9. самма̄дит̣т̣хисуттаван̣н̣ана̄

89. катхетукамйата̄пуччха̄ ева̄ти авадха̄ран̣ена итара̄ чатассо пуччха̄ ниваттети итара̄сам̣ асамбхавато, таттха йатха̄пуччхитасса аттхасса виссаджджанато ча ‘‘айам̣ самма̄дит̣т̣хӣ’’ти йа̄тха̄вато аджа̄нанта̄пи путхуджджана̄ ба̄хираката̄паса̄дайо аттано сама̄насӣле т̣хитам̣ самма̄дит̣т̣хӣти ваданти. ануссава̄дивасена̄пӣти ануссава̄ка̄рапаривитаккадит̣т̣хиниджджха̄наккхантивасенапи. йатха̄саман̇гита̄ка̄расса аттхасса еваметанти ниджджха̄наккхама̄панато екантато йа̄тха̄вагга̄хо хотӣти а̄ха ‘‘аттапаччаккхенапӣ’’ти, йа̄тха̄вато лаккхан̣асса пат̣ивиддхатта̄ аттано паччаккхабха̄вена̄ти аттхо. бахуннам̣ вачанам̣ упа̄да̄йа̄ти имина̄ са̄сане локе ча нирул̣хата̄йа айам̣ а̄мед̣итапайоготи са̄санасса нирул̣хата̄йа ча сампаса̄дам̣ упа̄да̄йапи тадубхайико а̄мед̣итапайого дат̣т̣хаббо. аттханти вачанаттхам̣. лаккхан̣анти сабха̄вам̣. упа̄да̄йа̄ти гахетва̄. собхана̄йа̄ти сундара̄йа. пасаттха̄йа̄ти пасам̣са̄йа. тесу пуримена дхамма̄нам̣ йатха̄сабха̄ва̄вабодхасан̇кха̄там̣ самма̄дит̣т̣хисабха̄вам̣ дассети. тена хи са̄ саббадхамме абхибхавитва̄ собхати. дутийена сампайуттадхаммесу парин̣а̄йикабха̄вам̣. тена хи са̄ сампайуттадхамме н̃а̄н̣амайе вийа там̣саман̇гинан̃ча пуггалам̣ н̃а̄н̣апин̣д̣ам̣ вийа кароти, тасса ‘‘пан̣д̣ито нипун̣о чхеко вин̃н̃ӯ вибха̄вӣ’’тиа̄дина̄ диса̄су пасам̣са̄ паттхарати.

каммассаката̄н̃а̄н̣анти каммам̣ сако етасса̄ти каммассако, тасса бха̄во каммассаката̄, таттха н̃а̄н̣ам̣ ‘‘идам̣ каммам̣ сатта̄нам̣ сакам̣, идам̣ но сака’’нти евам̣ джа̄нанан̃а̄н̣ам̣. сачча̄нуломикан̃а̄н̣анти арийасачча̄нам̣ пат̣иведхасса ануломато сачча̄нуломикам̣ н̃а̄н̣ам̣, випассана̄н̃а̄н̣ам̣. но сачча̄нуломика̄йа̄ти ба̄хирако сачча̄нуломика̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ но самма̄дит̣т̣хи саббена саббам̣ тасса абха̄вато. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘аттадит̣т̣хипара̄ма̄сакатта̄’’ти. каммасса ката̄дит̣т̣хи пана ба̄хиракасса аттадит̣т̣хим̣ ануруджджхантӣ паваттати ‘‘аттхи динна’’нтиа̄динайаппаваттито. са̄санико двӣхипӣти са̄санико путхуджджано каммассаката̄н̃а̄н̣а̄дӣхи двӣхипи самма̄дит̣т̣хи. оккантасамматтанийа̄матта̄ ‘‘секкхо нийата̄йа̄’’ти вуттам̣. асеккха̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ самма̄дит̣т̣хӣти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. тӣсупи пуггалесу секкхо идха самма̄дит̣т̣хӣти адхиппетоти дассенто ‘‘нийата̄йа ниййа̄ника̄йа̄’’тиа̄дима̄ха.

ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ па̄л̣ийа̄ вибха̄ветум̣ ‘‘тенева̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. антадвайанти ‘‘сассатам̣, уччхедам̣, ка̄масукхам̣, аттакиламатха’’нти етам̣ антадвайам̣. лӣнуддхаччапатит̣т̣ха̄на̄йӯханантадвайасса анупагаманам̣ аттхасиддхамева. уджубха̄вена̄ти уджусабха̄вена маггена, маджджхима̄йа пат̣ипаттийа̄ти аттхо. дхамме паса̄даггахан̣ена саттхари сан̇гхе ча паса̄допи гахитойева хотӣти ‘‘дхамме’’иччева вутто тадавина̄бха̄вато. йасма̄ еса нийата̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато самма̄дит̣т̣хӣти адхиппето, тан̃ча ват̣т̣ато ниййа̄нам̣ виват̣т̣а̄дхигамена хотӣти а̄ха ‘‘а̄гато имам̣ саддхамма’’нти. нибба̄нан̃хи санто сада̄ виджджама̄но дхаммоти катва̄ саддхаммоти имам̣ пхалехи аса̄дха̄ран̣ена парийа̄йена ваттаббатам̣ лабхати. тайидамасса а̄гамам̣ саччхикирийа̄бхисамайо, со ча паха̄на̄бхисамайа̄дӣхи сахева идха иджджхатӣти дассенто ‘‘саббадит̣т̣хигахана̄нӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха саббадит̣т̣хигахана̄ни виниббет̣хенто саббакилесе паджахантоти пададвайена пана паха̄на̄бхисамайама̄ха, джа̄тисам̣са̄ра̄ никкхамантоти имина̄ парин̃н̃а̄бхисамайам̣. саматиккаматтхо хи парин̃н̃аттхо. пат̣ипаттим̣ паринит̣т̣хапентоти имина̄ бха̄вана̄бхисамайанти дат̣т̣хаббам̣.

ка̄лапариччхедавачананти париччхиджджатӣти париччхедо, ка̄ло ева париччхедо ка̄лапариччхедо, йо со акусалападжа̄нана̄дина̄ париччхинно маггавут̣т̣ха̄нака̄ло маггаккхан̣о, тасса вачананти аттхо. тена̄ха ‘‘йасмим̣ ка̄ле’’ти. акусалан̃ча̄ти ча-саддо самуччайаттхо. тена ваккхама̄нам̣ акусаламӯла̄дим̣ самуччиноти. даса̄кусалакаммапатханти кутойам̣ висесо, йа̄вата̄ аниддха̄ритависесам̣ акусалам̣ гахитанти? на са̄ман̃н̃аджотана̄йа висесе ават̣т̣ха̄нато. ким̣ ва̄ има̄йа йуттичинта̄йа, йасма̄ пат̣хамава̄рена уддесавасена деситасса аттхасса виттха̄радесана̄ дутийава̄ро. тенева̄ха ‘‘катамам̣ пана̄вусо’’тиа̄ди. йасма̄ локуттара̄ самма̄дит̣т̣хи идха адхиппета̄, тасма̄ ниродха̄рамман̣а̄йа паджа̄нана̄йа маггапан̃н̃а̄йа киччавасена саммохато ‘‘идам̣ дуккха’’нти дасаакусалакаммапатхам̣ пат̣ивиджджханто ‘‘акусалам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти вуччатӣти аттхо. тасса̄ти акусалакаммапатхасан̇кха̄тасса дуккхасса. тенева пака̄рена̄ти ‘‘ниродха̄рамман̣а̄йа паджа̄нана̄йа киччавасена̄’’ти вуттаппака̄рена.

кусаланти еттха̄йам̣ вачанаттхо – куччхите па̄падхамме салайати чалайати кампетӣти кусалам̣, куччхитена ва̄ а̄ка̄рена сайантӣти куса̄, па̄пака̄ дхамма̄. те кусе луна̄ти чхиндатӣти кусалам̣. куччхита̄нам̣ ва̄ са̄нато танукаран̣ато н̃а̄н̣ам̣ кусам̣ на̄ма, тена ла̄таббам̣ гахетаббам̣ паваттетаббанти кусалам̣. йатха̄ ва̄ кусо убхайабха̄гагатам̣ хаттхападесам̣ луна̄ти, евамидам̣ уппанна̄нуппаннавасена убхайабха̄гагатам̣ сам̣килесапаккхам̣ луна̄ти чхиндати, тасма̄ кусо вийа луна̄тӣти кусалам̣. куччхита̄нам̣ ва̄ са̄ваджджадхамма̄нам̣ саланато сам̣варан̣ато кусалам̣. кусаладхаммавасена хи акусала̄ маначчхат̣т̣хесу два̄ресу аппаваттийа̄ сам̣вута̄ хонти. куччхите ва̄ па̄падхамме салайати гамети апанетӣти кусалам̣. куччхита̄нам̣ ва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ са̄нато ниса̄нато теджанато куса̄, досалобха̄дайо. са̄дӣнававасена четана̄йа тиккхабха̄ваппаттийа̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ маха̄са̄ваджджата̄. те кусе луна̄ти чхиндатӣти кусалам̣. куччхита̄нам̣ ва̄ са̄нато антакаран̣ато вина̄санато куса̄ни, пун̃н̃акирийавасена паватта̄ни саддха̄дӣни индрийа̄ни. техи ла̄таббам̣ паваттетаббанти кусалам̣. ‘‘ку’’ити ва̄ бхӯми вуччати, адхит̣т̣ха̄набха̄вена там̣садисасса аттано ниссайабхӯтасса рӯпа̄рӯпапабандхасса сампати а̄йатин̃ча анудахена вина̄санато кум̣ сасантӣти куса̄, ра̄га̄дайо. те вийа аттано ниссайасса лаванато чхинданато кусалам̣. пайогасампа̄дита̄ хи кусаладхамма̄ аччантамева рӯпа̄рӯпадхамме аппаваттикаран̣ена самуччхинданти. кусаласса мӯланти кусаламӯлам̣, суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дханена кусаласса патит̣т̣ха̄ нида̄нанти аттхо. акусаламӯланти еттха̄пи есева найо.

акусаланти пана на кусалам̣ акусалам̣, кусаладхамма̄нам̣ пат̣ипаккхавасена акусаланти падасса аттхо ведитаббо. еван̃хи а̄рогйа̄наваджджасукхавипа̄какосалласамбхӯтат̣т̣хена кусалам̣ вуччатӣти. йатха̄ йам̣ дхаммаджа̄там̣ на арогам̣ на аваджджам̣ на сукхавипа̄кам̣ на ча косалласамбхӯтам̣, там̣ акусаланти айаматтхо дассито хоти. евам̣ йам̣ на куччхита̄нам̣ саланасабха̄вам̣, на кусена, кусехи ва̄ паваттетаббам̣, на ча кусо вийа лаванакам̣, там̣ акусалам̣ на̄ма̄ти айампи аттхо дасситоти ведитаббо. ваттхупаджа̄нана̄ти дуккха̄диваттхуно паджа̄нана̄ пат̣иведхо. татха̄ буджджханакапуггала̄нам̣ аджджха̄сайавасена десана̄ паватта̄ти а̄ха ‘‘акусала̄дипаджа̄нанена̄пӣ’’ти. тенева ча сам̣кхиттена десана̄ паватта̄. бха̄вана̄манасика̄ро пана ‘‘саббам̣ бхиккхаве абхин̃н̃еййа’’нти (сам̣. ни. 4.46; пат̣и. ма. 1.3) вачанато анавасесато рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ париггахавасенева паваттати. тена̄ха ‘‘десана̄йева̄’’тиа̄ди. таттха манасика̄рапат̣иведхоти пуббабха̄ге паваттавипассана̄манасика̄ро арийамаггапат̣иведхо ча. кассачи акопанато виттха̄равасенева вуттам̣ випассанам̣ ануйун̃джанта̄ маггам̣ пат̣ивиджджханта̄пи виттха̄ранайенева пат̣ивиджджхантӣти аттхо висуддхиккамасса абха̄вато.

бхиккхӯти маха̄виха̄ре дхаммасан̇гӣтивасена пан̃чаника̄йаман̣д̣але нисиннабхиккхӯ. тхероти таттха сан̇гхаттхероти ваданти. ваттхасуттаван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайена пана маха̄сан̇гхараккхитаттхерасса антева̄сикабхиккхӯ сандха̄йа ‘‘а̄хам̣сӯ’’ти вуттам̣. тхероти пана маха̄сан̇гхараккхитаттхеро. со хи имасмим̣ маджджхиманика̄йе там̣ там̣ виниччхайам̣ катхеси. ра̄ситоти пин̣д̣ато, екаджджханти аттхо.

