8. саллекхасуттаван̣н̣ана̄
81. ‘‘чундо’’ти тасса маха̄тхерасса на̄мам̣, пӯджа̄васена пана маха̄чундоти вуччати йатха̄ ‘‘маха̄моггалла̄но’’ти. аттано ва̄ чундам̣ на̄ма бха̄гинеййаттхерам̣ упа̄да̄йа а̄йасмато са̄рипуттаттхерасса бха̄та̄ айам̣ маха̄тхеро ‘‘маха̄чундо’’ти пан̃н̃а̄йиттха йатха̄ ‘‘маха̄пантхако’’ти. са̄йанхасамайанти бхумматтхе екам̣ упайогавачананти а̄ха ‘‘са̄йанхака̄ле’’ти. на хеттха аччанта сам̣його самбхаватӣти. саттасан̇кха̄рехӣти саддхивиха̄рикаантева̄сикаупа̄сака̄дисаттехи чева рӯпа̄рамман̣а̄дисан̇кха̄рехи ча. пат̣иниваттитва̄ти апасаккитва̄. нилӣйананти вивечанам̣ ка̄йачиттехи тато вивиттата̄. екӣбха̄воти хи ка̄йавивекама̄ха, павивекоти читтавивекам̣. тато вут̣т̣хитоти тато дувидхавивекато бхаван̇гуппаттийа̄, сабрахмача̄рӣхи сама̄гамена ча апето. абхива̄да̄петва̄ти абхива̄дам̣ ка̄ретва̄. еванти йатха̄вуттаабхива̄давасена. паггайха̄ти унна̄метва̄. анупаччхиннабхавамӯла̄нам̣ та̄ва евам̣ абхива̄до хоту, уччхиннабхавамӯла̄нам̣ киматтхийоти а̄ха ‘‘етам̣ а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гата̄на’’нти. тена на татха̄гата̄ сампара̄йикам̣йева сатта̄нам̣ сукхам̣ а̄сӣсанти, атха кхо дит̣т̣хадхаммикампӣти дат̣т̣хаббам̣. касма̄ евам̣ татха̄гата̄ абхивадантӣти таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘сукхака̄ма̄ хӣ’’тиа̄ди. путхука̄йа̄ти бахӯ саттака̄йа̄. йаккха̄ти дева̄. те хи пӯджанӣйата̄йа ‘‘йаккха̄’’ти вуччанти. абхивадантӣти а̄сӣситамеваттхам̣ н̃а̄н̣акарун̣а̄хи абхимукхам̣ катва̄ ваданти.
йа̄ти анийамато гахита̄ нийамато дассенто ‘‘има̄’’ти а̄ха. има̄ти ча а̄саннапаччаккхавачананти а̄ха ‘‘абхимукхам̣ каронтовийа̄’’ти, там̣ там̣ дит̣т̣хигатикам̣ читтагатам̣ саммукха̄ вийа каронтоти аттхо. дит̣т̣хийоти пуримападалопена па̄л̣ийам̣ вуттанти дассенто ‘‘миччха̄дит̣т̣хийо’’ти а̄ха. саттесу дит̣т̣хигатачиттуппа̄десу уппаджджама̄на̄, саттесу ва̄ висайабхӯтесу а̄раббха уппаджджама̄на̄ ‘‘саттесу па̄тубхавантӣ’’ти вутта̄. аттава̄дена̄ти атта̄нам̣ а̄раббха паваттена вачанена. пат̣исам̣йутта̄ти ‘‘аттхи атта̄’’ти га̄хе га̄хан̣е ча висайабха̄вена пат̣исам̣йутта̄. дит̣т̣хигатикена дит̣т̣хим̣ га̄хантехи гахан̣е га̄ха̄пан̣е ча дит̣т̣хи дит̣т̣хива̄дасса висайоти тена пат̣исам̣йутта̄ на̄ма хоти. ‘‘аттхи атта̄’’ти евам̣ паватта̄ дит̣т̣хи идха аттава̄дапат̣исам̣йутта̄, на тасса̄ висайабхӯто атта̄. са̄ ча висайабха̄вато татха̄паваттена ва̄дена пат̣исам̣йутта̄. локава̄даппат̣исам̣йутта̄ти еттха̄пи есева найо. вӣсати бхаванти тато парам̣ аттава̄даваттхуно абха̄ва̄. пан̃чапи хи упа̄да̄наккхандхе паччекам̣ ‘‘атта̄’’ти те ча аттано ниссайабха̄вена ган̣хато ета̄сам̣ дит̣т̣хӣнам̣ самбхаво, таббинимутто пана̄йам̣ висайо аттаггахан̣а̄ка̄ро ча наттхӣти. сассато атта̄ ча локо ча̄ти рӯпа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ ‘‘атта̄’’ти, ‘‘локо’’ти ва̄ гахетва̄ там̣ сассато саббака̄лабха̄вӣ ниччо дхувоти. йатха̄ха ‘‘рӯпӣ атта̄ чева локо ча сассато ча̄ти атта̄нан̃ча локан̃ча пан̃н̃апетӣ’’тиа̄ди. сассатотиа̄дӣсу пат̣хамо сассатава̄давасена аттагга̄хо, дутийо уччхедава̄давасена, татийо екаччасассатава̄давасена, чатуттхо таккӣва̄давасена паватто, амара̄виккхепавасена ва̄ паватто аттагга̄хо. антава̄ти аттано париччхедата̄васена. анантава̄ти апариччхедата̄васена. антава̄ ча анантава̄ ча̄ти тадубхайавасена, итаро таккӣва̄давасена паватто аттагга̄хо. евам̣ паваттатта̄ ат̣т̣ха хонтӣти йоджана̄.
