кхуддасиккха̄-абхинават̣ӣка̄

гантха̄рамбхакатха̄

тилокатилакам̣ ванде, саддхамма̄матаниммитам̣;

сам̣сут̣т̣хукатасамбхаттим̣, джинам̣ джанаманорамам̣.

са̄рипуттам̣ маха̄са̄мим̣, некасаттхависа̄радам̣;

маха̄гун̣ам̣ маха̄пан̃н̃ам̣, намо ме сираса̄ гарум̣.

кхуддасиккха̄йа т̣ӣка̄ йа̄, пура̄тана̄ самӣрита̄;

на та̄йа сакка̄ саккаччам̣, аттхо саббаттха н̃а̄таве.

татонекагун̣а̄нам̣ йо, ман̃джӯса̄ ратана̄нава;

суман̇галасана̄мена, тена пан̃н̃авата̄ сата̄.

аджджхесито йатиндена, сада̄ран̃н̃анива̄сина̄;

савиниччхайаметисса̄, карисса̄маттхаван̣н̣анам̣.

гантха̄рамбхакатха̄ван̣н̣ана̄

(ка) еттха̄ха – киматтхама̄дитова̄йам̣ га̄тха̄ никкхитта̄, нану йатха̄дхиппетамева пакаран̣ама̄рабханӣйанти? вуччате – саппайоджанатта̄. саппайоджанан̃хи там̣дассанам̣ та̄йа ратанаттайаппан̣а̄ма̄бхидхеййакаран̣аппака̄раппайоджана̄бхидха̄насандассанато. та̄ни ча пана саппайоджана̄ни анантара̄йена гантхапарисама̄пана̄диппайоджана̄намабхиниппха̄данато. татха̄ хи сотӯнаматтано ча йатха̄дхиппетаттханиппха̄данам̣ ратанаттайаппан̣а̄макаран̣аппайоджанам̣. видита̄бхидхеййасса гантхасса вин̃н̃ӯнама̄даран̣ӣйата̄ абхидхеййакатханаппайоджанам̣. сотуджанасамусса̄хаджананам̣ каран̣аппака̄раппайоджанакатханаппайоджанам̣. воха̄расукхата̄ пана абхидха̄накатханаппайоджанам̣.

таттха вандитва̄ ратанаттайанти имина̄ ратанаттайаппан̣а̄мо дассито, кхуддасиккханти имина̄ кхуддабхӯта̄нам̣ сиккха̄нам̣ идха пат̣ипа̄детаббата̄дӣпанена абхидхеййам̣, абхидхеййо ча на̄меса самудитена саттхена вачанӣйаттхоти. абхидха̄нан̃ча пана имина̄ва дасситам̣ тена аттха̄нугатасаман̃н̃а̄паридӣпанато. сама̄тиканти имина̄ каран̣аппака̄ро, кхуддасиккханти имина̄ ча, тена кхуддабхӯта̄нам̣ сиккха̄нам̣ идха дассетаббабха̄ваппака̄санато. а̄дито упасампанна сиккхитаббанти имина̄ пайоджанапайоджанам̣ пана имина̄ва са̄маттхийато дасситамева, та̄сам̣ сиккхитаббаппака̄санена хи сиккхане сати таммӯлика̄йа дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикаттханиппхаттийа̄ сам̣сиджджханато. пакаран̣аппайоджана̄нам̣ са̄дханаса̄дхийалаккхан̣о самбандхо танниссайадассаненева дасситойева̄ти айаметтха самуда̄йаттхо.

айам̣ панеттха̄вайаваттхо – ратанаттайам̣ вандитва̄ кхуддасиккхам̣ паваккха̄мӣти самбандхо. ратиджананат̣т̣хена ратана̄ни, буддхадхаммасан̇гха̄наметам̣ адхивачанам̣. атха ва̄ читтӣката̄дина̄ ка̄ран̣ена ратана̄ни, буддха̄дайова ратана̄ни. татха̄ ча вуттам̣ –

‘‘читтӣкатам̣ махаггхан̃ча, атулам̣ дуллабхадассанам̣;

аномасаттапарибхогам̣, ратанам̣ тена вуччатӣ’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.33; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.223; кху. па̄. ат̣т̣ха. 3; су. ни. ат̣т̣ха. 1.226; уда̄. ат̣т̣ха. 45; маха̄ни. ат̣т̣ха. 50);

