3. чӣвараниддесаван̣н̣ана̄

30. ‘‘кхоман̃ча косеййан̃ча̄’’тиа̄дина̄ напум̣сакавиггахена дванде кате кхома…пе… бхан̇га̄ни. таттха кхоманти гаччхаджа̄ти. упача̄рато пана кхомена кхомасуттена ва̄йитанти таддхитена упача̄рена ва̄ кхомам̣ кхомапат̣ачӣварам̣, татха̄ авасеса̄ни. са̄н̣ам̣ са̄н̣ава̄касуттехи ва̄йитам̣ чӣварам̣. бхан̇гам̣ кхомасутта̄дӣни сабба̄ни екачча̄ни ва̄ вомиссетва̄ ва̄йитачӣварам̣. ва̄камайамева ва̄ти кечи. камбаланти мануссаломам̣ ва̄л̣аломан̃ча т̣хапетва̄ сесаломехи ва̄йитам̣. ета̄нӣти кхома̄дӣни йатха̄вутта̄ни. саха ануломехӣти са̄нулома̄ни. джа̄тито каппийа̄ни чха чӣвара̄ни бхаванти.

31. ида̄ни ‘‘дукӯла’’нтиа̄дина̄ тесам̣ анулома̄ни дассети. таттха дукӯланти дукӯласан̇кха̄тена кеначи ва̄кависесена ва̄йитам̣ чӣварам̣. чева̄ти самуччайе, со упари а̄кад̣д̣хитаббо. пат̣т̣ун̣н̣анти пат̣т̣ун̣н̣есу джа̄там̣ пат̣т̣ун̣н̣ам̣. десава̄чино бахувачананта̄ти бахувачанена виггахо. татха̄ сома̄ра̄ ча чӣна̄ ча, тесу джа̄там̣ сома̄рачӣнаджам̣. има̄ни тӣн̣и па̄н̣акехи катасуттамайа̄ни. ехибхиккхӯнам̣ пун̃н̃иддхийа̄ джа̄там̣ иддхиджам̣, там̣ пана кхома̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣. девадиннанти девехи диннам̣ каппаруккхе ниббаттам̣ чӣварам̣. тадетам̣ дукӯла̄ди тасса тасса йатха̄вуттасса кхома̄дино ануломикам̣ хоти. таттха лома̄ни анугатам̣ ануломам̣, йатха̄ сесалома̄ни анугатам̣ ломам̣ таданукӯлатта̄ ‘‘анулома’’нти вуччати, татха̄ там̣джа̄тийакам̣ йесам̣ кесан̃чи анукӯлам̣ саббампи рул̣хӣвасена ‘‘анулома’’нти вуччати. тамева ануломикам̣, анукӯланти аттхо. катхам̣? дукӯлам̣ са̄н̣асса ануломам̣, пат̣т̣ун̣н̣а̄дӣни тӣн̣и косеййасса анулома̄ни, иддхиджам̣ девадиннан̃ча кхома̄дӣнамануломанти.

32-3. евам̣ са̄нулома̄ни чӣвара̄ни дассетва̄ ида̄ни адхит̣т̣ха̄на̄дикам̣ дассетум̣ ‘‘тичӣвара’’нтиа̄дима̄ха. таттха авуттепи авассам̣ ваттаббата̄йа саббаттха ча-саддо аджджха̄харитаббо, тичӣваран̃ча…пе… кан̣д̣уччха̄дин̃ча адхит̣т̣хеййа на викаппеййа̄ти самбандхо. таттха тин̣н̣ам̣ чӣвара̄нам̣ сама̄ха̄ро тичӣварам̣. париккха̄ран̃ча там̣ чол̣ан̃ча̄ти париккха̄рачол̣ам̣. вассасса йогга̄ вассика̄, са̄ва са̄т̣ика̄ вассикаса̄т̣ика̄. пун̃чхати анена̄ти пун̃чханам̣, мукхасса пун̃чханам̣ мукхапун̃чханам̣. нисӣданти еттха̄ти нисӣданам̣, мукхапун̃чханан̃ча нисӣданан̃ча мукхапун̃чхананисӣданам̣. сайанасукха̄дим̣ пат̣ичча аттхарӣйатӣти паччаттхаран̣ам̣, тадева паччаттхаран̣акам̣. кан̣д̣ум̣ чха̄детӣти кан̣д̣уччха̄ди. адхит̣т̣хахети ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’тиа̄дина̄ наваннам̣ на̄мам̣ гахетва̄ адхит̣т̣хеййа. на викаппеййа̄ти тасса тасса на̄мам̣ гахетва̄ на викаппеййа, тасса тасса пана на̄мам̣ аггахетва̄ ‘‘имам̣ чӣварам̣ туйхам̣ викаппемӣ’’ти викаппеййа̄ти адхиппа̄йо. еттха̄ти имесу навасу чӣваресу. тичӣваранти тичӣварана̄мена адхит̣т̣хитам̣. татха̄ хи адхит̣т̣ха̄нато пуббе висум̣ тичӣварам̣ на̄ма наттхи сан̇гха̄т̣иа̄диппахонакасса паччаттхаран̣а̄дивасена̄пи адхит̣т̣ха̄тум̣ анун̃н̃а̄татта̄. там̣ вина̄ ека̄хам̣ екадивасампи. на васеййа̄ти аладдхасаммутико бхиккху авиппава̄сасӣмато ан̃н̃аттха ва̄сам̣ на кареййа̄ти аттхо. евам̣ сати тичӣваран̃ча ниссаджджитаббам̣ хоти, па̄читтийан̃ча а̄паттим̣ а̄паджджатӣти дӣпети. нисӣданам̣ вина̄ ча̄тума̄сам̣ на васеййа̄ти самбандхо. чатуннам̣ ма̄са̄нам̣ сама̄ха̄ро чатума̄сам̣, тамева ча̄тума̄сам̣. там̣ аччантасам̣йогавасена.

