1. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄

йанти анийаматтхо саббана̄масаддо каммаса̄дханавасена вутто. аттха̄вабодханаттхо саддаппайого аттхапара̄дхӣно кевало аттхападаттхако, со падаттхавипарийесака̄рина̄ ити-саддена парабхӯтена саддападаттхако джа̄йатӣти а̄ха ‘‘йанти анийамато упайоганиддесо’’ти. локоти каттуниддесотиа̄дӣсупи есева найо.

евам̣ ‘‘йа’’нтиа̄дӣнам̣ га̄тха̄пада̄нам̣ каммакаттукирийа̄каттувисесана̄дидассанавасена аттхам̣ ватва̄ ида̄ни авайаваджотанавасена падаттхам̣ дассетум̣ ‘‘локийанти еттха̄’’тиа̄дима̄ха. локасаддо идха са̄маттхийато сатталокавачано дат̣т̣хаббо. тена̄ха ‘‘пӯджанакирийа̄йогйабхӯтата̄васена̄’’ти. са̄санантарадха̄нато парам̣ пӯджана̄ ан̃н̃абуддхуппа̄дена ведитабба̄, йатхетарахи випассӣа̄дисамма̄самбуддха̄нам̣. ‘‘дӣпан̇каро’’тиа̄дина̄ йадипи буддхавам̣садесана̄йам̣ (бу. вам̣. 2.75) бхагавата̄ва вуттам̣, сумедхапан̣д̣итаттабха̄вена пана паваттим̣ сандха̄йа вуттанти а̄ха ‘‘йатха̄ха бхагава̄ сумедхабхӯто’’ти.

парин̃н̃а̄ккамена̄ти н̃а̄тапарин̃н̃а̄дипат̣ипа̄т̣ийа̄. лаккхан̣а̄вабодхаппат̣ипаттийа̄ти випассана̄йа. тена вуттам̣ ‘‘сун̃н̃атамукха̄дӣхӣ’’ти. татха̄ ча вуттанти вин̃н̃ӯхи веданӣйата̄йа ева са̄санаварасса вуттам̣ бхагавата̄ –

‘‘ету вин̃н̃ӯ пурисо асат̣хо ама̄йа̄вӣ уджуджа̄тико, ахамануса̄са̄ми, ахам̣ дхаммам̣ десеми, йатха̄нусит̣т̣хам̣ татха̄ пат̣ипаджджама̄но на чирассева са̄ман̃н̃ева уссати, са̄мам̣ даккхитӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 2.281).

йам̣-саддо са̄санависайо, локапа̄ласаддо саттхувисайопи локам̣ пати гун̣ӣбхӯтоти ‘‘тасса̄’’ти пат̣иниддесасса катхам̣ саттхувисайата̄ти чоданам̣ манасикатва̄ а̄ха ‘‘салокапа̄лоти четтха̄’’тиа̄ди, гун̣ӣбхӯтопи локапа̄ласаддо падха̄набхӯто вийа пат̣иниддесам̣ арахати. ан̃н̃о хи саддаккамо, ан̃н̃о аттхаккамоти.

дхаммага̄равена бхагава̄ дхаммам̣ пӯдженто венеййабандхаве ачинтетва̄ сама̄паттисама̄паджджанадхаммапаччавеккхан̣а̄хи саттасатта̄хам̣ вӣтина̄месӣти а̄ха ‘‘бхагавато…пе… дӣпетабба̄’’ти. таттха а̄дисаддена са̄вакехи дхаммассаванасса, тесам̣ паччуггамана̄дӣнан̃ча сан̇гахо ведитаббо.

иччасса̄ти ити асса, евам̣ бхагавато авипарӣтаанантара̄йиканиййа̄никадхаммадесана̄йа саббан̃н̃ута̄на̄варан̣абха̄вадӣпанена̄ти аттхо. тена̄ти чатувеса̄раджджайогена. тадавина̄бха̄вина̄ дасабала…пе… пака̄сита̄ хоти. а̄вен̣икабуддхадхамма̄дӣти еттха а̄дисаддена тӣсу ка̄лесу аппат̣ихатан̃а̄н̣а̄ни, чатусаччан̃а̄н̣а̄ни, чатупат̣исамбхида̄н̃а̄н̣а̄ни, пан̃чагатипариччхедакан̃а̄н̣а̄ни, чха абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄ни, сатта арийадхана̄ни, сатта боджджхан̇га̄, ат̣т̣ха виджджа̄, ат̣т̣хасу париса̄су акампанан̃а̄н̣а̄ни, ат̣т̣ха вимоккха̄, нава сама̄дхичарийа̄, нава анупуббавиха̄ра̄, даса на̄тхакаран̣а̄ дхамма̄, даса арийава̄са̄, два̄даса дхаммачакка̄ка̄ра̄, тераса дхутадхамма̄, чуддаса буддхан̃а̄н̣а̄ни, паннараса чаран̣адхамма̄, сол̣аса н̃а̄н̣ачарийа̄, сол̣аса а̄на̄па̄нассатӣ, екӯнавӣсати паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄ни, чатувӣсати паччайавибха̄ванан̃а̄н̣а̄ни, чатучатта̄рӣса н̃а̄н̣аваттхӯни, саттасаттати н̃а̄н̣аваттхӯни, чатувӣсатикот̣исатасахассасама̄паттисан̃ча̄римаха̄ваджиран̃а̄н̣ам̣, анантанайасамантапат̣т̣ха̄напавичайадесана̄ка̄раппаваттан̃а̄н̣а̄ни ча̄ти евама̄дӣнам̣ бхагавато гун̣ависеса̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо.