тайо авайава̄ асса̄ти тайам̣, самуда̄йа̄пеккхам̣ екавачанам̣, авайававинимуттасса пана самуда̄йасса абха̄вато тӣн̣и ева ратана̄ни вуччанти. ратана̄нам̣ тайам̣ ратанаттайам̣. вандитва̄ти тӣхи два̄рехи намасситва̄. ‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, вандана̄ ка̄йена вандати, вачаса̄ вандати, манаса̄ вандатӣ’’ти (а. ни. 3.155) хи вуттам̣. таттха вин̃н̃аттим̣ ануппа̄детва̄ кевалам̣ ратанаттайагун̣а̄нуссаран̣авасена манодва̄ре бахулаппаватта̄ кусалачетана̄ манодва̄равандана̄. там̣ там̣ вин̃н̃аттим̣ уппа̄детва̄ пана паватта̄ ка̄йавачӣдва̄равандана̄. сиккхитабба̄ти сиккха̄, адхисӣлаадхичиттаадхипан̃н̃а̄васена тиссо сиккха̄. сиккханан̃четтха йатха̄ккамам̣ сӣла̄дидхамма̄нам̣ сам̣варан̣авасена, ека̄рамман̣е читтачетасика̄нам̣ сама̄дха̄навасена, а̄рамман̣аджа̄наналаккхан̣аппат̣иведхамаггапа̄тубха̄вапа̄панавасена ча а̄севанам̣ дат̣т̣хаббам̣. ан̃н̃аттха бахувидха̄ сиккха̄, идха ту сан̇кхепанайатта̄ аппака̄дианекаттхасамбхавепи кхудда-саддасса аппакаттховеттха йуттатароти кхудда̄ аппака̄ сиккха̄ти кхуддасиккха̄. идха пана кхуддасиккха̄ппака̄сако гантхо таббоха̄рӯпача̄рато иттхилин̇гавасена ‘‘кхуддасиккха̄’’ти вуччати йатха̄ ‘‘варун̣а̄нагара’’нти. там̣ кхуддасиккхам̣. паваккха̄мӣти катхесса̄ми.

кӣдисанти а̄ха ‘‘а̄дито упасампаннасиккхитабба’’нтиа̄ди. а̄ди-саддойаматтхи авайававачано йатха̄ ‘‘сабба̄дӣни саббана̄ма̄нӣ’’ти. аттхи апа̄да̄навачано йатха̄ ‘‘паббата̄дӣни кхетта̄нӣ’’ти. таттха̄вайавава̄чӣ каммаса̄дхано ‘‘а̄дийатӣтйа̄дӣ’’ти. итаро апа̄да̄наса̄дхано ‘‘а̄дийати етасма̄тйа̄дӣ’’ти. таттха йо авайававачано, тасседам̣ гахан̣ам̣, тасма̄ упасампаннаккхан̣ампи анто катва̄ а̄дибхӯта̄ упасампаннаккхан̣атойева пат̣т̣ха̄йа̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. ева-саддо панеттха саббава̄кйа̄нам̣ авадха̄ран̣апхалатта̄ лаббхати. то-паччайо авадхимхийева, на а̄дха̄ре. таттха хи топаччайе а̄дха̄ре ваттама̄не а̄димхийева маджджхаанта̄нам̣ авайавабхӯте упасампаннаккхан̣ейева̄ти аттхо бхавеййа, татха̄ сати авадха̄ран̣аниччхайо нийамоти аттхантаратта̄ а̄диккхан̣анийамена маджджха̄дайо ниваттийеййум̣. апа̄да̄навачанасса̄пи гахан̣е авадхибхӯто упасампаннаккхан̣о ниваттийеййа ‘‘паббата̄дӣни кхетта̄нӣ’’ти еттха а̄дибхӯтапаббатапаричча̄гена кхеттаггахан̣ам̣ вийа̄ти дат̣т̣хаббам̣. т̣ӣка̄йам̣ пана а̄дха̄раттхопи вутто, со йатха̄вуттадосам̣ на̄тигаччхати. саббаттха ‘‘т̣ӣка̄йа’’нти ча вутте еттхева пура̄н̣ат̣ӣка̄йанти гахетаббам̣. а̄дитоти имина̄ идам̣ дӣпети – атидуллабхам̣ кхан̣асамава̄йам̣ лабхитва̄ а̄ласийадосена аппат̣ипаджджантехи ча ан̃н̃а̄н̣адосена ан̃н̃атха̄ пат̣ипаджджантехи ча ахутва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа нирантарамева тӣсу сиккха̄су самма̄пат̣ипаджджанавасена а̄даро джанетабботи.

упасампаннена упасампанна̄йа ча сиккхитаббам̣ а̄севитаббанти упасампаннасиккхитаббам̣, екасесанайена упасампанната̄са̄ман̃н̃ена ва̄ упасампанна̄йапи еттхева̄виродхоти упасампаннена сиккхитаббанти сама̄со. нану адхисӣла̄дайова сиккхитабба̄, евам̣ сати катхам̣ пакаран̣ам̣ сиккхитаббаттена вуттанти? на̄йам̣ досо, сиккха̄йа сиккхитаббатте сати таддӣпакагантхасса̄пи а̄севитаббата̄ а̄паджджатӣти. сукхаггахан̣аттхам̣ ваттаббавиниччхайам̣ сакалампи сан̇гахетва̄ ма̄тика̄йа т̣хапанато саха ма̄тика̄йа̄ти сама̄тикам̣. таггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣ойам̣ бахуббӣхи тасса кхуддасиккха̄сан̇кха̄тасса ан̃н̃ападаттхасса йо гун̣о ма̄тика̄сан̇кха̄там̣ висесанам̣, тасса идха вин̃н̃а̄йама̄натта̄. сукхенева хи гахан̣ам̣ сийа̄ ма̄тика̄нуса̄рена там̣ там̣ виниччхайам̣ олокента̄нам̣ сам̣сайа̄пагамато.