34. ида̄ни ‘‘има’’нтиа̄дина̄ ‘‘адхит̣т̣хеййа̄’’ти вуттамадхит̣т̣ха̄нам̣ дассети. сан̇гха̄т̣им̣ ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти адхит̣т̣хахети самбандхо. таттха адхит̣т̣хахети хаттхапа̄се т̣хитам̣ евам̣ адхит̣т̣хеййа. ахаттхапа̄санти хаттхасса па̄со самӣпо хаттхапа̄со, ад̣д̣хатеййахаттхаббхантаро. два̄дасахаттхаббхантаротипи ваданти. наттхи хаттхапа̄со етисса̄ти ахаттхапа̄са̄, там̣ етанти адхит̣т̣хахети самбандхо. ким̣ вуттам̣ хоти? антогаббхе ва̄ упарипа̄са̄де ва̄ тадахева гантва̄ ниваттанайогге падесе ва̄ т̣хитам̣ чӣварам̣ саллаккхетва̄ ‘‘етам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти адхит̣т̣хеййа̄ти вуттам̣ хоти. тато дӯре т̣хитампи адхит̣т̣ха̄таббантипи ваданти. сесесупӣти уттара̄сан̇га̄дикан̣д̣уппат̣иччха̄дипарийантесупи авасесачӣваресу. айам̣ найоти айамева найо. йатха̄ сан̇гха̄т̣ийа̄, евам̣ ‘‘имам̣ уттара̄сан̇гам̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’тиа̄ди вуттанайова̄ти вуттам̣ хоти. адхит̣т̣хахантена пана хаттхена гахетва̄ ка̄йавика̄рам̣ каронтена ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти читтена а̄бхогам̣ катва̄ ка̄йена ва̄ адхит̣т̣ха̄таббам̣, вачӣбхедаматтам̣ катва̄ ва̄ча̄йа ва̄. париккха̄рачол̣ам̣ на̄ма па̄т̣еккам̣ нидха̄намукханти тичӣварам̣ париккха̄рачол̣ампи адхит̣т̣ха̄тум̣ ват̣т̣атӣти.

35. ида̄ни евам̣ адхит̣т̣хахато ан̃н̃ам̣ ладдха̄ адхит̣т̣ха̄тука̄мена паччуддхаритва̄ адхит̣т̣ха̄таббанти дассетум̣ ‘‘адхит̣т̣хаханто’’тиа̄дима̄ха. таттха сан̇гха̄т̣и пабхути а̄ди йасса там̣ сан̇гха̄т̣иппабхути. етам̣ ‘‘адхит̣т̣хаханто’’ти еттха̄пи ‘‘адхит̣т̣хеййа̄’’ти еттха̄пи каммападам̣, ‘‘пуббачӣвара’’нти еттха пана висесанам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. паччуддхаритва̄ти париччаджитва̄. париккха̄рачол̣ана̄мена адхит̣т̣хахитва̄ т̣хапитаваттхехи сан̇гха̄т̣иа̄дӣни кароти, нит̣т̣хите раджане ча каппе ча имам̣ париккха̄рачол̣ам̣ паччуддхаритва̄ пуна адхит̣т̣ха̄табба̄ни. патта̄дхит̣т̣хаханети паттасса адхит̣т̣ха̄не. татха̄ти ча йатха̄ чӣваре, татха̄ паттепи адхит̣т̣ха̄на̄дикам̣ саббанти аттхо. еттха пана ‘‘имам̣ паттам̣, етам̣ патта’’нти ва̄ висесо.

36. ида̄ни паччуддха̄равидхим̣ дассетум̣ ‘‘ета’’нтиа̄дима̄ха. таттха имам̣ ва ити ва̄-саддо рассам̣ катва̄ ниддит̣т̣хо, со ити-саддато парам̣ йоджетаббо, тасма̄ ‘‘етам̣ сан̇гха̄т̣им̣ паччуддхара̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ паччуддхара̄мӣ’’ти ва̄ сам̣сети самбандхо ведитаббо. сам̣сети вадеййа. еванти йатха̄ на̄мена сан̇гха̄т̣и паччуддхаритабба̄, татха̄ уттара̄сан̇га̄дӣнӣти аттхо. видӯти паччуддхаретимасса каттупадам̣, пан̃н̃ава̄ти аттхо. саббаттха̄пи дӯра̄санната̄дӣ вуттанайена ведитабба̄.