акусалакаммапатхаван̣н̣ана̄

акосаллаппаваттийа̄ти косаллапат̣ипаккхато акосаллам̣ вуччати ан̃н̃а̄н̣ам̣, тато паваттанато, акосалласамбхӯтатта̄ти аттхо. н̃а̄н̣апат̣ипаккхо ан̃н̃а̄н̣ам̣ миттапат̣ипаккхо амитто вийа кусалапат̣ипаккхо акусалам̣ кусалена паха̄таббатта̄, на пана кусала̄нам̣ паха̄йататта̄. кусаламева хи пайогасампа̄дитам̣ акусалам̣ паджахати. саха аваджджехи лобха̄дӣхи ваттатӣти са̄ваджджам̣. дуккхо анит̣т̣хо чатуккхандха-сан̇кха̄то випа̄ко етасса̄ти дуккхавипа̄кам̣. таттха са̄ваджджавачанена акусала̄нам̣ паваттидуккхатам̣ дассети, дуккхавипа̄кавачанена випа̄кадуккхатам̣. пуриман̃хи паваттисамбхававасена акусаласса лаккхан̣авачанам̣, паччхимам̣ та̄лантаре випа̄куппа̄данасаматтхата̄васена. татха̄ пуримена акусаласса ависуддхасабха̄ватам̣ дассети, паччхимена ависуддхавипа̄катам̣. пуримена акусалам̣ кусаласабха̄вато ниваттети, паччхимена абйа̄катасабха̄вато савипа̄каттадӣпакатта̄ паччхимасса. пуримена ва̄ аваджджавантата̄дассанато киччат̣т̣хена расена анаттхаджананарасатам̣ дассети, паччхимена сампаттиаттхена анит̣т̣хавипа̄карасатам̣. пуримена ча упат̣т̣ха̄на̄ка̄рат̣т̣хена паччупат̣т̣ха̄нена сам̣килесапаччупат̣т̣ха̄натам̣, паччхимена пхалат̣т̣хена дуккхавипа̄капаччупат̣т̣ха̄натам̣. пуримена ча айонисоманасика̄рам̣ акусаласса падат̣т̣ха̄нам̣ пака̄сети. тато хи там̣ са̄ваджджам̣ джа̄там̣, паччхимена акусаласса ан̃н̃есам̣ падат̣т̣ха̄набха̄вам̣ вибха̄вети. тан̃хи дуккхавипа̄касса ка̄ран̣анти. сам̣килит̣т̣ханти сам̣килесехи саманна̄гатам̣, дасахи килесаваттхӯхи виба̄дхитам̣, упата̄питам̣ ва̄ техи видӯситам̣ малӣнакатан̃ча̄ти аттхо. идан̃часса дуккхавипа̄катан̃ча̄ти аттхе идан̃ча дуккхавипа̄катам̣ апаччаккхата̄йа асаддаханта̄нам̣ паччаккхато а̄дӣнавадассанена сам̣веджанаттхам̣ вуттам̣. са̄дха̄ран̣а̄ саббассапи акусаласса.

сарасенева (дха. са. мӯлат̣ӣ. 1) патанасабха̄васса антара̄ ева атӣва па̄танам̣ атипа̄то, сан̣икам̣ патитум̣ адатва̄ сӣгхам̣ па̄тананти аттхо. атиккаммава̄ саттха̄дӣхи абхибхавитва̄ па̄танам̣ атипа̄то. пайогаваттхумахантата̄дӣхи маха̄са̄ваджджата̄ техи паччайехи уппаджджама̄на̄йа четана̄йа балавабха̄вато. екасса хи пайогасса сахаса̄ ниппха̄данавасена сакиччаса̄дхика̄йа бахуккхаттум̣ паваттаджаванехи ладдха̄севана̄йа ча саннит̣т̣ха̄пакачетана̄йа васена пайогасса махантабха̄во. сатипи када̄чи кхуддаке чева маханте ча па̄н̣е пайогасса самабха̄ве махантам̣ ханантасса четана̄ тибба̄ка̄ра̄ уппаджджатӣти ваттхусса махантабха̄во. ити убхайампетам̣ четана̄йа балавабха̄венева хотӣти. йатха̄вуттапаччайапарийа̄йепи там̣там̣паччайехи четана̄йа балавата̄йа ева маха̄са̄ваджджабха̄во ведитаббо. пайогаваттхуа̄дипаччайа̄нан̃хи амахаттепи хантаббасса гун̣авантата̄йа маха̄са̄ваджджата̄, таббипарийа̄йена аппаса̄ваджджата̄ ча ваттхусса махатта̄махаттесу вийа дат̣т̣хабба̄. килеса̄нам̣ упаккама̄нам̣ двиннан̃ча мудута̄йа тиббата̄йа ча аппаса̄ваджджата̄ маха̄са̄ваджджата̄пи йоджетабба̄. па̄н̣о па̄н̣асан̃н̃ита̄ вадхакачиттан̃ча пуббабха̄гийа̄пи хонти, упаккамо вадхакачетана̄самут̣т̣ха̄пито. пан̃ча самбха̄ра̄ хи па̄н̣а̄типа̄тачетана̄ти са̄ пан̃часамбха̄равинимутта̄ дат̣т̣хабба̄. айан̃ча вича̄ро адинна̄да̄на̄дӣсупи йатха̄рахам̣ ваттаббо. виджджханапахаран̣а̄дивасена сахаттхенаниббатто са̄хаттхико, а̄н̣а̄панавасена паватто а̄н̣аттико, усусаттийантапа̄са̄н̣а̄диниссаджджанавасена паватто ниссаггийо, адухаласаджджана̄дивасена паватто тха̄варо, а̄тхаббан̣ика̄дӣнам̣ вийа мантапариджаппанавасена паватто виджджа̄майо, каммавипа̄каджиддхимайо иддхимайо да̄т̣ха̄кот̣ана̄дӣни вийа.

йади ‘‘мама ида’’нти парена париггахитам̣ адиннам̣, утта̄насеййакада̄ракасантаке катхам̣ тасса париггахасан̃н̃а̄йа ева абха̄ватоти а̄ха ‘‘йаттха паро’’тиа̄ди. паро на̄ма вин̃н̃ӯ ва̄ авин̃н̃ӯ ва̄ аттхи тасса ваттхусса са̄мико. авин̃н̃ӯпи хи вин̃н̃ука̄ле йатха̄ка̄мам̣ каронто адан̣д̣а̄рахоти. мантапариджаппанена парасантакахаран̣ам̣ виджджа̄майо, вина̄ мантена парасантакасса ка̄йавачӣпайогехи парикад̣д̣ханам̣ та̄дисениддхивасена иддхимайо пайоготи адинна̄да̄не чха пайога̄са̄хаттхика̄дайо вутта̄. йатха̄нурӯпанти еттха са̄хаттхико та̄ва пан̃чаннампи аваха̄ра̄нам̣ васена паваттати, татха̄ а̄н̣аттийо ниссаггийо ча. тха̄варо тхеййа̄ваха̄рапасайха̄ваха̄рапат̣иччханна̄ваха̄равасена. татха̄ сеса̄пӣти дат̣т̣хаббам̣.

метхунасама̄ча̄ресӯти сада̄ра̄сантоса-парада̄рагаманавасена дувидхесу метхунасама̄ча̄ресу. айамевахи бхедо идха̄дхиппето. готтараккхита̄ саготтехи раккхита̄. дхаммараккхита̄ сахадхаммикехи раккхита̄. са̄раккха̄ саса̄мика̄. йасса̄ гамане ран̃н̃а̄ дан̣д̣о т̣хапито, са̄ сапаридан̣д̣а̄. бхарийабха̄ваттхам̣ дханена кӣта̄ дханаккӣта̄. чхандена васантӣ чхандава̄синӣ. бхогаттхам̣ васантӣ бхогава̄синӣ. пат̣аттхам̣ васантӣ пат̣ава̄синӣ. удакапаттам̣ а̄маситва̄ гахита̄ одапаттакинӣ. чумбат̣акам̣ апанетва̄ гахита̄ обхат̣ачумбат̣а̄. карамара̄нӣта̄ дхаджа̄хата̄. тан̇кхан̣ика̄ мухуттика̄. абхибхавитва̄ вӣтиккаме миччха̄ча̄ро маха̄са̄ваджджо, на татха̄ двиннам̣ сама̄начхандата̄йа. абхибхавитва̄ вӣтиккамане сатипи маггенамаггапат̣ипаттиадхива̄сане пуримуппаннасевана̄бхисандхипайога̄бха̄вато миччха̄ча̄ро на хоти абхибхуййама̄насса̄ти ваданти. севана̄читте сати пайога̄бха̄во аппама̄н̣ам̣ йебхуййена иттхийа̄ севана̄пайогасса абха̄вато. татха̄ сати пуретарам̣ севана̄читтасса упат̣т̣ха̄непи тасса̄ миччха̄ча̄ро на сийа̄, татха̄ пурисассапи севана̄пайога̄бха̄вети, тасма̄ аттано ручийа̄ паваттитасса васена тайо, балакка̄рена паваттитасса васена тайоти саббепи аггахитаггахан̣ена чатта̄ро самбха̄ра̄ти вуттанти ведитаббам̣.

аттхабхан̃джакоти каммапатхавасена вуттам̣. каммапатхакатха̄ хеса̄ти. асса̄ти висам̣ва̄дакасса. муса̄ вадати етена̄ти четана̄ муса̄ва̄до, имасмим̣ паккхе ататха̄ка̄рена ваттхуно вин̃н̃а̄панапайого муса̄, там̣самут̣т̣ха̄пика̄ четана̄муса̄ва̄доти вуттатта̄ тато ан̃н̃атха̄ ваттум̣ ‘‘апаро найо’’тиа̄ди вуттам̣. аттано сантакам̣ ада̄тука̄мата̄йа̄тиа̄ди муса̄ва̄даса̄ман̃н̃ена вуттам̣. хаса̄дхиппа̄йенапи висам̣ва̄данапураккха̄расса муса̄ва̄до. парасса̄ти висам̣ва̄данавасена вин̃н̃а̄петаббасса. соти муса̄ва̄дапайого.

сун̃н̃абха̄ванти пӣтивирахитата̄йа риттабха̄вам̣. пхарусасаддата̄йа нева кан̣н̣асукха̄. аттхавипанната̄йа на хадайасукха̄. сам̣килит̣т̣хачиттасса̄ти досена, лобхена ва̄ дӯситачиттасса.

екантапхаруса̄ четана̄ти етена дут̣т̣хачиттатам̣йева вибха̄вети, дут̣т̣хачиттата̄ часса амаран̣а̄дхиппа̄йавасена дат̣т̣хабба̄. сати хи маран̣а̄дхиппа̄йе аттхасиддхи, тадабха̄ве па̄н̣а̄типа̄табйа̄па̄да̄ сийунти. йам̣ пат̣ичча пхарусава̄ча̄ пайуджджати, тасса саммукха̄ва сӣсам̣ ети. параммукха̄пи сӣсам̣ ети ева̄ти апаре. таттха̄йам̣ адхиппа̄йо йутто сийа̄ – саммукха̄ пайоге ага̄рава̄дӣнам̣ балавабха̄вато сийа̄ четана̄ балаватӣ, парасса ча тадаттхавин̃н̃а̄панам̣, на татха̄ асаммукха̄ти. йатха̄ ча аккосите мате а̄л̣ахане ката̄ кхама̄пана̄ упава̄дантара̄йам̣ ниваттети, евам̣ параммукха̄ пайутта̄ пхарусава̄ча̄ хотийева̄ти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. тасса̄ти екантапхарусачетана̄йа ева пхарусава̄ча̄бха̄васса а̄вибха̄ваттхам̣. маммаччхедако саванапхарусата̄йа̄ти адхиппа̄йо. читтасан̣ха̄та̄йа пхарусава̄ча̄ на хоти каммапатха̄’ппаттатта̄, каммабха̄вам̣ пана на сакка̄ ва̄ретум̣. евам̣ анвайавасена четана̄пхарусата̄йа пхарусава̄чам̣ са̄дхетва̄ ида̄ни тамева бйатирекавасена са̄дхетум̣ ‘‘вачанасан̣хата̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. еса̄ти пхарусава̄ча̄. каммапатхабха̄вам̣ аппатта̄ аппаса̄ваджджа̄, итара̄ маха̄са̄ваджджа̄. татха̄ килеса̄нам̣ мудутиббата̄бхедехи саббам̣ пуримасадисам̣.

а̄севанам̣ бахулӣкаран̣ам̣. йам̣ уддисса паваттито, тена аггахите аппаса̄ваджджо, гахите маха̄са̄ваджджо каммапатхаппаттито. йо кочи пана сампхаппала̄по двӣхи самбха̄рехи сиджджхати. килеса̄нам̣ мудутиббата̄васенапи аппаса̄ваджджамаха̄са̄ваджджата̄ ведитабба̄.

аттано парин̣а̄манам̣ читтенева̄ти ведитаббам̣. хитасукхам̣ бйа̄па̄дайатӣти йо там̣ уппа̄дети, тасса хитасукхам̣ вина̄сети. ахо вата̄ти имина̄ аччантавина̄сачинтанам̣ дӣпети. евам̣ хисса да̄рун̣апаваттийа̄ каммапатхаппатти. йатха̄бхуччагахан̣а̄бха̄вена̄ти йа̄тха̄вагга̄хасса абха̄вена аничча̄дисабха̄васса ничча̄дито гахан̣ена. миччха̄ пассатӣти витатхам̣ пассати. сампхаппала̄по вийа̄ти имина̄ а̄севанасса мандата̄йа аппаса̄ваджджатам̣, махантата̄йа маха̄са̄ваджджатам̣ дассети. гахита̄ка̄равипарӣтата̄ти миччха̄дит̣т̣хийа̄ гахита̄ка̄расса випарӣтабха̄во. ваттхуноти тасса̄ айатха̄бхӯтасабха̄вама̄ха. татха̄бха̄вена̄ти гахита̄ка̄ренева тасса дит̣т̣хигатикасса, тасса ва̄ ваттхуно упат̣т̣ха̄нам̣ еваметам̣, на ито ан̃н̃атха̄ти.