а̄димева̄ти а̄диманасика̄рамева. там̣ пана сарӯпато дассенто ‘‘випассана̄миссакапат̣хамаманасика̄рамева̄’’ти а̄ха. аппатва̄пи сота̄паттимагганти имина̄ авадха̄ран̣ена ниваттитам̣ дассети. на̄марӯпапариччхедато пабхути йа̄ва удайаббайадассанам̣, айам̣ идха а̄диманасика̄роти адхиппето пан̃н̃а̄бха̄вана̄йа а̄рамбхабха̄вато. удайаббайа̄нупассана̄сахитата̄йа часса випассана̄миссаката̄ вачанам̣. еванти имасса аттхавачанам̣ ‘‘еттакеневаупа̄йена̄’’ти, йатха̄вуттаа̄диманасика̄рена̄ти аттхо. ета̄санти йатха̄вутта̄нам̣ аттава̄далокава̄дапат̣исам̣йутта̄нам̣ дит̣т̣хӣнам̣. ка̄ман̃ча та̄сам̣ тена тадан̇гавасена паха̄нам̣ хотийева, там̣ пана на̄дхиппетам̣, тасма̄ самуччхедавасена паха̄нам̣ пат̣иниссагго ча хотӣти пуччхати. саббасо самуччхиннасам̣йоджаната̄йа анадхима̄никопи сама̄но. ‘‘арийадхаммо адхигато’’ти ма̄но адхима̄но, со йесам̣ аттхи те адхима̄ника̄, тесам̣ удайаббайан̃а̄н̣а̄дхигамена адхима̄нуппатти тадаваса̄но ча манасика̄роти адхиппето. тена дит̣т̣хӣнам̣ паха̄нам̣ на хотӣти катха̄панаттхам̣ айам̣ пуччха̄ти а̄ха ‘‘адхима̄наппаха̄наттхам̣ пуччхатӣ’’ти. ‘‘а̄димева ну кхо…пе… пат̣иниссагго хотӣ’’ти анабхисамета̄вӣ вийа ваданто адхима̄не т̣хито вийа хотӣти а̄ха ‘‘адхима̄нико вийа хутва̄’’ти. соти тхеро. тесам̣ аттха̄йа̄ти тесам̣ аттано антева̄сика̄нам̣ бхагавата̄ етасса миччха̄га̄хасса вивечанаттха̄йа. тхеро кира дхаммасена̄пати вийа саддхим̣ аттано антева̄сикехи бхагавантам̣ упасан̇ками.
82. йаттха̄ти висайе бхуммам̣. дит̣т̣хӣнан̃хи а̄рамман̣анидассанаметанти. йасма̄ дит̣т̣хӣнам̣ анусайанабхӯмипи самуда̄чаран̣ат̣т̣ха̄нампи кхандха̄ ева, тасма̄ а̄ха ‘‘йаттха чета̄ дит̣т̣хийо уппаджджантӣ тиа̄ди пан̃чаккхандхе сандха̄йа вутта’’нти. рӯпам̣ абхинивисса̄ти ‘‘идам̣ рӯпам̣ мама атта̄’’ти дит̣т̣ха̄бхинивесавасена абхинивиситва̄ а̄раббха. абхинивисама̄на̄ ева хи дит̣т̣хи нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаджджати. ‘‘со атта̄’’тиа̄дӣсу йадидам̣ чаккха̄дисан̇гахам̣ рӯпам̣, сахабуддхинибандханата̄йа со ме атта̄, сукха̄сукхам̣ еттха локийатӣти со локо. ‘‘соева̄хам̣ печча паралоке бхависса̄мӣти татха̄бха̄вена ниччо, тхирабха̄вена дхуво, саббада̄бха̄вита̄йа сассато, ниббика̄рата̄йа авипарин̣а̄мадхаммоти аттхо. йади пан̃чаккхандхе сандха̄йа вуттам̣, катхамекавачананти а̄ха ‘‘а̄рамман̣авасена̄’’тиа̄ди. на̄на̄ карӣйати етена̄ти на̄на̄каран̣ам̣, висесо. джа̄тивасена̄ти уппаттивасена. йе хи аниббаттапубба̄ сама̄на̄ваттха̄, те уппа̄дасан̇кха̄тавика̄расаман̇гита̄йа уппаджджантӣти саман̃н̃ам̣ лабханти. тена̄ха ‘‘джа̄тивасена̄’’тиа̄ди. пунаппунам̣ а̄севита̄ти ана̄димати сам̣са̄ре апара̄паруппаттийа̄ ладдха̄севана̄. етена килеса̄нам̣ бха̄ванат̣т̣хена анусайаттхам̣ висесети. тха̄магата̄ти тха̄мабха̄вам̣ упагата̄. етена анусайе сабха̄вато дассети. тха̄магамананти ча ка̄мара̄га̄дӣнам̣ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣о сабха̄во. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘тха̄магато анусайе паджахатӣ’’ти (пат̣и. ма. 3.21). аппат̣ивинӣта̄ти самуччхедавинайавасена на пат̣ивинӣта̄. аппахӣна̄ хи тха̄магата̄ килеса̄ анусентӣти вуччанти. етена тесам̣ ка̄ран̣ала̄бхе сати уппаджджана̄рахатам̣ дассети. самуда̄чарантӣти абхибхаванти. етена тесам̣ вӣтиккамаппаттатам̣ дассети. уппаджджантӣти пана имина̄ва парийут̣т̣ха̄на̄ваттха̄ дассита̄.
там̣ пан̃чаккхандхаппабхедам̣ а̄рамман̣анти йам̣ там̣ ‘‘йаттха чета̄ дит̣т̣хийо уппаджджантӣ’’тиа̄дина̄ вуттам̣ рӯпупа̄да̄наккхандха̄дипан̃чаккхандхапабхедам̣ дит̣т̣хӣнам̣ а̄рамман̣ам̣. етам̣ майхам̣ на хотӣти етам̣ кхандхапан̃чакам̣ майхам̣ сантакам̣ на хоти мама кин̃чанапалибодхабха̄вена гахетаббата̄йа абха̄вато. тенасса параматтхато тан̣ха̄ваттхубха̄вам̣ пат̣иккхипати та̄вака̄лика̄дибха̄вато. ахампи есо на асмӣти есо пан̃чаккхандхапабхедо ахампи на асми, аханти со гахетаббо на хотӣти аттхо. етенасса ма̄наваттхубха̄вам̣ пат̣иккхипати аниччадуккхаджегуччха̄дибха̄вато. есо ме атта̄пи на хоти аттасабха̄васса таттха абха̄вато маман̃часса кин̃чанапалибодхабха̄вена гахетаббата̄йа абха̄вато.