37-8. ида̄ни сан̇гха̄т̣иа̄дӣнам̣ чханнам̣ пама̄н̣апариччхедам̣ дассети ‘‘сан̇гха̄т̣ӣ’’тиа̄дина̄. паччхимо анто паччхиманто, тена, паччхимакот̣ийа̄ти аттхо. дӣгхасоти дӣгхато. мут̣т̣хийа̄ сахитам̣ пан̃чакам̣ йасса̄ са̄ мут̣т̣хипан̃чака̄, лин̇гавипалла̄савасена пана мут̣т̣хипан̃чако. мут̣т̣хи-садденеттха упача̄равасена катамут̣т̣хико хаттхова вутто. сугатасса чӣварато ӯна̄ти сама̄со. апӣти вуттасамуччайе, тена йатха̄вуттапаччхимаппама̄н̣а̄ ча айан̃ча уттамаппама̄н̣а̄ти аттхо. ‘‘паччхимантена̄’’ти идам̣ мут̣т̣хиттикан̃ча тирийанти еттха̄пи ануваттетва̄ аттхо ведитаббо. ча-саддо ‘‘уттамантена сугатачӣварӯна̄пи ват̣т̣атӣ’’ти идам̣ самуччиноти. таттха ида̄ни маджджхимасса пурисасса тиссо видаттхийо ека̄ сугатавидаттхи, та̄йа видаттхийа̄ нава видаттхийо дӣгхато сугатачӣвараппама̄н̣ам̣, тирийам̣ чха видаттхийо, там̣ пана вад̣д̣хакихаттхена дӣгхато тераса хаттха̄ ека̄ ча видаттхи, тирийато нава хаттха̄ хонти. там̣васена убхайаттха ӯната̄ вин̃н̃а̄табба̄.

уттара̄сан̇гопи таттакова̄ти дассетум̣ ‘‘татха̄ екам̣сикассапӣ’’ти а̄ха. еко ам̣со екам̣со, таттха ка̄таббанти таддхите екам̣сикам̣. ‘‘антарава̄сако’’чча̄дина̄ нива̄санам̣ дассети. таттха антарам̣ маджджхападесо, антаре маджджхе кат̣иппадесе ва̄со ваттхам̣ антарава̄со, сойева антарава̄сако. ча̄пӣти самуда̄йо, еко ва̄ самуччайо. ад̣д̣хена татийо бха̄го ад̣д̣хатеййо. еттха двиннам̣ хаттхакот̣т̣ха̄са̄нам̣ сампун̣н̣а̄нам̣ татийакот̣т̣ха̄сасам̣сиджджхане каран̣абхӯта̄ ад̣д̣ха-садданиддит̣т̣ха̄ йа̄ видаттхи, са̄ва татийоти ниддит̣т̣хоти упад̣д̣хахаттхасан̇кха̄то татийо бха̄го ад̣д̣хатеййо. со ча на̄нантарена двихаттхататийата̄ лаббхатӣти две хаттха̄, ека̄ ча видаттхи ад̣д̣хатеййо. там̣саннийогена панеттха антарава̄сакова ад̣д̣хатеййоти ведитаббо. две хаттха̄ йасса̄ти ба̄хираттхасама̄со. па̄рупанена̄пи сакка̄ на̄бхим̣ пат̣иччха̄детунти ‘‘двихаттхо’’ти вуттам̣. ва̄-саддо ад̣д̣хатеййам̣ викаппети. тирийасса антоти чхат̣т̣хӣтаппурисо, тирийамева антоти ва̄ каммадха̄райо ‘‘га̄манто’’тиа̄дӣсу вийа.

39. ‘‘нисӣданасса̄’’тиа̄дина̄ нисӣданачӣварам̣ дассети. еттха нисӣданам̣ на̄ма саме бхӯмибха̄ге ел̣акалома̄ни упарӯпари сантхаритва̄ кан̃джика̄дӣхи син̃читва̄ като двӣсу т̣ха̄несу пха̄литатта̄ тӣхи даса̄хи йутто париккха̄рависесо. видаттхӣ двети две видаттхӣ. виса̄лато путхулато.

40. ‘‘кан̣д̣уппат̣иччха̄дӣ’’тиа̄дина̄ кан̣д̣уппат̣иччха̄дим̣ дассети. таттха кан̣д̣ӯти хи на аттхато на̄нам̣, таггахан̣ена панеттха пил̣акасса̄ватхуллакаччха̄ба̄дхам̣ гайхати. кан̣д̣ум̣ йатха̄вуттам̣ пил̣ака̄дим̣ пат̣иччха̄детӣти кан̣д̣уппат̣иччха̄ди. пат̣иччхаданам̣ ва̄ пат̣иччха̄до, йатха̄вуттакан̣д̣уйа̄ пат̣иччха̄до кан̣д̣уппат̣иччха̄до, со асса аттхӣти кан̣д̣уппат̣иччха̄дӣ, тасса. тирийанти тирийато.

41. ‘‘вассика̄’’тиа̄дина̄ вассикаса̄т̣икам̣ дассети, там̣ сувин̃н̃еййам̣.

42. евам̣ пама̄н̣аванта̄нам̣ пама̄н̣ам̣ дассетва̄ вуттаппама̄н̣а̄тиккаме досам̣, кесан̃чи пама̄н̣а̄бха̄ваган̣ана̄бха̄ван̃ча дассетум̣ ‘‘еттха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха еттха̄ти вуттаппама̄н̣авантесу чӣваресу. тадуттари тато вуттаппама̄н̣ато уттари нипа̄тена уттари-саддена таппурисо. каронтасса сампа̄дентасса. чхеданапа̄читтӣти чхеданена сахита̄ па̄читти, атирекам̣ чхиндитва̄ па̄читтийам̣ десетаббанти вуттам̣ хоти. вуттаппама̄н̣ато пана атирекан̃ча ӯнакан̃ча ‘‘париккха̄рачол̣а’’нти адхит̣т̣ха̄таббам̣. йена мукхам̣ пун̃чханти, там̣ мукхасамбандхӣти мукхасса чол̣анти сама̄се двандо. а̄кан̇кхитам̣ иччхитам̣ пама̄н̣анти каммадха̄райо. таметесаматтхӣти а̄кан̇кхитаппама̄н̣ика̄. еттха ча тичӣвара̄дӣсу авуттепи ган̣анавибха̄ге паччаттхаран̣амукхапун̃чханапариккха̄рачол̣е т̣хапетва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа чхаккамекекамева ват̣т̣ати. мукхапун̃чханачол̣а̄ни паччаттхаран̣а̄ни ча бахӯнипӣти вин̃н̃а̄таббам̣.