дхамматоти сабха̄вато. кот̣т̣ха̄сатоти пхассапан̃чамака̄дӣсу читтан̇гакот̣т̣ха̄сесу йам̣ кот̣т̣ха̄са̄ хонти, татоти аттхо. четана̄дхамма̄ти четана̄сабха̄ва̄.

пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта̄ти еттха нану четана̄ абхидхамме каммапатхесу на вутта̄ти пат̣ипа̄т̣ийа̄ саттаннам̣ каммапатхабха̄во на йуттоти? на, авачанасса ан̃н̃ахетукатта̄. на хи таттха четана̄йа акаммапатхатта̄ каммапатхара̄симхи авачанам̣, када̄чи пана каммапатхо хоти, на саббада̄ти каммапатхабха̄васса анийататта̄ авачанам̣. йада̄ пана каммапатхо хоти, тада̄ каммапатхара̄сисан̇гахо на нива̄рито. еттха̄ха – йади четана̄йа саббада̄ каммапатхабха̄ва̄бха̄вато анийато каммапатхабха̄воти каммапатхара̄симхи авачанам̣, нану абхиджджха̄дӣнам̣ каммапатхабха̄вам̣ аппатта̄нам̣ аттхита̄йа анийато каммапатхабха̄воти тесампи каммапатхара̄симхи авачанам̣ а̄паджджатӣти? на̄паджджати каммапатхата̄там̣сабха̄гата̄хи тесам̣ таттха вуттатта̄. йади евам̣ четана̄пи таттха ваттабба̄ сийа̄? саччаметам̣, са̄ пана па̄н̣а̄типа̄та̄дика̄ти па̄кат̣о, тасса̄ каммапатхабха̄воти на вутта̄ сийа̄. четана̄йа хи – ‘‘четана̄хам̣, бхиккхаве, каммам̣ вада̄ми (а. ни. 6.63; катха̄. 539), тивидха̄, бхиккхаве, ка̄йасан̃четана̄ акусалам̣ ка̄йакамма’’нтиа̄дивачанато (катха̄. 539) каммабха̄во па̄кат̣о, каммам̣йева ча сугатидуггатӣнам̣ таттха уппаджджанакасукхадуккха̄нан̃ча патхабха̄вена паваттам̣ каммапатхоти вуччатӣти па̄кат̣о тасса̄ каммапатхабха̄во, абхиджджха̄дӣнам̣ пана четана̄самӣханабха̄вена сучаритадуччаритабха̄во четана̄джанитапит̣т̣хиват̣т̣акабха̄вена сугатидуггатитадуппаджджанакасукхадуккха̄нам̣ патхабха̄во ча̄ти на татха̄ па̄кат̣о каммапатхабха̄воти тейева тена сабха̄вена дассетум̣ абхидхамме четана̄ каммапатхара̄сибха̄вена на вутта̄, ататха̄джа̄тийакатта̄ ва̄ четана̄ техи саддхим̣ на вутта̄ти дат̣т̣хаббам̣. мӯлам̣ патва̄ти мӯладесанам̣ патва̄, мӯласабха̄весу дхаммесу вуччама̄несӯти аттхо.

адинна̄да̄нам̣ сатта̄рамман̣анти идам̣ ‘‘пан̃ча сиккха̄пада̄ паритта̄рамман̣а̄ ева ва̄’’ти има̄йа пан̃хапуччхакапа̄л̣ийа̄ вируджджхати. йан̃хи па̄н̣а̄типа̄та̄дидуссӣлйасса а̄рамман̣ам̣, тадева там̣ вераман̣ийа̄ а̄рамман̣ам̣. вӣтиккамитаббаваттхуто ева хи виратӣти. сатта̄рамман̣анти ва̄ саттасан̇кха̄там̣ сан̇кха̄ра̄рамман̣амева упа̄да̄йа вуттанти на̄йам̣ виродхо. татха̄ хи вуттам̣ саммохавиноданийам̣ (вибха. ат̣т̣ха. 714) ‘‘йа̄ни сиккха̄пада̄ни еттха сатта̄рамман̣а̄нӣти вутта̄ни, та̄ни йасма̄ саттоти сан̇кхйам̣ гатам̣ сан̇кха̄рамева а̄рамман̣ам̣ каронтӣ’’ти. висабха̄гаваттхуно ‘‘иттхӣ, пурисо’’ти гахетаббато сатта̄рамман̣оти еке. ‘‘еко дит̣т̣хо, две сута̄’’тиа̄дина̄ сампхаппалапане дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄тавасена. татха̄ абхиджджха̄ти еттха татха̄-саддо ‘‘дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄тавасена̄’’ти идампи упасам̣харати, на саттасан̇кха̄ра̄рамман̣атам̣ ева дассана̄дивасена абхиджджха̄йанато. ‘‘наттхи сатта̄ опапа̄тика̄’’ти паваттама̄на̄пи миччха̄дит̣т̣хи тебхӯмакадхаммависайа̄ва̄ти адхиппа̄йенасса̄ сан̇кха̄ра̄рамман̣ата̄ вутта̄. катхам̣ пана миччха̄дит̣т̣хийа̄ саббе тебхӯмакадхамма̄ а̄рамман̣ам̣ хонтӣти? са̄дха̄ран̣ато. ‘‘наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’ти хи паваттама̄на̄йа аттхато рӯпа̄рупа̄вачарадхамма̄пи гахита̄ ева хонтӣти.

сукхабахулата̄йа ра̄джа̄но хасама̄на̄пи ‘‘чорам̣ гха̄тетха̄’’ти ваданти, ха̄со пана тесам̣ ан̃н̃ависайоти а̄ха ‘‘саннит̣т̣ха̄пака…пе… хотӣ’’ти.

кесан̃чӣти сахаджа̄та̄нам̣ адинна̄да̄на̄дӣнам̣. сампайуттапабха̄вакат̣т̣хена̄ти сампайутто хутва̄ уппа̄дакат̣т̣хена. кесан̃чӣти асахаджа̄та̄нам̣. упаниссайапаччайат̣т̣хена̄ти етена мӯлат̣т̣хена лобхасса упака̄ратам̣ ниваттети. суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дханат̣т̣хо хи мӯлат̣т̣хо, со ча хетупаччайата̄авина̄бха̄вӣ, тена четтха мӯламива мӯланти гахетаббам̣, ниппарийа̄йато пана пуббе ‘‘кесан̃чӣ’’ти вутта̄нам̣ сахаджа̄та̄нам̣ мӯлабха̄во ведитаббо. ратто кхотиа̄дина̄ суттападенапи па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ акусала̄нам̣ лобхасса мӯлака̄ран̣атам̣ вибха̄вети, на мӯлат̣т̣хенупака̄раттхам̣ ависесато тесам̣ хетупаччайатта̄бха̄вато.

акусалакаммапатхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

кусалакаммапатхаван̣н̣ана̄

веранти па̄н̣а̄типа̄та̄дипа̄падхаммам̣. со хи верахетута̄йа ‘‘вера’’нти вуччати, там̣ ман̣ати ‘‘майи идха т̣хита̄йа катхама̄гаччхасӣ’’ти таджджентӣ вийа нива̄ретӣти вераман̣ӣ. тена̄ха ‘‘паджахатӣ’’ти. ‘‘вираман̣ӣ’’ти ваттаббе нируттинайена ева-ка̄рам̣ катва̄ евам̣ вуттам̣. вибхан̇ге (вибха. 703, 704) ева ниддисанавасена евам̣ вутта̄. асама̄диннасӣласса сампаттато йатха̄упат̣т̣хитавӣтиккамитаббаваттхуто вирати сампаттавирати, сама̄да̄навасена уппанна̄ вирати сама̄да̄навирати, сама̄да̄навасена уппанна̄ вирати сама̄да̄навирати, килеса̄нам̣ самуччхинданавасена паватта̄вирати самуччхедавирати.

джӣвама̄насасасса мам̣сарудхирасаммиссата̄йа алласасамам̣сам̣. мун̃чи саббаттха самакарун̣ата̄йа. саччам̣ ватва̄ ‘‘етена саччаваджджена майхам̣ ма̄ту рого самматӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си.

маха̄саппоти аджагаро. мун̃читва̄ агама̄си сӣлатеджена.

косаллам̣ вуччати н̃а̄н̣ам̣, косаллена, косаллато ва̄ паваттийа̄ упагаманато. куччхитасайанатоти куччхитена̄ка̄рена сайанато анусайанато, паваттанато ва̄. ‘‘вераман̣икусала̄’’ти ваттабба̄пи пуччха̄нурӯпам̣ виссаджджананти ‘‘кусала̄’’ти на вутта̄, ‘‘кусала’’нтвева вутта̄.

ка̄ман̃четтха па̄л̣ийам̣ виратийова а̄гата̄, сиккха̄падавибхан̇ге (вибха. 704) пана четана̄пи а̄харитва̄ дӣпита̄ти тадубхайампи ган̣ханто ‘‘четана̄пи ват̣т̣анти виратийопӣ’’ти а̄ха.

анабхиджджха̄ хи мӯлам̣ патва̄ каммапатхакот̣т̣ха̄сам̣ патва̄ анабхиджджха̄ти вуттадхаммо мӯлато алобхо кусаламӯлам̣ хотӣти еваматтхо дат̣т̣хаббо. сесапададвайепи есева найо.

дуссӣлйа̄рамман̣а̄ тада̄рамман̣а̄ джӣвитиндрийа̄диа̄рамман̣а̄ катхам̣ дуссӣлйа̄ни паджахантӣти там̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣.

анабхиджджха̄ …пе… вирамантасса̄ти абхиджджхам̣ паджахантасса̄ти аттхо. на хи манодуччаритато вирати аттхи анабхиджджха̄дӣхева таппаха̄насиддхито. тесу алобхотиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ акусаламӯлесу вуттанайенева ведитаббам̣.

аппана̄ва̄ранти нигаманава̄рам̣. екена найена̄ти ведана̄дивасена арӯпамукхенева анекавидхесу випассана̄каммат̣т̣ха̄несу екена каммат̣т̣ха̄нанайена. ‘‘т̣хапетва̄ абхиджджхам̣ нава акусалакаммапатха̄’’ти ваттаббам̣. даса̄ти ва̄ идам̣ ‘‘кусалакаммапатха̄’’ти имина̄ самбандхитаббам̣ ‘‘акусалакаммапатха̄ ча даса кусалакаммапатха̄ ча̄’’ти. ‘‘т̣хапетва̄ абхиджджха’’нти хи имина̄ва акусалакаммапатха̄нам̣ навабха̄во вутто хоти. атха ва̄ даса̄ти идам̣ убхайатха̄пи самбандхитаббам̣. абхиджджха̄ хи паха̄табба̄пи сати парин̃н̃еййатам̣ на̄тиваттатӣти. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘рӯпатан̣ха̄ пийарӯпам̣ са̄тарӯпа’’нтиа̄ди, тасма̄ са̄ та̄йа парин̃н̃еййата̄йа дуккхасаччепи сан̇гахам̣ лабхатева, паха̄таббам̣ пана упа̄да̄йа ‘‘т̣хапетва̄ абхиджджха’’нти вуттам̣. тенева̄ха ‘‘парийа̄йена пана саббепи каммапатха̄ дуккхасачча’’нти. абхиджджха̄лобха̄нам̣ паваттиа̄ка̄расиддхабхедам̣ упа̄да̄йа ‘‘име две дхамма̄’’ти вуттам̣. суттантанайена тан̣ха̄ ‘‘самудайасачча’’нти вутта̄ти а̄ха ‘‘ниппарийа̄йена самудайасачча’’нти. аппаваттӣти аппаваттинимиттама̄ха йатха̄ ‘‘ра̄гаккхайо досаккхайо’’ти (сам̣. ни. 4.314). саппаччайата̄йа сан̇кхатасабха̄ве дуккхасачче гахите аппаччайата̄йа асан̇кхатам̣ ниродхасаччам̣ пат̣ипаккхато а̄ваттати, екантаса̄вадждже а̄чайага̄милаккхан̣е самудайасачче гахите са̄ваджджа̄ вигаманам̣ апачайага̄милаккхан̣ам̣ маггасаччам̣пат̣ипаккхато а̄ваттатӣти две а̄ваттаха̄равасена ведитабба̄нӣти вуттам̣. тенева̄ха неттийам̣ (нетти. 4.ниддесава̄ра) –

‘‘екамхи падат̣т̣ха̄не, парийесати сесакам̣ падат̣т̣ха̄нам̣;

а̄ваттати пат̣ипаккхе, а̄ватто на̄ма со ха̄ро’’ти.