тан̣ха̄ва маманти ган̣ха̄ти етена̄ти тан̣ха̄га̄хо. там̣ ган̣хантоти там̣ уппа̄денто. тена̄ха ‘‘тан̣ха̄папан̃чам̣ ган̣ха̄тӣ’’ти. папан̃чети санта̄нам̣ виттха̄ренто сатте сам̣са̄ре чира̄йатӣти папан̃чо. йатха̄ вуттапабхеданти ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритапабхедам̣. тан̣ха̄папан̃чам̣ пат̣иккхипати кхандхапан̃чакасса тан̣ха̄ваттхука̄бха̄вавибха̄ванена̄ти адхиппа̄йо. парато пададвайепи есева найо. дит̣т̣хекат̣т̣ха̄ти дит̣т̣хийа̄ паха̄некат̣т̣ха̄. тена тесам̣ пат̣хамамаггаваджджхатам̣ дассети. сахаджекат̣т̣ха̄ пана дит̣т̣хийа̄ тан̣ха̄ ева, на ма̄но, са̄ ча кхо апа̄йагаманӣйа̄. йатха̄ аттхӣти йена аниччадуккха̄субха̄натта̄ка̄рена аттхи, татха̄ пассанто йатха̄бхӯтам̣ пассати на̄ма. тена̄ха ‘‘кхандхапан̃чакан̃хӣ’’тиа̄ди. етенева а̄ка̄рена̄ти руппана̄дианичча̄диа̄ка̄ренева. гайхама̄нампи аппахӣнавипалла̄сехи. тена̄ка̄рена̄ти ‘‘етам̣ мама’’нтиа̄диа̄ка̄рена. неваттхи йатха̄бхӯтадассанавипалла̄са̄нам̣ тадабха̄вато. сут̣т̣ху пассантасса̄ти йатха̄ пуна татха̄ на пасситаббам̣, евам̣ сут̣т̣ху са̄тисайам̣ пассантасса.
на а̄диманасика̄ренева дит̣т̣хиппаха̄нам̣ хоти, адхима̄ника̄нам̣ пана адхима̄наматтаметам̣ дассанам̣. маггенева там̣ хотӣти имаматтхам̣ вибха̄венто ‘‘сота̄паттимаггена дит̣т̣хиппаха̄нам̣ дассетва̄’’ти а̄ха. вибхаджантоти адхима̄ника̄нам̣ джха̄на̄ни асаллекхабха̄вена вибхаджанто. ба̄лапутхуджджана̄нам̣ нева уппаджджати ака̄ракабха̄вато. на арийаса̄вака̄нам̣ пахӣна̄дхима̄напаччайатта̄. на ат̣т̣ха̄нанийоджако саппа̄йакаммат̣т̣ха̄нейева нийоджанато.
тхеро ‘‘йадаттхам̣ сан̇гхо паккосати, со аттхо таттха ва̄сӣнам̣ а̄гата̄гата̄нам̣ идха иджджхатӣ’’ти там̣ удиккханто сан̇гхена йа̄вататийам̣ пахитопи на гато на ага̄равена. тена̄ха ‘‘кимета’’нтиа̄ди. пан̣д̣ито хи таттха аттано киччамева каротӣти ан̃н̃атарам̣ вуд̣д̣хапаббаджитам̣ па̄хеси. киметанти сан̇гхасса а̄н̣а̄йа акаран̣ам̣ на̄ма киметанти каран̣е а̄дарам̣ дӣпенто евама̄ха. сат̣т̣хивасса̄тӣтоти аппатте паттасан̃н̃ӣ ева сат̣т̣хивасса̄тӣто. йасма̄ песала̄ песалехи саддхим̣ сам̣санданти сама̄на̄дхимуттита̄йа, тасма̄ тхеро ‘‘са̄дха̄вусо’’ти ватва̄ хаттхима̄пана̄дим̣ саббам̣ ака̄си.
та̄дисова̄ти анантарам̣ вуттаттхерасадисова аппатте паттасан̃н̃ӣ ева сат̣т̣хивасса̄тӣтоти аттхо. падумагумбанти камаласан̣д̣ам̣. па̄са̄дам̣ па̄виси виссат̣т̣хам̣ олоканенасса путхуджджанабха̄во аттана̄ва пан̃н̃а̄йиссатӣти. тиссамаха̄виха̄ре кира тхера̄ бхиккхӯ тада̄ ‘‘сакачиттам̣ пасӣдатӣ’’ти вачанам̣ пӯджента̄ ка̄лассева четийан̇ган̣ам̣ саммаджджитва̄ еттака̄рамман̣амева буддха̄рамман̣апӣтим̣ уппа̄детва̄ дивасе дивасе татха̄ каронти. тена вуттам̣ ‘‘тасмин̃ча самайе’’тиа̄ди. ‘‘дхаммадинна, идха паттачӣварам̣ т̣хапетӣ’’ти ватта̄пи пат̣исантха̄равасена кин̃чи пуччхита̄пи на̄хоси. гун̣ам̣ джа̄на̄тӣти нимуджджана̄дӣсу виварада̄на̄дина̄ гун̣ам̣ джа̄на̄ти вийа. тумхе пана на джа̄ниттха а̄гантукаваттассапи акаран̣ато. саттхуа̄н̣а̄вилан̇гхинӣ кӣдисӣ са̄ сан̇гхасса катика̄? катика̄ ча на̄ма сиккха̄пада̄виродхена ануваттетабба̄, еттакампи аджа̄нантехи ме сам̣ва̄со наттхӣти а̄ка̄се аббхукками.