43. ган̣ана̄ти еттха напум̣сакасса иттхивачанена йога̄бха̄ва̄ ‘‘на дӣпита̄’’ти лин̇гам̣ випарин̣а̄метва̄ самбандхитаббам̣, ат̣т̣хакатха̄йам̣ на пака̄сита̄ти аттхо. тин̣н̣ам̣ панетесам̣ уккат̣т̣хапариччхедавасенева вуттам̣, викаппанӯпагапаччхимена паччхимаппама̄н̣ам̣ аттхийева. ида̄ни йасма̄ таттха там̣ саббам̣ на дӣпитам̣, тасма̄ викаппанӯпагатхавика̄ди саббам̣ екам̣ ‘‘париккха̄рачол̣а’’нти, бахӯни екато катва̄ ‘‘париккха̄рачол̣а̄нӣ’’типи ватва̄ адхит̣т̣ха̄таббанти дассенто ‘‘татха̄’’тиа̄дима̄ха. имина̄ париккха̄рачол̣ам̣ на̄ма па̄т̣еккам̣ нидха̄намукханти дассети. тхавика̄дим̣ тхавика̄ а̄ди йасса парисса̄вана̄диноти сама̄со. викаппасса упагам̣ викаппийам̣, тан̃ча упари ваккхати.

44. ида̄ни тин̣н̣ам̣ чӣвара̄нам̣ пат̣ибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘ахата̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ахатена навена адхотена каппам̣ садисам̣ ахатакаппам̣, екава̄радхотам̣. ахатан̃ча ахатакаппан̃ча ахата̄хатакаппа̄ни, ваттха̄ни, тесам̣. две гун̣а̄ пат̣ала̄ни йасса са̄ти дугун̣а̄. ‘‘гун̣о пат̣алара̄сӣсӯ’’ти хи абхидха̄наппадӣпика̄. дугун̣а̄ дупат̣т̣а̄, уттарасмим̣ дехабха̄ге а̄сан̃джӣйатӣти уккара̄сан̇го. екаччам̣ екапат̣т̣ам̣ асса аттхӣти екаччӣ, екапат̣т̣оти аттхо. нипа̄то ва̄ екаччӣти. татха̄ти самуччайе, антарава̄сако ча̄ти вуттам̣ хоти. упама̄йам̣ ва̄, йатха̄ уттара̄сан̇го екаччийо, евам̣ антарава̄сакоти аттхо.

45. ‘‘утӯ’’ти анекауту гахита̄ти утуто дӣгхака̄лато уддхат̣а̄ утуддхат̣а̄, тесам̣ пилотика̄нанти аттхо. сеса̄ти уттара̄сан̇гаантарава̄сака̄. пам̣су вийа куччхитам̣ улати паваттатӣти пам̣сукӯлам̣, ратхика̄суса̄насан̇ка̄ракӯт̣а̄дӣнам̣ йаттха каттхачи т̣хитам̣ чол̣акхан̣д̣ам̣, тасмим̣. йа̄ йа̄ ручӣти абйайӣбха̄ве йатха̄ручи, йа̄вадаттхам̣ сатапат̣т̣ампи ват̣т̣атӣти адхиппа̄йо.

46. ида̄ни тӣсу чхиндитва̄ ка̄тум̣ аппахонтесу ка̄таббавидхим̣ дассетум̣ ‘‘тӣсӯ’’тиа̄дима̄ха. таттха тичӣварасамуда̄йато екадесабхӯта̄нам̣ двиннамекасса ча сан̇кха̄гун̣ена ниддха̄рийама̄натта̄ тӣсӯти ниддха̄ран̣е бхуммам̣. екавачанасса бахваттхена йога̄бха̄вато двичӣварасан̇кха̄табахваттхавасена вачанам̣ випарин̣а̄метва̄ йа̄ни пахонти, та̄ни две ва̄пи чхиндитабба̄ни, йам̣ пахоти, там̣ екам̣ ва̄ чхиндитаббанти йоджетаббам̣. пахонтӣти паччхимачӣвараппама̄н̣ачхиннака̄ни пахонти. апӣти самбха̄ване, тӣсу ка̄ катха̄ти аттхо. анва̄дхинти а̄гантукапаттам̣. ану паччха̄ а̄дхӣйатӣти анва̄дхи, йам̣ чӣварассопари сан̇гха̄т̣иа̄ка̄рена а̄ропетаббам̣. ана̄дин̣н̣анти ана̄ропитам̣ анва̄дхикам̣. на дха̄реййа̄ти имина̄ йади дха̄реййа, дуккат̣анти дӣпети.