ма̄тика̄ван̣н̣ана̄

(кха-джа) ида̄ни ‘‘сама̄тика’’нти вуттатта̄ ма̄тика̄пада̄ни та̄ва уддиситум̣ ‘‘па̄ра̄джика̄ ча чатта̄ро’’тиа̄ди а̄раддхам̣. еттха̄ха – тӣсу сиккха̄су адхисӣласиккха̄ва касма̄ пат̣хамам̣ вутта̄ти? саббасиккха̄нам̣ мӯлабхӯтатта̄. ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о, читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайа’’нти (сам̣. ни. 1.23; пет̣ако. 22; ми. па. 2.1.9) хи вуттам̣. татра̄пи маха̄са̄ваджджатта̄ мӯлаччхеджджавасена паваттанато саббапат̣хамам̣ джа̄нитабба̄ти па̄ра̄джика̄ва пат̣хамам̣ вутта̄ти ведитаббам̣. ма̄тика̄пада̄нам̣ пана аттхо тасса тасса ма̄тика̄падасса ниддесавасенева вин̃н̃а̄йатӣти на идха висум̣ дассайисса̄ма. авин̃н̃а̄йама̄нам̣ пана таттха таттхева пака̄сайисса̄ма.

ида̄ни уддит̣т̣хапада̄нуккамена ниддесам̣ а̄рабханто ‘‘па̄ра̄джика̄ ча чатта̄ро’’ти пат̣хамам̣ ма̄тика̄падам̣ уддхари. евамупарипи. ида̄ни па̄ра̄джика̄йо уддиситва̄ уддит̣т̣хапада̄нуккамена ниддесам̣ а̄рабханто ‘‘гарука̄ нава̄’’ти дутийам̣ падам̣ уддхарӣтиа̄дина̄ йатха̄йогам̣ ваттаббам̣. таттха сиккха̄падам̣ атиккамитва̄ а̄паттим̣ а̄панна̄ пуггала̄ та̄йа пара̄джайантӣти пара̄джийа̄. тейева па̄ра̄джика̄ упасаггасса вуддхим̣ катва̄ йа-ка̄расса ка-ка̄ракаран̣ена. те пана ган̣анапариччхедавасена чатта̄роти аттхо.

1. па̄ра̄джиканиддесаван̣н̣ана̄

1-2. ида̄ни те дассетум̣ ‘‘маггаттайе’’тиа̄ди а̄раддхам̣. евамупарипи йатха̄йогам̣ йоджетаббам̣. таттха маггаттайети еттха магга̄ ча на̄ма тим̣са магга̄. манусса̄мануссатираччха̄нагатавасена хи тиссо иттхийо. таттха тираччха̄нагата̄йа айам̣ париччхедо –

‘‘апада̄нам̣ ахӣ маччха̄, двипада̄нан̃ча куккут̣ӣ;

чатуппада̄нам̣ маджджа̄рӣ, ваттху па̄ра̄джикассима̄’’ти. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.55);

та̄сам̣ ваччапасса̄вамукхамаггавасена тайо тайо катва̄ нава магга̄, татха̄ убхатобйан̃джанака̄нам̣, пуриса̄нам̣ пана ваччамукхамаггавасена две две катва̄ чха, татха̄ пан̣д̣ака̄нанти тим̣са. тесам̣ тайе. кӣдисети а̄ха ‘‘сантхатасантхате’’ти. сантхате асантхатети падаччхедо. на сантхатам̣ асантхатам̣. тасмим̣ асантхате. на-ка̄ро еттха ‘‘абра̄хман̣о’’тиа̄дӣсу вийа пайируда̄се, там̣ кирийа̄йуттасса та̄дисасса ан̃н̃асса ваттхуно видха̄нена сантхатасса ваттхуно пайируда̄санам̣ париччаджанам̣ пайируда̄соти. на пасаджджаппат̣иседхе, сантхатам̣ пасаджджа патва̄ тасса ‘‘бра̄хман̣о на бхависсатӣ’’тиа̄дӣсу вийа на ниседхоти. ва̄-саддо панеттха вачанайуттибаленева лаббхати, тасса паливет̣хетва̄, анто ва̄ павесетва̄ ваттха̄дина̄ кеначи пат̣иччханне ва̄ аппат̣иччханне ва̄ти аттхо. татха̄бхӯте аллока̄се пакатива̄тена асампхут̣т̣хе тинтаппадесе. нимиттанти ан̇гаджа̄там̣. сантиа̄ди таббисесанам̣. санти аттанийам̣. сам̣-саддо хи аттани аттанийе ча ваттати. сантхатам̣ асантхатанти йатха̄вуттанайена пат̣иччханнам̣ ва̄ аппат̣иччханнам̣ ва̄. упа̄дин̣н̣анти анат̣т̣хака̄йаппаса̄дам̣. киттаканти а̄ха ‘‘тиламаттампӣ’’ти. тиласса маттам̣ са̄каллам̣ йасса там̣ тиламаттам̣. ‘‘маттам̣ са̄каллам̣ ниччхайе’’ти хи нигхан̣д̣у. еттха̄пи авайавена виггахо самуда̄йо сама̄саттхо, тилабӣджаппама̄н̣ампӣти вуттам̣ хоти. ким̣ там̣? нимиттам̣, павесанам̣ ва̄. апи-саддо самбха̄ване, ‘‘тилабӣджаматтампӣ’’ти самбха̄вӣйати, адхике ка̄ на̄ма катха̄ти идаметтха самбха̄ванам̣, евам̣бхӯтам̣ сам̣ ан̇гаджа̄там̣ йатха̄вутте маггаттайе тиламаттампи павесанто бхиккху чуто парибхат̣т̣хо, па̄ра̄джико на̄ма хоти са̄санатоти вин̃н̃а̄йати гаммама̄наттхасса саддасса пайогам̣ пати ка̄ма̄ча̄ратта̄. кӣдисоти а̄ха ‘‘аниккхиттасиккхо’’ти. никкхиттасиккхо пана абхиккхукатта̄ париччатто. таттха никкхитта̄ охита̄ париччатта̄ паччаккха̄та̄ сиккха̄ етена̄ти виггахо. йатха̄лаккхан̣ам̣ на никкхиттасиккхо аниккхиттасиккхо. таттха читтакхеттака̄лаппайогапуггалавиджа̄нанавасена сиккха̄паччаккха̄нам̣ н̃атва̄ тадабха̄вена апаччаккха̄нам̣ ведитаббам̣.