йам̣ тасса евамасса саллекхена вихара̄мӣти йо ‘‘пат̣хамаджджха̄нам̣ упасампаджджа вихареййа̄’’ти вутто, тасса бхиккхуно йам̣ ‘‘пат̣хамаджджха̄насан̇кха̄там̣ пат̣ипаттивидха̄нам̣ килесе саллекхати, тена саллекхена ахам̣ вихара̄мӣ’’ти адхима̄навасена евамасса евам̣ бхавеййа т̣ха̄наметам̣ виджджатӣти еваметтха самбандхо ведитаббо. там̣ на йуджджатӣти там̣ адхима̄никасса ‘‘йатха̄вибхан̇гам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ саллекхо’’ти паривитаккитам̣ на йуджджати йуттам̣ на хоти. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. таттха самма̄ саббасо ча килесе ликхатӣти саллекхо, арийамагго. тадупа̄йавипассана̄ саллекхапат̣ипада̄. йам̣ пана джха̄нам̣ випассана̄па̄дакам̣, тампи джха̄нам̣ парийа̄йена маггапа̄дакам̣ хотийева. тена̄ха ‘‘авипассана̄па̄дакатта̄’’тиа̄ди.
джха̄надхаммавасена̄ти витакка̄дипан̃чакаджджха̄надхаммавасена. читтуппа̄давасена анекава̄рам̣ паваттама̄нампи джха̄нам̣ ека̄ваджджаната̄йа екавӣтхипарийа̄паннатта̄ ека̄ сама̄патти ева̄ти ‘‘пунаппунам̣ сама̄паттивасена̄’’ти вуттам̣. чатта̄ри арӯпаджджха̄на̄ни йатха̄сакам̣ екекасмим̣йева а̄рамман̣е паваттантӣти а̄ха ‘‘а̄рамман̣абхеда̄бха̄вато’’ти. пуримака̄ран̣адвайавасенева̄ти ‘‘джха̄надхаммавасена, пунаппунам̣ сама̄паттивасена̄’’ти пуббе вуттаппака̄рака̄ран̣адвайавасенева.
тесам̣ арӯпаджджха̄на̄нам̣ килесапарил̣а̄ха̄бха̄вена ниббута̄ни ан̇га̄ни, бха̄вана̄висесавасена сукхума̄ни а̄рамман̣а̄ни. тасма̄ та̄нӣти тесам̣ васена та̄ни джха̄на̄ни санта̄ни, тасма̄ ‘‘санта̄ ете виха̄ра̄’’ти вуттам̣. тесам̣ чатуннампӣти чатуннампи тесам̣ арӯпаджджха̄на̄нам̣.
83. соти адхима̄нико бхиккху, ан̃н̃о ва̄ ито ба̄хирако та̄пасапарибба̄джака̄дико на хи саммасати. таттха адхима̄нико аппатте паттасан̃н̃ита̄йа на саммасати, итаро ависайата̄йа. йаттха̄ти йасмим̣ саллекхаваттхусмим̣, авихим̣саката̄дӣхи чатучатта̄лӣса̄йа а̄ка̄рехи.
ат̣т̣ха сама̄паттийо на̄ма килеса̄нам̣ виккхамбханавасена паватта̄ уттаруттари сантапан̣ӣта̄ дхамма̄, на татха̄ локийа̄ авихим̣са̄дайо. таттха катхам̣ авихим̣са̄дайо ева саллекхабха̄вена вутта̄, на итара̄ти имаматтхам̣ вибха̄венто чодако ‘‘касма̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. итаро ка̄мам̣ сама̄паттийо сантапан̣ӣтасабха̄ва̄, ват̣т̣апа̄даката̄йа пана килеса̄нам̣ саллекхапат̣ипада̄ на хонти, авихим̣са̄дайо пана виват̣т̣апа̄дака̄ саллекхапат̣ипада̄ти имаматтхам̣ вибха̄венто ‘‘локуттарапа̄дакатта̄’’тиа̄дима̄ха. имина̄йева ат̣т̣хасама̄паттӣхи авихим̣са̄дӣнам̣ висесадӣпакена суттена йатха̄ махаппхалатарам̣ хоти, там̣ пака̄раджа̄там̣ ведитаббам̣. идан̃хи даккхин̣еййатарата̄йа даккхин̣а̄йа махаппхалатаратам̣ сандха̄йа вуттанти самбандхо. нану таттха ‘‘сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно’’ти а̄гатам̣, на ‘‘саран̣агато’’ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘саран̣агаманато пат̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄ди. вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 3.379) ‘‘хет̣т̣химакот̣ийа̄ тисаран̣ам̣ гато упа̄сакопи сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно на̄ма̄’’ти. йо хи ват̣т̣адуккхам̣ саматиккамитука̄мо пасанначитто ратанаттайам̣ саран̣ам̣ гаччхати, тасса там̣ адхисӣла̄дӣнам̣ упаниссайо хутва̄ ануккамена дассанамагга̄дхигама̄йа сам̣ваттеййа̄ти.
вихим̣са̄диваттхунти йадетам̣ вихим̣са̄дӣнам̣ ваттхум̣ вада̄ма, имасмим̣ вихим̣са̄диваттхусмим̣. антамиччха̄дит̣т̣хин̃ча миччхатта̄нам̣ а̄димиччха̄дит̣т̣хин̃ча̄ти идам̣ десана̄ккамам̣ сандха̄йа вуттам̣. миссетва̄ти миччха̄дит̣т̣хибха̄васа̄ман̃н̃ена екаджджхам̣ катва̄. татха̄ти имина̄ йатха̄ каммапатхамиччхатта̄нам̣ анте а̄димхи ча вуттамиччха̄дит̣т̣хим̣ миссетва̄ екаджджхам̣ вуттам̣, татха̄ тесам̣ анте вуттасамма̄дит̣т̣хӣти имаматтхам̣ упасам̣харати.