47-8. ида̄ни ‘‘тичӣварам̣ на васеййа винека̄ха’’нти вутта̄нам̣ тин̣н̣ам̣ авиппава̄салаккхан̣ам̣ дассетум̣ ‘‘га̄ме’’тиа̄дина̄ удоситасиккха̄паде (па̄ра̄. 471 а̄дайо) вуттапариха̄рама̄ха. таттха га̄ме ва̄…пе… виха̄ре ва̄ тичӣварам̣ никкхипитва̄ти самбандхо. таттха ‘‘пат̣о дад̣д̣хо’’тиа̄дӣсу вийа авайавепи самуда̄йавоха̄равасена тӣсу екампи ‘‘тичӣвара’’нти вуттам̣. бхиккхусаммутийан̃н̃атра̄ти сан̇гхена гила̄насса бхиккхуно дӣйама̄нам̣ чӣварена виппава̄сасаммутим̣ вина̄. виппаваттхунти екӯпача̄рана̄нӯпача̄рага̄ма̄дито бахи, атха ва̄ нивесана̄дӣнам̣, таттха ча габбховарака̄нам̣ чӣварасса ва̄ хаттхапа̄сам̣ атиккамма чӣварена виппайутто хутва̄ васитум̣. еттха ча га̄ма̄дӣнам̣ екӯпача̄рана̄нӯпача̄рата̄ екакулана̄на̄куласантакасса га̄ма̄дино париккхепасса, париккхепока̄сасса ча васена саттхааббхока̄са̄нам̣ саттаббхантаравасена ча ведитабба̄. таттха еко аббхантаро ат̣т̣хавӣсатихаттхо хоти. еттха ча нивесана̄дӣни га̄мато бахи саннивит̣т̣ха̄нӣти дат̣т̣хаббам̣ висум̣ га̄масса гахитатта̄, татха̄ удосита̄дӣхи ан̃н̃ам̣ нивесанам̣.

таттха удосито на̄ма йа̄на̄дӣнам̣ бхан̣д̣а̄нам̣ са̄ла̄. па̄са̄до дӣгхапа̄са̄до. хаммийам̣ мун̣д̣аччхаданапа̄са̄до. на̄ва̄ ча ат̣т̣о ча ма̄л̣о ча а̄ра̄мо ча на̄ва̄…пе… а̄ра̄мам̣, тасмим̣. ат̣т̣о на̄ма пат̣ира̄джа̄дӣнам̣ пат̣иба̄ханаттхам̣ ит̣т̣хака̄хи като бахалабхиттико чатупан̃чабхӯмико патиссайависесо. ма̄л̣о екакӯт̣асан̇гахито чатурассапа̄са̄до. а̄ра̄мо пуппха̄ра̄мо ва̄ пхала̄ра̄мо ва̄. саттхо ча кхеттан̃ча кхалан̃ча̄ти двандо. саттхо на̄ма джан̇гхасаттхо ва̄ сакат̣асаттхо ва̄. кхалам̣ вуччати дхан̃н̃акаран̣ам̣. думо на̄ма думамӯлам̣ чха̄йа̄йа пхут̣т̣хока̄со упача̄равасена. аббхока̄со пана ага̄маке аран̃н̃ева адхиппето.

49. ида̄ни ‘‘етам̣…пе… сан̇гха̄т̣и’’нтиа̄дина̄ наваннамева паччуддха̄ро вутто, на пана тесам̣ ка̄лапариччхедоти там̣ дассетум̣ ‘‘рога̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха девадатто даттоти на̄мекадесена̄пи на̄мавоха̄рато вассикаса̄т̣ика̄ва ‘‘са̄т̣ика̄’’ти пакаран̣авасена гаммама̄наттхатта̄ вутта̄. кан̣д̣уппат̣иччха̄дика̄ ча рогавасса̄напарийанта̄. рога̄ ча васса̄на̄ ча ма̄са̄ рогавасса̄на̄, те тадатиккамена паччуддхаритаббата̄йа парийанта̄ йа̄санти виггахо.

ким̣ вуттам̣ хоти? вассикаса̄т̣ика̄ васса̄нама̄са̄тиккаме каттикапун̣н̣ама̄йа ева паччуддхаритабба̄. татха̄ кан̣д̣уппат̣иччха̄дика̄ а̄ба̄дхесу вӯпасантесӯти вуттам̣ хоти. ‘‘паччуддхаритва̄ викаппетабба̄’’ти хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) вуттам̣. еттха пана кечи а̄чарийа̄ ‘‘паччуддхаритва̄ти вассикаса̄т̣икабха̄вато апанетва̄’’ти вадим̣су, там̣ на йуджджати. паччуддха̄равинайакаммависайейева паччуддха̄ра-саддасса дит̣т̣хатта̄, ‘‘ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ тато парам̣ викаппету’’нти (маха̄ва. 358) па̄л̣ивачанато ча. ‘‘ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄ту’’нти ча чатуннам̣ ма̄са̄нам̣ адхит̣т̣ха̄нена саха аччантасам̣його дасситоти на тена адхит̣т̣ха̄набхедо вин̃н̃а̄йати. тенева курундат̣т̣хакатха̄йампи ‘‘васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣, тато парам̣ викаппету’’нти (маха̄ва. 358) вачанато каттикапун̣н̣ама̄йа ева паччуддхаритва̄ хеманте викаппетабба̄ти вуттам̣. тасма̄ ‘‘вассикаса̄т̣ика̄ васса̄нама̄са̄тиккамена̄пи кан̣д̣уппат̣иччха̄ди а̄ба̄дхавӯпасамена̄пи адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣ’’ти (кан̇ка̄. ат̣т̣ха. катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄) вуттам̣. ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йампи паччуддха̄равасена̄пи адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти еваматтхо гахетаббо. еван̃хи сати саббат̣т̣хакатха̄йо саменти, йутти ча авируддха̄ хонтӣти. тато паранти паччуддха̄рато упари. викаппеййа̄ти кан̣д̣уппат̣иччха̄дим̣ паччуддхаритва̄ викаппеййа. вассикаса̄т̣икам̣ каттикапун̣н̣ама̄йам̣ паччуддхаритва̄ хемантасса пат̣хамадивасе викаппеййа, евам̣ асати дуккат̣анти адхиппа̄йо. сеса̄ти апаре сатта чӣвара̄ни сеса̄. наттхи парийантам̣ вуттасадисо ка̄лапариччхедо етесанти апарийантика̄.