таттха упасампаннабха̄вато чавитука̄мата̄читтам̣ читтам̣ на̄ма. ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’тиа̄дӣни ‘‘гихӣти мам̣ дха̄рехи, упа̄сако, а̄ра̄мико, са̄ман̣ероти мам̣ дха̄рехӣ’’ти ‘‘алам̣ ме буддхена̄’’тиа̄дӣни чха кхеттапада̄ни кхеттам̣ на̄ма. ‘‘паччаккха̄мӣ’’тиа̄дина̄ вутто ваттама̄нака̄лойева ка̄ло на̄ма. йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа васена ва̄часикаппайогова пайого на̄ма. анумматта̄дико паччаккха̄то ча мануссаджа̄тико сова пуггало на̄ма. паччаккха̄такасса вачанасаманантарамева ‘‘айам̣ уккан̣т̣хито’’ти ва̄ ‘‘гихибха̄вам̣ паттхайатӣ’’ти ва̄ сотуно джа̄нанам̣ виджа̄нанам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣.

таттха нат̣т̣хака̄йаппаса̄дам̣ пана пил̣акам̣ ва̄ чаммакхилам̣ ва̄ ломам̣ ва̄ павесантасса дуккат̣ам̣. аккхина̄сакан̣н̣аччхиддаваттхикосесу, саттхака̄дӣхи катаван̣е ва̄ метхунара̄гена нимиттам̣ павесантасса тхуллаччайам̣. авасесасарӣресу упакаччхака̄дӣсу дуккат̣ам̣. тираччха̄нагата̄нам̣ хаттхиассагогадрабхаот̣т̣хамахим̣са̄дӣнам̣ на̄са̄йа тхуллаччайам̣, ваттхикосе тхуллаччайамева. саббесампи тираччха̄нагата̄нам̣ аккхикан̣н̣аван̣есу дуккат̣ам̣. татха̄ авасесасарӣре ка̄йасам̣саггара̄гена, метхунара̄гена ва̄ джӣвама̄накапурисасса ваттхикосам̣ аппавесанто нимиттена нимиттам̣ чхупати, дуккат̣ам̣. бахи никкхантадантесу ва̄йамантасса пана тхуллаччайанти айаметтха савиниччхайо аттхаван̣н̣анаккамо.

ида̄ни павесанам̣ на̄ма на кевалам̣ аттупаккаменева, парӯпаккамена̄пи хоти, татра̄пи са̄дийантова чуто хотӣти дассетум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха атха ва̄ти айам̣ нипа̄то, нипа̄тасамуда̄йо ва̄ паккхантара̄рамбхе. павесанан̃ча т̣хитан̃ча уддха̄ро ча павит̣т̣хан̃ча павесана…пе… павит̣т̣ха̄ни, итарӣтарайогадвандо. итарӣтарайого на̄ма ан̃н̃аман̃н̃аттхопа̄да̄ната̄ти павесана̄дӣни т̣хита̄диаттха̄нипи хонтӣти павит̣т̣ха-саддопи павесана̄диаттхо хоти, татойеветтха тасма̄ бахувачанасамбхаво. ан̃н̃атха̄ дванде авайаваттхападха̄натта̄ екаттхава̄чака̄пи павит̣т̣ха-садда̄ катхам̣ бахувачанаппасан̇го. сама̄ха̄ре ва̄ двандо. кхан̣оти ка̄лависесо. со ча йогаванта̄нам̣ кхан̣антаравинимутто наттхӣти павесана…пе…павит̣т̣ха̄нийева кхан̣оти каммадха̄райо, абхеде бхедапарикаппана̄йа ва̄ павесана…пе… павит̣т̣ха̄нам̣ кхан̣оти чхат̣т̣хӣтаппурисо. тасса са̄дако, тасмим̣ ва̄ са̄дако павесана…пе… са̄дако. кхан̣а-саддо панеттха паччекам̣ йоджетаббо двандасама̄сатта̄, павесанака̄лам̣ т̣хитака̄лам̣ уддха̄рака̄лам̣ павит̣т̣хака̄лам̣, тасмим̣ ва̄ са̄дийантоти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. евам̣ севаначиттапаччупат̣т̣ха̄нена са̄дако бхиккху чутоти йоджетаббам̣. таттха йатха̄вуттаппадесасса антокаран̣ам̣ павесанам̣ на̄ма. йа̄ва уддхаран̣а̄рамбха̄ ниваттам̣ т̣хитам̣ на̄ма. ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.58) пана ма̄туга̄масса суккависсат̣т̣хим̣ патва̄ саббатха̄ ва̄йамато орамитва̄ т̣хитака̄лам̣ сандха̄йа ‘‘суккависсат̣т̣хисамайе’’ти вуттам̣. йа̄ва агга̄ нӣхаран̣ам̣ уддха̄ро на̄ма. йа̄ва павесана̄рахат̣т̣ха̄на̄ антокатам̣ павит̣т̣хам̣ на̄ма.