па̄н̣анти воха̄рато саттам̣, параматтхато джӣвитиндрийам̣. атипа̄тенти сарасенева патанасабха̄вам̣ атичча антара̄ ева па̄тенти, атиккамма ва̄ саттха̄дӣхи абхибхавитва̄ па̄тенти. адиннанти парасантакам̣. а̄дийантӣти ган̣ханти. саллекхатӣти самам̣ лекхати, паджахатӣти аттхо. каммапатхакатха̄ еса̄ти ‘‘аттхабхан̃джанака’’нти вуттам̣. пийасун̃н̃акаран̣ато писун̣а̄, писати паре сатте хим̣сатӣти ва̄ писун̣а̄. пхаруса̄ти лӯкха̄, нит̣т̣хура̄ти аттхо. нираттхаканти аттхарахитам̣ аттано паресан̃ча хитавинимуттам̣. миччха̄ти випарӣта̄ ничча̄дивасена паваттийа̄. па̄пика̄ти ла̄мика̄. еканта̄кусалата̄йа вин̃н̃ӯхи буддха̄дӣхи гарахита̄. наттхи диннанти а̄диваттхука̄йа̄ти дасаваттхукамиччха̄дит̣т̣хима̄ха. наттхикабха̄ва̄бхинивесанавасена каммапатхаппаттийевасса̄ каммапатхапарийа̄панната̄. ‘‘рӯпам̣ атта̄’’’тиа̄динайаппаватта̄ аттадит̣т̣хи маггантара̄йакаратта̄ аниййа̄никадит̣т̣хи. аниййа̄никатта̄ ева хисса̄ миччхаттапарийа̄панната̄. самма̄ти авипарӣта̄, тато ева собхана̄ сундара̄, буддха̄дӣхи пасаттхатта̄ вин̃н̃уппасаттха̄. сесаметтха миччха̄дит̣т̣хийам̣ вуттанайена ведитаббам̣.
асубха̄дӣсу субха̄диа̄ка̄раггахан̣ато айа̄тха̄вааниййа̄ника̄ айонисо уппаттийа̄. акусала̄ти айа̄тха̄ва̄аниййа̄ника̄ акусала̄ сан̇каппа̄. еса найоти имина̄ ‘‘айа̄тха̄ва̄ аниййа̄ника̄ акусала̄ ва̄ча̄’’тиа̄дина̄ таттха таттха айа̄тха̄ва̄диаттхам̣ атидисати. ва̄ча̄ти четана̄ адхиппета̄, татха̄ камманта̄джӣва̄сати ча. йебхуййена атӣта̄нуссаран̣авасена паваттито ‘‘атӣтам̣ чинтайато’’ти вуттам̣. татха̄ хи локе евам̣ ваданти ‘‘йам̣ ме пахӯтам̣ дханам̣ ахоси, там̣ пама̄давасена пана бахум̣ кхӣн̣а’’нти. сатипатирӯпакена̄ти ‘‘чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄’’ти евам̣ вуттасатуппаттипатирӯпакена. уппаттинти читтуппаттим̣. татха̄паваттачиттуппа̄до хи миччха̄сати. са̄ пана кодхавасена ва̄ ‘‘аккоччхи мам̣ авадхи ма’’нтиа̄дина̄ (дха. па. 3) упанайхантасса, ра̄гавасена ва̄ ‘‘йа̄нисса та̄ни пуббе ма̄туга̄мена саддхим̣ хаситалапитакӣл̣ита̄ни ануссаратӣ’’ти (а. ни. 7.50) вуттанайена субхато ануссарантасса, дит̣т̣хивасена ва̄ ‘‘со кхо пана ме атто ниччо дхуво’’тиа̄дина̄ миччха̄абхинивисантасса̄ти евама̄дина̄ найена паваттатӣти ведитабба̄.
упа̄йачинта̄васена̄ти кхиппаджа̄лакумина̄духала̄диупакаран̣асам̣видха̄на̄дӣсу йуттичинтана̄дивасена па̄пам̣ катва̄ виппат̣иса̄ранимиттам̣, ‘‘сукатам̣ майа̄’’ти па̄моджджанимиттам̣ катва̄ паччавеккхан̣а̄ка̄рена мохо ан̃н̃а̄н̣ам̣. таттха пана ‘‘асиве сива̄’’ти воха̄ро вийа н̃а̄н̣авоха̄ро. миччха̄сабха̄ватта̄ пана миччха̄н̃а̄н̣ам̣твева вуччати. екӯнавӣсатибхедам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ самма̄ пеккхитатта̄ самма̄н̃а̄н̣ам̣ вуччати, итарам̣ пана джха̄на̄дипаччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ самма̄дит̣т̣хийа̄ва сан̇гайхати. рӯпа̄рӯпасама̄паттила̄бхита̄маттена ват̣т̣ато авимутта̄йева сама̄на̄ ‘‘вимутта̄ майа’’нти евам̣сан̃н̃ино. пакатипурисантаран̃а̄н̣асан̇кха̄та̄йам̣, гун̣авийуттасса аттано сакаттани ават̣т̣ха̄насан̇кха̄та̄йам̣, аттано маха̄брахмуна̄ салоката̄ тасса самӣпата̄сам̣йуджджанасан̇кха̄та̄йам̣ ва̄ авимуттийам̣ вимуттисан̃н̃ино. еканта̄кусалата̄йа хӣнатта̄ па̄пика̄. айа̄тха̄вата̄йа випарӣта̄. йатха̄вуттена̄ти ‘‘авимутта̄йева сама̄на̄’’ти вуттаппака̄рена. ‘‘майаметтха самма̄дит̣т̣хи бхависса̄ма̄’’тиа̄дӣсу пхаласамма̄дит̣т̣хиа̄дӣнипи маггасамма̄дит̣т̣хиа̄дипаккхика̄нева̄ти адхиппа̄йена ‘‘пхаласампайутта̄ни…пе… ведитабба̄’’ти вуттам̣. саббепи пана пхаладхамме вимуттиккхандхасан̇гахато ‘‘вимуттӣ’’ти вуччама̄не на кочи виродхо. еттха самма̄вимуттисан̇кха̄те саллекхаваттхумхи.
йади нӣваран̣авасена вутта̄ни, тасма̄ тӣн̣ева вутта̄нӣти а̄ха ‘‘абхиджджха̄лӯ’’тиа̄ди. парийут̣т̣ха̄наппатта̄ тхинамиддхапарийут̣т̣хита̄. йасса дхаммасса аттхита̄йа уддхата̄ на̄ма хонти, со дхаммо уддхаччанти а̄ха ‘‘уддаччена саманна̄гата̄ти уддхата̄’’ти. вичинанта̄ти дхаммоти ва̄ адхаммоти ва̄ а̄дина̄ йам̣ кин̃чи сабха̄вам̣ виниччхинанта̄. упана̄ханасӣла̄ти парасса аттано читте анубандханасӣла̄. иссантӣти усӯйанти. сат̣хайантӣти сат̣ха̄ ан̃н̃атха̄ атта̄нам̣ ан̃н̃атха̄ паведанака̄. те пана йасма̄ на йатха̄бхӯтава̄дино, тасма̄ а̄ха ‘‘на самма̄ бха̄сантӣти вуттам̣ хотӣ’’ти. вуттапаччанӣканайена̄ти ‘‘на кодхана̄ аккодхана̄’’тиа̄дина̄ вуттааттхапат̣ипаккханайена.