50. ида̄ни паччаттхаран̣а̄дикам̣ чӣварачатуккам̣ садаса̄дикам̣ ват̣т̣ати, на̄паранти дассетум̣ ‘‘паччаттхаран̣а̄’’тиа̄дима̄ха. таттха париккха̄ро ча мукхапун̃чханан̃ча̄ти двандо. париккха̄рамукхапун̃чханамева чол̣аканти каммадха̄райо. двандасама̄санте суййама̄натта̄ пана чол̣ака-саддо париккха̄ра-саддато ча парам̣ дат̣т̣хаббо ‘‘париккха̄рачол̣ака’’нти. там̣ пана са̄ман̃н̃аджотана̄йа висесепи ават̣т̣ха̄нато т̣хапетва̄ пан̃ча чӣвара̄ни париккха̄рачол̣ана̄мена̄дхит̣т̣хита̄ни авасесам̣ дат̣т̣хаббам̣. паччаттхаран̣ан̃ча париккха̄рамукхапун̃чханачол̣акан̃ча паччаттхаран̣а…пе… чол̣акан̃ча нисӣданан̃ча̄ти етам̣ чӣварачатуккам̣ садасампи араттампи ана̄дин̣н̣акаппампи лаббханти самбандхо. садасанти саха йа̄хи ка̄хичи даса̄хӣти садасам̣. садасаке лаббхама̄не адасампи лаббхатева̄ти садасампи адасампи пуппхадасампӣти еттха аттхо. пи-саддо вутта̄вуттасампин̣д̣анаттхо. араттанти нӣлапӣта̄дираджанена аран̃джитампи. пи-саддена ран̃джитанӣлапӣта̄дикампи ана̄дин̣н̣акаппампӣти. а̄дин̣н̣о каппо йасса наттхӣти там̣ ана̄дин̣н̣акаппампи. пи-саддена а̄дин̣н̣акаппампи.

нану ча ‘‘на бхиккхаве саббанӣлака̄ни чӣвара̄ни дха̄ретабба̄нӣ’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 372) саббанӣлакасаббапӣтакасаббалохитакачӣвара̄ни са̄ман̃н̃ена пат̣иккхитта̄нӣти катхамидам̣ чӣварачатуккам̣ садаса̄дикам̣ ват̣т̣ати, катхан̃ча ана̄дин̣н̣акаппампи ват̣т̣атӣти? вуччате – ‘‘тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро бхиккху кусачӣрам̣ нива̄сетва̄’’тиа̄дина̄ уппаннаваттхӯсу (маха̄ва. 371) ‘‘на бхиккхаве кусачӣрам̣…пе… титтхийаддхаджо дха̄ретаббо. йо дха̄реййа, а̄патти тхуллаччайасса̄’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 371) уппаннаваттхувасенева нива̄санапа̄рупанасан̇кха̄тадха̄ран̣асса пат̣иккхиттатта̄ ча таттхева ат̣т̣хакатха̄йан̃ча (маха̄ва. ат̣т̣ха. 372) ‘‘саббанӣлака̄дӣни раджанам̣ дховитва̄ пуна раджитва̄ дха̄ретабба̄ни, на сакка̄ че хонти дховитум̣, паччаттхаран̣а̄ни ва̄ ка̄табба̄ни, дупат̣т̣ачӣварасса ва̄ маджджхе да̄табба̄ни, аччхиннадасадӣгхадаса̄ни даса̄ чхиндитва̄ дха̄ретабба̄ни, кан̃чукам̣ лабхитва̄ пха̄летва̄ раджитва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати, вет̣ханепи есева найо’’ти нива̄санапа̄рупанавасенева дха̄ран̣апарибхога̄нам̣ вуттатта̄ ча дуббан̣н̣акаран̣асиккха̄паде (па̄чи. ат̣т̣ха. 368) ‘‘йам̣ нива̄сетум̣ ва̄ па̄рупитум̣ ва̄ сакка̄ хоти, тадева чӣваранти ведитабба’’нти пан̃чаннам̣йева каппабиндуно анун̃н̃а̄татта̄ ча тичӣваракан̣д̣уппат̣иччха̄дивассикаса̄т̣икасан̇кха̄та̄ни пан̃ча чӣвара̄ни ка̄йапариха̄рийа̄нева адаса̄ни асаббанӣлака̄дӣни каппийараджанараджита̄ни а̄дин̣н̣акаппа̄нийева хонти, на нийамена ниваттита̄ни пара̄ни чатта̄рӣти чӣварачатуккамева садаса̄дикам̣ ана̄дин̣н̣акаппампи ват̣т̣атӣти.

