̄нупассӣ, читтадхамма̄нупассӣ ва̄, атха кхо ведана̄нупассӣйева̄ти ведана̄сан̇кха̄те ваттхусмим̣ ведана̄нупассана̄ка̄рассева дассанена асаммиссато ваваттха̄нам̣ дасситам̣ хоти. татха̄ ‘‘йасмим̣ самайе сукха̄ ведана̄, на тасмим̣ самайе дуккха̄ адуккхамасукха̄ ва̄ ведана̄. йасмим̣ ва̄ пана самайе дуккха̄ адуккхамасукха̄ ва̄ ведана̄, на тасмим̣ самайе итара̄ ведана̄’’ти ведана̄бха̄васа̄ман̃н̃е ат̣т̣хатва̄ там̣ там̣ веданам̣ виниббхуджитва̄ дассанена гханавиниббхого дхувабха̄вавивеко дассито хоти. тена та̄сам̣ кхан̣аматта̄ват̣т̣ха̄надассанена аниччата̄йа тато ева дуккхата̄йа анаттата̄йа ча дассанам̣ вибха̄витам̣ хоти. гханавиниббхога̄дӣти а̄ди-саддена айампи аттхо ведитаббо. айан̃хи ведана̄йам̣ ведана̄нупассӣйева, на ан̃н̃адхамма̄нупассӣ. ким̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ на̄ма ба̄ло аман̣исабха̄вепи удакабуббул̣аке ман̣иа̄ка̄ра̄нупассӣ хоти, на евамайам̣ т̣хитираман̣ӣйепи ведайите, пагева итарасмим̣ манун̃н̃а̄ка̄ра̄нупассӣ, атха кхо кхан̣абхан̇гурата̄йа авасаваттита̄йа килеса̄сучипаггхаран̣ата̄йа ча аниччаанаттаасубха̄ка̄ра̄нупассӣ, випарин̣а̄мадуккхата̄йа сан̇кха̄радуккхата̄йа ча висесато дуккха̄нупассӣйева̄ти вуттам̣ хоти. евам̣ читтадхаммесупи йатха̄рахам̣ пуна вачане пайоджанам̣ ваттаббам̣. ‘‘кевалам̣ панидха̄’’тиа̄дина̄ идха ‘еттакам̣ ведитабба’’нти ведитаббапариччхедам̣ дассети. еса найоти имина̄ йатха̄ читтам̣ дхамма̄ ча анупасситабба̄, татха̄ та̄ни анупассанто ‘‘читте читта̄нупассӣ, дхаммесу дхамма̄нупассӣ’’ти ведитабботи имаматтхам̣ атидисати.

йо сукхам̣ дуккхато адда̄ти йо бхиккху сукхаведанам̣ випарин̣а̄мадуккхата̄йа ‘‘дуккха’’нти пан̃н̃а̄чаккхуна̄ аддаккхи. дуккхамаддаккхи саллатоти дуккхаведанам̣ пӣл̣а̄джананато антотуданато дуннӣхаран̣ато ча салланти аддаккхи пасси. адуккхамасукханти упеккха̄веданам̣. сантанти сукхадуккха̄ни вийа анол̣а̄риката̄йа паччайавасена вӯпасантасабха̄вата̄йа ча сантам̣. аниччатоти хутва̄ абха̄вато удайаббайавантато та̄вака̄ликатониччапат̣иккхепато ча ‘‘аничча’’нти йо аддаккхи. са ве саммаддасо бхиккху екам̣сена парибйаттам̣ ва̄ ведана̄йа самма̄ пассанакоти аттхо.

дуккха̄типӣти сан̇кха̄радуккхата̄йа дуккха̄ итипи. саббам̣ там̣ дуккхасминти саббам̣ там̣ ведайитам̣ дуккхасмим̣ антогадхам̣ парийа̄паннам̣ вада̄ми сан̇кха̄радуккхата̄нативаттанато. сукхадуккхатопи ча̄ти сукха̄дӣнам̣ т̣хитивипарин̣а̄ман̃н̃а̄н̣асукхата̄йа випарин̣а̄мат̣хитиан̃н̃а̄н̣адуккхата̄йа ча вуттатта̄ тиссопи сукхато, тиссопи ча дуккхато анупасситабба̄ти аттхо. рӯпа̄ди-а̄рамман̣ачханда̄ди-адхипати-н̃а̄н̣а̄ди-сахаджа̄та- ка̄ма̄вачара̄ди-бхӯмина̄наттабхеда̄нам̣ кусала̄кусала-там̣випа̄какирийа̄-на̄натта̄дибхеда̄нан̃ча, а̄ди-саддена сан̇кха̄рика̄сан̇кха̄рикаса-ваттхука̄ваттхука̄ди-на̄наттабхеда̄нан̃ча васена̄ти йоджетаббам̣. сун̃н̃атадхаммасса̄ти ‘‘дхамма̄ хонтӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 121) сун̃н̃атава̄ре а̄гатасун̃н̃атасабха̄васса васена. ‘‘ка̄ман̃четтха̄’’тиа̄дина̄ пуббе пахӣнатта̄ пуна паха̄нам̣ на ваттаббанти чоданам̣ дассети, маггачиттаккхан̣е ва̄ екаттха пахӣнам̣ саббаттха пахӣнамева хотӣти висум̣ висум̣ на ваттаббанти. таттха пурима̄йа чодана̄йа на̄на̄пуггалапариха̄ро, паччхима̄йа на̄на̄читтаккхан̣икапариха̄ро. локийабха̄вана̄йа хи ка̄йе пахӣнам̣ на ведана̄дӣсу пахӣнам̣ хоти йадипи на паваттеййа, на пат̣ипаккхабха̄вана̄йа таттха са̄ абхиджджха̄доманассасса аппаватти хотӣти пуна таппаха̄нам̣ ваттаббамева̄ти. екаттха пахӣнам̣ сесесупи пахӣнам̣ хотӣти маггасатипат̣т̣ха̄набха̄ванам̣, локийабха̄вана̄йа ва̄ саббаттха аппаваттиматтам̣ сандха̄йа вуттам̣. ‘‘пан̃чапи кхандха̄ локо’’ти хи вибхан̇ге (вибха. 362, 364, 366, 373) чатӯсупи т̣ха̄несу вуттанти.

уддесава̄раван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

ка̄йа̄нупассана̄ван̣н̣ана̄

а̄на̄па̄напаббаван̣н̣ана̄

107. ба̄хиракесупи ито екадесасса самбхавато саббаппака̄раггахан̣ам̣ катам̣ ‘‘саббаппака̄рака̄йа̄нупассана̄ниббаттакасса̄’’ти. тена йе име а̄на̄па̄напабба̄дивасена а̄гата̄ чуддасаппака̄ра̄, тадантогадха̄ ча аджджхатта̄дианупассана̄ пака̄ра̄, татха̄ ка̄йагата̄сатисутте (ма. ни. 3.154) вутта̄ кеса̄диван̣н̣асан̣т̣ха̄накасин̣а̄рамман̣ачатуккаджджха̄наппака̄ра̄, локийа̄диппака̄ра̄ ча, те саббепи анавасесато сан̇ган̣ха̄ти. име ча пака̄ра̄ имасмим̣йева са̄сане, на ито бахиддха̄ти вуттам̣ ‘‘саббаппака̄ра…пе… пат̣иседхано ча̄’’ти. таттха татха̄бха̄вапат̣иседханоти саббаппака̄рака̄йа̄нупассана̄ниббаттакасса пуггаласса ан̃н̃аса̄санасса ниссайабха̄вапат̣иседхано. етена ‘‘идха, бхиккхаве’’ти еттха идха-саддо антогадхаевасаддаттхоти дассети. санти хи екапада̄нипи са̄вадха̄ран̣а̄ни йатха̄ ‘‘ва̄йубхаккхо’’ти (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.374). тена̄ха ‘‘идхева саман̣о’’тиа̄ди. парипун̣н̣асаман̣акаран̣адхаммо хи со, йо саббаппака̄рака̄йа̄нупассана̄ниббаттако. параппава̄да̄ти паресам̣ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ на̄наппака̄ра̄ ва̄да̄ титтха̄йатана̄ни.

аран̃н̃а̄дикассева бха̄вана̄нурӯпасена̄санатам̣ дассетум̣ ‘‘имасса хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. дуддамо даматхам̣ анупагато гон̣о кӯт̣агон̣о. доханака̄ле йатха̄ тханехи анавасесато кхӣрам̣ на паггхарати, евам̣ дохапат̣ибандхинӣ кӯт̣адхену. рӯпасадда̄дике пат̣ичча уппаджджанакаасса̄до рӯпа̄рамман̣а̄дирасо. пуббе а̄чин̣н̣а̄рамман̣анти паббаджджа̄то пуббе, ана̄димати ва̄ сам̣са̄ре паричита̄рамман̣ам̣.

нибандхеййа̄ти бандхеййа. сатийа̄ти саммадева каммат̣т̣ха̄насса саллаккхан̣авасена паватта̄йа сатийа̄. а̄рамман̣ети каммат̣т̣ха̄на̄рамман̣е. дал̣ханти тхирам̣, йатха̄ сатока̄рисса упача̄раппана̄бхедо сама̄дхи иджджхати, татха̄ тха̄магатам̣ катва̄ти аттхо.

висеса̄дхигамадит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рападат̣т̣ха̄нанти саббесам̣ буддха̄нам̣, екачча̄нам̣ паччекабуддха̄нам̣, буддхаса̄вака̄нан̃ча висеса̄дхигамасса, ан̃н̃ена каммат̣т̣ха̄нена адхигатависеса̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄расса ча падат̣т̣ха̄набхӯтам̣. ваттхувиджджа̄чарийо вийа бхагава̄ йогӣнам̣ анурӯпанива̄сат̣т̣ха̄нупадисанато. бхиккху дӣписадисо аран̃н̃е ека̄кӣ вихаритва̄ пат̣ипаккханимматханена иччхитаттхаса̄дханато. пхаламуттаманти са̄ман̃н̃апхалам̣ сандха̄йа̄ха. параккамаджавайоггабхӯминти бха̄ванусса̄хаджавасса йоггакаран̣абхӯмибхӯтам̣.

асса̄сапасса̄са̄нам̣ васена сиккхатоти асса̄сапасса̄са̄нам̣ дӣгхарассата̄паджа̄нана-саббака̄йапат̣исам̣ведана-ол̣а̄рикол̣а̄рикапат̣иппассамбханавасена бха̄вана̄нуйогам̣ сиккхато, татха̄бхӯто ва̄ хутва̄ тиссо сиккха̄ паваттайато. асса̄сапасса̄санимиттети асса̄сапасса̄сасанниссайена упат̣т̣хитапат̣ибха̄ганимитте. асса̄сапасса̄се паригган̣ха̄ти рӯпамукхена випассанам̣ абхинивисанто, йо ‘‘асса̄сапасса̄сакаммико’’ти вутто. джха̄нан̇га̄ни паригган̣ха̄ти арӯпамукхена випассанам̣ абхинивисанто. ваттху на̄ма караджака̄йо читтачетасика̄нам̣ паваттит̣т̣ха̄набха̄вато. ан̃н̃о сатто ва̄ пуггало ва̄ наттхӣти висуддхадит̣т̣хи ‘‘тайидам̣ дхаммаматтам̣ на ахетукам̣, на̄пи иссара̄дивисамахетукам̣, атха кхо авиджджа̄дӣхи ева сахетука’’нти аддхаттайепи кан̇кха̄витаран̣ена витин̣н̣акан̇кхо ‘‘йам̣ кин̃чи рӯпа’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 1.361; ма. ни. 2.113; ма. ни. 3.86; а. ни. 4.181; пат̣и. ма. 1.48) кала̄пасаммасанавасена тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ удайаббайа̄нупассана̄дивасена випассанам̣ вад̣д̣хенто ануккамена маггапат̣ипа̄т̣ийа̄.

парасса ва̄ асса̄сапасса̄сака̄йети идам̣ саммасанача̄равасена̄йам̣ па̄л̣и паватта̄ти катва̄ вуттам̣, саматхавасена пана парасса асса̄сапасса̄сака̄йе аппана̄нимиттуппатти ева наттхӣти. идам̣ убхайам̣ на лаббхатӣти ‘‘аджджхаттам̣, бахиддха̄’’ти ча вуттам̣ идам̣ дхаммадвайагхат̣итам̣ екато а̄рамман̣абха̄вена на лаббхати.