сабба̄ка̄рена̄ти ка̄мара̄гарӯпара̄га̄дисаббаппака̄рехи, саббато ва̄ апа̄йагаманӣйа̄диа̄ка̄рато, таттха кин̃чипи анавасесетва̄ ва̄. сабба̄ка̄ренева̄ти сабба̄ка̄рато. нӣхаритва̄ти апанетва̄, самуччхиндитва̄иччева аттхо. кан̃чи дхаммам̣ анавака̄рӣкаритва̄ти рӯпаведана̄дӣсу кан̃чи екадхаммампи авиниббхогам̣ катва̄, екекато аггахетва̄ самӯхатова гахетва̄ти аттхо. асмӣти ахамасмӣти ма̄нагга̄хавасена. со пана йасма̄ пан̃чаккхандхе ниравасесато ган̣ха̄ти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘самӯхаггахан̣а̄ка̄рена̄’’ти. йасма̄ четтха аггамаггачиттам̣ вуччати, тасма̄ а̄ха ‘‘дит̣т̣хисадисам̣ ма̄на̄нусайа’’нти. ‘‘йам̣ рӯпам̣ там̣ аха’’нтиа̄дина̄ йатха̄ дит̣т̣хи рӯпа̄дим̣ ‘‘ахамасмӣ’’ти ган̣хантӣ паваттати, евам̣ ма̄нопи ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄ти а̄ха ‘‘ма̄на̄нусайо асмӣти паваттатта̄ дит̣т̣хисадисо’’ти. париччхедакароти оса̄напариччхедакаро ито парам̣ дуккхасса̄бха̄вакаран̣ато. каммапатхадесана̄йа̄ти каммапатхамукхена паваттачатусаччадесана̄йа. манасика̄раппат̣иведхавасена̄ти випассана̄манасика̄рамаггаппат̣иведхавасена.

кусалакаммапатхава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

а̄ха̄рава̄раван̣н̣ана̄

90. а̄харатӣти (сам̣. ни. т̣ӣ. 2.2.11) а̄нети, уппа̄дети упаттхамбхети ча̄ти аттхо. ниббатта̄ти пасута̄. тато пат̣т̣ха̄йа хи локе джа̄тавоха̄ро. пат̣исандхиггахан̣ато пана пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ма̄тукуччхито никкхаманам̣, та̄ва самбхавесино. еса та̄ва габбхасеййакесу бхӯтасамбхавесивибха̄го, итаресу пана пат̣хамачитта̄дивасена вутто. самбхава-саддо четтха габбхасеййака̄нам̣ васена пасӯтипарийа̄йо, итаресам̣ васена уппаттипарийа̄йо. пат̣хамачиттапат̣хамаирийа̄патхаккхан̣есу хи те самбхавам̣ уппаттим̣ есанти упагаччханти на̄ма, на та̄ва бхӯта̄ уппаттийа̄ на суппатит̣т̣хитатта̄. бхӯта̄йева саббасо бхавесана̄йа самуччхиннатта̄. на пуна бхависсантӣти авадха̄ран̣ена ниваттитаматтхам̣ дассети, ‘‘йо ча ка̄лагхасо бхӯто’’тиа̄дӣсу (джа̄. 1.2.190) бхӯта-саддасса кхӣн̣а̄савава̄чита̄ дат̣т̣хабба̄. ва̄-саддо четтха сампин̣д̣анаттхо ‘‘аггина̄ ва̄ удакена ва̄’’тиа̄дӣсу (уда̄. 76) вийа.

йатха̄сакам̣ паччайабха̄вена аттабха̄васса пат̣т̣хапанамеветтхаа̄ха̄рехи ка̄таббаануггахоти адхиппа̄йена̄ха ‘‘вачанабхедо…пе… екойева̄’’ти. саттасса уппаннадхамма̄нанти саттассасанта̄не уппаннадхамма̄нам̣. йатха̄ ‘‘вассасатам̣ тит̣т̣хатӣ’’ти вутте ануппабандхавасена паваттатӣти вуттам̣ хоти, евам̣ т̣хитийа̄ти ануппабандхавасена паваттийа̄ти аттхо, са̄ пана авиччхедоти а̄ха ‘‘авиччхеда̄йа̄’’ти. ануппабандхадхаммуппаттийа̄ саттасанта̄но ануггахито на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘ануппанна̄нам̣ уппа̄да̄йа̄’’ти. ета̄нӣти т̣хитиануггахапада̄ни. убхайаттха дат̣т̣хабба̄ни, на йатха̄сан̇кхйам̣.

ваттхугата̄ оджа̄ ваттху вийа тена саддхим̣ а̄харитаббатам̣ гаччхатӣти вуттам̣ ‘‘аджджхохаритаббато а̄ха̄ро’’ти. ниббаттитаоджам̣ пана сандха̄йа ‘‘кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро оджат̣т̣хамакарӯпа̄ни а̄харатӣ’’ти ваккхати. ол̣а̄риката̄ апподжата̄йа, на ваттхуно тхӯлата̄йа, катхината̄йа ва̄, тасма̄ йасмим̣ ваттхусмим̣ паритта̄ оджа̄ хоти, там̣ ол̣а̄рикам̣. саппа̄дайо дуккхуппа̄даката̄йа ол̣а̄рика̄ведитабба̄. виса̄н̣а̄дӣнам̣ тивассачхад̣д̣ита̄нам̣ пӯтибхӯттата̄ мудуката̄ти ваданти, тараччхакхел̣атемиката̄йа пана татха̄бхӯта̄нам̣ тесам̣ мудуката̄. дхаммасабха̄во хеса. саса̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо тарун̣атин̣асассакха̄данато. сакун̣а̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо тин̣абӣджа̄дикха̄данато. паччантава̄сӣнам̣ сукхумо, тесан̃хи са̄капан̣н̣асуккхакурападумапаттампи а̄ха̄роти. тесам̣ параниммитавасаваттӣнам̣. сукхумотвева̄ти на кин̃чи упа̄да̄йа, атха кхо сукхумо иччева нит̣т̣хам̣ патто тато парам̣ сукхумасса абха̄вато.

ваттхувасена панеттха а̄ха̄расса ол̣а̄рикасукхумата̄ вутта̄, са̄ часса апподжамаходжата̄хи ведитабба̄ти дассетум̣ ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. париссаманти кхуда̄васена уппаннам̣ сарӣракхедам̣. винодетӣти ваттху тасса виноданаматтам̣ кароти. на пана саккоти па̄летунти сарӣрам̣ йа̄петум̣ наппахоти нисса̄ратта̄. на саккоти париссамам̣ винодетум̣ а̄ма̄сайасса апӯран̣ато.

чхаббидхопӣти имина̄ кассачипи пхассасса анавасеситаббатама̄ха. а̄ха̄рассадесана̄ккаменеветтха пхасса̄дӣнам̣ дутийа̄дита̄, на ан̃н̃ена ка̄ран̣ена̄ти а̄ха ‘‘десана̄найо ева̄’’тиа̄ди. манасо сан̃четана̄, на саттасса̄ти дассанаттхам̣ маногахан̣ам̣ йатха̄ ‘‘читтасса т̣хити (дха. са. 11), четовимутти ча̄’’ти (ма. ни. 1.69) а̄ха ‘‘маносан̃четана̄ти четана̄ ева̄’’ти. читтанти йам̣ кин̃чи читтам̣, на випа̄кавин̃н̃а̄н̣амева.

пуббе ‘‘а̄ха̄ранти паччайа’’нти вуттатта̄ ‘‘йади паччайат̣т̣хо а̄ха̄рат̣т̣хо’’тиа̄дина̄ чодети. атха касма̄ имейева чатта̄ро вутта̄ти атха касма̄ чатта̄рова вутта̄, име ева ча вутта̄ти йоджана̄. висесапаччайатта̄ти етена йатха̄ ан̃н̃е паччайадхамма̄ аттано паччайуппаннасса паччайа̄ва хонти, име пана татха̄ ча хонти ан̃н̃атха̄ ча̄ти сама̄непи паччайатте атирекапаччайа̄ хонти, тасма̄ а̄ха̄ра̄ти вутта̄ти имаматтхам̣ дассети. ида̄ни там̣ атирекапаччайатам̣ дассетум̣ ‘‘висесапаччайо хӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. висесапаччайо рӯпака̄йасса кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро упаттхамбхакабха̄вато. тена̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ (висуддхи. 2.708; пат̣т̣ха̄. ат̣т̣ха. паччайуддесаван̣н̣ана̄) ‘‘рӯпа̄рӯпа̄нам̣ упаттхамбхакаттена упака̄рака̄ чатта̄ро а̄ха̄ра̄ а̄ха̄рапаччайо’’ти. упаттхамбхакаттан̃хи сатипи джанакатте арӯпӣнам̣ а̄ха̄ра̄нам̣ а̄ха̄раджарӯпасамут̣т̣ха̄пакарӯпа̄ха̄расса ча хоти, асати пана упаттхамбхакатте а̄ха̄ра̄нам̣ джанакаттам̣ наттхӣти упаттхамбхакаттам̣ падха̄нам̣. джанайама̄нопи хи а̄ха̄ро авиччхедавасена упаттхамбхайама̄но ева джанетӣти упаттамбхакабха̄во ева а̄ха̄рабха̄во. ведана̄йа пхассо висесапаччайо. ‘‘пхассапаччайа̄ ведана̄’’ти хи вуттам̣. ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нти (уда̄. 1; ма. ни. 3.126) вачанато вин̃н̃а̄н̣ассаманосан̃четана̄. ‘‘четана̄ тивидхам̣ бхавам̣ джанетӣ’’ти хи вуттам̣. ‘‘вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти пана вачанато на̄марӯпасса вин̃н̃а̄н̣ам̣ висесапаччайа̄. на хи оккантивин̃н̃а̄н̣а̄бха̄ве на̄марӯпасса аттасамбхаво. йатха̄ха ‘‘вин̃н̃а̄н̣ан̃ча хи, а̄нанда, ма̄тукуччхисмим̣ на оккамиссатха, апи ну кхо на̄марӯпам̣ ма̄тукуччхисмим̣ самуччиссатха̄’’тиа̄ди (дӣ. ни. 2.115). вуттамеваттхам̣ суттена са̄дхетум̣ ‘‘йатха̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣.

евам̣ йадипи паччайат̣т̣хо а̄ха̄рат̣т̣хо, висесапаччайата̄йа пана име ева а̄ха̄ра̄ти вутта̄ти там̣ несам̣ висесапаччайатам̣ авибха̄гато дассетва̄ ида̄ни вибха̄гато дассетум̣ ‘‘ко панеттха̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. мукхе т̣хапитаматтойева асан̇кха̄дито, таттакенапи аббхантарасса а̄ха̄расса паччайо хоти ева. тена̄ха ‘‘ат̣т̣ха рӯпа̄ни самут̣т̣ха̄петӣ’’ти. сукхаведана̄йа хито сукхаведанийо. саббатха̄пӣти чаккхусампхасса̄дивасена. йаттака̄ пхассасса пака̄рабхеда̄, тесам̣ васена саббаппака̄ропи пхасса̄ха̄ро. йатха̄рахам̣ тиссо ведана̄ а̄харати, ана̄ха̄рако наттхи.

саббатха̄пӣти идха̄пи пхасса̄ха̄ре вуттанайа̄нуса̄рена аттхо ведитаббо. тисантативасена̄ти ка̄йадасакам̣ бха̄вадасакам̣ ваттхудасаканти тивидхасантативасена. сахаджа̄та̄дипаччайанайена̄ти сахаджа̄та̄дипаччайавидхина̄. пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ан̃хи аттана̄ сахаджа̄тана̄масса сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайавипа̄киндрийасампайуттааттхиавигатапаччайехи паччайо хонтойева а̄ха̄рапаччайата̄йа там̣ а̄ха̄ретӣ вуттам̣, сахаджа̄тарӯпесу пана ваттхуно сампайуттапаччайам̣ т̣хапетва̄ виппайуттапаччайена, сесарӯпасса ан̃н̃аман̃н̃апаччайан̃ча т̣хапетва̄ вуттанайеневайоджана̄ ка̄табба̄. та̄нӣти напум̣саканиддесо анапум̣сака̄нампи напум̣сакехи саха вачанато.

са̄сава̄ кусала̄кусалачетана̄ва вутта̄. висесапаччайабха̄вадассанам̣ хетанти. тена̄ха ‘‘ависесена пана̄’’тиа̄ди. пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣амева вуттанти еттха̄пи есева найо. йатха̄ тасса тасса пхаласса висесато паччайата̄йа етесам̣ а̄ха̄рат̣т̣хо, евам̣ ависесатопӣти дассантена ‘‘ависесена пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха там̣сампайуттатам̣самут̣т̣ха̄надхамма̄нанти техи пхасса̄дӣхи сампайуттадхамма̄нан̃чева там̣самут̣т̣ха̄нарӯпадхамма̄нан̃ча. таттха сампайуттаггахан̣ам̣ йатха̄рахато дат̣т̣хаббам̣, самут̣т̣ха̄наггахан̣ам̣ пана ависесато.

упаттхамбхенто а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхетӣти упаттхамбхентойева рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети, оджат̣т̣хамакарӯпасамут̣т̣ха̄паненева панасса упаттхамбханакиччасиддхи. пхусантойева̄ти пхусанакиччам̣ каронто ева. а̄йӯхама̄на̄ва̄ти четайама̄на̄ ева абхисандахантӣ ева. виджа̄нантамева̄ти упапаттипарикаппанавасена виджа̄нантамева а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхетӣти йоджана̄. сесапададвайепи есева найо. а̄ха̄ракиччаса̄дханан̃ча тесам̣ ведана̄диуппаттихетута̄йа аттабха̄васса паваттанамева.