дуккхам̣ вачо етесу виппат̣икӯлагга̄хита̄йа випаччанӣкага̄хесӯти дуббача̄. те пана вачанаккхама̄ на хонтӣти а̄ха ‘‘ваттум̣ дуккха̄’’тиа̄ди. хӣна̄ча̄рата̄йа дуккхасса ва̄ сампа̄паката̄йа па̄пака̄. асаддхаммавасена̄ти асаппурисадхаммавасена. аттана̄ висеситаббавасена ка̄йавин̃н̃аттиа̄дӣнам̣ ка̄йакаммадва̄ра̄дибха̄во вийа ассаддхийа̄диасаддхаммасаманна̄гаменаасатам̣ асаппуриса̄нам̣ дхамма̄нанти та̄нийева ассаддхийа̄дӣни асаддхамма̄ на̄ма, тесам̣ васена̄ха ‘‘саддха̄ етесам̣ наттхӣ’’ти йатха̄ там̣ ‘‘дуппан̃н̃а̄’’ти. суттагеййа̄ди аппам̣ сутам̣ етесанти аппассута̄, сутена анупапанна̄. наттхӣти гахетаббанти имина̄ абха̄ваттхо айам̣ аппа-саддо ‘‘аппад̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄на’’нтиа̄дӣсу (а. ни. 10.11) вийа̄ти дассети. самма̄пат̣ипаттийа̄ ана̄рамбханато куччхита̄ га̄райха̄ сӣданти осӣданти сам̣килесапаккхети кусӣта̄ да-ка̄расса та-ка̄рам̣ катва̄. акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа а̄раддхам̣ паггахитам̣ вӣрийам̣ етесанти а̄раддхавӣрийа̄. ануппа̄данена мут̣т̣ха̄ нат̣т̣ха̄ сати етесанти мут̣т̣хассатӣ. дут̣т̣ха̄ти дӯсита̄. дуппан̃н̃а̄ на̄ма дӯситабха̄во пат̣ипаккхена вина̄ситабха̄воти а̄ха ‘‘нат̣т̣хапан̃н̃а̄ти вуттам̣ хотӣ’’ти. хет̣т̣ха̄ самма̄дит̣т̣хиггахан̣ена каммассаката̄пан̃н̃а̄йа маггасамма̄дит̣т̣хийа̄ ча гахитатта̄ суббачакалйа̄н̣амиттата̄парива̄ра̄хи идха саддха̄дӣхи випассана̄самбха̄расса уддхат̣атта̄ ча вуттам̣ ‘‘идха випассана̄пан̃н̃а̄ ведитабба̄’’ти. тена̄ха ‘‘випассана̄самбха̄ро хӣ’’тиа̄ди. йуттим̣ анапеккхитва̄пи айаматтхо гахетабботи дассенто а̄ха ‘‘пора̄н̣а̄нам̣ а̄н̣а̄’’ти.
локуттарагун̣а̄нам̣ антара̄йакаранти локуттарагун̣а̄нам̣ адхигамасса антара̄йакарам̣. сандит̣т̣хинти сам̣ аттано дит̣т̣хим̣, йам̣ ва̄ там̣ ва̄ аттана̄ йатха̄гахитадит̣т̣хинти аттхо. сабха̄вам̣ атиккамитва̄ парато а̄масанато пара̄ма̄сӣ. дал̣хагга̄хӣти ‘‘идамева сачча’’нти тхирагга̄хагга̄хӣ. пат̣иниссаггӣти пат̣иниссаджджанако. куммова̄ти йатха̄ каччхапо аттано па̄да̄дике ан̇ге кеначи гхат̣т̣ито сабба̄ни ан̇га̄ни аттано капа̄лейева самодахати, на бахи нӣхарати, евамайампи ‘‘на сундаро тава га̄хо, чхад̣д̣ехи на’’нти вутто там̣ на виссаджджети. антойева аттано хадайе ева т̣хапетва̄ там̣ вадати. кумбхӣлагга̄ханти сам̣сума̄рагга̄хам̣. ган̣хантӣти йатха̄ сам̣сума̄ра̄ гахитам̣ на виссадждженти, евам̣ ган̣ханти.
84. евам̣ чатучатта̄лӣса̄йа а̄ка̄рехӣти авихим̣сана̄дӣхи чатуадхикачатта̄лӣсаппака̄рехи. касма̄ панеттха авихим̣са̄ а̄дито вутта̄? саббагун̣а̄нам̣ мӯлабха̄вато. авихим̣са̄ти хи карун̣а̄йетам̣ адхивачанам̣, са̄ ча висесато сӣласса мӯлака̄ран̣ам̣ парӯпагха̄талаккхан̣а̄ дуссӣлйа̄ орама̄панато. йатха̄ хи па̄н̣а̄типа̄то парӯпагха̄талаккхан̣о, татха̄ паресам̣ са̄патеййа̄вахаран̣ам̣, саттиппаха̄ратопи дханасса̄ваха̄ро гарутароти. татха̄ абрахмачарийам̣ габбхадха̄ран̣а̄дидуккха̄ваханато, парада̄ра̄тиккаме пана ваттаббамева наттхи. паресам̣ висам̣ва̄данабхеданамаммагхат̣т̣ана̄нам̣ парӯпагха̄табха̄во па̄кат̣о ева, сампхаппала̄по аттхагга̄ха̄панато анаттхуппа̄данато, абхиджджха̄ адинна̄да̄на̄дихетуто, бйа̄па̄до па̄н̣а̄типа̄та̄дихетуто, миччха̄дит̣т̣хи сабба̄наттхахетуто парӯпагха̄талаккхан̣а̄, миччха̄дит̣т̣хи дхаммикапат̣ин̃н̃опи па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни кароти, паре ча таттха нийоджети, киман̇гам̣ пана итаре. вихим̣салаккхан̣а̄ дуссӣлйа̄ орама̄ авихим̣салаккхан̣а̄ висесато сӣласса балавака̄ран̣ам̣. сӣлападат̣т̣ха̄но ча сама̄дхи, сама̄дхипадат̣т̣ха̄на̄ ча пан̃н̃а̄ти саббагун̣а̄нам̣ мӯлабхӯта̄ авихим̣са̄. апича ул̣а̄раджджха̄сайа̄нам̣ нисаммака̄рӣнам̣ дхӣра̄нам̣ уттамапуриса̄нам̣ сӣлам̣ вийа сама̄дхипан̃н̃а̄пи паресам̣ хитасукха̄ваха̄ва сампаджджантӣти евампи карун̣а̄ саббагун̣а̄нам̣ мӯланти са̄ а̄дито вутта̄.