самудети етасма̄ти самудайо, со ева ка̄ран̣ат̣т̣хена дхаммоти самудайадхаммо, асса̄сапасса̄са̄нам̣ паваттихетукараджака̄йа̄ди. тасса анупассанасӣло самудайадхамма̄нупассӣ. там̣ пана самудайадхаммам̣ упама̄мукхена дассенто ‘‘йатха̄ на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. таттха бхастанти руттим̣. гаггарана̄л̣инти укка̄пана̄л̣им̣. тети караджака̄йа̄дике. йатха̄ асса̄сапасса̄сака̄йо караджака̄йа̄дисамбандхӣ пхалабха̄вена, евам̣ тепи асса̄сапасса̄сака̄йасамбандхино хетубха̄вена̄ти ‘‘самудайадхамма̄ ка̄йасми’’нти ваттаббатам̣ лабхантӣти вуттам̣ ‘‘самудайа…пе… вуччатӣ’’ти. пакатива̄чӣ ва̄ дхамма-саддо ‘‘джа̄тидхамма̄на’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.131; ма. ни. 3.373; пат̣и. ма. 1.33) вийа̄ти ка̄йасса паччайасамава̄йе уппаджджанапакатика̄нупассӣ ‘‘самудайадхамма̄нупассӣ’’ти вутто. тена̄ха – ‘‘караджака̄йан̃ча̄’’тиа̄ди. еван̃ча катва̄ ка̄йасминти бхуммавачанан̃ча саматтхитам̣ хоти. вайадхамма̄нупассӣти еттха ахетукаттепи вина̄сасса йесам̣ хетудхамма̄нам̣ абха̄ве йам̣ на хоти, тадабха̄во тасса абха̄васса хоту вийа вохарӣйатӣти упача̄рато караджака̄йа̄диабха̄во асса̄сапасса̄сака̄йасса вайака̄ран̣ам̣ вутто. тена̄ха ‘‘йатха̄ бхаста̄йа̄’’тиа̄ди. айам̣ та̄веттха пат̣хамавикаппавасена аттхавибха̄вана̄. дутийавикаппавасена пана упача̄рена вина̄йева аттхо ведитаббо. аджджхаттабахиддха̄нупассана̄ вийа бхиннаваттхувисайата̄йа самудайавайадхамма̄нупассана̄пи екака̄ле на лаббхатӣти а̄ха ‘‘ка̄лена самудайам̣ ка̄лена вайам̣ анупассанто’’ти.

аттхи ка̄йоти ева-саддо луттаниддит̣т̣хоти ‘‘ка̄йова аттхӣ’’ти ватва̄ авадха̄ран̣ена ниваттхитам̣ дассенто ‘‘на сатто’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо – йо рӯпа̄дӣсу саттависаттата̄йа паресан̃ча саджджа̄панат̣т̣хена, сатвагун̣айогато ва̄ ‘‘сатто’’ти парехи парикаппито. тасса саттаника̄йасса пӯран̣ато ча чаванупападжджанадхаммата̄йа галанато ча ‘‘пуггало’’ти. тхӣйати сам̣хан̃н̃ати еттха габбхоти ‘‘иттхӣ’’ти. пури пуре бха̄ге сети паваттатӣти ‘‘пурисо’’ти. а̄хито ахам̣ма̄но еттха̄ти ‘‘атта̄’’ти, аттано сантакабха̄вена ‘‘аттанийа’’нти. паро на хотӣти катва̄ ‘‘аха’’нти, мама сантаканти катва̄ ‘‘мама’’нти. вуттаппака̄равинимутто ан̃н̃оти катва̄ ‘‘кочӣ’’ти, тасса сантакабха̄вена ‘‘кассачӣ’’ти парикаппетаббо кочи наттхи, кевалам̣ ка̄йо ева аттхӣти аттаттанийасун̃н̃атамева ка̄йасса вибха̄вети. еванти ‘‘ка̄йова аттхӣ’’тиа̄дина̄ вуттаппака̄рена. н̃а̄н̣апама̄н̣аттха̄йа̄ти ка̄йа̄нупассана̄н̃а̄н̣апарам̣ пама̄н̣ам̣ па̄панаттха̄йа. сатипама̄н̣аттха̄йа̄ти ка̄йапаригга̄хикасатипаваттам̣ сатипарам̣ пама̄н̣ам̣ па̄панаттха̄йа. имасса хи вуттанайена ‘‘аттхи ка̄йо’’ти апара̄паруппаттивасена паччупат̣т̣хита̄ сати бхиййосо матта̄йа таттха н̃а̄н̣асса сатийа̄ ча парибрӯхана̄йа хоти. тена̄ха ‘‘сатисампаджан̃н̃а̄нам̣ вад̣д̣хаттха̄йа̄’’ти.

имисса̄ бха̄вана̄йа тан̣ха̄дит̣т̣хига̄ха̄нам̣ уджупат̣ипаккхатта̄ вуттам̣ ‘‘тан̣ха̄…пе… вихаратӣ’’ти. татха̄бхӯто ча локе кин̃чи ‘‘аха’’нти ва̄ ‘‘мама’’нти ва̄ гахетаббам̣ на пассати, куто ган̣хеййа. тена̄ха ‘‘на ча кин̃чӣ’’тиа̄ди. евампӣти еттха пи-саддо хет̣т̣ха̄ ниддит̣т̣хасса та̄дисасса аттхасса абха̄вато авуттасамуччайаттхоти дассенто ‘‘упари аттхам̣ упа̄да̄йа̄’’ти а̄ха. ‘‘ева’’нти пана ниддит̣т̣ха̄ка̄расса пачча̄масанам̣ нигаманавасена катанти а̄ха ‘‘имина̄ пана…пе… дассетӣ’’ти. пуббабха̄гасатипат̣т̣ха̄насса идха̄дхиппетатта̄ вуттам̣ ‘‘сати дуккхасачча’’нти. са̄ пана сати йасмим̣ аттабха̄ве, тасса самут̣т̣ха̄пика̄ тан̣ха̄ тасса̄пи самут̣т̣ха̄пика̄ ева на̄ма хоти тадабха̄ве абха̄ватоти а̄ха ‘‘тасса̄ самут̣т̣ха̄пика̄ пуриматан̣ха̄’’ти. аппаваттӣти аппаваттинимиттам̣, на паваттати еттха̄ти ва̄ аппаватти. чатусаччавасена̄ти чатусаччакаммат̣т̣ха̄навасена. уссаккитва̄ти висуддхипарампара̄йа а̄рухитва̄, бха̄ванам̣ упари нетва̄ти аттхо. ниййа̄намукханти ват̣т̣адуккхато ниссаран̣ӯпа̄йо.

а̄на̄па̄напаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ирийа̄патхапаббаван̣н̣ана̄

108. ирийа̄патхавасена̄ти ирийанам̣ ирийа̄, кирийа̄, идха пана ка̄йикапайого ведитаббо. ирийа̄нам̣ патхо паваттимагготи ирийа̄патхо, гамана̄дисарӣра̄ваттха̄. гаччханто ва̄ хи сатто ка̄йена каттаббакирийам̣ кареййа т̣хито ва̄ нисинно ва̄ нипанно ва̄ти. тесам̣ васена, ирийа̄патхавибха̄гена̄ти аттхо. пуна чапаранти пуна ча апарам̣, йатха̄вуттаа̄на̄па̄накаммат̣т̣ха̄нато бхиййопи ан̃н̃ам̣ ка̄йа̄нупассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ катхеми, сун̣а̄тха̄ти ва̄ адхиппа̄йо. гаччханто ва̄тиа̄ди гамана̄диматтаджа̄нанасса гамана̄дигатависесаджа̄нанасса ча са̄дха̄ран̣авачанам̣. таттха гамана̄диматтаджа̄нанам̣ идха на̄дхиппетам̣, гамана̄дигатависесаджа̄нанам̣ пана адхиппетанти там̣ вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘таттха ка̄ма’’нтиа̄ди вуттам̣. саттӯпаладдхинти сатто аттхӣти упаладдхим̣ саттагга̄хам̣ на джахати на париччаджати ‘‘ахам̣ гаччха̄ми, мама гамана’’нти га̄хасаббха̄вато. тато ева аттасан̃н̃ам̣ ‘‘аттхи атта̄ ка̄рако ведако’’ти евам̣ паваттам̣ випарӣтасан̃н̃ам̣ на уггха̄т̣ети на̄панети апат̣ипаккхабха̄вато, ананабрӯханато ва̄. евам̣ бхӯтасса часса куто каммат̣т̣ха̄на̄дибха̄воти а̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄ ва̄ на хотӣ’’ти. имасса пана̄тиа̄дисуккапаккхасса вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. тамева хи аттхам̣ виваритум̣ ‘‘идам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ко гаччхатӣти гаманакирийа̄йа каттупуччха̄, са̄ каттубха̄вависит̣т̣хааттапат̣иккхепаттха̄ дхаммаматтассева гаманасиддхидассанато. касса гамананти акаттута̄висит̣т̣хааттагга̄хапат̣иккхепаттха̄. ким̣ка̄ран̣а̄ти пана пат̣иккхиттакаттука̄йа гаманакирийа̄йа авипарӣтака̄ран̣апуччха̄ ‘‘гамананти атта̄ манаса̄ сам̣йуджджати, мано индрийехи, индрийа̄ни аттехӣ’’ти евама̄дигаманака̄ран̣апат̣иккхепанато. тена̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди.

на кочи сатто ва̄ пуггало ва̄ гаччхати дхаммаматтассева гаманасиддхито таббинимуттасса ча кассачи абха̄вато. ида̄ни дхаммаматтассева гаманасиддхим̣ дассетум̣ ‘‘читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄рена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха читтакирийа̄ ча са̄ ва̄йодха̄туйа̄ виппха̄ро виппханданан̃ча̄ти читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄ро, тена. еттха ча читтакирийаггахан̣ена аниндрийабаддхава̄йодха̄тувиппха̄рам̣ ниваттети, ва̄йодха̄тувиппха̄раггахан̣ена четана̄вачӣвин̃н̃аттибхедам̣ читтакирийам̣ ниваттети, убхайена пана ка̄йавин̃н̃аттим̣ вибха̄вети. ‘‘гаччхатӣ’’ти ватва̄ йатха̄ паваттама̄не ка̄йе ‘‘гаччхатӣ’’ти воха̄ро хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘тасма̄’’тиа̄ди вуттам̣. танти гантука̄мата̄васена паваттачиттам̣. ва̄йам̣ джанетӣти ва̄йодха̄туадхикам̣ рӯпакала̄пам̣ джанети, адхиката̄ четтха са̄маттхийато, на пама̄н̣ато. гаманачиттасамут̣т̣хитам̣ сахаджа̄тарӯпака̄йасса тхамбханасандха̄ран̣ачалана̄нам̣ паччайабхӯтена а̄ка̄рависесена паваттама̄нам̣ ва̄йодха̄тум̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ва̄йо вин̃н̃аттим̣ джанетӣ’’ти. адхиппа̄йасахабха̄вӣ хи вика̄ро вин̃н̃атти, йатха̄вуттаадхикабха̄венева ча ва̄йогахан̣ам̣, на ва̄йодха̄туйа̄ ева джанакабха̄вато, ан̃н̃атха̄ вин̃н̃аттийа̄ упа̄да̄йарӯпабха̄во дурупапа̄до сийа̄. пурато абхинӣха̄ро пуратобха̄гена ка̄йасса паваттанам̣, йо ‘‘абхиккамо’’ти вуччати.

‘‘есева найо’’ти атидесавасена сан̇кхепато ватва̄ тамеваттхам̣ виваритум̣ ‘‘татра̄пи хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. кот̣ито пат̣т̣ха̄йа̄ти хет̣т̣химакот̣ито пат̣т̣ха̄йа. усситабха̄воти уббиддхабха̄во.

евам̣ паджа̄натоти евам̣ читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄ренева гамана̄дибха̄во хотӣти паджа̄нато тасса евам̣ паджа̄нана̄йа ниччхайагаманаттхам̣ ‘‘евам̣ хотӣ’’ти вича̄ран̣а̄ вуччати локе йатха̄бхӯтам̣ аджа̄нантехи миччха̄бхинивесавасена, локавоха̄равасена ва̄. аттхи пана̄ти аттано ева вӣмам̣санавасена пуччха̄вачанам̣. наттхӣти ниччхайавасена саттасса пат̣иккхепавачанам̣. йатха̄ пана̄тиа̄ди тассеваттхасса упама̄йа вибха̄ванам̣.