ка̄йат̣т̣хапанена̄ти касма̄ вуттам̣? нану каммаджа̄дирӯпам̣ камма̄дина̄ва паваттатӣти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘каммаджанитопӣ’’тиа̄ди. упа̄диннарӯпасантатийа̄ упаттхамбханенева утучиттаджарӯпасантатӣнампи упаттхамбханасиддхи хотӣти ‘‘двиннам̣ рӯпасантатӣна’’нти вуттам̣. упаттхамбханамева сандха̄йа ‘‘анупа̄лако хутва̄’’ти ча вуттам̣. рӯпака̄йасса т̣хитихетута̄ хи йа̄пана̄ анупа̄лана̄.

сукха̄диваттхубхӯтанти сукха̄дӣнам̣ паваттит̣т̣ха̄набхӯтам̣. а̄рамман̣ампи хи васати еттха а̄рамман̣акаран̣авасена тада̄рамман̣а̄ дхамма̄ти ваттхӯти вуччати. пхусантойева̄ти идам̣ пхассасса пхусанасабха̄ватта̄ вуттам̣. на хи дхамма̄нам̣ сабха̄вена вина̄ паватти аттхи. ведана̄паваттийа̄ вина̄ сатта̄нам̣ сандха̄ваната̄ наттхӣти а̄ха ‘‘сукха̄ди…пе… хотӣ’’ти, на четтха сан̃н̃ӣбхавакатха̄йам̣ асан̃н̃ӣбхаво дассетаббо, тасса̄пи ва̄ ка̄ран̣абхӯтаведана̄паваттивасенева т̣хитийа̄ хетуно абйа̄пита̄. татха̄ хи ‘‘маносан̃четана̄…пе… бхавамӯланиппха̄данато сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ хотӣ’’ти вутта̄, тато ева ‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ виджа̄нантамева̄ти упапаттипарикаппанавасена виджа̄нантамева̄’’ти вуттова̄йаматтхоти.

чатта̄ри бхайа̄ни дат̣т̣хабба̄ни а̄дӣнававибха̄ванато. никантӣти ника̄мана̄. расатан̣хам̣ сандха̄йа вадати. са̄ хи кабал̣ӣка̄ре а̄ха̄ре балаватӣ. тенева таттха авадха̄ран̣ам̣ катам̣. бха̄йати етасма̄ти бхайам̣, никантийевабхайам̣ маха̄наттхахетуто. упагаманам̣ висайиндрийавин̃н̃а̄н̣есу висайавин̃н̃а̄н̣есу ева ча сан̇гативасена паватти, там̣ ведана̄диуппаттихетута̄йа ‘‘бхайа’’нти вуттам̣. авадха̄ран̣е пайоджанам̣ вуттанайамева. сесадвайепи есеванайо. а̄йӯханам̣ абхисандаханам̣, сам̣видха̄нантипи ваданти. там̣ бхавӯпапаттихетута̄йа ‘‘бхайа’’нти вуттам̣. абхинипа̄то таттха таттха бхаве пат̣исандхиггахан̣авасена ниббатти. со бхавӯпапаттихетука̄нам̣ саббесам̣ анаттха̄нам̣ мӯлака̄ран̣атта̄ ‘‘бхайа’’нти вутто. ида̄ни никантиа̄дӣнам̣ саппат̣ибхайатам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха никантим̣ катва̄ти а̄лайам̣ джанетва̄, тан̣хам̣ уппа̄детва̄ти аттхо.

пхасса упагаччханта̄ти чаккхусампхасса̄дибхедам̣ пхассам̣ паваттента̄. пхассасса̄диноти ка̄йасампхассавасена пхот̣т̣аббасан̇кха̄тасса пхассасса асса̄данасӣла̄. ка̄йасампхассавасена хи сатта̄нам̣ пхот̣т̣хаббатан̣ха̄ паваттатӣти дассетум̣ пхасса̄ха̄ра̄дӣнавадассане пхот̣т̣хабба̄рамман̣ам̣ уддхат̣ам̣ ‘‘паресам̣ раккхитагопитесӯ’’тиа̄дина̄. пхассасса̄диноти ва̄ пхасса̄ха̄расса̄диноти аттхо. сати хи пхасса̄ха̄ре сатта̄нам̣ пхасса̄рамман̣е асса̄до, на̄сатӣти. тена̄ха ‘‘пхассасса̄дамӯлака’’нтиа̄ди.

джа̄тинимиттасса бхайасса абхинипа̄тасабха̄вена гахитатта̄ ‘‘таммӯлака’’нти вуттам̣, камма̄йӯхананимиттанти аттхо.

абхинипататӣти абхиниббаттати. пат̣хама̄бхиниббатти хи сатта̄нам̣ таттха таттха ан̇га̄рака̄сусадисе бхаве абхинипа̄тасадисӣти. таммӯлакатта̄ти на̄марӯпаниббаттимӯлакатта̄.

татра̄ти та̄су упама̄су. бхӯтаматтхам̣ катва̄ти на парикаппитаматтхам̣, атха кхо бхӯтам̣ бхӯтапуббам̣ аттхам̣ катва̄. па̄тхеййахаттхесу гаччхантесу па̄тхеййам̣, гаччхантам̣ вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘гантва̄ па̄тхеййам̣ нит̣т̣ха̄сӣ’’ти. гантва̄ти ва̄гаманахетӯти аттхо. кхуппипа̄са̄турата̄йа гханаччха̄йам̣ руккхам̣ упагантум̣ асаматтха̄ вирал̣хаччха̄йа̄йам̣ нисӣдим̣су. на да̄ни сакка̄ там̣ майа̄ ка̄тум̣ атидуббалабха̄вато. париккхалитагатитарун̣ада̄рако кхуппипа̄са̄бхибхӯто ча, тасма̄ гаччхантойева мато.

саджа̄тимам̣сата̄йа̄ти (сам̣. ни. т̣ӣ. 2.2.63) сама̄наджа̄тимам̣сата̄йа, мануссамам̣сата̄йа̄ти аттхо. йам̣ мануссамам̣сам̣, тан̃хи локе джигуччханӣйатта̄ пат̣икулам̣. татха̄ хи там̣ вин̃н̃ӯхи ваджджитам̣, мануссамам̣сесупи н̃а̄тимам̣сам̣ айуттапарибхогата̄йа пат̣икӯлам̣, таттха̄пи путтамам̣сам̣, таттха̄пи пийапуттамам̣сам̣, таттха̄пи тарун̣амам̣сам̣, таттха̄пи а̄макамам̣сам̣, таттха̄пи агораса̄бхисан̇кхатам̣, таттха̄пи алон̣ам̣, таттха̄пи адхӯпитанти евам̣ хет̣т̣химато уттаруттарасса пат̣икӯлатарабха̄вака̄ран̣ата̄ дат̣т̣хабба̄. путтамам̣сасадисанти пат̣икӯлата̄упат̣т̣ха̄панена путтамам̣сасадисам̣ катва̄ пассати. таттха никантим̣ парийа̄дийатӣти арийамаггена а̄ха̄ре са̄пеккхам̣ кхепети.

са̄ га̄вӣти ‘‘сеййатха̄пи бхиккхаве га̄вӣ’’ти (сам̣. ни. 2.63) евам̣ сутте вуттага̄вӣ. удда̄летва̄ти уппа̄т̣етва̄. нисса̄йа тит̣т̣хатӣти пат̣иччапаччайам̣ катва̄ паваттати. дуккхадуккхата̄дивасена тин̣н̣ампи ведайита̄нам̣ дуккхабха̄вам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ведайитадуккхасса̄’’ти.

са̄дхусаммата̄пи гати випарин̣а̄масан̇кха̄радуккхата̄васена килесадуккхавасена ча маха̄парил̣а̄ха̄йева̄ти вуттам̣ ‘‘маха̄парил̣а̄хат̣т̣хена тайо бхава̄’’ти. йатха̄ упакад̣д̣хака̄ две пуриса̄, евам̣ кусала̄кусалавасена две маносан̃четана̄. йатха̄ маносан̃четана̄ на паваттати, татха̄ пат̣ипаджджанто таттха никантим̣ парийа̄дийатӣти ведитаббо.

саттисатена хата̄ ева упама̄ саттисатахатӯпама̄, тассам̣ саттисатахатӯпама̄йам̣. там̣ саттисатам̣. асса пурисасса. патитока̄сети пуримасаттӣхи патитаппадесе. дуккхасса пама̄н̣ам̣ наттхи анекасса апара̄парам̣ уппаджджанато. кхандхаджанананти кхандха̄нам̣ апара̄паруппа̄до, пат̣хама̄бхиниббатти пана пат̣исандхи ева. а̄гуча̄рӣ пурисо вийа пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄наппака̄радуккхуппа̄дасанниссайато, техи ча дуккхехи упагантаббато. сампайуттадхамма̄нам̣ памукхабха̄вена паваттийа̄ ‘‘вин̃н̃а̄н̣асса дуккхуппа̄доти вутта̄. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄’’ти (дха. па. 1, 2) йатха̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄йатим̣ пат̣исандхивасена на паваттати, евам̣ каран̣ам̣ таттха никантипарийа̄да̄нам̣ дат̣т̣хаббам̣.

парин̃н̃а̄там̣ ваттхӯти дуккхасаччама̄ха. пан̃чака̄магун̣ико ра̄готи пан̃чака̄магун̣а̄рамман̣о ра̄го. парин̃н̃а̄то хотӣти париччхиджджа джа̄нанена саматикканто хоти. расатан̣ха̄йа хи саммадева вигата̄йа рӯпатан̣ха̄дайопи вигата̄йева хонти. татха̄ ча сати ка̄мара̄гасам̣йоджанам̣ самуччхиннамева хоти, евам̣ каран̣ам̣ таттха никантипарийа̄да̄нам̣ дат̣т̣хаббам̣. парин̃н̃а̄бхисамайе хи сиддхе паха̄на̄бхисамайо сиддхо ева̄ти. пахӣне ча ка̄мара̄гасам̣йоджане орамбха̄гийасам̣йоджана̄нам̣ лесопи на̄васиссатӣти дассенто а̄ха ‘‘наттхи там̣ сам̣йоджана’’нтиа̄ди. тена кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рапарин̃н̃а̄ ана̄га̄митам̣ па̄петӣти дассети. сеса̄ха̄рапарин̃н̃а̄ пана арахаттанит̣т̣ха̄ ева̄ти дассенто ‘‘пхассе бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха. таттха тиссо тан̣ха̄ти ка̄матан̣ха̄ рӯпатан̣ха̄ арӯпатан̣ха̄ти има̄ тиссо тан̣ха̄.

‘‘пуриматан̣ха̄самудайа̄’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘катха’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха тан̣ха̄паччайаниббатта̄ти тан̣ха̄паччайа̄ ниббатта̄. пат̣исандхиккхан̣е пуриматан̣ха̄самудайа̄ а̄ха̄ра̄нам̣ самудайадассаненева паваттиккхан̣епи упа̄диннакаа̄ха̄расамудайо дассито хотӣти там̣ ана̄маситва̄ анупа̄диннака̄нам̣ тан̣ха̄самудайам̣ дассетум̣ ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. идха̄ти имасмим̣ сутте мисситва̄ катхита̄ ависеситатта̄. сахаджа̄татан̣ха̄паччайаниббаттоти еттха сахаджа̄таггахан̣ам̣ асахаджа̄татан̣ха̄паччайаниббаттопи анупа̄диннакаа̄ха̄ро лаббхатӣти дассанаттхам̣. со пана асахаджа̄татан̣ха̄паччайаниббаттата̄са̄ман̃н̃енапи йатха̄вуттаупа̄диннака̄ха̄рена сам̣сайам̣ джанеййа̄ти на уддхат̣о, на ча етам̣ ка̄ран̣ам̣ ‘‘ра̄гам̣ упанисса̄йа доманассам̣ уппаджджатӣ’’ти вачанато, тан̣хопаниссайапат̣игхачиттасамут̣т̣ха̄на̄йа ча оджа̄йа васена анупа̄диннакаа̄ха̄расса лаббханато. катхам̣ пана тан̣ха̄ оджа̄йа упаниссайапаччайо; на хи пат̣т̣ха̄не каттхачи рӯпасса упаниссайапаччайо вутто аттхӣти. на̄йам̣ виродхо ‘‘йасмим̣ сати йам̣ хоти, со тасса упаниссайо’’ти суттантанайасса адхиппетатта̄ йатха̄вуттаттхасамбхавато. тенева̄ха ‘‘имисса̄…пе… тан̣ха̄йа ниродхена̄’’ти.

ка̄ран̣е саббасо нируддхе пхалампи саббасо нируджджхатӣти а̄ха ‘‘а̄ха̄раниродхо пан̃н̃а̄йатӣ’’ти. а̄ха̄ра̄нам̣ дуккхасаччекадесатта̄ а̄ха̄раггахан̣ам̣ дуккхасаччаггахан̣амева хотӣти а̄ха ‘‘идха чатта̄рипи сачча̄ни сарӯпенева вутта̄нӣ’’ти. саччадесана̄ дуккха̄дӣнам̣ йа̄вадева парин̃н̃еййа̄дибха̄васандассанаттха̄, тасма̄ джара̄маран̣а̄дӣсу парин̃н̃еййа̄дибха̄во асаммохато саллаккхетабботи дассенто ‘‘саббаттха асаммуйхантена сачча̄ни уддхаритабба̄нӣ’’ти а̄ха.

а̄ха̄рава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

саччава̄раван̣н̣ана̄

91. йена йена парийа̄йена бйа̄каротӣти йена йена дуккха̄диджара̄маран̣а̄дипарийа̄йена арийасачча̄ни сан̇кхепато ча виттха̄рато ча катхети. дуккханти дуккхасаччам̣ дуккхам̣, на дуккхаматтам̣.