тато парам̣ висесато ‘‘авихим̣са̄самут̣т̣ха̄на̄ име дхамма̄’’ти дассанаттхам̣ кусалакаммапатхадхамма̄ гахита̄. тато идам̣ гун̣а̄нам̣ мӯлабхӯтам̣ сӣлам̣, еттха патит̣т̣хитена име дхамма̄ уппа̄детабба̄ти дассанаттхам̣ ат̣т̣ха самматта̄ гахита̄. тесам̣ висодхана̄йа пат̣ипаннасса а̄дито евам̣ хотӣти дассанаттхам̣ нӣваран̣авивеко гахито, а̄дито нӣваран̣адвайасса аггахан̣е гахита̄гахитака̄ран̣ам̣ ат̣т̣хакатха̄йа вуттамева. кодхасса пана бйа̄па̄дато бхедо ваттхасуттаван̣н̣ана̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.71) вуттанайенева ведитаббо. кодха̄диппаха̄нена четтха саллекхасиддхӣти дассанаттхам̣ тато упаккилесависуддхи гахита̄. са̄ ча суббачакалйа̄н̣амиттааппаматтата̄хи сиджджхатӣти дассанаттхам̣ пакин̣н̣ака̄ гахита̄. сампаннасовачассата̄дигун̣асса име дхамма̄ па̄рипӯрим̣ гаччханти, випассанам̣ парибрӯхетва̄ арийамагга̄дхигама̄йа сам̣ваттантӣти дассанаттхам̣ саддхамма̄ гахита̄. евам̣бхӯтасса айам̣ миччха̄га̄хо локуттарагун̣а̄дхигамасса антара̄йакаро, тасма̄ со дӯрато ваджджетаббо, евам̣ йатха̄вутта̄йа самма̄пат̣ипаттийа̄ арийамаггам̣ адхигаччханто саллекхам̣ маттхакам̣ па̄петӣти дассанаттхам̣ ‘‘сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣ’’тиа̄ди вуттанти еваметесам̣ чатучатта̄лӣса̄йа саллекха̄ка̄ра̄нам̣ гахан̣апайоджанам̣ анупуббӣ ча ведитабба̄. пайогато саллекхапат̣ипадам̣ пат̣ипаджджитум̣ асакконта̄нам̣ читтуппа̄допи бахӯпака̄роти а̄ха ‘‘читтуппа̄дассапи бахӯпака̄ратам̣ дассету’’нти.
кусалесу дхаммесӯти авихим̣са̄дӣсу йатха̄вуттаанаваджджадхаммесу. анувидхийана̄ти читтуппа̄дасса ка̄йава̄ча̄хи анувидха̄на̄. тесам̣ дхамма̄нанти авихим̣са̄дидхамма̄нам̣, тесам̣ ва̄ читтуппа̄давасена паваттадхамма̄нам̣. ида̄ни йатха̄вуттадхаммам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘касма̄ пана̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. саран̣агаманам̣ ва̄ча̄йа вин̃н̃а̄петум̣ асакконтасса васена вуттам̣ ‘‘ка̄йена ва̄’’ти. ‘‘сӣлам̣ ка̄йена сама̄дийатӣ’’ти еттха̄пи есева найо. еттха ча татха̄ татха̄ паваттасаллахукака̄ма̄вачаракусалачиттуппаттим̣ упа̄да̄йа татха̄рӯпакусалака̄йавачӣкамма̄нам̣ бахӯпака̄рата̄ вутта̄ти на сабха̄вато читтуппа̄дасса бахӯпака̄ратам̣ н̃а̄йатӣти дат̣т̣хаббам̣.
85. хита̄дхигама̄йа̄ти дит̣т̣хадхаммика̄дихитасампаттийа̄, арийамагга̄дхигама̄йа ева ва̄. арийамагго хи екантахитатта̄ хито на̄ма. париваджджанавасена каманам̣ паватти париккамананти а̄ха ‘‘париккамана̄йа париваджджанаттха̄йа̄’’ти. самма̄дассанупа̄йасам̣видха̄нена авихим̣са̄ пат̣ийатта̄ самма̄самбуддхена. сукхенева̄ти акиччхенева. етенева упа̄йена̄ти етенева авихим̣са̄паде вуттена видхина̄. саббапада̄нӣти сеса̄ни течатта̄лӣса пада̄ни.