апаро найо – гун̣ависит̣т̣хатам̣ дӣпети, са̄ ча гун̣ависит̣т̣хата̄ маха̄карун̣а̄маха̄пан̃н̃а̄хи ведитабба̄ та̄хи саттхусампаттисиддхито. таттха маха̄карун̣а̄йа паваттибхедо ‘‘бахукехи а̄ка̄рехи пассанта̄нам̣ буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ саттесу маха̄карун̣а̄ оккаматӣ’’тиа̄дина̄ пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. 1.117) вуттанайена ведитаббо. маха̄пан̃н̃а̄йа пана паваттибхедо вутто ева. таттха карун̣а̄йа бхагавато чаран̣асампатти, пан̃н̃а̄йа виджджа̄сампатти. карун̣а̄йа сатта̄дхипатита̄, пан̃н̃а̄йа дхамма̄дхипатита̄. карун̣а̄йа локана̄тхата̄, пан̃н̃а̄йа аттана̄тхата̄. карун̣а̄йа пуббака̄рита̄, пан̃н̃а̄йа катан̃н̃ута̄. карун̣а̄йа апарантапата̄, пан̃н̃а̄йа анаттантапата̄. карун̣а̄йа буддхакарадхаммасиддхи, пан̃н̃а̄йа буддхабха̄васиддхи. карун̣а̄йа паресам̣ та̄ран̣ам̣, пан̃н̃а̄йа сайам̣ та̄ран̣ам̣. карун̣а̄йа саббасаттесу ануггахачиттата̄, пан̃н̃а̄йа саббадхаммесу вираттачиттата̄ пака̄сита̄ хотӣти анавасесато парахитапат̣ипаттийа̄, аттахитасампаттийа̄ ча па̄рипӯрӣ ведитабба̄. тӣсупи аваттха̄сӯти хетупхаласаттӯпака̄ра̄ваттха̄су.

абхисамайо пат̣иведхаса̄санасса, манасикаран̣ам̣ пат̣ипаттиса̄санасса, савана̄дӣхи паричайакаран̣ам̣ парийаттиса̄санасса̄ти тин̣н̣ампи васена йоджетаббо. тена̄ха ‘‘йатха̄раха’’нти. ‘‘саккаччам̣ дхаммадесанена̄’’ти имина̄ идха ‘‘са̄сана’’нти вуттасса тивидхасса̄пи саддхаммасса ависесена десана̄пӯджам̣ ватва̄ тхомана̄пӯджанасса васена там̣ вибхаджитва̄ дассенто ‘‘арийам̣, во бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘тхоманена̄’’ти падена̄пи ‘‘саккачча’’нти падам̣ йоджетаббам̣. пӯджана̄двайасса̄пи ва̄ васена идха̄пи падайоджана̄ ведитабба̄. арийабха̄ва̄дайоти арийасет̣т̣хааггабха̄ва̄дайо. ниййа̄на̄дайоти ниййа̄нахетудассана̄дайо. сва̄ккха̄тата̄дайоти сва̄ккха̄тасандит̣т̣хиката̄дайо.

ида̄ни арийасан̇гхагун̣а̄нампи има̄йа га̄тха̄йа пака̄ситабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. ба̄лйа̄дисаматиккаманатоти ба̄лаабйаттабха̄ва̄дисаматиккаманато.

н̃а̄н̣ависесо сутачинта̄бха̄вана̄майан̃а̄н̣а̄ни. сотаббаманасика̄таббапат̣ивиджджхитабба̄ваттха̄ аваттха̄бхедо. убхайанти бйан̃джанападам̣, аттхападан̃ча. убхайатха̄ти каран̣акаммаса̄дханавасена паччекам̣ йоджетаббам̣. пат̣ипаджджитаббатта̄ти н̃а̄таббатта̄.