саччава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

джара̄маран̣ава̄раван̣н̣ана̄

92. тесам̣ тесанти бйа̄паниччха̄васена̄йам̣ ниддесо като, тасма̄ йатха̄ ‘‘га̄мо га̄мо раман̣ӣйо’’ти вутте раман̣ӣйата̄йа та̄диса̄ саббепи га̄ма̄ сан̇гахам̣ гаччханти, евам̣ ‘‘тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ джа̄тӣ’’ти вутте джа̄тисан̇кха̄тавика̄равасена саббепи сатта̄ сан̇гахам̣ гаччханти. тена̄ха ‘‘сан̇кхепато анекесам̣ сатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣аниддесо’’ти.

гатиджа̄тивасена̄ти (сам̣. ни. т̣ӣ. 2.1.2) пан̃чагативасена, таттха̄пи екека̄йа гатийа̄ кхаттийа̄дибхуммадева̄дихаттхиа̄диджа̄тивасена ча. никиййанти сатта̄ еттха, етена ва̄ти ника̄йо, готтачаран̣а̄дивибха̄го. джара̄йа сабха̄во на̄ма вайоха̄ни, тасма̄ джара̄ти вайоха̄нисан̇кха̄тасса сабха̄васса ниддесо, па̄кат̣аджара̄васена ниддесо кхан̣д̣ичча̄дивасена гахан̣ато. джӣран̣амева джӣран̣ата̄, джӣрантасса ва̄ а̄ка̄ро та̄-саддена вутто. тена̄ха ‘‘айам̣ а̄ка̄раниддесо’’ти. данта̄дӣнам̣ васена кхан̣д̣ам̣ джа̄там̣ етасса̄ти кхан̣д̣ито, пуггало. тасса бха̄во кхан̣д̣иччам̣. палитам̣ етасса аттхӣти палито, тасса бха̄во па̄личчам̣. вали тачо етасса̄ти валиттачо, тасса бха̄во валиттачата̄. име кхан̣д̣ичча̄дайо джара̄. вика̄ра̄нам̣ дассанавасена̄ти випаттидассанавасена. ва̄тасса̄ти махато ва̄таккхандхасса. кхан̣д̣ичча̄дивасена гатамагго па̄кат̣о, тасма̄ кхан̣д̣ичча̄диггахан̣ам̣ джара̄йа киччаниддесоти вуттанти дассети. на ча кхан̣д̣ичча̄дӣнева джара̄ти калалака̄лато пабхути пуримарӯпа̄нам̣ джара̄паттаккхан̣е уппаджджама̄на̄ни паччхимарӯпа̄ни парипаккарӯпа̄нурӯпа̄ни парин̣атапарин̣ата̄ни уппаджджантӣти ануккамена супарин̣атарӯпа̄нам̣ парипа̄кака̄ле уппаджджама̄на̄ни кхан̣д̣ичча̄дисабха̄ва̄ни уппаджджанти, та̄ни удака̄димаггесу тин̣аруккхасам̣бхаггата̄дайо вийа парипа̄кагатамаггасан̇кха̄тесу парипаккарӯпесу уппанна̄ни ‘‘джара̄йа гато магго’’иччева вутта̄ни, на джара̄ти.

пакатийа̄ти пхалавипаччанапакатийа̄, джара̄йа ва̄ па̄пун̣итаббам̣ пхаламевапакати, та̄йа джара̄ дӣпита̄. суппасанна̄нӣти сут̣т̣ху пасанна̄ни. тамева суппасаннатам̣ киччато дассетум̣ ‘‘сукхумампӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тиккхависадата̄ хи тесам̣ индрийа̄нам̣ суппасанната̄. а̄лул̣ита̄нӣти а̄кула̄ни. ависада̄нӣти абйатта̄ни.

ка̄мам̣ рӯпадхаммесупи кхан̣икаджара̄ дурупалаккхита̄ пат̣иччханна̄ва, са̄ пана йасма̄ санта̄навасена паваттийа̄ парибйатта̄ва хотӣти ‘‘па̄кат̣аджара̄’’иччева вутта̄. авӣчи нирантара̄ джара̄ авӣчиджара̄ сати санта̄не сатта̄нам̣ ануппабандхато. тато ан̃н̃есӯти мандадасака̄дӣсу пуббадасака̄дипариччхедато ан̃н̃есу йатха̄вуттесу. антарантара̄ти тесу ева вуттаппака̄ресу пуримадасака̄дито паччхимадасака̄дӣнам̣ антарантара̄. ван̣н̣ависеса̄дӣнанти ван̣н̣ависесасан̣т̣ха̄нависесасампхассависеса̄дӣнам̣.

вачанакавасена̄ти ка-ка̄рена хи падам̣ вад̣д̣хетва̄ вуттам̣, тасма̄ чаванам̣ чутӣти вуттам̣ хоти. там̣ пана екачатупан̃чавока̄рабхавесу чутийа̄ ависесато гахан̣анти а̄ха ‘‘екачатупан̃чаккхандха̄нам̣ са̄ман̃н̃авачана’’нти. чаванакавасена̄ти ва̄ чаванакасса пуггаласса васена̄ти аттхо. чаванамева чаваната̄ти а̄ха ‘‘бха̄вавачанена̄’’ти. лаккхан̣анидассананти вайасан̇кха̄тасса лаккхан̣асса нидассанам̣. чавантасса ва̄ а̄ка̄ро та̄-саддена вутто ‘‘чаваната̄’’ти. бхиджджанам̣ бхедоти вуттам̣ ‘‘чутиккхандха̄нам̣ бхан̇гуппаттипаридӣпана’’нти. йатха̄ бхиннасса гхат̣асса кеначи парийа̄йена гханагхат̣абха̄вена т̣ха̄нам̣ наттхи, евам̣ бхинна̄нам̣ кхандха̄нанти чаванам̣ антарахитам̣ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘антарадха̄нанти…пе… паридӣпана’’нти. йо маччӯти вуччати бхедо, йан̃ча маран̣ам̣ па̄н̣ача̄го, тадубхайам̣ екаджджхам̣ катва̄ вуттам̣ ‘‘маччу маран̣а’’нти евам̣ ва̄ еттха аттхо дат̣т̣хаббо. ка̄ласса антакасса кирийа̄ти йа̄ локе вуччати, са̄ чути, маран̣анти аттхо. чаванака̄ло ева ва̄ анатиккаманӣйатта̄ висесена ка̄лоти вуттоти тасса кирийа̄ аттхато чутиккхандха̄нам̣ бхедаппаттийева. ‘‘чути чаваната̄’’тиа̄дина̄ пуббе воха̄рамиссакена ниддит̣т̣хам̣.

ида̄ни ниббаттитапараматтханайенева ниддесоти дассетум̣ ‘‘параматтхена дӣпету’’нти вуттам̣. ‘‘чаванакавасена̄’’тиа̄дина̄ хи пуггалавасена ча воха̄ра̄дхит̣т̣ха̄на̄ сам̣ван̣н̣ана̄ ката̄. на кин̃чи кал̣еварам̣ никкхипаки опапа̄тика̄нам̣ чутиккхандха̄нам̣ антарадха̄намевахоти, тато парам̣ утусамут̣т̣ха̄нарӯпасантати на паваттати. ‘‘джа̄тисамудайа̄’’тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ ‘‘тан̣ха̄самудайа̄’’тиа̄дӣсу вуттанайанева сакка̄ вин̃н̃а̄тунти на вуттам̣.

джара̄маран̣ава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

джа̄тива̄раван̣н̣ана̄

93. джа̄йанат̣т̣хена̄тиа̄ди а̄йатанавасена йонивасена ча двӣхи двӣхи падехи саббасатте парийа̄дийитва̄ джа̄тим̣ дассетум̣ вуттам̣. саммохавиноданийам̣ (вибха. ат̣т̣ха. 191) пана ‘‘джа̄йама̄накавасена джа̄ти, сан̃джа̄йанавасена сан̃джа̄тӣ’’ти вуттатта̄ таттха екекенева падена саббасатте парийа̄дийитва̄ джа̄тим̣ дассетӣти дат̣т̣хаббам̣. сампун̣н̣а̄ джа̄ти сан̃джа̄тӣти катва̄ ‘‘са̄ парипун̣н̣а̄йатанавасена йутта̄’’ти вуттам̣. етенева кевалам̣ джа̄тисаддена вутта̄йа джа̄тийа̄ апарипун̣н̣а̄йатаната̄ дат̣т̣хабба̄. абхибйатта̄ ниббатти абхиниббатти, па̄кат̣а̄ ниббаттӣти аттхо. ‘‘тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣…пе… абхиниббаттӣ’’ти саттавасена паваттатта̄ воха̄радесана̄.

татра татра̄ти еттха чатувока̄рабхаве двиннам̣, екавока̄рабхаве двиннам̣, сесарӯпадха̄туйам̣ пат̣исандхиккхан̣е уппаджджама̄на̄нам̣ пан̃чаннам̣, ка̄мадха̄туйам̣ викала̄викалиндрийавасена саттаннам̣ наваннам̣ дасаннам̣, пуна дасаннам̣, ека̄дасаннан̃ча а̄йатана̄нам̣ васена сан̇гахо ведитаббо. йадипи чутиккхандха̄ анантара̄нам̣ пат̣исандхикадхамма̄нам̣ анантара̄дина̄ паччайа̄ хонти, йе пана самудайа̄ аджанака̄, те еттха упапаттибхавоти адхиппета̄. джанако ева бхавоти адхиппетоти дассенто ‘‘джа̄тийа̄ паччайабхӯто каммабхаво ведитаббо’’ти а̄ха.

джа̄тива̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

бхавава̄раван̣н̣ана̄

94. бха̄ванабхаванат̣т̣хена бхаво дувидхо. таттха каммабхаво ‘‘бхавати етасма̄ упапаттибхаво’’ти бха̄ванат̣т̣хена бхаво. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана упапаттибхавам̣ ‘‘бхаватӣти бхаво’’ти ватва̄ тасса ка̄ран̣атта̄ каммам̣ пхалӯпача̄рена бхавоти айаматтхо вутто, убхайаттха̄пи упапаттибхавахетубха̄ванеттха каммасса каммабхавапарийа̄йоти дасситам̣ хоти. саббатха̄пӣти бха̄ванабхаванакусала̄кусалаупапаттисампаттибхавахӣнапан̣ӣта̄дина̄ саббаппака̄ренапи. ка̄мабхавоти вуттам̣ ка̄матан̣ха̄хетукато ка̄матан̣ха̄йа а̄рамман̣абха̄вато ча. рӯпабхавӯпагакаммам̣ рӯпабхаво, татха̄ арӯпабхавӯпагакаммам̣ арӯпабхаво, там̣там̣ниббаттаккхандха̄ рӯпа̄рӯпупаттибхава̄, рӯпа̄рӯпабхавабха̄во пана тесам̣ ‘‘ка̄мабхаво’’ти еттха вуттанайенева ведитаббо.

бхавава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

упа̄да̄нава̄раван̣н̣ана̄

95. упа̄да̄нанти чатуббидхампи упа̄да̄нам̣. йатха̄ хи ка̄масса̄давасена, бхавасса̄давасена ва̄ там̣там̣сугатибхавӯпагам̣ каммам̣ каронтасса ка̄мупа̄да̄нам̣, евам̣ уччхеда̄димиччха̄бхинивесавасена̄ти чатта̄рипи упа̄да̄на̄ни йатха̄рахам̣ тасса тасса кусалакаммабхавасса упаниссайавасенева паччайа̄ хонти, акусалакаммабхавасса асахаджа̄тасса анантарасса упаниссайавасенапи а̄рамман̣авасенапи. сахаджа̄тасса ка̄мупа̄да̄нам̣ сахаджа̄та-ан̃н̃аман̃н̃а-ниссайа-сампайутта-аттхи-авигата-хету-васена саттадха̄, сесаупа̄да̄на̄ни таттха хетупаччайабха̄вам̣ паха̄йа маггапаччайам̣ паккхипитва̄ саттадха̄ва паччайа̄ хонти. анантарасса пана анантарасаманантараанантарӯпаниссайанаттхивигата̄севанавасена паччайа̄ хонти. тассидампи сахаджа̄та̄дӣти а̄ди-саддена сан̇гахитанти дат̣т̣хаббам̣. ваттхука̄мам̣ упа̄дийати читтам̣, пуггало ва̄ етена̄ти аттхо. танти ваттхука̄мам̣. ка̄метӣти ка̄мо ча со упа̄дийатӣти упа̄да̄нан̃ча̄ти йоджана̄. вуттанайена̄ти абхидхамме вуттанайена.

сассато атта̄ти идам̣ пуримадит̣т̣хим̣ упа̄дийама̄нам̣ уттарадит̣т̣хим̣ нидассетум̣ вуттам̣. йатха̄ еса̄ дит̣т̣хи дал̣хӣкаран̣авасена пуримам̣ пуримам̣ уттара̄ уттара̄ упа̄дийати, евам̣ ‘‘наттхи динна’’нтиа̄дика̄пӣти. аттаггахан̣ам̣ пана аттава̄дупа̄да̄нанти найидам̣ дит̣т̣хупа̄да̄надассананти дат̣т̣хаббам̣. локо ча̄ти аттаггахан̣авинимуттагахан̣ам̣ дит̣т̣хупа̄да̄набхӯтам̣ идха пуримадит̣т̣хиуттарадит̣т̣хивачанехи вуттанти ведитаббам̣. саббадит̣т̣хигатасса ‘‘дит̣т̣хупа̄да̄на’’нти етам̣ адхивачанам̣ ‘‘сабба̄пи дит̣т̣хи дит̣т̣хупа̄да̄на’’нти вачанато.