86. акусала̄ пат̣исандхиаджанака̄ на̄ма уддхаччасахагатачиттуппа̄дадхамма̄ ан̃н̃епи паваттивипа̄каматтада̄йино, динна̄йа пат̣исандхийа̄ випа̄каджанака̄, паччайавекаллена випаччитум̣ аладдхока̄са̄ ахосикамма̄дайо ва̄ аджанака̄. джа̄тивасена̄ти акусаладжа̄тивасена. адхобха̄ган̇гаманӣйа̄ти апа̄йагаманӣйа̄. евам̣на̄ма̄ти на̄маггахан̣ена сабха̄вам̣ упалаккхети сати паччайасамава̄йе там̣сабха̄ва̄нативаттанато. тена̄ха ‘‘випа̄кака̄ле анит̣т̣ха̄кантавипа̄катта̄’’ти. вуттанайенева кусалапаккхо ведитаббо. айам̣ пана висесо, идха пат̣исандхиаджанака̄ абхин̃н̃а̄сахагатадхамма̄, сесам̣ вуттасадисамева. саббе акусала̄ти еттха вихим̣самекам̣ т̣хапетва̄ итаре саббе акусала̄ упама̄бхӯта̄. вихим̣са̄ хи упамеййам̣. саббе кусала̄ти еттха̄пи есева найо. етенева упа̄йена̄ти йатха̄ вихим̣са̄нам̣ упамеййата̄, тадавасеса̄нам̣ кусала̄кусала̄нам̣ упама̄бха̄во вутто, имина̄ найена акусалам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄диакусалена итарена, кусалан̃ча па̄н̣а̄типа̄та̄пат̣ивиратиа̄дикусалена итарена упаметаббам̣.
87. паринибба̄панети килесапарил̣а̄хавӯпасамане. парито лимпанат̣т̣хена палипам̣ вуччати маха̄каддамам̣, там̣ пана екантато гамбхӣрампи хотӣти ‘‘гамбхӣракаддаме нимугго’’ти вуттам̣. палипам̣ вийа палипанти пан̃ча ка̄магун̣а̄ вуччанти, тасма̄ евам̣ ида̄ни вуччама̄нена упамопамеййасам̣сандананайена еттха имасмим̣ т̣ха̄не аттхайоджана̄ ведитабба̄. на хи там̣ ка̄ран̣анти еттха ка̄ран̣ам̣ на̄ма хаттхасса ва̄ па̄дасса ва̄ апалипаннабха̄во, со пана наттхи. еса найо упамеййепи.
таттха сийа̄ кассачи паривитакко ‘‘бхагавато десана̄нубха̄вена бхиккхуа̄дайо катхентӣ’’ти. ‘‘бхагава̄йева хи таттха уддхаратӣ’’ти ватва̄ упама̄йа тадаттхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘ран̃н̃о’’тиа̄ди вуттам̣. путхуджджана̄ та̄ватит̣т̣ханту, са̄вакасикха̄ппаттависеса̄нампи арийа̄нам̣ десана̄ саттхуйева десана̄ти дассетум̣ ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄дима̄ха. татха̄ хи техи деситасутта̄ни буддхавачанамева, тесам̣ десана̄йа ладдхависеса̄пи арийа̄ буддхапутта̄йева̄ти.
аниббисата̄йа̄ти аниббисеваната̄йа. асиккхитавинайата̄йа̄ти пан̃чаннам̣ винайа̄нам̣ са̄дарам̣ асиккхитабха̄вена. те пана винайа̄ тиссаннам̣ сиккха̄нам̣ сиккха̄панена хотӣти а̄ха ‘‘тиссо сиккха̄ сиккха̄пессатӣ’’ти. ким̣ пана танти? ‘‘т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’’ти еттха вуттам̣ ким̣ пана т̣ха̄нанти а̄ха ‘‘апалипапалипаннатта’’нтиа̄ди. йасма̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘со вата чунда̄’’тиа̄дина̄ са̄ман̃н̃аттхам̣ упама̄бха̄вена гахетва̄ висесаттхо упамеййабха̄вена вутто, тасма̄ таматтхам̣ ‘‘еваматтхо ведитаббо’’тиа̄дина̄ са̄дха̄ран̣ато ватва̄ пуна аса̄дха̄ран̣ато виваранто ‘‘ким̣ вуттам̣ хотӣ’’тиа̄дима̄ха. парасса вихим̣са̄четанам̣ нибба̄пессатӣти идам̣ йо авихим̣са̄сан̇кха̄там̣ самма̄пат̣ипаттим̣ дисва̄ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанто дхаммадесана̄йа паро авихим̣сако хоти, та̄дисам̣ сандха̄йа вуттам̣. а̄десанан̃хи тасса вачананти. тена̄ха ‘‘айам̣ йа̄ еса̄ вихим̣сакасса̄’’ти. пуббе вихим̣сакасса миччха̄пат̣ипаджджантасса. вихим̣са̄паха̄на̄йа маггам̣ бха̄вайатотиа̄дина̄ аттано ева авихим̣са̄йа вихим̣са̄паринибба̄на̄йа сам̣ваттанама̄ха. тена̄ха ‘‘париниббуто вийа̄’’тиа̄ди. саббападесӯти ‘‘па̄н̣а̄типа̄тисса̄’’тиа̄дина̄ а̄гатесу течатта̄лӣса̄йа падесу.
88. еванти десита̄ка̄рапара̄масанам̣. тасса̄ти саллекхасса. ‘‘аттхи кхвеса бра̄хман̣а, парийа̄йо’’тиа̄дӣсу (а. ни. 8.11; па̄ра̄. 3-10) вийа парийа̄йа-саддо ка̄ран̣аттхоти а̄ха ‘‘саллекхака̄ран̣а’’нти. тесам̣ васена̄ти саллекха̄нам̣ васена. метта̄йа упасам̣харан̣авасена хитам̣ есантена. карун̣а̄йа васена анукампама̄нена. париггахетва̄ти парито гахетва̄, паритва̄ти аттхо. паричча̄ти парито итва̄, самантато пхаритва̄ иччева аттхо. ма̄ памаджджиттха̄ти ‘‘джха̄йатха̄’’ти вуттасаматхавипассана̄нам̣ ан̃н̃а̄н̣ена, ан̃н̃ена ва̄ кеначи пама̄дака̄ран̣ена ма̄ пама̄дам̣ а̄паджджиттха. ниййа̄никаса̄сане хи акаттаббакаран̣ампи пама̄доти. випаттика̄лети саттаасаппа̄йа̄дивипаттийуттака̄ле. йатха̄вутта̄ пан̃ча парийа̄йа̄ ан̃н̃епи саббе са̄санагун̣а̄ идхева сан̇гахам̣ гаччхантӣти а̄ха ‘‘джха̄йатха, ма̄ пама̄даттха̄ти тумха̄кам̣ ануса̄санӣ’’ти.
саллекхасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.