пат̣хамам̣.

3-4. ида̄ни дутийам̣ дассетум̣ ‘‘а̄дийеййа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха адиннам̣ тхеййачиттена а̄дийеййа…пе… сан̇кетам̣ вӣтина̄майе, па̄ра̄джико бхавети самбандхо. адиннанти мануссаса̄микехи ка̄йава̄ча̄хи на диннам̣. тхеййачиттена̄ти тхеноти чоро, тасса бха̄во тхеййам̣ на-ка̄расса йа-ка̄рам̣ катва̄ двиттена. бхаванти етасма̄ абхидха̄набуддхӣти бха̄во, саддаппаваттинимиттам̣ джа̄тигун̣а̄ди. идха пана авахаран̣ачиттасан̇кха̄там̣ даббам̣ тхеййам̣. тхеййан̃ча там̣ читтан̃ча̄ти тхеййачиттам̣, тена. а̄дийеййа̄ти а̄ра̄ма̄дим̣ абхийун̃джитва̄ ган̣хеййа. хареййа̄ти харанто ган̣хеййа. авахареййа̄ти упаниккхиттам̣ бхан̣д̣ам̣ ‘‘дехи ме бхан̣д̣а’’нти вуччама̄но ‘‘на майа̄ гахита’’нтиа̄дӣни ваданто ган̣хеййа. ирийа̄патхам̣ копеййа̄ти бхан̣д̣аха̄ракасса гамана̄диирийа̄патхам̣ виччхиндитва̄ ган̣хеййа. копам̣ катва̄ ган̣ха̄тӣти хи етасмим̣ аттхе ‘‘копӣ’’ти на̄мадха̄ту. т̣ха̄на̄ ча̄веййа̄ти т̣хапитат̣т̣ха̄нато ча̄веййа. сан̇кетам̣ вӣтина̄майети парикаппитат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ сун̇кагха̄там̣ ва̄ атикка̄меййа.

еттха ча а̄ра̄ма̄диабхийун̃джане, са̄микасса виматуппа̄данадхураниккхепе, бхан̣д̣аха̄ракасса сӣсабха̄ра̄масанапханда̄панакхандхоропане, упаниккхитте ‘‘дехи ме бхан̣д̣а’’нти чодийама̄насса ‘‘на̄хам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти бхан̣анавиматуппа̄данадхураниккхепе, тхалат̣т̣хасса тхеййачиттена̄масанапханда̄панат̣ха̄на̄ча̄ване ча̄ти чатӯсу паччекам̣ йатха̄ккамам̣ дуккат̣атхуллаччайапа̄ра̄джика̄йо ведитабба̄. ‘‘сахабхан̣д̣аха̄ракам̣ несса̄мӣ’’ти пат̣хамадутийапа̄дасан̇ка̄мане, парикаппитасун̇кагха̄тат̣т̣ха̄нато пат̣хамадутийапа̄да̄тикка̄ме ча̄ти двӣсу паччекам̣ камена тхуллаччайапа̄ра̄джика̄йо ведитабба̄. айаметтха савин̃н̃а̄н̣ака̄вин̃н̃а̄н̣акамиссакатта̄ на̄на̄бхан̣д̣авасена йоджана̄. екабхан̣д̣авасена пана сасса̄микасса да̄сасса ва̄ тираччха̄нагатасса ва̄ йатха̄вуттена абхийога̄дина̄ найена а̄дийанахаран̣а̄дивасена йоджана̄ дат̣т̣хабба̄.

апича има̄ни чха пада̄ни ван̣н̣айантена на̄на̄бхан̣д̣аекабхан̣д̣аса̄хаттхикапуббаппайогатхеййа̄ваха̄расан̇кха̄те пан̃чапан̃чаке самодха̄нетва̄ пан̃чавӣсати аваха̄ра̄ дассетабба̄ чхаппадантогадхатта̄ саббесампи аваха̄ра̄нам̣. те пана аваха̄ра̄ йена кеначи абхийога̄диа̄ка̄рана̄наттаматтена бхинна̄ти там̣васена пан̃чапан̃чакам̣ на̄ма джа̄там̣. евам̣ сам̣ван̣н̣итан̃хи идам̣ адинна̄да̄напа̄ра̄джикам̣ суван̣н̣итам̣ на̄ма хотӣти дат̣т̣хаббам̣. таттха пурима̄ни две пан̃чака̄ни ‘‘а̄дийеййа̄’’тиа̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ пада̄нам̣ васена лаббханти. йам̣ панетам̣ ‘‘сан̇кетам̣ вӣтина̄майе’’ти чхат̣т̣хам̣ падам̣, там̣ татийапан̃чамесу пан̃чакесу ниссаггийапарикаппа̄ваха̄равасена йоджетаббам̣.