сӣлаббатам̣ упа̄дийантӣти сӣлаббатам̣ ‘‘суддхимагго’’ти упа̄дийанти. етена миччха̄бхинивесена. сайам̣ ва̄ там̣ миччха̄бхинивесасахагатам̣. сӣлаббатасахачаран̣ато сӣлаббатан̃ча там̣ дал̣хагга̄хабха̄вато упа̄да̄нан̃ча̄ти сӣлаббатупа̄да̄нам̣. евам̣ суддхӣти абхинивесатоти евам̣ госӣлаговата̄дичаран̣ена сам̣са̄расуддхӣти абхинивесабха̄вато. етена там̣ сахачаран̣ато абхинивесасса там̣садда̄рахатам̣ дассети.

вадантӣти ‘‘аттхи ме атта̄’’тиа̄дина̄ вохаранти. етена дит̣т̣хигатена. аттава̄даматтамева̄ти атта̄ти ва̄ча̄маттамева. етена ва̄ча̄ваттхуматтаметам̣, йадидам̣ ба̄хиракапарикаппито атта̄ти дассети.

тан̣ха̄ ка̄мупа̄да̄насса̄ти еттха ‘‘таттха катамам̣ ка̄мупа̄да̄нам̣? йо ка̄месу ка̄маччхандо ка̄мара̄го ка̄манандӣ ка̄матан̣ха̄ ка̄маснехо ка̄мапарил̣а̄хо ка̄мамуччха̄ ка̄маджджхоса̄нам̣. идам̣ вуччати ка̄мупа̄да̄на’’нти вачанато тан̣ха̄дал̣хаттам̣ ка̄мупа̄да̄нам̣. тан̣ха̄дал̣хаттанти ча пуриматан̣ха̄упаниссайапаччайато дал̣хабхӯта̄ уттаратан̣ха̄ ева. кечи пана̄ху –

‘‘аппаттависайапаттхана̄ тан̣ха̄ андхака̄ре чорассахаттхаппаса̄ран̣ам̣ вийа, сампаттависайаггахан̣ам̣ упа̄да̄нам̣ тассева бхан̣д̣аггахан̣ам̣ вийа̄’’ти. аппиччхасантут̣т̣хипат̣ипаккха̄ ете дхамма̄ парийесана̄раккхадуккхамӯла̄ни, тасма̄ вутталаккхан̣а̄ тан̣ха̄ вутталаккхан̣ассева упа̄да̄насса ана̄нантарасса упаниссайавасена паччайо, а̄рамман̣а̄дивасенапи паччайо хотийева, анантара̄дӣнам̣ пана анантара̄дивасена паччайо. саббассапи хи лобхасса тан̣ха̄парийа̄йопи ка̄мупа̄да̄напарийа̄йопи лаббхатева̄ти. авасеса̄нанти дит̣т̣хупа̄да̄на̄дӣнам̣. сахаджа̄та̄дивасена̄ти сахаджа̄та̄нам̣ сахаджа̄та̄дивасена, асахаджа̄та̄нам̣ анантараупаниссайа̄дивасена̄ти саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣.

упа̄да̄нава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

тан̣ха̄ва̄раван̣н̣ана̄

96. ‘‘чаккхусампхассо’’тиа̄ди пхассасса ма̄тито на̄мам̣ вийа путтасса ваттхуто тасса ниссайабха̄вена уппаттихетутта̄, а̄рамман̣ам̣ пана кевалам̣ уппаттихетӯти вуттам̣ ‘‘сет̣т̣хи…пе… на̄ма’’нти. ка̄мара̄габха̄вена̄ти ваттхука̄масса раджджанавасена. рӯпам̣ асса̄дентӣти рупа̄рамман̣ам̣ тан̣ха̄бхинандана̄васена абхирамама̄на̄ ева асса̄дентӣ. ниччантиа̄дина̄ дит̣т̣ха̄бхинандана̄мукхена рӯпам̣ абхирамантӣ. печча на бхависсатӣти бхиджджитва̄ на хоти пуна ануппаджджанато. татха̄ саддакан̣ха̄дайопӣти йатха̄ рӯпатан̣ха̄ ка̄мара̄габха̄вена сассатара̄гавасена уччхедара̄гавасена̄ти ча паваттийа̄ тиссо тан̣ха̄, татха̄ саддатан̣ха̄ гандхарасапхот̣т̣хаббадхамматан̣ха̄пи. тан̣ха̄вичарита̄нӣти тан̣ха̄самуда̄ча̄ра̄, самуда̄ча̄равасена паваттатан̣ха̄ти аттхо.

аджджхаттикассупа̄да̄йа̄ти (вибха. ат̣т̣ха. 973; сам̣. ни. т̣ӣ. 2.2.2) аджджхаттикам̣ кхандхапан̃чакам̣ упа̄да̄йа. упайогаттхе хи идам̣ са̄мивачанам̣. асмӣти хотӣти йадетам̣ аджджхаттам̣ кхандхапан̃чакам̣ упа̄да̄йа тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена самӯхага̄хато асмӣти евам̣ хоти, тасмим̣ сатӣти аттхо. иттхасмӣти хотӣти кхаттийа̄дӣсу ‘‘идам̣пака̄ро аха’’нти евам̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена хотӣти идаметтха анупанидха̄йа гахан̣ам̣. евама̄дина̄ти а̄ди-саддена ‘‘евам̣смӣти, ан̃н̃атха̄смӣти, бхависсанти, иттхам̣ бхависсанти, евам̣ бхависсанти, ан̃н̃атха̄ бхависсанти, асасмӣти, сатасмӣти, сийанти, иттхам̣ сийанти, евам̣ сийанти, ан̃н̃атха̄ сийанти, апа̄хам̣ сийанти, апа̄хам̣ иттхам̣ сийанти, апа̄хам̣ евам̣ сийанти, апа̄хам̣ ан̃н̃атха̄ сийа’’нти (вибха. 973) имесам̣ тан̣ха̄вичарита̄нам̣ гахан̣ам̣. таттха евам̣смӣти идам̣ самато упанидха̄йа гахан̣ам̣, йатха̄ айам̣ кхаттийо, йатха̄ айам̣ бра̄хман̣о, евам̣ ахампӣти аттхо. ан̃н̃атха̄смӣти идам̣ асаман̣о упанидха̄йа гахан̣ам̣, йатха̄ айам̣ кхаттийо, йатха̄ айам̣ бра̄хман̣о, тато ан̃н̃атха̄ ахам̣ хӣно ва̄ адхико ва̄ти аттхо. ити има̄ни пуббе вутта̄ни двети ета̄ни паччуппаннавасена чатта̄ри тан̣ха̄вичарита̄ни. бхависсантиа̄дӣни пана чатта̄ри ана̄гатавасена вутта̄ни. тесам̣ пуримачатукке вуттанайенева аттхо ведитаббо. асасмӣти асатӣти асам̣. ниччассетам̣ адхивачанам̣, тасма̄ сассато асмӣти аттхо. сатасмӣти сӣдатӣти сатам̣. аниччассетам̣ адхивачанам̣, тасма̄ асассато асмӣти аттхо. ити има̄ни две сассатуччхедавасена вутта̄ни. ито пара̄ни сийантиа̄дӣни чатта̄ри сам̣сайапаривитаккавасена вутта̄ни, та̄ни пуримачатукке вуттанайена аттхато ведитабба̄ни. апа̄хам̣ сийантиа̄дӣни чатта̄ри ‘‘апи на̄ма̄хам̣ бхавеййа’’нти евам̣ паттхана̄каппанавасена вутта̄ни, та̄ни пуримачатукке вуттанайенева ведитабба̄ни.

еттха ча сассатуччхедавасена вутта̄ две дит̣т̣хисӣса̄ на̄ма, асми, бхависсам̣, сийам̣, апа̄хам̣ сийанти ете пана чатта̄ро суддхасӣса̄ ева, ‘‘иттхасмӣ’’тиа̄дайо тайо тайоти два̄даса сӣсамӯлака̄ на̄ма. евамета̄ни две дит̣т̣хисӣса̄, чатта̄ро суддхасӣса̄, два̄даса сӣсамӯлака̄ти аджджхаттикассупа̄да̄йа ат̣т̣ха̄расса тан̣ха̄вичарита̄ни ведитабба̄ни.

ба̄хирассупа̄да̄йа̄ти ба̄хирам̣ кхандхапан̃чакам̣ упа̄да̄йа. идампи хи упайогаттхе са̄мивачанам̣. имина̄ти имина̄ рупена ва̄…пе… вин̃н̃а̄н̣ена ва̄ти евам̣ рӯпа̄дӣсу екамева ‘‘аха’’нти, итарам̣ кин̃чанапалибодхабха̄вена гахетва̄ тан̣ха̄дивасена ‘‘асмӣ’’ти абхинивисати, ‘‘имина̄’’ти айаметтха висесо. асмӣти имина̄ кхаггена ва̄ чхаттена ва̄ абхисекена ва̄ ‘‘кхаттийохамасмӣ’’ти абхинивисати. ба̄хирарӯпа̄диниссита̄нӣти ба̄хира̄ни парасантатипарийа̄панна̄ни рӯпаведана̄дӣни ниссита̄ни. ат̣т̣ха̄раса̄ти имина̄ ‘‘асмӣ’’тиа̄динайаппаватта̄ни ат̣т̣ха̄раса, та̄ни пуббе вуттанайенева ведитабба̄ни. ‘‘имина̄’’ти хи айамеветтха висесо, тасма̄ ‘‘две дит̣т̣хисӣса̄’’тиа̄дина̄ вуттанайенева ниддха̄ретва̄ ведитабба̄. убхайам̣ пана екаджджхам̣ катва̄ а̄ха ‘‘чхаттим̣са̄’’ти.

ниддесаттхена̄ти ‘‘чхайиме а̄вусо тан̣ха̄ка̄йа̄’’тиа̄диниддесапа̄л̣ийа̄ аттхавачанена. ниддесавиттха̄ра̄ти тасса ча ниддесасса ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритавасена виттха̄рена. виттха̄расса ча пуна сан̇гахатоти двӣхи а̄ка̄рехи виттха̄ритасса ат̣т̣ха̄расатан̣ха̄вичаритапабхедасса чхал̣ева тиссойева̄ти ча пуна сан̇гахан̣ато ча.

випа̄каведана̄ адхиппета̄ висесато атта̄нам̣ асса̄детаббато. тамева хисса̄ асса̄детаббатам̣ пака̄сетум̣ ‘‘катха’’нтиа̄ди вуттам̣. асса̄данена̄ти абхиратийа̄. мама̄йанта̄ти дхана̄йанта̄. читтака̄ра̄дӣнанти а̄ди-саддена ит̣т̣хаван̣н̣а̄рамман̣ада̄йака̄нам̣ сан̇гахо. сиппасандассанака̄дӣнанти а̄ди-саддена веджджа̄дӣнам̣ сан̇гахо. веджджа̄ хи раса̄йатаноджа̄васена тадупаттхамбхитавасена ча дхамма̄рамман̣асса да̄йака̄. сва̄йам̣ а̄ди-саддо ‘‘вӣн̣а̄ва̄дака̄дӣ’’тиа̄дина̄ паччекан̃ча йоджетаббо, путтам̣ мама̄йанта̄ти путтам̣ сампийа̄йанта̄. путто вийа четтха ведана̄ дат̣т̣хабба̄, саппа̄йасаппикхӣра̄дӣни вийа ведана̄йа паччайабхӯта̄ни ит̣т̣харӯпа̄диа̄рамман̣а̄ни, дха̄ти вийа рӯпа̄дичхал̣а̄рамман̣ада̄йака̄ читтака̄ра̄дайо дат̣т̣хабба̄.

тан̣ха̄ва̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ведана̄ва̄раван̣н̣ана̄

97. чаккхусампхассаджа̄ ева ведана̄ атӣта̄дибхедабхинна̄ ра̄сивасена екаджджхам̣ гахетва̄ еко ведана̄ка̄йо йатха̄ ведана̄ккхандхо, евам̣ сотасампхассаджа̄дика̄ти па̄л̣ийам̣ ‘‘чхайиме а̄вусо ведана̄ка̄йа̄’’ти вуттанти а̄ха ‘‘ведана̄ка̄йа̄ти ведана̄самӯха̄’’ти. чаккхусампхассато джа̄та̄ чаккхусампхассаджа̄ ведана̄. са̄ пана упа̄динна̄пи анупа̄динна̄пи, тадубхайассапи сан̇ган̣хантена аттхаван̣н̣ана̄йа кататта̄ а̄ха ‘‘айам̣ та̄веттха саббасан̇га̄хикакатха̄’’ти. ида̄ни ‘‘випа̄кавидхи айа’’нти упа̄диннайева ган̣ханто ‘‘випа̄кавасена̄’’тиа̄дима̄ха. манодва̄ре мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусампайутта̄ти тада̄рамман̣амановин̃н̃а̄н̣адха̄тусампайутта̄.