на̄ва̄ ма̄лутавегена̄ти йатха̄ ачетана̄ на̄ва̄ ва̄тавегена десантарам̣ йа̄ти, йатха̄ ча ачетано теджанам̣ кан̣д̣о джийа̄вегена десантарам̣ йа̄ти, татха̄ ачетано ка̄йо ва̄та̄хато йатха̄вуттава̄йуна̄ нӣто десантарам̣ йа̄тӣти евам̣ упама̄сам̣санданам̣ ведитаббам̣. саче пана кочи вадеййа ‘‘йатха̄ на̄ва̄йа теджанасса ча пеллакасса пурисасса васена десантарагаманам̣, евам̣ ка̄йасса̄пӣ’’ти, хоту, евам̣ иччхитова̄йаматтхо. йатха̄ хи на̄ва̄ теджана̄нам̣ сам̣хаталаккхан̣ассева пурисасса васена гаманам̣, на асам̣хаталаккхан̣асса, евам̣ ка̄йасса̄пӣти ка̄ но ха̄ни, бхиййопи дхаммаматтата̄ва патит̣т̣хам̣ лабхати, на пурисава̄до. тена̄ха ‘‘йантам̣ суттавасена̄’’тиа̄ди.

таттха пайуттанти хет̣т̣ха̄ вуттанайена гамана̄дикирийа̄васена пайоджитам̣. т̣ха̄тӣти тит̣т̣хати. еттха̄ти имасмим̣ локе. вина̄ хетупаччайети гантука̄мата̄читта-там̣самут̣т̣ха̄на-ва̄йодха̄ту-а̄дихетупаччайехи вина̄. тит̣т̣хети тит̣т̣хеййа. ваджети ваджеййа гаччхеййа ко на̄ма̄ти самбандхо. пат̣иккхепаттхо четтха ким̣-саддоти хетупаччайавирахена т̣ха̄нагаманапат̣иккхепамукхена сабба̄йапи дхаммаппаваттийа̄ паччайа̄дхӣнавуттита̄вибха̄ванена аттасун̃н̃ата̄ вийа аниччадуккхата̄пи вибха̄вита̄ти дат̣т̣хабба̄.

пан̣ихитоти йатха̄ йатха̄ паччайехи пака̄рато нихито т̣хапито. саббасан̇га̄хикавачананти саббесам̣ чатуннампи ирийа̄патха̄нам̣ сан̇ган̣ханавачанам̣, пуббе висум̣ висум̣ ирийа̄патха̄нам̣ вуттатта̄ идам̣ тесам̣ екаджджхам̣ гахетва̄ вачананти аттхо. пуриманайо ва̄ ирийа̄патхаппадха̄но вуттоти таттха ка̄йо аппадха̄но ануниппха̄дӣти идха ка̄йам̣ падха̄нам̣ аппадха̄нан̃ча ирийа̄патхам̣ ануниппха̄дам̣ катва̄ дассетум̣ дутийанайо вуттоти евампеттха двиннам̣ найа̄нам̣ висесо ведитаббо. т̣хитоти паватто.

ирийа̄патхапаригган̣ханампи ирийа̄патхавато ка̄йассева паригган̣ханам̣ тасса аваттха̄висесабха̄ватоти вуттам̣ ‘‘ирийа̄патхапариггахан̣ена ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихаратӣ’’ти. теневеттха рӯпаккхандхавасенева самудайа̄дайо уддхат̣а̄. еса найо сесава̄ресупи. а̄дина̄ти еттха а̄ди-саддена йатха̄ ‘‘тан̣ха̄самудайа̄ каммасамудайа̄ а̄ха̄расамудайа̄’’ти ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи рупаккхандхасса удайам̣ пассатӣти име чатта̄ро а̄ха̄ра̄ сан̇гайханти, евам̣ ‘‘авиджджа̄ниродха̄ рӯпаниродха̄’’тиа̄дайопи пан̃ча а̄ка̄ра̄ сан̇гахита̄ти дат̣т̣хаббо. сесам̣ вуттанайамева.

ирийа̄патхапаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

чатусампаджан̃н̃апаббаван̣н̣ана̄

109. чатусампаджан̃н̃авасена̄ти (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.284; сам̣. ни. 5.368; дӣ. ни. абхи. т̣ӣ. 2.214) самантато пака̄рехи, пакат̣т̣хам̣ ва̄ сависесам̣ джа̄на̄тӣти сампаджа̄но, сампаджа̄насса бха̄во сампаджан̃н̃ам̣, татха̄паваттам̣ н̃а̄н̣ам̣. чатта̄ри сампаджан̃н̃а̄ни сама̄хат̣а̄ни чатусампаджан̃н̃ам̣, тасса васена. абхиккаманам̣ абхиккантанти а̄ха ‘‘абхиккантам̣ вуччати гамана’’нти. татха̄ пат̣иккаманам̣ пат̣иккантанти а̄ха ‘‘пат̣иккантам̣ вуччати ниваттана’’нти. ниваттананти ча ниваттиматтам̣, ниваттитва̄ пана гаманам̣ гаманамева. абхихарантоти гаманавасена ка̄йам̣ упаненто.

самма̄ паджа̄нанам̣ сампаджа̄нам̣, тена аттана̄ ка̄таббасса каран̣асӣло сампаджа̄нака̄рӣти а̄ха ‘‘сампаджан̃н̃ена саббакиччака̄рӣ’’ти. сампаджа̄насаддасса сампаджан̃н̃апарийа̄йата̄ пуббе вутта̄йева. сампаджан̃н̃ам̣ каротева̄ти абхикканта̄дӣсу асаммохам̣ уппа̄дети ева. сампаджа̄насса ва̄ ка̄ро етасса аттхӣти сампаджа̄нака̄рӣ. дхаммато вад̣д̣хисан̇кха̄тена саха аттхена паваттатӣти са̄ттхакам̣, абхикканта̄ди. са̄ттхакасса сампаджа̄нанам̣ са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣. саппа̄йасса аттано упака̄ра̄вахасса хитасса сампаджа̄нанам̣ саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣ абхиккама̄дӣсу бхиккха̄ча̄рагочаре, ан̃н̃аттха̄пи ча паваттесу авиджахите каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄те гочаре сампаджан̃н̃ам̣ гочарасампаджан̃н̃ам̣. абхиккама̄дӣсу асаммуйханамева сампаджан̃н̃ам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣. паригган̣хитва̄ти пат̣исан̇кха̄йа.

тасминти са̄ттхакасампаджан̃н̃авасена париггахитааттхе. аттхо на̄ма дхаммато вад̣д̣хӣти йам̣ са̄ттхаканти адхиппетам̣ гаманам̣, там̣ саппа̄йамева̄ти сийа̄ кассачи а̄сан̇ка̄ти танниваттанаттхам̣ ‘‘четийадассанам̣ та̄ва̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. читтакаммарӯпака̄ни вийа̄ти читтакаммакатапат̣има̄йо вийа, йантапайогена ва̄ вичиттакаммапат̣има̄йо вийа. асамапеккханам̣ гехаситаан̃н̃а̄н̣упеккха̄васена а̄рамман̣асса айонисо гахан̣ам̣. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ уппаджджати упеккха̄ ба̄ласса мӯл̣хасса путхуджджанасса̄’’тиа̄ди (ма. ни. 3.308). хаттхиа̄дисаммаддена джӣвитантара̄йо, висабха̄гарӯпадассана̄дина̄ брахмачарийантара̄йо.

паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа бхиккхӯнам̣ ануваттанакатха̄ а̄чин̣н̣а̄, анануваттанакатха̄ пана тасса̄ дутийа̄ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘две катха̄ на̄ма на катхитапубба̄’’ти.

еванти ‘‘саче пана̄’’тиа̄дикам̣ саббампи вутта̄ка̄рам̣ пачча̄масати, на ‘‘пурисасса ма̄туга̄ма̄субха’’нтиа̄дикам̣ вуччама̄нам̣. йогакаммасса паваттит̣т̣ха̄ната̄йа бха̄вана̄йа а̄рамман̣ам̣ каммат̣т̣ха̄нанти вуччатӣти а̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄там̣ гочара’’нти. уггахетва̄ти йатха̄ уггаханимиттам̣ уппаджджати, евам̣ уггахакосалласса сампа̄данавасена уггахетва̄. харатӣти каммат̣т̣ха̄нам̣ паваттети, йа̄ва пин̣д̣апа̄тапат̣иккама̄ ануйун̃джатӣти аттхо. напачча̄харатӣти а̄ха̄рӯпабхогато йа̄ва дива̄т̣т̣ха̄нупасан̇камана̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ на пат̣инети.

сарӣрапарикамманти мукхадхована̄дисарӣрапат̣иджагганам̣. две тайо паллан̇кети две тайо нисаджджа̄ва̄ре, две тӣн̣и ун̣ха̄сана̄ни. тена̄ха ‘‘усумам̣ га̄ха̄пенто’’ти. каммат̣т̣ха̄насӣсенева̄ти каммат̣т̣ха̄наггенева, каммат̣т̣ха̄нам̣ падха̄нам̣ катва̄ ева̄ти аттхо. тена ‘‘паттопи ачетано’’тиа̄дина̄ (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.109) ваккхама̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣, йатха̄парихарийама̄нам̣ ва̄ авиджахитва̄ти дассети. ‘‘парибхогачетийато сарӣрачетийам̣ гарутара’’нти катва̄ ‘‘четийам̣ вандитва̄’’ти пуббака̄лакирийа̄васена вуттам̣. татха̄ хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ (вибха. ат̣т̣ха. 809; ма. ни. ат̣т̣ха. 3.128; а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.275) ‘‘четийам̣ ба̄дхайама̄на̄ бодхиса̄кха̄ харитабба̄’’ти вутта̄.

джанасан̇гахаттханти ‘‘майи акатхенте етесам̣ ко катхессатӣ’’ти дхамма̄нуггахена джанасан̇гахаттхам̣. тасма̄ти. йасма̄ ‘‘дхаммакатха̄ на̄ма катхетабба̄йева̄’’ти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ ваданти, йасма̄ ча дхаммакатха̄ каммат̣т̣ха̄навинимутта̄ на̄ма наттхи, тасма̄. анумоданам̣ катва̄ти еттха̄пи ‘‘каммат̣т̣ха̄насӣсенева̄’’ти а̄нетва̄ самбандхо. сампаттапариччхеденева̄ти ‘‘паричито апаричито’’тиа̄дивибха̄гам̣ акатва̄ сампаттакот̣ийа̄ва. бхайети парачакка̄дибхайе.

каммаджатеджоти гахан̣им̣ сандха̄йа̄ха. каммат̣т̣ха̄навӣтхим̣ на̄рохати кхуда̄париссамена килантака̄йатта̄ сама̄дха̄на̄бха̄вато. авасесат̣т̣ха̄нети йа̄гуйа̄ аггахитат̣т̣ха̄не. пон̇кха̄нупон̇кханти каммат̣т̣ха̄нупат̣т̣ха̄насса авиччхедадассанавачанаметам̣, йатха̄ пон̇кха̄нупон̇кхапаватта̄йа сарапат̣ипа̄т̣ийа̄ авиччхедо, еваметасса̄пӣти.

никкхиттадхуро бха̄вана̄нуйоге. ваттапат̣ипаттийа̄ апӯран̣ена саббаваттха̄ни бхиндитва̄. ‘‘ка̄ме авӣтара̄го хоти, ка̄йе авӣтара̄го, рӯпе авӣтара̄го, йа̄вадаттхам̣ удара̄вадехакам̣ бхун̃джитва̄ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто вихарати, ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ пан̣идха̄йа брахмачарийам̣ чаратӣ’’ти (дӣ. ни. 3.320; ма. ни. 1.186) евам̣ вутта пан̃чавидхачетокхилавинибандхачитто. чаритва̄ти паваттитва̄.

аттака̄ма̄ти аттано хитасукхам̣ иччханта̄, дхаммаччхандавантоти аттхо. дхаммоти хи хитам̣, таннимиттакан̃ча сукханти. атха ва̄ вин̃н̃ӯнам̣ ниббисесатта̄ аттабха̄вапарийа̄паннатта̄ ча атта̄ на̄ма дхаммо, там̣ ка̄менти иччхантӣти аттака̄ма̄. усабхам̣ на̄ма вӣсати йат̣т̣хийо. та̄йа сан̃н̃а̄йа̄ти та̄йа па̄са̄н̣асан̃н̃а̄йа, еттакам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гата̄ти джа̄нанта̄ти адхиппа̄йо. сойева найоти ‘‘айам̣ бхиккхӯ’’тиа̄дико йо т̣ха̄не вутто, со ева нисаджджа̄йапи найо. паччхато а̄гаччханта̄нам̣ чхиннабхаттабха̄вабхайенапи йонисоманасика̄рам̣ парибрӯхети.