51. сесачӣварапан̃чакам̣ адасам̣йева раджитам̣йева а̄дин̣н̣акаппам̣ва каппатӣти йоджана̄. раджитанти каппийараджанена раджитам̣. нисӣданасса йатха̄вуттенаттхена саббаттха адасаттхам̣ ниседхетум̣ ‘‘садасам̣ва нисӣдана’’нти вуттам̣. сати хи самбхаве бйабхича̄ре ча висесанам̣ са̄ттхакам̣ хоти.

52. ида̄ни анадхит̣т̣хите аниссат̣т̣хе ча ка̄ паваттӣти там̣ дассетум̣ ‘‘анадхит̣т̣хита’’нтиа̄дима̄ха. таттха анадхит̣т̣хитанти тичӣвара̄дивасена анадхит̣т̣хитам̣. аниссат̣т̣ханти йасса кассачи да̄налаккхан̣ена адиннам̣. викаппетва̄ парибхун̃джайети ваккхама̄нанайена екабахубха̄вам̣, саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча саллаккхетва̄ викаппетва̄ паччуддхаритва̄ парибхун̃джеййа. ваккхама̄нанайена пана вин̃н̃а̄йатӣти ‘‘паччуддхаритва̄’’ти на вуттам̣.

ида̄ни ‘‘викаппетва̄’’ти вуттам̣ кӣдисам̣ там̣ хет̣т̣химантена викаппийанти а̄ха ‘‘хаттха̄’’тиа̄ди. таттха хаттхо дӣгхена йасса там̣ хаттхадӣгхам̣. татоти тасма̄ хаттхато. упад̣д̣хо хаттхасса дутийо бха̄го видаттхисан̇кха̄то виттха̄рена йасса там̣ упад̣д̣хавиттха̄рам̣.

53. ида̄ни йатха̄вуттавидха̄нам̣ течӣварикассева васена, апаро пана ан̃н̃атха̄ пат̣ипаджджатӣти там̣ дассетум̣ ‘‘тичӣварасса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха на̄мена̄дхит̣т̣хита̄ни тӣн̣и чӣвара̄ни етасса̄ти тичӣваро. тасса винайатечӣварикасса̄ти аттхо, на париккха̄рачол̣ана̄мена адхит̣т̣хитачӣварасса. винайатечӣварикасса пана удоситасиккха̄паде вуттапариха̄ро наттхи. париккха̄рачол̣ийоти париккха̄рачол̣амасса аттхӣти н̣икена йа-ка̄ро. саббанти сакалам̣ нававидхампи чӣварам̣. татха̄ ватва̄ти екабахубха̄вам̣, саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ ‘‘имам̣ париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’тиа̄дина̄ ватва̄. адхит̣т̣хатӣти адхит̣т̣ха̄ти.

54. адхит̣т̣хитачӣварам̣ пана парибхун̃джато катхам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти там̣ дассенто ‘‘аччхеда̄’’тиа̄дима̄ха. таттха аччхедо ча виссаджджанан̃ча га̄хо ча виббхамо ча̄ти двандо. аччхедо на̄ма чора̄дӣхи аччхиндитва̄ гахан̣ам̣. виссаджджанам̣ паресам̣ да̄нам̣. га̄хо висса̄сена гахан̣ам̣. виббхамо сиккхам̣ аппаччаккха̄йа гихибха̄вӯпагаманам̣. тада̄пи тасса ан̃н̃асса да̄не вийа чӣварасса нира̄лайабха̄вена пана паричча̄готи. т̣ӣка̄йам̣ пана бха̄дисо бхиккхуйева̄ти адхит̣т̣ха̄нам̣ на виджахатӣти аттхам̣ викаппетва̄ бхиккхунийа̄ гихибха̄вӯпагаманам̣ вуттам̣, там̣ на гахетаббам̣, ка̄ран̣ам̣ панеттха амха̄кам̣ гарӯхийева са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.469) ‘‘бхиккхунийа̄ ‘хӣна̄йа̄ваттанена̄’ти висесетва̄ авуттатта̄ бхиккхунийа̄ хи гихибха̄вӯпагамане адхит̣т̣ха̄навиджаханам̣ висум̣ ваттаббам̣ наттхи тасса̄ виббхаманенева ассаман̣ӣбха̄вато’’ти вуттам̣. нану ча бхиккхуно аппаччаккха̄тасиккхасса гихибха̄вӯпагаманена адхит̣т̣ха̄навиджаханена нира̄лайабха̄во ка̄ран̣абха̄вена вутто, евам̣ сати париватталин̇гасса наттхи нира̄лайабха̄воти катхамасса адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти? саччаметам̣, татха̄пи буддхаматан̃н̃ӯхи ат̣т̣хакатха̄чарийехи ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.69) ‘‘йам̣ панасса бхиккхубха̄ве адхит̣т̣хитам̣ тичӣваран̃ча патто ча, там̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати, пуна адхит̣т̣ха̄табба’’нти вуттатта̄ наттхеттха досоти.