авасеса̄нанти сампат̣иччхана̄диведана̄нам̣. упаниссайа̄дӣти а̄ди-саддена анантара̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. анантара̄нан̃хи анантара̄дивасена, итаресам̣ упаниссайавасена пхассо паччайо хоти, манодва̄ре пана тада̄рамман̣аведана̄нам̣ маносампхассо упаниссайавасена паччайо. адва̄рика̄нанти два̄рарахита̄нам̣. на хи пат̣исандхиа̄диведана̄нам̣ кин̃чи два̄рам̣ аттхи. сахаджа̄таманосампхассасамудайа̄ти етенасса та̄сам̣ сахаджа̄такот̣ийа̄ паччайабха̄вама̄ха.

ведана̄ва̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пхассава̄раван̣н̣ана̄

98. чаккхум̣ нисса̄йа уппанно сампхассо чаккхусампхассо. пан̃чаваттхука̄ти чаккха̄дипан̃чаваттхука̄ чаккха̄дипан̃чаваттхусанниссайа̄. ‘‘упа̄диннакакатха̄ еса̄’’ти ба̄вӣсатиггахан̣ам̣, паваттикатха̄бха̄вато локийаггахан̣ам̣. випа̄каманасампайуттапхасса̄ти випа̄камановин̃н̃а̄н̣асампайутта̄ пхасса̄. паччайуппаннена вийа паччайенапи упа̄диннакенева бхавитаббанти ‘‘чханнам̣ чаккха̄дӣнам̣ а̄йатана̄на’’нти вуттам̣.

пхассава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сал̣а̄йатанава̄раван̣н̣ана̄

99. нидассанаматтан̃четам̣, тасма̄ йатха̄ еттха арӯпалока̄пеккха̄йа чхат̣т̣ха̄йатанан̃ча сал̣а̄йатанан̃ча сал̣а̄йатананти екасесо иччхитаббо, евам̣ йесам̣ паччайуппанно упа̄динно, паччайо пана анупа̄диннотипи иччхитаббо. тесам̣ матена ба̄хира̄йатанавасенапи екасесо ведитаббо ‘‘чхат̣т̣ха̄йатанан̃ча сал̣а̄йатанан̃ча сал̣а̄йатанан̃ча сал̣а̄йатана’’нти. висуддхимаггопи имасса а̄гамасса аттхасам̣ван̣н̣ана̄ти а̄ха ‘‘висуддхимагге…пе… вуттанайамева̄’’ти. еса найо ан̃н̃аттха̄пи висуддхимаггаггахан̣е.

сал̣а̄йатанава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

на̄марӯпава̄раван̣н̣ана̄

100. наманалаккхан̣анти а̄рамман̣а̄бхимукхам̣ наманасабха̄вам̣ тена вина̄ апаваттанато. руппанам̣ сӣта̄дивиродхипаччайасаннипа̄те висадисуппатти. име пана тайотиа̄дина̄ саббачиттуппа̄даса̄дха̄ран̣авасенева там̣сан̇кха̄раккхандхаггахан̣ам̣, тасма̄ йе йаттха аса̄дха̄ран̣а̄, тепи аттхато гахита̄йева̄ти дассети.

упа̄дийитва̄ти паччайе катва̄. паччайакаран̣амева хи паччайуппаннасса паччайабхӯтадхамма̄нам̣ упа̄дийанам̣. самӯхасамбандхе са̄мивачанам̣ етанти ‘‘самӯхаттхе етам̣ са̄мивачана’’нти вуттам̣ тена вина̄ самбандхасса абха̄вато. тена̄ти тасма̄. там̣ саббампӣти там̣ бхӯтупа̄да̄йапабхедам̣ саббампи саттавӣсативидхам̣. йасса на̄масса̄ти чатувока̄рабхаве на̄масса. вин̃н̃а̄н̣ампи таппарийа̄паннамева ведитаббам̣. рӯпасса̄ти екавока̄рабхаве рӯпасса. вин̃н̃а̄н̣ам̣ пана пан̃чавока̄рабхаве сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣амева. йасса пан̃чавока̄рабхаве на̄марӯпасса. тасса васена̄ти сахаджа̄тасса сахаджа̄та̄дивасена, анантарасса анантара̄дивасена, итарасса упаниссайа̄дивасена тасса на̄масса йатха̄рахам̣ тасса тасса вин̃н̃а̄н̣асса паччайабха̄во ведитаббо.

на̄марӯпава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

вин̃н̃а̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄

101. тебхӯмакавипа̄каггахан̣е ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. сан̇кха̄ро йасса вин̃н̃а̄н̣асса̄ти еттха ат̣т̣хавидхопи ка̄ма̄вачарапун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро сол̣асавидхасса ка̄ма̄вачаравипа̄кавин̃н̃а̄н̣асса, пан̃чавидхопи рӯпа̄вачарапун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро пан̃чавидхасса рӯпа̄вачаравипа̄кавин̃н̃а̄н̣асса, два̄дасавидхопи апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро саттавидхасса акусалавипа̄кавин̃н̃а̄н̣асса, чатуббидхопи а̄нен̃джа̄бхисан̇ка̄ро чатуббидхасса арӯпа̄вачаравипа̄кавин̃н̃а̄н̣асса йатха̄рахам̣ пат̣исандхипаваттӣсу каммапаччайена чева упаниссайапаччайена ча паччайо хоти. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге (висуддхи. 2.620) вуттанайена ведитаббо.

вин̃н̃а̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сан̇кха̄рава̄раван̣н̣ана̄

102. абхисан̇кхаран̣алаккхан̣оти абхисан̃четайитасабха̄во, а̄йӯханалаккхан̣оти аттхо. чопанавасена̄ти ка̄йавин̃н̃аттисан̇кха̄тачопанавасена. тена пан̃чадва̄рикачетана̄ пат̣иккхипати. вачанабхедавасена̄ти ва̄ча̄ниччха̄ран̣авасена. вачӣвин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄панавасена̄ти аттхо. йатха̄вутта̄ вӣсати, нава махаггатакусалачетана̄ ча̄ти екӯнатим̣са маносан̃четана̄. ‘‘кусала̄нам̣ упаниссайавасена̄’’ти вуттам̣, екачча̄нам̣ а̄рамман̣авасенапӣти ваттаббам̣. сахаджа̄та̄дивасена̄ти сахаджа̄та-ан̃н̃аман̃н̃а-ниссайа-сампайутта-аттхи-авигатахетувасена, анантара̄нам̣ анантарасаманантараанантарӯпаниссайанаттхивигата̄севанасена паччайо. апи-саддена упаниссайам̣ сан̇ган̣ха̄ти.

сан̇кха̄рава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

авиджджа̄ва̄раван̣н̣ана̄

103. ‘‘дуккхасаччеан̃н̃а̄н̣а’’нти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. танти ан̃н̃а̄н̣ам̣. сатипи паха̄таббатте парин̃н̃еййаттавасена антогадхам̣. дуккхасаччан̃часса̄ти ваттхусан̇кха̄там̣ сампайуттакхандхасан̇кха̄тан̃ча дуккхасаччам̣ асса ан̃н̃а̄н̣асса. там̣ хисса ниссайапаччайо хоти. тасса̄ти дуккхасаччасса. йа̄тха̄валаккхан̣апат̣иведханива̄ран̣ена̄ти сан̇кхатаавипарӣтасабха̄вапат̣ивиджджханасса нива̄ран̣ена. етенасса парин̃н̃а̄бхисамайасан̇кха̄тасса арийамаггапат̣иведхасса вибандхакабха̄вама̄ха. н̃а̄н̣аппаваттийа̄ти ‘‘идам̣ дуккхам̣, еттакам̣ дуккха’’нти анубуджджхана̄ка̄ра̄йа пуббабха̄ган̃а̄н̣аппаваттийа̄. еттха̄ти дуккхасачче. аппада̄нена̄ти ависсаджджанена. етенасса̄ анубодхан̃а̄н̣ассапи вибандхакатама̄ха.

тӣхи ка̄ран̣ехи ведитаббам̣ антогадха̄бха̄вато. идха сампайуттакхандхавасенева ваттхуто самудайе ан̃н̃а̄н̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. екенева̄ти итарам̣ ка̄ран̣аттайам̣ пат̣иккхипати. йадипи ан̃н̃а̄н̣ам̣ ниродхамагге а̄рамман̣ам̣ на кароти, куто тадантогадхатаббаттхута̄, те пана джа̄нитука̄масса таппат̣иччха̄данавасена аниродхамаггесу ниродхамаггагга̄хахетута̄васена ча паваттама̄нам̣ ‘‘ниродхе пат̣ипада̄йан̃ча ан̃н̃а̄н̣а’’нти вуччати. тена̄ха ‘‘пат̣иччха̄данато’’тиа̄ди. тассаттхо вуттойева. гамбхӣратта̄ти сабха̄венева гамбхӣратта̄. ага̄дхаапатит̣т̣ха̄бха̄вена там̣висайасса н̃а̄н̣асса уппа̄детум̣ асаккун̣еййатта̄ дуддасам̣. пуримам̣ пана саччадвайам̣. ван̃чанӣйат̣т̣хена̄ти ван̃чакабха̄вена айа̄тха̄вабха̄вена упат̣т̣ха̄нато дуддасатта̄ гамбхӣрам̣, на сабха̄вато, тасма̄ там̣висайам̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. таттха̄ти тасмим̣ пуримасаччадвайе аничча̄дисабха̄валаккхан̣асса дуддасатта̄ ева ничча̄дивипалла̄савасена паваттати ан̃н̃а̄н̣анти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣.

ида̄ни ниддесавибха̄генапи авиджджа̄йа саччесу паваттивибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха дуккхети еттакена бхумманиддесена. сан̇гахатоти парин̃н̃еййата̄йа дуккхена сан̇гахетаббато. тена ниддха̄ран̣аттхам̣ дассети. дуккхасмин̃хи авиджджа̄ ниддха̄рӣйати, на ан̃н̃асмим̣. ваттхутоти а̄дха̄раттхам̣. дуккхасанниссайа̄ хи авиджджа̄. а̄рамман̣атоти висайаттхам̣ там̣ а̄раббха паваттанато. киччатоти бйа̄панаттхам̣ чха̄данавасена там̣ бйа̄петва̄ паваттанато. имина̄ найена сесесупи аттхо ведитаббо. ависесатоти висеса̄бха̄вато, вуттанайена дуккха̄дӣсу паваттиа̄ка̄рависесам̣ аггахетва̄ти аттхо. сабха̄ватоти сарасалаккхан̣ато. чатуннампи сачча̄нам̣ аджа̄нанасабха̄ва̄ хи авиджджа̄. ка̄мара̄габхавара̄га̄ ка̄ма̄савабхава̄сава̄ти а̄ха ‘‘сахаджа̄та̄дивасена̄’’ти. нану авиджджа̄ ева авиджджа̄саво, со катхам̣ авиджджа̄йа паччайоти а̄ха ‘‘пуббуппанна̄’’тиа̄ди.

авиджджа̄ва̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

а̄савава̄раван̣н̣ана̄

104. а̄савава̄ре а̄сава-саддаттхо а̄сававича̄ро ча хет̣т̣ха̄ вуттойева. касма̄ пана̄йам̣ ва̄ро вутто, нану авиджджа̄дика̄ва пат̣иччасамуппа̄дадесана̄ти чоданам̣ сандха̄йа ‘‘айам̣ ва̄ро’’тиа̄ди а̄раддхам̣. пат̣иччасамуппа̄дападесӯти пат̣иччасамуппа̄дакот̣т̣ха̄сесу. два̄дасакот̣т̣ха̄са̄ хи саттху пат̣иччасамуппа̄дадесана̄. тасса̄пи паччайадассанавасена̄ти на̄йам̣ ка̄пила̄нам̣ мӯлапакати вийа аппаччайа̄, атха кхо саппаччайа̄ти авиджджа̄йапи паччайадассанавасена. а̄савасамудайена̄ти атӣтабхаве а̄сава̄нам̣ самудайена етарахи авиджджа̄йа самудайо, етарахи авиджджа̄йа самудайена ана̄гате а̄савасамудайоти евам̣ а̄сава̄виджджа̄нам̣ паччайапаччайуппаннакабха̄вена апара̄парам̣ паваттама̄нам̣ а̄дикот̣иабха̄венева таннимиттасса сам̣са̄расса а̄дикот̣иабха̄вато анаматаггата̄сиддхи ведитабба̄.

дваттим̣са т̣ха̄на̄нӣти дваттим̣са саччаппат̣иведхака̄ран̣а̄ни, дваттим̣са ва̄ чатусаччакаммат̣т̣ха̄на̄ни. имамха̄ самма̄дит̣т̣хисутта̄ти йа̄йа арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи на̄ма хоти, са̄ арийа̄ самма̄дит̣т̣хи еттха вутта̄ти самма̄дит̣т̣хисуттам̣, ито самма̄дит̣т̣хисуттато.

чатусаччапарийа̄йехӣти чатусачча̄дхигамака̄ран̣ехи. арахаттапарийа̄йехӣти ‘‘со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа̄’’тиа̄дина̄ арахатта̄дхигамака̄ран̣ехи. тена̄ха ‘‘чатусат̣т̣хийа̄ ка̄ран̣ехӣ’’ти.

а̄савава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

самма̄дит̣т̣хисуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.