баха̄падха̄нам̣ пӯджесса̄мӣти амха̄кам̣ аттха̄йа локана̄тхена чха васса̄ни катам̣ дуккарачарийам̣ ева̄хам̣ йатха̄сатти пӯджесса̄мӣти. пат̣ипаттипӯджа̄ хи саттхупӯджа̄, на а̄мисапӯджа̄. т̣ха̄начан̇каманамева̄ти адхит̣т̣ха̄таббаирийа̄патхавасена вуттам̣, на бходжана̄дика̄лесу авассам̣ каттаббанисаджджа̄йа пат̣иккхепавасена.

вӣтхим̣ отаритва̄ ито чито ча анолокетва̄ пат̣хамамева вӣтхийо саллаккхетабба̄ти а̄ха ‘‘вӣтхийо саллаккхетва̄’’ти. йам̣ сандха̄йа вуччати ‘‘па̄са̄дикена абхиккантена̄’’ти, там̣ дассетум̣ ‘‘таттха ча̄’’тиа̄ди вуттам̣.

паччекабодхим̣ саччхикароти, йади упаниссайасампанно хотӣти самбандхо. евам̣ саббаттха ито паресупи. таттха паччекабодхийа̄ упаниссайасампада̄ каппа̄нам̣ две асан̇кхйеййа̄ни сатасахассан̃ча таджджам̣ пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбхаран̣ам̣, са̄вакабодхийам̣ аггаса̄вака̄нам̣ екам̣ асан̇кхйеййам̣ каппасатасахассан̃ча, маха̄са̄вака̄нам̣ каппасатасахассамева, итаресам̣ атӣта̄су джа̄тӣсу виват̣т̣асанниссайавасена ниббаттитам̣ ниббедхабха̄гийам̣ кусалам̣. ба̄хийо да̄ручӣрийоти бахи висайе сан̃джа̄тасам̣вад̣д̣хата̄йа ба̄хийо, да̄ручӣрапарихаран̣ена да̄ручӣрийоти ча саман̃н̃а̄то. со хи а̄йасма̄ –

‘‘тасма̄ тиха те, ба̄хийа, евам̣ сиккхитаббам̣ ‘дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсати, суте… муте… вин̃н̃а̄те вин̃н̃а̄таматтам̣ бхависсатӣ’ти. йато кхо те, ба̄хийа, дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсати, суте… муте… вин̃н̃а̄те вин̃н̃а̄таматтам̣ бхависсати, тато твам̣, ба̄хийа, на тена. йато твам̣, ба̄хийа, на тена, тато твам̣, ба̄хийа, на таттха. йато твам̣, ба̄хийа, на таттха, тато твам̣, ба̄хийа, невидха на хурам̣ на убхайамантарена, есеванто дуккхасса̄’’ти (уда̄. 10) – еттака̄йа десана̄йа арахаттам̣ саччха̄ка̄си.

танти асаммуйханам̣. еванти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рена ведитаббам̣. атта̄ абхиккаматӣти имина̄ андхапутхуджджанасса дит̣т̣хигга̄хавасена абхиккаме саммуйханам̣ дассети, ахам̣ абхиккама̄мӣти пана имина̄ ма̄нагга̄хавасена, тадубхайам̣ пана тан̣ха̄йа вина̄ на хотӣти тан̣ха̄гга̄хавасенапи саммуйханам̣ дасситамева хоти. ‘‘татха̄ асаммуйханто’’ти ватва̄ там̣ асаммуйханам̣ йена гханавиниббхогена хоти, там̣ дассенто ‘‘абхиккама̄мӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ ва̄йодха̄туйа̄ анугата̄ теджодха̄ту уддхаран̣асса паччайо. уддхаран̣агатика̄ хи теджодха̄тӯти уддхаран̣е ва̄йодха̄туйа̄ тасса̄ анугатабха̄во, тасма̄ има̄сам̣ двиннаметтха са̄маттхийато адхиматтата̄, итара̄сан̃ча оматтата̄ти дассенто ‘‘екека…пе… балаватийо’’ти а̄ха. йасма̄ пана теджодха̄туйа̄ анугата̄ ва̄йодха̄ту атихаран̣авӣтихаран̣а̄нам̣ паччайо. тирийагатика̄йа хи ва̄йодха̄туйа̄ атихаран̣авӣтихаран̣есу са̄тисайо бйа̄па̄роти теджодха̄туйа̄ тасса̄ анугатабха̄во, тасма̄ има̄сам̣ двиннаметтха са̄маттхийато адхиматтата̄, итара̄сан̃ча оматтата̄ти дассенто ‘‘татха̄ атихаран̣авӣтихаран̣есӯ’’ти а̄ха. сатипи анугамана̄нугантаббата̄висесе теджодха̄ту-ва̄йодха̄ту-бха̄ваматтам̣ сандха̄йа татха̄-саддаггахан̣ам̣. таттха аккантат̣т̣ха̄нато па̄дасса уккхипанам̣ уддхаран̣ам̣, т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ атиккамитва̄ пурато харан̣ам̣ атихаран̣ам̣ кха̄н̣уа̄дипарихаран̣аттхам̣, патит̣т̣хитапа̄дагхат̣т̣анапарихаран̣аттхам̣ ва̄ пассена харан̣ам̣ вӣтихаран̣ам̣, йа̄ва патит̣т̣хитапа̄до, та̄ва а̄харан̣ам̣ атихаран̣ам̣, тато парам̣ харан̣ам̣ вӣтихаран̣анти айам̣ ва̄ етесам̣ висесо.

йасма̄ патхавӣдха̄туйа̄ анугата̄ а̄подха̄ту воссаджджанасса паччайо. гарутарасабха̄ва̄ хи а̄подха̄тӯти воссаджджане патхавӣдха̄туйа̄ тасса̄ анугатабха̄во, тасма̄ та̄сам̣ двиннаметтха са̄маттхийато адхиматтата̄, итара̄сан̃ча оматтата̄ти дассенто а̄ха ‘‘воссаджджане…пе… балаватийо’’ти. йасма̄ пана а̄подха̄туйа̄ анугата̄ патхавӣдха̄ту санниккхепанасса паччайо, патит̣т̣ха̄бха̄ве вийа патит̣т̣ха̄панепи тасса̄ са̄тисайакиччатта̄ а̄подха̄туйа̄ тасса̄ анугатабха̄во, татха̄ гхат̣т̣анакирийа̄йа патхавӣдха̄туйа̄ васена саннирумбханасса сиджджханато таттха̄пи патхавӣдха̄туйа̄ а̄подха̄туанугатабха̄во, тасма̄ вуттам̣ ‘‘татха̄ санниккхепанасаннирумбханесӯ’’ти. таттха̄ти тасмим̣ абхиккамане, тесу ва̄ вуттесу уддхаран̣а̄дӣсу чхасу кот̣т̣ха̄сесу. уддхаран̣ети уддхаран̣аккхан̣е. рӯпа̄рӯпадхамма̄ти уддхаран̣а̄ка̄рена паватта̄ рӯпадхамма̄, там̣самут̣т̣ха̄пака̄ арӯпадхамма̄ ча атихаран̣ам̣ на па̄пун̣анти кхан̣аматта̄ват̣т̣ха̄нато. таттха таттхева̄ти йаттха йаттха уппанна̄, таттха таттхева. на хи дхамма̄нам̣ десантарасан̇каманам̣ аттхи. паббам̣ паббантиа̄ди уддхаран̣а̄дикот̣т̣ха̄се сандха̄йа вуттам̣, там̣ сабха̄гасантативасена вуттанти ведитаббам̣. атииттаро хи рӯпадхамма̄нампи паваттиккхан̣о гаманасса̄да̄нам̣ девапутта̄нам̣ хет̣т̣хупарийена пат̣имукхам̣ дха̄ванта̄нам̣ сираси па̄де ча баддхадхурадха̄ра̄сама̄гаматопи сӣгхатаро. йатха̄ тила̄нам̣ бхаджджийама̄на̄нам̣ пат̣апат̣а̄йанена бхедо лаккхӣйати, евам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ уппа̄дена̄ти дассанаттхам̣ ‘‘пат̣апат̣а̄йанта̄’’ти вуттам̣. уппанна̄ хи екантато бхиджджантӣти.

саддхим̣ рӯпена̄ти идам̣ тасса тасса читтасса ниродхена саддхим̣ нируджджханакарӯпадхамма̄нам̣ васена вуттам̣, йам̣ тато саттарасамачиттасса уппа̄даккхан̣е уппаннам̣. ан̃н̃атха̄ йади рӯпа̄рӯпадхамма̄ сама̄наккхан̣а̄ сийум̣, ‘‘рӯпам̣ гарупарин̣а̄мам̣ дандханиродха’’нтиа̄дивачанехи (вибха. ат̣т̣ха. 26) виродхо сийа̄, татха̄ ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екадхаммампи саманупасса̄ми, йам̣ евам̣ лахупариваттам̣, йатхайидам̣ читта’’нти евама̄дипа̄л̣ийа̄ (а. ни. 1.48). читтачетасика̄ хи са̄рамман̣асабха̄ва̄ йатха̄балам̣ аттано а̄рамман̣апаччайабхӯтаматтхам̣ вибха̄венто ева уппаджджантӣти тесам̣ там̣сабха̄ваниппхаттианантарам̣ ниродхо, рӯпадхамма̄ пана ана̄рамман̣а̄ пака̄сетабба̄, евам̣ тесам̣ пака̄сетаббабха̄ваниватти сол̣асахи читтехи хотӣти тан̇кхан̣а̄йуката̄ тесам̣ иччхита̄, лахувин̃н̃а̄н̣ависайасан̇гатиматтапаччайата̄йа тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣, висайасан̇гатиматтата̄йа ча вин̃н̃а̄н̣асса лахупариваттита̄, дандхамаха̄бхӯтапаччайата̄йа рӯпадхамма̄нам̣ дандхапариваттита̄, на̄на̄дха̄туйа̄ йатха̄бхӯтан̃а̄н̣ам̣ кхо пана татха̄гатассева, тена ча пуреджа̄тапаччайо рӯпадхаммова вутто, паччха̄джа̄тапаччайо ча тассева̄ти рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ сама̄наккхан̣ата̄ на йуджджатева, тасма̄ вуттанайеневеттха аттхо ведитаббо.

ан̃н̃ам̣ уппаджджате читтам̣,ан̃н̃ам̣ читтам̣ нируджджхатӣти йам̣ пуримуппаннам̣ читтам̣, там̣ ан̃н̃ам̣, там̣ пана нируджджхантам̣ апарасса анантара̄дипаччайабха̄венева нируджджхатӣти тато ладдхапаччайам̣ ан̃н̃ам̣ уппаджджате читтам̣. йади евам̣ тесам̣ антаро лаббхеййа̄ти ноти а̄ха ‘‘авӣчиманусамбандхо’’ти, йатха̄ вӣчи антаро на лаббхати, тадеветанти ависесавиду ман̃н̃анти, евам̣ ану ану самбандхо читтасанта̄но рӯпасанта̄но ча надӣсотова надийам̣ удакаппава̄хо вийа ваттати.

абхимукхам̣ локитам̣ а̄локитанти а̄ха ‘‘пуратопеккхана’’нти. йасма̄ йам̣диса̄бхимукхо гаччхати тит̣т̣хати нисӣдати ва̄, тадабхимукхам̣ пеккханам̣ а̄локитам̣, тасма̄ таданугатам̣ видиса̄локанам̣ вилокитанти а̄ха ‘‘вилокитам̣ на̄ма анудиса̄пеккхана’’нти. саммаджджанапарибхан̣д̣а̄дикаран̣е олокитасса, уллокахаран̣а̄дӣсу уллокитасса, паччхато а̄гаччхантапариссайасса париваджджана̄дӣсу апалокитасса сийа̄ самбхавоти а̄ха ‘‘имина̄ ва̄ мукхена сабба̄нипи та̄ни гахита̄нева̄’’ти.

ка̄йасаккхинти ка̄йена саччхикатавантам̣, паччаккхака̄ринанти аттхо. со хи а̄йасма̄ випассана̄ка̄ле ева ‘‘йамева̄хам̣ индрийесу агуттадва̄ратам̣ нисса̄йа са̄сане анабхиратиа̄дивиппака̄рам̣ патто, тамева сут̣т̣ху нигган̣хисса̄мӣ’’ти усса̄хаджа̄то балавахироттаппо, таттха ча ката̄дхика̄ратта̄ индрийасам̣варе уккам̣сапа̄рамиппатто, тенева нам̣ саттха̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ индрийесу гуттадва̄ра̄нам̣ йадидам̣ нандо’’ти (а. ни. 1.235) етадагге т̣хапеси.