ма̄ран̣алин̇гасиккха̄ти уттарападалопена упача̄рена ва̄ лин̇гапариваттанам̣ сиккха̄паччаккха̄нан̃ча ‘‘лин̇гасиккха̄’’ти ча вуттам̣. ити ете ат̣т̣ха саббесу навасу чӣваресу адхит̣т̣ха̄насса вийого виппава̄со, тасса ка̄ран̣а̄ хонтӣти па̄т̣хасесо. тичӣварасса пана на кевалам̣ имейева ат̣т̣ха, винивиддхачхиддан̃ча адхит̣т̣ха̄навийогака̄ран̣анти лин̇гавачанан̃ча париваттетва̄ йоджетаббам̣. таттха аббхантаре екассапи тантуно абха̄вена винивиддхам̣ винивиджджхитва̄ гатачхиддам̣канит̣т̣хан̇гулинакхапит̣т̣хиппама̄н̣ам̣ винивиддхачхиддам̣. таттха сан̇гха̄т̣ийа̄ ча уттара̄сан̇гасса ча дӣгхантато видаттхиппама̄н̣асса, тирийантато ат̣т̣хан̇гулаппама̄н̣асса, антарава̄сакасса пана дӣгхантато видаттхиппама̄н̣ассева тирийантато чатуран̇гулаппама̄н̣асса падесасса орато чхиддам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ бхиндати, сӯчикаммам̣ катва̄ пуна адхит̣т̣ха̄таббам̣. сӯчикаммам̣ каронтена ча чхиндитва̄ дуббалат̣т̣ха̄на̄панайанена чхиддам̣ адассетва̄ ка̄таббам̣.

55. ида̄ни акаппийа̄ни дассетум̣ ‘‘куса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха куса̄ ча ва̄ка̄ ча пхалака̄ни ча, тесам̣ чӣра̄ни куса…пе… чӣра̄ни. таттха кусена гантхетва̄ катам̣ кусачӣрам̣. татха̄ ва̄кена гантхетва̄ катам̣ ва̄качӣрам̣, та̄паса̄нам̣ ваккалам̣. пхалакасан̣т̣ха̄на̄ни пхалака̄ни сиббитва̄ катам̣ пхалакачӣрам̣. кесава̄ладжанти кесехи ча ва̄лехи ча джа̄там̣ ва̄йитам̣ камбаланти самбандхо. улӯкапаккха̄джинаккхипети улӯка̄нам̣ косийасакун̣а̄нам̣ паккхам̣ паккхена катам̣ нива̄санан̃ча аджинаккхипам̣ саломам̣ сакхурам̣ аджинамига̄нам̣ чамман̃ча дха̄райато тхуллаччайанти самбандхо.

56. кадалеракаккадуссесӯти кадалийо ча ерако ча акко ча, тесам̣ дусса̄ни ваттха̄ни, тесу чева макачива̄кехи кате поттхаке ча̄пи дуккат̣ам̣. нимиттаттхе четам̣ бхуммам̣. кадалидусса̄дисаддена там̣дха̄ран̣амадхиппетам̣, тасма̄ там̣дха̄ран̣анимиттам̣ дуккат̣ам̣ хотӣти аттхо. евам̣ саббаттха. ‘‘нӣлако ча̄’’тиа̄дина̄ двандо. сабба̄ нӣлака…пе… кан̣хака̄ти каммадха̄райо. нӣла̄диван̣н̣айогена ваттхам̣ нӣла̄ди. нӣлакам̣ ума̄пуппхаван̣н̣ам̣. ман̃джет̣т̣хам̣ ман̃джет̣т̣хикаван̣н̣ам̣. пӣтам̣ кан̣ика̄рапуппхаван̣н̣ам̣. лохитам̣ джайасуманапуппхаван̣н̣ам̣. кан̣хакам̣ адда̄рит̣т̣хакаван̣н̣ам̣. сабба-саддо панеттха паччекам̣ йоджетаббо.

57. маха̄…пе… раттети маха̄ран̇го ча маха̄на̄маран̇го ча, техи ратте. еттха̄пи пуна суййама̄нам̣ саббасаддамануваттийам̣, ‘‘саббамаха̄ран̇гаратте’’тиа̄дина̄ аттхо ведитаббо. имина̄ ча асаббанӣлака̄ди каппийараджанараджитам̣ парибхун̃джантасса наттхи досоти дӣпети. таттха маха̄ран̇го сатападипит̣т̣хиван̣н̣о. маха̄на̄маран̇го самбхиннаван̣н̣о, со пана пан̣д̣упала̄саван̣н̣о хоти, падумаван̣н̣отипи ваданти. тирӣт̣акети там̣ на̄мака руккхатаче. аччхиннадӣгхадасакети саббасо аччхиннатта̄ аччхинна̄ ча маджджхе чхиннатта̄ дӣгха̄ ча са̄ даса̄ ча ваттхакот̣и йасса̄ти ан̃н̃ападаттхасама̄со. пхалапуппхадасети ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сиббитва̄ ката̄ пхаласадиса̄ даса̄ ‘‘пхала̄’’ти вуччанти, кетака̄ди пуппхасадиса̄ни ‘‘пуппха̄нӣ’’ти ча, пхала̄ ча пуппха̄ ча даса̄ йасса, пхаласадисе дасе, пуппхасадисе дасе ча̄ти аттхо. вет̣ханети сӣсавет̣хане. татха̄ти имина̄ саббанӣлака̄дӣсу дуккат̣ам̣ атидисати. саббанти кусачӣра̄дикам̣ сакалам̣. аччхиннам̣ чӣварам̣ йасса со лабхатӣти самбандхо.

чӣвараниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.