таттха са̄хаттхика-саддена упача̄рато там̣сахачаритапан̃чакам̣ гахетва̄ ‘‘са̄хаттхикан̃ча там̣ пан̃чакан̃ча̄’’ти ва̄ ‘‘са̄хаттхика̄ди пан̃чака’’нти маджджхепадалопавасена ва̄ са̄хаттхикапан̃чакам̣. евамупарипи. там̣ пана са̄хаттхико а̄н̣аттико ниссаггийо аттхаса̄дхако дхураниккхепо ча̄ти. таттха сако хаттхо сахаттхо, сахаттхена ниббатто са̄хаттхико. евам̣ а̄н̣аттико. сун̇кагха̄тапарикаппитока̄са̄нам̣ анто т̣хатва̄ бахи ниссаджджанам̣ ниссагго, со ева ниссаггийо. ка̄лам̣ анийаметва̄ а̄н̣аттасса бхан̣д̣аггахан̣ато ча парасса телакумбхийа̄ па̄даггханакам̣ телам̣ авассам̣ пиванака̄нам̣ упа̄хана̄дӣнам̣ никкхитта̄нам̣ телапа̄танато ча пуретарамева па̄ра̄джикасан̇кха̄там̣ аттхам̣ са̄дхетӣти аттхаса̄дхако. со пана а̄н̣а̄панаппайого, упа̄хана̄дӣнам̣ никкхепаппайого ча. а̄ра̄ма̄бхийоге ча упаниккхиттабхан̣д̣е ча та̄вака̄ликабхан̣д̣адеййа̄намада̄не ча дхурасса никкхепо дхураниккхепо.

пуббаппайогапан̃чакам̣ на̄ма пуббаппайого сахаппайого сам̣видха̄ваха̄ро сан̇кетакаммам̣ нимиттакамманти. таттха а̄н̣а̄панам̣ бхан̣д̣аггахан̣ато пуббатта̄ пуббаппайого на̄ма. т̣ха̄на̄ча̄ванакхиласан̇ка̄манаппайогена саха ваттама̄но сахаппайого. сам̣видха̄йа саммантайитва̄ гатесу екена̄пи бхан̣д̣е т̣ха̄на̄ ча̄вите саббесам̣ аваха̄ро сам̣видха̄ваха̄ро. сан̇кетакамманти пуббан̣ха̄дика̄лапариччхедавасена сан̃джа̄нанакаран̣ам̣. нимиттакаммам̣ на̄ма сан̃н̃уппа̄данаттхам̣ аккхиникхан̣ана̄дикаран̣ам̣.

тхеййа̄ваха̄рапан̃чакам̣ пана сайамева дассетум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. нану ча чхаппадантогадхатта̄ ‘‘саббесампи аваха̄ра̄на’’нти вуттам̣, евам̣ сати ‘‘атха ва̄’’ти паккхантаравасена висум̣ вийа идам̣ пан̃чакам̣ касма̄ вуттанти? нану авочумха̄ ‘‘йена кеначи абхийога̄диа̄ка̄рана̄наттаматтена бхинна̄’’ти, ета̄дисасса бхедасса самбхавато паккхантаравасена̄пи йуджджатӣти евам̣ вуттам̣. имасса пан̃чакасса висум̣ уддхаритва̄ вачанам̣ пана пасиддхивасена̄ти дат̣т̣хаббам̣, куса-саддена кусасан̇ка̄манамадхиппетам̣ абхедопача̄рена. тхеййан̃ча балан̃ча кусо ча чханнан̃ча парикаппо ча тхеййа̄…пе… парикаппам̣, дӣгхо сандхивасена. тена аваха̄рако па̄ра̄джико бхавети самбандхо. йо пана пат̣иччханнена аваха̄рако, со аттхато пат̣иччханнасса аваха̄рако хотӣти двандасама̄сантогадхаттепичасса виродха̄бха̄вобха̄васа̄дхано ча̄йам̣ чханна-саддо дат̣т̣хаббо. таттха сандхиччхедана̄дӣни катва̄ ва̄ тула̄кӯт̣ама̄накӯт̣акаха̄пан̣акӯт̣а̄дӣхи ван̃четва̄ ва̄ ган̣ханто тхеййа̄ваха̄рако. балакка̄рена парасантакам̣ ган̣ханто бала̄ваха̄рако. кусам̣ сан̇ка̄метва̄ ган̣ханто куса̄ваха̄рако. тин̣апан̣н̣а̄дӣхи йам̣ кин̃чи пат̣иччха̄детва̄ паччха̄ касса пат̣иччханнасса аваха̄рако пат̣иччханна̄ваха̄рако. са̄т̣ака̄дибхан̣д̣авасена, габбхадва̄ра̄диока̄савасена ва̄ парикаппетва̄ ган̣ханто парикаппа̄ваха̄рако. еттха пана парикаппитабхан̣д̣аггахан̣е парикаппитапариччхеда̄тиккаме ча па̄ра̄джикам̣ ведитаббам̣.