са̄ттхаката̄ ча саппа̄йата̄ ча а̄локитавилокитасса ведитабба̄. тасма̄ти ‘‘каммат̣т̣ха̄на̄виджаханассева гочарасампаджан̃н̃абха̄вато’’ти вуттамеваттхам̣ хетубха̄вена пачча̄масати. аттано каммат̣т̣ха̄навасенева а̄локанавилоканам̣ ка̄таббам̣, кхандха̄дикаммат̣т̣ха̄на̄ ан̃н̃о упа̄йо на гавеситабботи адхиппа̄йо. а̄локита̄дисаман̃н̃а̄пи йасма̄ дхаммаматтассева паваттивисесо, тасма̄ тасса йа̄тха̄вато джа̄нанам̣ асаммохасампаджан̃н̃анти дассетум̣ ‘‘аббхантаре’’тиа̄ди вуттам̣.

‘‘пат̣хамаджаванепи …пе… на хотӣ’’ти идам̣ пан̃чадва̄равин̃н̃а̄н̣авӣтхийам̣ ‘‘иттхӣ пурисо’’ти раджджана̄дӣнам̣ абха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. таттха хи а̄ваджджанавот̣т̣хаббана̄нам̣ айонисо а̄ваджджанавот̣т̣хаббанавасена ит̣т̣хе иттхирӯпа̄димхи лобхо, анит̣т̣хе ча пат̣игхо уппаджджати, манодва̄ре пана ‘‘иттхӣ пурисо’’ти раджджана̄ди хоти, тасса пан̃чадва̄раджаванам̣ мӯлам̣, йатха̄вуттам̣ ва̄ саббам̣ бхаван̇га̄ди, евам̣ манодва̄раджаванасса мӯлавасена мӯлапарин̃н̃а̄ вутта̄. а̄гантуката̄вака̄ликата̄ пана пан̃чадва̄раджаванассева апуббабха̄вавасена иттарабха̄вавасена ча вутта̄. хет̣т̣хупарийавасена бхиджджитва̄ патитесӯти хет̣т̣химасса упаримасса ча апара̄парам̣ бхан̇гаппаттима̄ха. танти джаванам̣. тасса на йуттанти самбандхо. а̄гантуко аббха̄гато. удайаббайапариччхинно та̄ватако ка̄ло етесанти та̄вака̄лика̄ни.

етам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣. таттха̄ти пан̃чаккхандхавасена а̄локанавилокане пан̃н̃а̄йама̄не таббинимутто ко еко а̄локети, ко вилокети. упаниссайапаччайоти идам̣ суттантанайена парийа̄йато вуттам̣. сахаджа̄тапаччайоти нидассанаматтаметам̣ ан̃н̃аман̃н̃а-сампайутта-аттхиавигата̄дипаччайа̄нампи лаббханато.

ман̣исаппо на̄ма ека̄ саппаджа̄тӣти ваданти. лал̣ананти кампананти ваданти, лӣл̣а̄каран̣ам̣ ва̄ лал̣анам̣.

ун̣хапакатико парил̣а̄хабахуло. сӣласса видӯсанена ахита̄вахатта̄ миччха̄джӣвавасена уппаннам̣ асаппа̄йам̣. чӣварампи ачетанантиа̄дина̄ чӣварасса вийа ‘‘ка̄йопи ачетано’’ти ка̄йасса аттасун̃н̃ата̄вибха̄ванена ‘‘аббхантаре’’тиа̄дина̄ вуттамеваттхам̣ вибха̄венто итарӣтарасантосасса ка̄ран̣ам̣ дассети. тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди. чатупан̃чаган̣т̣хика̄хатоти а̄хатачатупан̃чаган̣т̣хико, чатупан̃чаган̣т̣хика̄хи ва̄ хатасобхо.

ат̣т̣хавидхопи аттхоти ат̣т̣хавидхопи пайоджанависесо. патхавӣсандха̄ракаджаласса там̣сандха̄ракава̄йуна̄ вийа парибхуттасса а̄ха̄расса ва̄йодха̄туна̄ва а̄сайе ават̣т̣ха̄нанти а̄ха ‘‘ва̄йодха̄тувасенева тит̣т̣хатӣ’’ти. атихаратӣти йа̄ва мукха̄ абхихарати. вӣтихаратӣти тато йа̄ва куччхи, та̄ва харати. атихаратӣти ва̄ мукхадва̄рам̣ атикка̄менто харати. вӣтихаратӣти куччхигатам̣ пассато харати. париваттетӣти апара̄парам̣ ча̄рети. еттха ча а̄ха̄расса дха̄ран̣апариваттанасам̣чун̣н̣анависосана̄ни патхавӣдха̄тусахита̄ ева ва̄йодха̄ту кароти, на кевала̄ти та̄ни патхавӣдха̄туйа̄пи киччабха̄вена вутта̄ни. аллаттан̃ча анупа̄летӣти ва̄йуа̄дӣхи атисосанам̣ йатха̄ на хоти, татха̄ анупа̄лети аллаа̄дӣхи атисосанам̣ йатха̄ на хоти, татха̄ анупа̄лети аллабха̄вам̣. теджодха̄тӯти гахан̣ӣсан̇кха̄та̄ теджодха̄ту. са̄ хи анто павит̣т̣хам̣ а̄ха̄рам̣ парипа̄чети. ан̃джасо хотӣти а̄ха̄расса павесана̄дӣнам̣ магго хоти. а̄бхуджатӣти парийесанаджджхохаран̣аджин̣н̣а̄джин̣н̣ата̄дим̣ а̄ваджджети, виджа̄на̄тӣти аттхо. там̣там̣виджа̄нананиппха̄дакойева хи пайого ‘‘самма̄пайого’’ти вутто. йена хи пайогена парийесана̄ди ниппхаджджати, со таббисайавиджа̄нанампи ниппха̄дети на̄ма тадавина̄бха̄вато. атха ва̄ самма̄пайогам̣ самма̄пат̣ипаттим̣ анва̄йа а̄гамма а̄бхуджати саманна̄харати. а̄бхогапуббако хи саббопи вин̃н̃а̄н̣абйа̄па̄роти татха̄ вуттам̣.

гаманатоти бхиккха̄ча̄равасена гочарага̄мам̣ уддисса гаманато. парийесанатоти гочарага̄ме бхиккхаттхам̣ а̄хин̣д̣анато. парибхогатоти а̄ха̄расса парибхун̃джанато. а̄сайатоти питта̄диа̄сайато. а̄сайати еттха екаджджхам̣ паваттама̄нопи каммабалаваттхито хутва̄ марийа̄давасена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асан̇карато сайати тит̣т̣хати паваттатӣти а̄сайо, а̄ма̄сайасса упари тит̣т̣ханако питта̄дико. марийа̄даттхо хи айама̄ка̄ро. нидхети йатха̄бхутто а̄ха̄ро ничито хутва̄ тит̣т̣хати еттха̄ти нидха̄нам̣, а̄ма̄сайо. тато нидха̄нато. апарипаккатоти гахан̣ӣсан̇кха̄тена каммаджатеджена авипаккато. парипаккатоти йатха̄бхуттасса а̄ха̄расса випаккабха̄вато. пхалатоти ниппхаттито. ниссандатоти ито чито ча виссанданато. саммаккханатоти саббасо маккханато. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йа (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.294) гахетаббо.

ан̃н̃е ча рога̄ кан̣н̣асӯлабхагандара̄дайо. ат̣т̣ха̄нети манусса̄мануссапариггахите айутте т̣ха̄не кхеттадева̄йатана̄дике. ниссат̣т̣хатта̄ нева аттано кассачи аниссаджджитатта̄ джигуччханӣйатта̄ ча на парасса. удакатумбатоти вел̣уна̄л̣иа̄диудакабха̄джанато. танти чхад̣д̣итаудакам̣.

аддха̄наирийа̄патха̄ чираппаваттика̄ дӣгхака̄лика̄ ирийа̄патха̄. маджджхима̄ бхиккха̄чаран̣а̄дивасена паватта̄. чун̣н̣икаирийа̄патха̄ виха̄ре ан̃н̃аттха̄пи ито чито ча париваттана̄дивасена паватта̄ти ваданти. ‘‘гатети гамане’’ти пуббе абхиккамапат̣иккамаггахан̣ена гаманенапи пурато паччхато ча ка̄йасса атихаран̣ам̣ вуттанти идха гаманамева гахитанти кечи.

йасма̄ маха̄сӣваттхерава̄де анантаре анантаре ирийа̄патхе паваттарӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ таттха таттхева ниродхадассанавасена сампаджа̄нака̄рита̄ гахита̄, идан̃четтха сампаджан̃н̃авипассана̄ча̄равасена а̄гатам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘тайидам̣ маха̄сӣваттхерена вуттам̣ асаммохадхурам̣ имасмим̣ сатипат̣т̣ха̄набхутте адхиппета’’нти. са̄ман̃н̃апхале (дӣ. ни. 1.214; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.214; дӣ. ни. т̣ӣ. 1.214) пана саббампи чатуббидхам̣ сампаджан̃н̃ам̣ лаббхати йа̄вадева са̄ман̃н̃апхалависесадассанапаратта̄ тасса̄ десана̄йа. сатисампайуттассева̄ти идам̣ йатха̄ сампаджан̃н̃акиччасса падха̄ната̄, евам̣ сатикиччасса̄пӣти дассанаттхам̣, на сатийа̄ саббха̄ваматтадассанаттхам̣. на хи када̄чи сатирахита̄ н̃а̄н̣аппаватти аттхи. ета̄ни пада̄нӣти сампаджан̃н̃апада̄ни. вибхатта̄нева̄ти висум̣ вибхатта̄нева. имина̄пи сампаджан̃н̃асса вийа сатийа̄пи падха̄натам̣йева вибха̄вети.

апаро найо – еко бхиккху гаччханто ан̃н̃ам̣ чинтенто ан̃н̃ам̣ витаккенто гаччхати, еко каммат̣т̣ха̄нам̣ ависсаджджетва̄ва гаччхати, татха̄ еко тит̣т̣ханто нисӣданто сайанто ан̃н̃ам̣ чинтенто ан̃н̃ам̣ витаккенто сайати, еко каммат̣т̣ха̄нам̣ ависсаджджетва̄ва сайати, еттхакена пана на па̄кат̣ам̣ хотӣти чан̇каманена дӣпенти. йо хи бхиккху чан̇каманам̣ отаритва̄ чан̇каманакот̣ийам̣ т̣хито паригган̣ха̄ти ‘‘па̄чӣначан̇каманакот̣ийам̣ паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ паччхимачан̇каманакот̣им̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄, паччхимачан̇каманакот̣ийам̣ паватта̄пи па̄чӣначан̇каманакот̣им̣ аппатва̄ еттхева нирудда̄, чан̇каманамаджджхе паватта̄ убхо кот̣ийо аппатва̄ еттхева нируддха̄, чан̇каме паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ т̣ха̄нам̣ аппатва̄ еттхева нируддха̄, т̣ха̄не паватта̄ нисаджджам̣, нисаджджа̄йа паватта̄ сайанам̣ аппатва̄ еттхеванируддха̄’’ти, евам̣ паригган̣ханто паригган̣хантойева читтам̣ бхаван̇гам̣ ота̄рети, ут̣т̣хаханто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва ут̣т̣хахати, айам̣ бхиккху гата̄дӣсу сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хоти, евампи сутте каммат̣т̣ха̄нам̣ авибхӯтам̣ хоти, тасма̄ йо бхиккху йа̄ва саккоти, та̄ва чан̇камитва̄ т̣хатва̄ нисӣдитва̄ сайама̄но евам̣ париггахетва̄ сайати ‘‘ка̄йо ачетано, ман̃чо ачетано, ка̄йо на джа̄на̄ти ‘‘ахам̣ ман̃че сайито’ти, ман̃чо на джа̄на̄ти ‘‘майи ка̄йо сайито’’ти, ачетано ка̄йо ачетане ман̃че сайито’’ти, евам̣ паригган̣хантойева читтам̣ бхаван̇гам̣ ота̄рети, пабуджджханто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва пабуджджхати, айам̣ сутте сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хотӣти.