‘‘айан̃ча га̄тха̄’’тиа̄ди кесан̃чи ва̄до. татха̄ хи апаре ‘‘тхеренева̄йам̣ га̄тха̄ бха̄сита̄’’ти ваданти. аттӯпана̄йика̄пи хи када̄чи дхаммадесана̄ хоти ева йатха̄ ‘‘дасабаласаманна̄гато, бхиккхаве, татха̄гато чатувеса̄раджджависа̄радо’’тиа̄ди (сам̣. ни. 2.21-22). еван̃ча катва̄ ‘‘катаме сол̣аса ха̄ра̄’’тиа̄дивачанам̣ саматтхитам̣ хоти.

йатха̄вуттааттхамукхенева̄ти мӯлападасан̇кха̄тааттхуддха̄ренева. парато а̄гамиссатӣти ниддесава̄расса парийоса̄не а̄гамиссати ‘‘тӣн̣и ча найа̄ анӯна̄’’тиа̄дина̄ (нетти. 4 два̄дасапада).

вуччатӣти каттари камманиддесоти а̄ха ‘‘вадатӣ’’ти. атха ва̄ вуччатӣти каммакаттуниддесойам̣. айан̃хеттха аттхо – ха̄ра̄, найа̄ ча̄ти убхайам̣ париггахитам̣ сам̣ван̣н̣акена саббатха̄ гахитан̃че, вуччати суттам̣, сайамева суттам̣ сам̣ван̣н̣етӣти, етена ха̄ранайесу васӣбха̄вена суттасам̣ван̣н̣ана̄йа сукаратам̣ дассети.

пака̄рантарена̄ти пуббе ‘‘са̄сана’’нти вуттаматтхам̣ ‘‘десана̄, десита’’нти тато ан̃н̃ена пака̄рена. нийаметва̄ти тасса екантато вин̃н̃еййатам̣ авадха̄ретва̄. вин̃н̃еййата̄ висит̣т̣хесу десана̄деситесу вин̃н̃еййападе лаббхама̄на̄ виджа̄нанакирийа̄.

десана̄десита̄ни ча йа̄вадева виджа̄нанаттха̄нӣти виджа̄нанам̣ падха̄нанти тамева ниддха̄ренто ‘‘татра̄ти тасмим̣ виджа̄нане’’ти а̄ха.

еттха̄ха̄ти наван̇гаса̄сананававидхасуттанта̄ти етасмим̣ аттхавачане а̄ха чодако. тасса̄йам̣ адхиппа̄йо – навахи ан̇гехи ваваттхитехи ан̃н̃аман̃н̃асан̇карарахитехи бхавитаббам̣, татха̄ ча сати асуттасабха̄ва̄нева геййан̇га̄дӣнӣти нававидхасуттантавачанам̣ вируджджхеййа. атха суттасабха̄ва̄ни геййан̇га̄дӣни, евам̣ сати ‘‘сутта’’нти висум̣ суттан̇гам̣ на сийа̄, евам̣ санте ат̣т̣хан̇гаса̄санам̣ а̄паджджатӣти. тена̄ха ‘‘катхам̣ пана̄’’тиа̄ди. геййан̇га̄дӣсу катипайа̄нампи суттабха̄ве йатха̄вуттадоса̄нативатти, пагева саббесанти дассети ‘‘йан̃ча̄’’тиа̄дина̄. сан̇гахесӯти ат̣т̣хакатха̄су. пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄нан̃хи сан̇кхепабхӯта̄ ида̄ни ат̣т̣хакатха̄ ‘‘сан̇гаха̄’’ти вутта̄. суттам̣ на̄ма сага̄тхакам̣ ва̄ сийа̄, нигга̄тхакам̣ ва̄ти ан̇гадвайенева тадубхайан̇гам̣ катанти висум̣ суттан̇гасса асамбхаво тадубхайавинимуттасса суттасса абха̄вато. тена вуттам̣ ‘‘суттан̇гамева на сийа̄’’ти. атха̄пи катхан̃чи. сийа̄ти ваккхама̄нам̣ са̄ман̃н̃авидхим̣ сандха̄йа̄ха. евампи айам̣ досоти дассенто ‘‘ман̇галасутта̄дӣна’’нтиа̄дима̄ха.

таббха̄ванимиттанти геййан̇габха̄ванимиттам̣. веййа̄каран̣асса таббха̄ванимиттанти самбандхо. чодако ‘‘га̄тха̄вирахе’’ти вачанам̣ агган̣ханто ‘‘пуччха̄виссаджджанам̣ бйа̄каран̣а’’нти вачанаматтамева гахетва̄ ‘‘евам̣ санте’’тиа̄дина̄ чодети. итаро пана ока̄савидхито анока̄со видхи балава̄ти н̃а̄йам̣ га̄тха̄вирахитам̣йева веййа̄каран̣анти, идха̄дхиппетанти ча дассенто ‘‘на̄паджджатӣ’’тиа̄дина̄ парихарати. татха̄ хӣти тенева ка̄ран̣ена, сатипи сан̃н̃антаранимиттайоге анока̄сасан̃н̃а̄нам̣ балавабха̄венева̄ти аттхо.

сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.