ида̄ни панеттха виниччхайам̣ дассетум̣ ‘‘бхан̣д̣ака̄лаггхадесехӣ’’тиа̄ди вуттам̣. еттха адинна̄да̄не бхан̣д̣ан̃ча ка̄ло ча аггхо ча десо ча техи ча парибхогена ча виниччхайо ка̄табботи аттхо. таттха авахат̣абхан̣д̣асса сасса̄микасса̄микабха̄вам̣ сасса̄микепи са̄мика̄нам̣ са̄лайанира̄лайабха̄ван̃ча упапариккхитва̄ са̄лайака̄ле че авахат̣ам̣, бхан̣д̣ам̣ аггха̄петва̄ ка̄таббо виниччхайо бхан̣д̣ена виниччхайо. нира̄лайака̄ле че авахат̣ам̣, па̄ра̄джикам̣ наттхи, са̄микесу пуна а̄хара̄пентесу да̄таббам̣. тадева хи бхан̣д̣ам̣ када̄чи махаггхам̣, када̄чи аппаггхам̣, тасма̄ йасмим̣ ка̄ле бхан̣д̣ам̣ авахат̣ам̣, тасмим̣йева ка̄ле йо тасса аггхо, тена ка̄таббо виниччхайо ка̄лена виниччхайо. навабхан̣д̣асса йо аггхо, со паччха̄ париха̄йати, тасма̄ саббада̄ пакатиаггхавасена акатва̄ ка̄таббо виниччхайо аггхена виниччхайо. бхан̣д̣ут̣т̣ха̄надесе бхан̣д̣ам̣ аппаггхам̣ хоти, ан̃н̃аттха махаггхам̣, тасма̄ йасмим̣ десе бхан̣д̣ам̣ авахат̣ам̣, тасмим̣йева десе аггхена ка̄таббо виниччхайо десена виниччхайо. парибхогена са̄т̣ака̄дино бхан̣д̣асса аггхо париха̄йати, тасма̄ тасса парибхогавасена парихӣна̄парихӣнабха̄вам̣ упапариккхитва̄ ка̄таббо виниччхайо парибхогена виниччхайо.

дутийам̣.

5-7. ида̄ни татийам̣ дассетум̣ ‘‘мануссавиггаха’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха мануссавиггахам̣ калалато пат̣т̣ха̄йа джӣвама̄накамануссаджа̄тика̄нам̣ сарӣрам̣. чичча па̄н̣оти сан̃н̃а̄йа саддхим̣йева ‘‘вадха̄ми на’’нти вадхакачетана̄йа чететва̄ пакаппетва̄. джӣвита̄ ва̄ вийоджайети йо бхиккху джа̄тиун̣н̣ам̣суна̄ самуддхат̣ателабиндуматтам̣ калаларӯпака̄ле та̄пана̄дӣхи ва̄ тато ва̄ уддхамапи таданурӯпена упаккамена рӯпаджӣвитиндрийопаккаме сати тада̄йаттавуттино арӯпаджӣвитасса̄пи воропанасамбхавато убхайаджӣвита̄ воропеййа. ва̄-саддо викаппе. маран̣ачетаноти маран̣е четана̄ йасса со маран̣а̄дхиппа̄йо. саттхаха̄раканти джӣвитам̣ харатӣти ха̄ракам̣, саттхан̃ча там̣ ха̄ракан̃ча̄ти саттхаха̄ракам̣, там̣. асса мануссавиггахасса. упаниккхипети самӣпе никкхипеййа ва̄. етена тха̄вараппайогам̣ дассети. га̄хеййа маран̣ӯпа̄йанти ‘‘саттхам̣ ва̄ а̄хара, висам̣ ва̄ кха̄да̄’’тиа̄дина̄ найена маран̣аттха̄йа упа̄йам̣ га̄ха̄пеййа ва̄. етена а̄н̣аттиппайого дассито. вадеййа маран̣е гун̣анти ка̄йава̄ча̄дӯталекха̄хи ‘‘йо евам̣ марати, со дханам̣ ва̄ лабхатӣ’’тиа̄дина̄ найена маран̣е гун̣ам̣ пака̄сеййа ва̄. убхайаттха адхика̄равасена ва̄-саддо а̄харитаббо. со бхиккху чутоти самбандхо, са̄санатоти вин̃н̃а̄йати.