ка̄йа̄дикирийа̄ниббаттанена таммайатта̄ а̄ваджджанакирийа̄самут̣т̣хитатта̄ ча джаванам̣, саббампи ва̄ чхадва̄раппаваттам̣ кирийа̄майапаваттам̣ на̄ма, тасмим̣ сати джа̄гаритам̣ на̄ма хотӣти паригган̣ханто джа̄гарите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма. апича раттиндивам̣ чха кот̣т̣ха̄се катва̄ пан̃ча кот̣т̣ха̄се джаггантопи джа̄гарите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма хоти. вимутта̄йатанасӣсена дхаммам̣ десентопи ба̄ттим̣сатираччха̄накатхам̣ паха̄йа дасакатха̄ваттхунисситам̣ саппа̄йакатхам̣ катхентопи бха̄сите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма. ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу читтаручийам̣ манасика̄рам̣ паваттентопи дутийам̣ джха̄нам̣ сама̄паннопи тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма. дутийан̃хи джха̄нам̣ вачӣсан̇кха̄равирахато висесато тун̣хӣбха̄во на̄ма. рӯпадхаммассева паваттиа̄ка̄рависеса̄ абхиккама̄дайоти вуттам̣ ‘‘рӯпаккхандхассева самудайо ча вайо ча нӣхаритаббо’’ти. сесам̣ вуттанайамева.

чатусампаджан̃н̃апаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пат̣икӯламанасика̄рапаббаван̣н̣ана̄

110. пат̣икӯламанасика̄равасена̄ти (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.377) джигуччханӣйата̄йа. пат̣икӯламева пат̣икӯлам̣ йо пат̣икӯласабха̄во пат̣икӯла̄ка̄ро, тасса манасикаран̣авасена. антаренапи хи бха̄вава̄чинам̣ саддам̣ бха̄ваттхо вин̃н̃а̄йати йатха̄ ‘‘пат̣асса сукка’’нти. йасма̄ висуддхимагге (висуддхи. 1.182-183) вуттам̣, тасма̄ таттха там̣сам̣ван̣н̣ана̄йан̃ча вуттанайена ведитаббам̣. ваттха̄дӣхи пасиббака̄ка̄рена бандхитва̄ катам̣ а̄ват̣анам̣ путол̣и. вибхӯта̄ка̄роти пан̣н̣аттим̣ саматиккамитва̄ асубхабха̄васса упат̣т̣хита̄ка̄ро. ити-саддасса а̄ка̄раттхатам̣ дассенто ‘‘ева’’нти ватва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ сарӯпато дассенто ‘‘кеса̄дипариггахан̣ена̄’’ти а̄ха.

пат̣икӯламанасика̄рапаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дха̄туманасика̄рапаббаван̣н̣ана̄

111. дха̄туманасика̄равасена̄ти патхавӣдха̄туа̄дика̄ чатассо дха̄туйо а̄раббха паваттабха̄вана̄манасика̄равасена, чатудха̄туваваттха̄навасена̄ти аттхо. дха̄туманасика̄ро дха̄тукаммат̣т̣ха̄нам̣ чатудха̄туваваттха̄нанти хи аттхато екам̣. гогха̄такоти джӣвикаттха̄йа гуннам̣ гха̄тако. антева̄сикоти каммакаран̣авасена тасса самӣпава̄сӣ. т̣хита-саддо ‘‘т̣хито ва̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.263; а. ни. 5.28) т̣ха̄насан̇кха̄таирийа̄патхасаман̇гита̄йа, т̣ха̄-саддасса ва̄ гативиниваттиаттхата̄йа ан̃н̃аттха т̣хапетва̄ гаманам̣ сесаирийа̄патхасаман̇гита̄йа бодхако, идха пана йатха̄ татха̄ рӯпака̄йасса паваттиа̄ка̄рабодхако адхиппетоти а̄ха ‘‘чатуннам̣ ирийа̄патха̄нам̣ йена кеначи а̄ка̄рена т̣хитатта̄ йатха̄т̣хита’’нти. таттха а̄ка̄рена̄ти т̣ха̄на̄дина̄ рӯпака̄йасса паваттиа̄ка̄рена. т̣ха̄на̄дайо хи ирийа̄патхасан̇кха̄та̄йа ка̄йикакирийа̄йа патхо паваттимагготи ‘‘ирийа̄патхо’’ти вуччанти. йатха̄т̣хитанти йатха̄паваттам̣. йатха̄вуттат̣т̣ха̄намеветтха ‘‘пан̣идха̄на’’нти адхиппетанти а̄ха ‘‘йатха̄т̣хитатта̄ ча йатха̄пан̣ихита’’нти. т̣хитанти ва̄ ка̄йасса т̣ха̄насан̇кха̄таирийа̄патхасама̄йогапаридӣпанам̣. пан̣ихитанти тадан̃н̃аирийа̄патхасама̄йогапаридӣпанам̣. т̣хитанти ва̄ ка̄йасан̇кха̄та̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣ тасмим̣ тасмим̣ кхан̣е сакиччавасена ават̣т̣ха̄напаридӣпанам̣. пан̣ихитанти паччайакиччавасена техи техи паччайехи пака̄рато нихитам̣ пан̣ихитанти евампеттха аттхо ведитаббо. паччавеккхатӣти пати пати авеккхати, н̃а̄н̣ачаккхуна̄ виниббхуджитва̄ висум̣ висум̣ пассати.

ида̄ни вуттамеваттхам̣ бха̄ваттхавибха̄ванавасена дассетум̣ ‘‘йатха̄ гогха̄такасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха посентасса̄ти мам̣сӯпачайапарибрӯхана̄йа кун̣д̣акабхаттакаппа̄сат̣т̣хиа̄дӣхи сам̣вад̣д̣хентасса. вадхитам̣ матанти хим̣ситам̣ хутва̄ матам̣. матанти ча матаматтам̣. тенева̄ха ‘‘та̄вадева̄’’ти. га̄вӣти сан̃н̃а̄ на антарадха̄йати йа̄ни ан̇гапаччан̇га̄ни йатха̄саннивит̣т̣ха̄ни упа̄да̄йа га̄вӣсаман̃н̃а̄ матаматта̄йапи га̄вийа̄, тесам̣ там̣саннивесасса авинат̣т̣хатта̄. вилӣйанти бхиджджанти вибхуджджантӣти бӣла̄ бха̄га̄ ва-ка̄расса ба-ка̄рам̣, и-ка̄расса ӣ-ка̄рам̣ катва̄. бӣласоти бӣлам̣ бӣлам̣ катва̄. вибхаджитва̄ти ат̣т̣хисан̇гха̄т̣ато мам̣сам̣ вивечетва̄, тато ва̄ вивечитамам̣сам̣ бха̄гасо катва̄. тенева̄ха ‘‘мам̣сасан̃н̃а̄ паваттатӣ’’ти. паббаджитассапи апариггахитакаммат̣т̣ха̄насса. гханавиниббхоганти сантатисамӯхакиччагхана̄нам̣ виниббхуджанам̣ вивечанам̣. дха̄тусо паччавеккхатоти гханавиниббхогакаран̣ена дха̄тум̣ дха̄тум̣ патхавӣа̄дидха̄тум̣ висум̣ висум̣ катва̄ паччавеккхантасса. саттасан̃н̃а̄ти атта̄нудит̣т̣хивасена паватта̄ сан̃н̃а̄ти ваданти, воха̄равасена паваттасаттасан̃н̃а̄йапи тада̄ антарадха̄нам̣ йуттамева йа̄тха̄вато гханавиниббхогасса сампа̄данато. еван̃хи сати йатха̄вуттаопамматтхена упамеййаттхо ан̃н̃адаттху сам̣сандати самети. тенева̄ха ‘‘дха̄тувасенева читтам̣ сантит̣т̣хатӣ’’ти. даккхоти чхеко там̣там̣саман̃н̃а̄йа кусало, йатха̄джа̄те сӯнасмим̣ нан̇гут̣т̣хакхурависа̄н̣а̄диванте ат̣т̣химам̣са̄диавайавасамуда̄йе авибхатте га̄вӣсаман̃н̃а̄, на вибхатте, вибхатте пана ат̣т̣им̣мам̣са̄диавайавасаман̃н̃а̄ти джа̄нанако. чатумаха̄патхо вийа чатуирийа̄патхоти га̄вийа̄ т̣хитачатумаха̄патхо вийа ка̄йасса паваттимаггабхӯто чатуббидхо ирийа̄патхо. йасма̄ висуддхимагге (висуддхи. 1.306) виттха̄рита̄, тасма̄ таттха там̣сам̣ван̣н̣ана̄йан̃ча (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.306) вуттанайенева ведитабба̄.

дха̄туманасика̄рапаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

навасиватхикапаббаван̣н̣ана̄

112. сиватхика̄йа апавиддхауддхума̄така̄дипат̣исам̣йутта̄нам̣ одхисо паватта̄нам̣ катха̄нам̣ тадабхидхеййа̄нан̃ча уддхума̄така̄диасубхабха̄га̄нам̣ сиватхикапабба̄нӣти сан̇гӣтика̄рехи гахитасаман̃н̃а̄. тена̄ха ‘‘сиватхикапаббехи вибхаджиту’’нти. уддхам̣ джӣвитапарийа̄да̄на̄ти джӣвитаккхайато упари маран̣ато парам̣. самуггатена̄ти ут̣т̣хитена. уддхума̄татта̄ти уддхам̣ уддхам̣ дхума̄татта̄ сӯнатта̄. сетараттехи випарибхиннам̣ вимисситам̣ нӣлам̣ винӣлам̣, пуримаван̣н̣авипарин̣а̄мабхӯтам̣ ва̄ нӣлам̣винӣлам̣, винӣламева винӣлаканти ка-ка̄рена падавад̣д̣ханама̄ха анаттхантарато йатха̄ ‘‘пӣтакам̣ лохитака’’нти (дха. са. 616). пат̣икӯлакатта̄ти джигуччханӣйатта̄. куччхитам̣ винӣлам̣ винӣлаканти куччханаттхо ва̄ айам̣ ка-ка̄роти дассетум̣ вуттам̣ йатха̄ ‘‘па̄пако киттисаддо аббхуггаччхатӣ’’ти (дӣ. ни. 3.316; а. ни. 5.213; маха̄ва. 285). парибхиннат̣т̣ха̄нехи ка̄какан̇ка̄дӣхи. виссандама̄нам̣ пуббанти виссавантам̣ пуббам̣, тахам̣ тахам̣ паггхарантапуббанти аттхо. татха̄бха̄ванти виссандама̄напуббабха̄вам̣.

со бхиккхӯти йо ‘‘пассеййа сарӣрам̣ сиватхика̄йа чхад̣д̣ита’’нти вутто, со бхиккху. упасам̣харати садисатам̣. айампи кхотиа̄ди упасам̣харан̣а̄ка̄радассанам̣. а̄йӯти рӯпаджӣвитиндрийам̣, арӯпаджӣвитиндрийам̣ панеттха вин̃н̃а̄н̣агатикамева. усма̄ти каммаджатеджо. евам̣пӯтикасабха̄воти евам̣ ативийа пӯтикасабха̄во, на а̄йуа̄дӣнам̣ авигаме вийа маттасоти адхиппа̄йо. едисо бхависсатӣти евам̣бха̄вӣти а̄ха ‘‘евам̣уддхума̄та̄дибхедо бхависсатӣ’’ти.

лун̃читва̄ лун̃читва̄ти уппа̄т̣етва̄ уппа̄т̣етва̄. сеса̄васесамам̣салохитайуттанти саббасо акха̄дитатта̄ тахам̣ тахам̣ сесена аппа̄васесена мам̣салохитена йуттам̣. ан̃н̃ена хаттхат̣т̣хиканти ависесена хаттхат̣т̣хика̄нам̣ виппакин̣н̣ата̄ джотита̄ти анавасесато тесам̣ виппакин̣н̣атам̣ дассенто ‘‘чатусат̣т̣хибхедампӣ’’тиа̄дима̄ха. теровассика̄нӣти тировассам̣ гата̄ни. та̄ни пана сам̣ваччхарам̣ вӣтиватта̄ни хонтӣти а̄ха ‘‘атиккантасам̣ваччхара̄нӣ’’ти. пура̄н̣ата̄йа гханабха̄вавигамена вичун̣н̣ата̄ идха пӯтибха̄воти со йатха̄ хоти, там̣ дассенто ‘‘аббхока̄се’’тиа̄дима̄ха. кхаджджама̄ната̄дивасена дутийасиватхикапабба̄дӣнам̣ ваваттхитаттха̄ вуттам̣ ‘‘кхаджджама̄на̄дӣнам̣ васена йоджана̄ ка̄табба̄’’ти.

навасиватхикапаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

има̄нева двети авадха̄ран̣ена аппана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ таттха нийамети ан̃н̃апаббесу тадабха̄вато. йато хи ева-ка̄ро, тато ан̃н̃аттха нийамети, тена паббадвайасса випассана̄каммат̣т̣ха̄ната̄пи аппат̣исиддха̄ти дат̣т̣хабба̄ аничча̄дидассанато. сан̇кха̄ресу а̄дӣнававибха̄вана̄ни сиватхикапабба̄нӣти а̄ха ‘‘сиватхика̄нам̣ а̄дӣнава̄нупассана̄васена вуттатта̄’’ти. ирийа̄патхапабба̄дӣнам̣ анаппана̄вахата̄ па̄кат̣а̄ ева̄ти ‘‘сеса̄ни два̄даса̄пӣ’’ти вуттам̣. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

ка̄йа̄нупассана̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ведана̄нупассана̄ван̣н̣ана̄

113. сукхам̣ ведананти еттха сукхайатӣти сукха̄, сампайуттадхамме ка̄йан̃ча ладдхасса̄де каротӣти аттхо. сут̣т̣ху ва̄ кха̄дати, кханати ва̄ ка̄йикам̣ четасикан̃ча а̄ба̄дханти сукха̄. сукарам̣ ока̄сада̄нам̣ етисса̄ти сукха̄ти апаре. ведайати а̄рамман̣арасам̣ анубхаватӣти ведана̄. ведайама̄ноти анубхавама̄но. ка̄мантиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ ирийа̄патхапаббе вуттамева. сампаджа̄насса ведийанам̣ сампаджа̄наведийанам̣.

‘‘воха̄раматтам̣ хотӣ’’ти етена ‘‘сукхам̣ веданам̣ ведайама̄но сукхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’’ти идам̣ воха̄раматтанти дассети. ваттхуа̄рамман̣а̄ти рӯпа̄диа̄рамман̣а̄. рӯпа̄диа̄рамман̣ан̃хи ведана̄йа паваттит̣т̣ха̄ната̄йа ‘‘ваттхӯ’’ти адхиппетам̣. асса̄ти бхавеййа. дхаммавинимуттасса ан̃н̃асса катту абха̄вато дхаммассева каттубха̄вам̣ дассенто ‘‘ведана̄ва ведайатӣ’’ти а̄ха. ниттхунантоти. балавато ведана̄вегасса ниродхане а̄дӣнавам̣ дисва̄ тасса авасарада̄навасена ниттхунанто. вӣрийасаматам̣ йоджетва̄ти адхива̄санавӣрийасса адхиматтатта̄ тасса ха̄панавасена сама̄дхина̄ самарасата̄па̄данена вӣрийасаматам̣ йоджетва̄. саха пат̣исамбхида̄хӣти локуттарапат̣исамбхида̄хи саха. локийа̄нампи ва̄ сати уппаттика̄ле таттха саматтхатам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘саха пат̣исамбхида̄хӣ’’ти. самасӣсӣти ва̄расамасӣсӣ хутва̄, паччавеккхан̣ава̄расса анантарава̄ре паринибба̄йӣти аттхо.

йатха̄ ча сукхам̣, евам̣ дуккханти йатха̄ ‘‘сукхам̣ ведайатӣ’’тиа̄дина̄ сампаджа̄наведийанам̣ сандха̄йа вуттам̣, евам̣ дуккхампи. таттха дуккхайатӣти дуккха̄, сампайуттадхамме ка̄йан̃ча пӣл̣ети виба̄дхатӣти аттхо. дут̣т̣хум̣ ва̄ кха̄дати, кханати ва̄ ка̄йикам̣ четасикан̃ча са̄танти дуккха̄. дуккарам̣ ока̄сада̄нам̣ етисса̄ти дуккха̄ти апаре. арӯпакаммат̣т̣ха̄нанти арӯпапариггахам̣, арӯпадхаммамукхена випассана̄бхинивесанти аттхо. рӯпакаммат̣т̣ха̄нена пана саматха̄бхинивесопи сан̇гайхати, випассана̄бхинивесо пана идха̄дхиппетоти дассенто а̄ха. ‘‘рӯпапариггахо арӯпапариггахотипи етадева вуччатӣ’’ти. чатудха̄туваваттха̄нам̣ катхесӣти еттха̄пи ‘‘йебхуййена̄’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. тадубхайанти чатудха̄туваваттха̄насса сан̇кхепавиттха̄радвайама̄ха. сан̇кхепаманасика̄равасена маха̄сатипат̣т̣ха̄не, виттха̄раманасика̄равасена ра̄хулова̄да- (ма. ни. 2.115-117) дха̄тувибхан̇га̄дӣсу (вибха. 174-175).

йебхуййаггахан̣ена тадан̃н̃адхаммавасенапи арӯпакаммат̣т̣ха̄накатха̄йа аттхита̄ дӣпита̄ти там̣ вибха̄гена дассетум̣ ‘‘тивидхо хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха абхинивесоти ануппавесо, а̄рамбхоти аттхо. а̄рамбхе ева хи айам̣ вибха̄го, саммасанам̣ пана анавасесатова дхамме париггахетва̄ ваттати. париггахите рӯпакаммат̣т̣ха̄нети идам̣ рӯпамукхена випассана̄бхинивесам̣ сандха̄йа вуттам̣, арӯпамукхена пана випассана̄бхинивесо йебхӯййена саматхайа̄никасса иччхитаббо, со ча пат̣хамам̣ джха̄нан̇га̄ни париггахетва̄ тато парам̣ сесадхамме паригган̣ха̄ти. пат̣хама̄бхинипа̄тоти саббе четасика̄ читта̄йатта̄ читтакирийабха̄вена вуччантӣти пхассо читтасса пат̣хама̄бхинипа̄то вутто, уппаннапхассо пуггало, читтачетасикара̄си ва̄ а̄рамман̣ена пхут̣т̣хо пхассасахаджа̄та̄йа ведана̄йа там̣самака̄ламева ведети, пхассо пана обха̄сасса вийа падӣпо ведана̄дӣнам̣ паччайависесо хотӣти пуримака̄ло вийа вуччати, йа̄ тасса а̄рамман̣а̄бхиниропаналаккхан̣ата̄ вуччати. пхусантоти а̄рамман̣асса пхусана̄ка̄рена. айан̃хи арӯпадхаммата̄ екадесена аналлӣйама̄нопи рӯпам̣ вийа чаккху, саддо вийа ча сотам̣ читтам̣ а̄рамман̣ан̃ча пхусанто вийа сан̇гхат̣т̣енто вийа ча паваттати. татха̄хеса ‘‘сан̇гхат̣т̣анарасо’’ти вуччати.

а̄рамман̣ам̣ анубхавантӣти иссаравата̄йа висавита̄йа са̄мибха̄вена а̄рамман̣арасам̣ анубхавантӣ. пхасса̄дӣнан̃хи сампайуттадхамма̄нам̣ а̄рамман̣е екадесенева паватти пхусана̄диматтабха̄вато, ведана̄йа пана ит̣т̣ха̄ка̄расамбхога̄дивасена паваттанато а̄рамман̣е ниппадесато паватти. пхусана̄дибха̄вена хи а̄рамман̣аггахан̣ам̣ екадеса̄нубхаванам̣, ведайита̄бха̄вена гахан̣ам̣ йатха̄ка̄мам̣ сабба̄нубхаванам̣ евасабха̄ва̄нева та̄ни гахан̣а̄нӣти на ведана̄йа вийа пхасса̄дӣнампи йатха̄сакам̣ киччакаран̣ена са̄мибха̄ва̄нубхаванам̣ чодетаббам̣. виджа̄нантанти париччхинданавасена висесато джа̄нантам̣. вин̃н̃а̄н̣ан̃хи минитаббаваттхум̣ на̄л̣ийа̄ минанто пурисо вийа а̄рамман̣ам̣ париччхиджджа вибха̄вентам̣ паваттати, на сан̃н̃а̄ вийа сан̃джа̄нанаматтам̣ хутва̄. татха̄ хи анена када̄чи лаккхан̣аттайавибха̄вана̄пи хоти. имесам̣ пана пхасса̄дӣнам̣ тасса тасса па̄кат̣абха̄во паччайависесасиддхасса пубба̄бхогасса васена ведитабба̄.

евам̣ тасса тассева па̄кат̣абха̄вепи ‘‘саббам̣, бхиккхаве, абхин̃н̃еййа’’нти (сам̣. ни. 4.46; пат̣и. ма. 1.3) ‘‘саббан̃ча кхо, бхиккхаве, абхиджа̄на’’нти (сам̣. ни. 4.26) ча евама̄дивачанато саббе саммасанупага̄ дхамма̄ париггахетабба̄ти дассенто ‘‘таттха йасса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха пхассапан̃чамакейева̄ти авадха̄ран̣ам̣ тадантогадхатта̄ таггахан̣енева гахитатта̄ чатуннам̣ арӯпаккхандха̄нам̣. пхассапан̃чамакаггахан̣ан̃хи тасса саббачиттуппа̄даса̄дха̄ран̣абха̄вато, таттха ча пхассачетана̄ггахан̣ена саббасан̇кха̄раккхандхадхаммасан̇гахо четана̄падха̄натта̄ тесам̣. татха̄ хи суттантабха̄джанӣйе сан̇кха̄раккхандхавибхан̇ге (вибха. 12) ‘‘чаккхусампхассаджа̄ четана̄’’тиа̄дина̄ четана̄ва вибхатта̄, итаре пана кхандха̄ сарӯпенева гахита̄.

ваттхум̣ ниссита̄ти еттха ваттху-саддо караджака̄йависайоти катхамидам̣ вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘йам̣ сандха̄йа вутта’’нтиа̄ди. каттха пана вуттам̣? са̄ман̃н̃апхале. соти караджака̄йо. пан̃чаккхандхавинимуттам̣ на̄марӯпам̣ наттхӣти идам̣ адхика̄равасена вуттам̣. ан̃н̃атха̄ хи кхандхавинимуттампи на̄мам̣ аттхева̄ти. авиджджа̄дихетука̄ти авиджджа̄тан̣хупа̄да̄на̄дихетука̄. випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄…пе… вичаратӣти имина̄ балававипассанам̣ ватва̄ пуна тасса уссукка̄панам̣ висеса̄дхигаманан̃ча дассенто ‘‘со’’тиа̄дима̄ха.

идха̄ти имиссам̣ дутийасатипат̣т̣ха̄надесана̄йам̣, тасса̄ пана ведана̄нупассана̄васена катхетаббатта̄ бхагава̄ ведана̄васена катхеси. йатха̄вуттесу ча тӣсу каммат̣т̣ха̄на̄бхинивесесу ведана̄васена каммат̣т̣ха̄на̄бхинивесо сукаро ведана̄нам̣ вибхӯтабха̄ватоти дассетум̣ ‘‘пхассавасена хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. на па̄кат̣ам̣ хотӣти идам̣ та̄дисе пуггале сандха̄йа вуттам̣, йесам̣ а̄дито ведана̄ва вибхӯтатара̄ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. еван̃хи йам̣ вуттам̣ ‘‘пхассо па̄кат̣о хоти, вин̃н̃а̄н̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хотӣ’’ти, там̣ авиродхитам̣ хоти. ведана̄нам̣ уппаттипа̄кат̣ата̄йа̄ти ча идам̣ сукхадуккхаведана̄нам̣ васена вуттам̣. та̄сан̃хи паватти ол̣а̄рика̄, на итара̄йа. тадубхайаггахан̣амукхена ва̄ гахетаббатта̄ итара̄йапи паватти вин̃н̃ӯнам̣ па̄кат̣а̄ ева̄ти ‘‘ведана̄на’’нти ависесаггахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. йада̄ сукхам̣ уппаджджатӣтиа̄ди сукхаведана̄йа па̄кат̣абха̄вавибха̄ванам̣. нева тасмим̣ самайе дуккхам̣ веданам̣ ведетӣти тасмим̣ сукхаведана̄саман̇гисамайе нева дуккхам̣ веданам̣ ведети нируддхатта̄, ануппаннатта̄ ча йатха̄ккамам̣ атӣта̄на̄гата̄нам̣, паччуппанна̄йа пана асамбхаво вуттойева. сакиччаккхан̣аматта̄ват̣т̣ха̄нато аничча̄. самеччасамбхуййа паччайехи кататта̄ сан̇кхата̄. ваттха̄рамман̣а̄дипаччайам̣ пат̣ичча уппаннатта̄ пат̣иччасамуппанна̄. кхайавайапалуджджананируджджханапакатита̄йа кхайадхамма̄…пе… ниродхадхамма̄ти дат̣т̣хабба̄.

килесехи а̄маситаббато а̄мисам̣ на̄ма пан̃ча ка̄магун̣а̄, а̄рамман̣акаран̣авасена саха а̄мисехӣти а̄миса̄. тена̄ха ‘‘пан̃чака̄магун̣а̄мисаниссита̄’’ти. ито паранти ‘‘аттхи ведана̄’’ти евама̄дипа̄л̣им̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ка̄йа̄нупассана̄йам̣ вуттанайамева̄’’ти.

ведана̄нупассана̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

читта̄нупассана̄ван̣н̣ана̄

114. сампайогавасена (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.381) паваттама̄нена саха ра̄гена̄ти сара̄гам̣. тена̄ха ‘‘лобхасахагата’’нти. вӣтара̄ганти. еттха ка̄мам̣ сара̄гападапат̣ийогина̄ вӣтара̄гавасена бхавитаббам̣, саммасанача̄расса пана идха̄дхиппетатта̄ тебхӯмакассева гахан̣анти ‘‘локийакусала̄бйа̄ката’’нти ватва̄ ‘‘идам̣ пана̄’’тиа̄дина̄ тамева адхиппа̄йам̣ виварати. сеса̄ни две досамӯла̄ни, две мохамӯла̄нӣти чатта̄ри акусалачитта̄ни. тесан̃хи ра̄гена сампайога̄бха̄вато наттхева сара̄гата̄, таннимиттаката̄йа пана сийа̄ там̣сахитата̄лесоти наттхева вӣтара̄гата̄пӣти дукавинимуттата̄ еветтха лаббхатӣти а̄ха ‘‘нева пуримападам̣, на паччхимападам̣ бхаджантӣ’’ти. йади евам̣ падесикам̣ паджа̄нанам̣ а̄паджджатӣти? на̄паджджати дукантарапарийа̄паннатта̄ тесам̣. акусаламӯлесу саха мохенева ваттатӣти самоханти а̄ха ‘‘вичикиччха̄сахагатан̃чева уддхаччасахагатан̃ча̄’’ти. йасма̄ четтха сахева мохена̄ти самоханти пуримапада̄вадха̄ран̣ампи лаббхатийева, тасма̄ вуттам̣ ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди. йатха̄ пана атимӯл̣хата̄йа па̄т̣ипуггаликанайена сависесам̣ мохавантата̄йа момӯхачиттанти ваттаббато вичикиччхуддхаччасахагатадвайам̣ висесато ‘‘самоха’’нти вуччати, на татха̄ сеса̄кусалачитта̄нӣти ‘‘ват̣т̣антийева̄’’ти вуттам̣. сампайогавасена тхинамиддхена анупатитам̣ анугатанти тхинамиддха̄нупатитам̣ пан̃чавидхам̣ сасан̇кха̄рика̄кусалачиттам̣ сан̇кут̣итачиттам̣. сан̇кут̣итачиттам̣ на̄ма а̄рамман̣е сан̇кочанавасена паваттанато. паччайависесавасена тха̄маджа̄тена уддхаччена сахагатам̣ паваттам̣ сам̣сат̣т̣ханти уддхаччасахагатам̣, ан̃н̃атха̄ саббампи акусалачиттам̣ уддхаччасахагатамева̄ти. пасат̣ачиттам̣ на̄ма са̄тисайам̣ виккхепавасена паваттанато.

килесавиккхамбханасаматтхата̄йа випулапхалата̄йа дӣгхасанта̄ната̄йа ча махантабха̄вам̣ гатам̣, махантехи ва̄ ул̣а̄раччханда̄дӣхи гатам̣ пат̣ипаннанти махаггатам̣. там̣ пана рӯпа̄рӯпабхӯмикам̣ тато махантасса локе абха̄вато. тена̄ха ‘‘рӯпа̄рӯпа̄вачара’’нти. тасса четтха пат̣ийогӣ париттамева̄ти а̄ха ‘‘амахаггатанти ка̄ма̄вачара’’нти. атта̄нам̣ уттаритум̣ саматтхехи саха уттарехӣти сауттарам̣, таппат̣ипаккхена ануттарам̣, тадубхайам̣ упа̄да̄йа ведитаббанти а̄ха ‘‘сауттаранти ка̄ма̄вачара’’нтиа̄ди. пат̣ипаккхавиккхамбханасаматтхена сама̄дхина̄ саммадева а̄хитам̣ сама̄хитам̣. тена̄ха ‘‘йасса̄’’тиа̄ди. йасса̄ти йасса читтасса. йатха̄вуттена сама̄дхина̄ на сама̄хитанти асама̄хитам̣. тена̄ха ‘‘убхайасама̄дхирахита’’нти. тадан̇гавимуттийа̄ вимуттам̣, ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣. виккхамбханавимуттийа̄ вимуттам̣, махаггатанти тадубхайам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘тадан̇гавиккхамбханавимуттӣхи вимутта’’нти. йаттха тадубхайавимутти наттхи, там̣ убхайавимуттирахитанти гайхама̄не локуттарачиттепи сийа̄ а̄сан̇ка̄ти танниваттанаттхам̣ ‘‘самуччхеда…пе… ока̄сова наттхӣ’’ти а̄ха. ока̄са̄бха̄во ча саммасанача̄расса адхиппетатта̄ ведитаббо. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева̄ти.

читта̄нупассана̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дхамма̄нупассана̄ван̣н̣ана̄

нӣваран̣апаббаван̣н̣ана̄

115. паха̄табба̄дидхаммавибха̄гадассанавасена пан̃чадха̄ дхамма̄нупассана̄ ниддит̣т̣ха̄ти айаматтхо па̄л̣ито ева вин̃н̃а̄йатӣти таматтхам̣ уллин̇генто ‘‘пан̃чавидхена дхамма̄нупассанам̣ катхету’’нти вуттам̣. йади евам̣ касма̄ нӣваран̣а̄дивасенева ниддит̣т̣ханти? венеййаджджха̄сайато. йесан̃хи венеййа̄нам̣ паха̄таббадхаммесу пат̣хамам̣ нӣваран̣а̄ни вибха̄гена ваттабба̄ни, тесам̣ васенеттха бхагавата̄ пат̣хамам̣ нӣваран̣есу дхамма̄нупассана̄ катхита̄. татха̄ хи ка̄йа̄нупассана̄пи саматхапуббан̇гама̄ десита̄, тато парин̃н̃еййесу кхандхесу а̄йатанесу, бха̄ветаббесу боджджхан̇гесу парин̃н̃ейа̄дивибха̄гесу саччесу ча уттара̄ десана̄ десита̄, тасма̄ четтха саматхабха̄вана̄пи йа̄вадева випассанаттхам̣ иччхита̄, випассана̄падха̄на̄ випассана̄бахула̄ ча сатипат̣т̣ха̄надесана̄ти тасса̄ випассана̄бхинивесавибха̄гена деситабха̄вам̣ вибха̄венто ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. таттха кхандха̄йатанадуккхасаччавасена миссакапариггахакатханам̣ дат̣т̣хаббам̣. сан̃н̃а̄сан̇кха̄раккхандхапариггахампӣти пи-саддена сакалапан̃чупа̄да̄наккхандхапариггахам̣ сампин̣д̣ети итаресам̣ тадантогадхатта̄. ‘‘кан̣хасукка̄нам̣ йугандхата̄ наттхӣ’’ти паджа̄нанака̄ле абха̄ва̄ ‘‘абхин̣хасамуда̄ча̄равасена̄’’ти вуттам̣. йатха̄ти йена̄ка̄рена. со пана ‘‘ка̄маччхандасса уппа̄до хотӣ’’ти вуттатта̄ ка̄маччхандасса ка̄ран̣а̄ка̄рова, аттхато ка̄ран̣амева̄ти а̄ха ‘‘йена ка̄ран̣ена̄’’ти. ча-саддо ваккхама̄наттхасамуччайаттхо.

таттха̄ти ‘‘йатха̄ ча̄’’тиа̄дина̄ вуттападе. субхампӣти ка̄маччхандопи. со хи аттано гахан̣а̄ка̄рена ‘‘субха’’нти вуччати, тена̄ка̄рена паваттанакасса ан̃н̃асса ка̄маччхандасса нимиттатта̄ ‘‘субханимитта’’нти ча. ит̣т̣хам̣, ит̣т̣ха̄ка̄рена ва̄ гайхама̄нам̣ рӯпа̄ди субха̄рамман̣ам̣. а̄кан̇кхитасса хитасукхасса анупа̄йабхӯто манасика̄ро анупа̄йаманасика̄ро. танти айонисоманасика̄рам̣. таттха̄ти ниппха̄детаббе а̄рамман̣абхӯте ча дувидхепи субханимитте. а̄ха̄роти паччайо.

асубхампӣти асубхаджджха̄нампи уттарападалопена. там̣ пана дасасу авин̃н̃а̄н̣ака̄субхесу, кеса̄дӣсу ча паваттам̣ дат̣т̣хаббам̣. кеса̄дӣсу хи сан̃н̃а̄ асубхасан̃н̃а̄ти гирима̄нандасутте (а. ни. 10.60) вутта̄ти. еттха ча чатуббидхасса айонисоманасика̄расса йонисоманасика̄расса ча гахан̣ам̣ ниравасесадассанаттхам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣. тесу пана асубхе ‘‘субха’’нти, ‘‘асубха’’нти ча манасика̄ро идха̄дхиппето, таданукӯлатта̄ ва̄ итарепӣти.

ека̄дасасу (а. ни. т̣ӣ. 1.1.16) асубхесу пат̣икӯла̄ка̄расса угган̣ханам̣, йатха̄ ва̄ таттха уггаханимиттам̣ уппаджджати, татха̄ пат̣ипатти асубханимиттасса уггахо. упача̄раппана̄ваха̄йа асубхабха̄вана̄йа ануйун̃джанам̣ асубхабха̄вана̄нуйого. бходжане маттан̃н̃уно тхинамиддха̄бхибхава̄бха̄ва̄ ота̄рам̣ алабхама̄но ка̄маччхандо пахӣйатӣти ваданти. бходжананисситам̣ пана а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ам̣, таббипарин̣а̄масса, тада̄дха̄расса, тасса ча ударийабхӯтасса асубхата̄дассанам̣, ка̄йасса а̄ха̄рат̣т̣хитиката̄дассанан̃ча йо саммадева джа̄на̄ти, со висесато бходжане маттан̃н̃ӯ на̄ма, тасса ча ка̄маччхандо пахӣйатева. асубхакаммикатиссаттхеро дантат̣т̣хидасса̄вӣ. абхидхаммапарийа̄йена (дха. са. 1159, 1503) саббопи лобхо ка̄маччханданӣваран̣анти а̄ха ‘‘арахаттамаггена̄’’ти.

пат̣игхампи пуримуппаннам̣ пат̣игханимиттам̣ парато уппаджджанакапат̣игхасса ка̄ран̣анти катва̄. меджджати хитапхаран̣авасена синийхатӣти митто, тасмим̣ митте бхава̄, миттасса ва̄ еса̄ти метта̄, тасса̄ метта̄йа.

метта̄йанасса саттесу хитапхаран̣асса уппа̄данам̣ паваттанам̣ метта̄нимиттасса уггахо. одхисакаанодхисакадиса̄пхаран̣а̄нанти аттаатипийасаха̄йамаджджхаттаверӣвасена одхисаката̄, сӣма̄самбхеде кате анодхисаката̄, ека̄дидиса̄пхаран̣авасена диса̄пхаран̣ата̄ метта̄йа уггахан̣е ведитабба̄. виха̄рараччха̄га̄ма̄дивасена ва̄ одхисакадиса̄пхаран̣ам̣, виха̄ра̄диуддесарахитам̣ пураттхима̄дидиса̄васена анодхисакадиса̄пхаран̣анти евам̣ ва̄ двидха̄ уггахан̣ам̣ сандха̄йа ‘‘одхисакаанодхисакадиса̄пхаран̣а̄на’’нти вуттам̣. уггахо ча йа̄ва упача̄ра̄ дат̣т̣хаббо, уггахита̄йа а̄севана̄ бха̄вана̄. таттха ‘‘саббе сатта̄, па̄н̣а̄, бхӯта̄, пуггала̄, аттабха̄вапарийа̄панна̄’’ти етесам̣ васена пан̃чавидха̄, екекасмим̣ ‘‘авера̄ хонту, абйа̄паджджа̄, анӣгха̄, сукхӣ атта̄нам̣ парихарантӯ’’ти чатудха̄ паваттито вӣсативидха̄ анодхисакапхаран̣а̄ метта̄, ‘‘сабба̄ иттхийо, пуриса̄, арийа̄, анарийа̄, дева̄, манусса̄, винипа̄тика̄’’ти саттодхикаран̣авасена паватта̄ саттавидха̄ ат̣т̣хавӣсативидха̄ ва̄, дасахи диса̄хи дисодхикаран̣авасена паватта̄ дасавидха̄ ча, екека̄йа ва̄ диса̄йа сатта̄дииттха̄диавера̄дибхедена асӣта̄дхикачатусатаппабхеда̄ ча одхибхопхаран̣а̄ ведитабба̄.