ида̄ни панасса чхаббидхе пайогедассетум̣ ‘‘пайога̄’’тиа̄дима̄ха. таттха са̄хаттхи…пе… иддхивиджджа̄майа̄ пайога̄ти име чха пайога̄ти самбандхо. ка-ка̄ралопена панеттха ‘‘са̄хаттхӣ’’ти вуттам̣. атха ва̄ анекаттхе анекатаддхитасамбхавена сахаттхасса̄йам̣ пайого са̄хаттхӣти падасиддхи ведитабба̄. са̄хаттхи ча ниссагго ча а̄н̣атти ча тха̄варо ча̄ти двандо. иддхи ча виджджа̄ ча, та̄самимети иддхивиджджа̄майа̄, иддхимайо виджджа̄майоти вуттам̣ хоти. пайога̄ти име чхаппайога̄ на̄ма хонтӣти аттхо. таттха сайам̣ ма̄рентасса ка̄йена ва̄ ка̄йаппат̣ибаддхена ва̄ пахаран̣ам̣ са̄хаттхико пайого. дӯре т̣хитам̣ ма̄ретука̄масса ка̄йа̄дӣхи усусаттиа̄дӣнам̣ ниссаджджанам̣ ниссагго. ‘‘асукам̣ на̄ма ма̄рехӣ’’тиа̄дина̄ а̄н̣а̄пентасса а̄н̣а̄панам̣ а̄н̣атти, опа̄такхан̣анам̣ апассенасам̣видха̄нам̣ асиа̄дӣнам̣ упаниккхипана̄ди тха̄варо. ма̄ран̣аттхам̣ каммавипа̄каджа̄йа иддхийа̄ пайоджанам̣ иддхимайо. каммавипа̄каджиддхи ча на̄меса̄ ра̄джа̄дӣнам̣ ра̄джиддхиа̄дайо. таттха питуран̃н̃о сӣхал̣индасса да̄т̣ха̄кот̣анена чӯл̣асуманакут̣умбийама̄ран̣е ра̄джиддхи дат̣т̣хабба̄, тадаттхамева атхаббан̣а̄дивиджджа̄йа париджаппанам̣ виджджа̄майо пайого.

евам̣ чхаппайоге дассетва̄ тесу а̄н̣аттиппайогасса нийа̄маке дассетум̣ ‘‘ка̄ла̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йатха̄вуттам̣ а̄н̣аттим̣ нийаменти сан̇кетависан̇кетата̄васена париччхиндантӣти а̄н̣аттинийа̄мака̄. те пана ка̄ло ча ваттху ча а̄вудхан̃ча ирийа̄патхо ча̄ти чатта̄ро, татха̄ кирийа̄висесо ока̄соти ган̣анапариччхедавасена чха хонтӣти аттхо. таттха ка̄ло пуббан̣ха̄ди йоббана̄ди ча. ваттху ма̄ретаббо сатто. а̄вудхам̣ асиа̄ди. ирийа̄патхо ма̄ретаббасса гамана̄ди. кирийа̄висесо виджджхана̄ди. ока̄со га̄ма̄ди. йо хи ‘‘аджджа, све’’ти анийаметва̄ ‘‘пуббан̣хе ма̄рехӣ’’ти вутто йада̄ када̄чи пуббан̣хе ма̄рети, наттхи висан̇кето. йо пана ‘‘пуббан̣хе’’ти вутто маджджханха̄дӣсу ма̄рети, висан̇кето хоти, а̄н̣а̄пакасса ана̄патти. евам̣ ка̄ласса сан̇кетависан̇кетата̄васена нийа̄маката̄ ведитабба̄. имина̄ва найена ваттхуа̄дӣсупи виниччхайо ведитабботи.

татийам̣.

8-9. ида̄ни чатуттхам̣ дассетум̣ ‘‘джха̄на̄дибхеда’’нтиа̄дима̄ха. таттха аттани носантам̣ аттупана̄йикан̃ча паччуппаннабхавасситан̃ча ан̃н̃а̄падесарахитан̃ча джха̄на̄дибхедам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄ ва̄ екекам̣ катва̄ ва̄ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ вин̃н̃аттипатхе дӣпенто на̄дхима̄нико н̃а̄те чуто бхавети самбандхо. таттха аттани сакасанта̄не носантам̣ ануппаннатта̄йева авиджджама̄нам̣, еттха носантоти аттхе таппурисо. джха̄на̄дибхеданти джха̄нам̣ а̄ди йасса ‘‘вимоккхасама̄дхи сама̄патти н̃а̄н̣адассана маггабха̄вана̄ пхаласаччхи кирийа̄килесаппаха̄навинӣваран̣ата̄читтасса сун̃н̃а̄га̄ре абхиратӣ’’ти (па̄ра̄. 198) вуттасса со джха̄на̄ди, сова бхедо висесоти сама̄со. там̣ джха̄на̄дибхедам̣ уттаримануссадхаммам̣. аттупана̄йиканти ‘‘айам̣ майи аттхӣ’’ти а̄рочанавасена аттани упанӣйати, ‘‘ахам̣ ва̄ еттха сандисса̄мӣ’’ти атта̄ упанӣйати еттха дхаммети ва̄ аттупана̄йико, джха̄на̄дибхедо, там̣. паччуппаннабхавасситанти паччуппаннабхаво на̄ма ида̄ни ваттама̄но аттабха̄во, таннисситоти сама̄со, со ча джха̄на̄дибхедойева, там̣.

ан̃н̃а̄падесарахитанти ‘‘йо те виха̄ре васи, со бхиккху пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 220) найена ан̃н̃асса ападесо, тена рахито чаттоти таппурисасама̄со, со рахито тена̄ти ва̄ бахуббӣхи, джха̄на̄дибхедова, там̣. кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄ ва̄ти ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджим̣, пат̣хамам̣ джха̄нам̣ татийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи’’нтиа̄дина̄ найена кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄ ва̄. екекам̣ катва̄ ва̄ти ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджим̣, дутийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи’’нтиа̄дина̄ найена екекам̣ катва̄ ва̄. еттха ча еканти т̣хите виччха̄йам̣ двиттам̣. еттха пана катва̄ти каран̣акирийа̄йа екекавасена бхиннасса джха̄на̄дино аттхасса самбандханиччха̄ виччха̄ти ведитабба̄. т̣ӣка̄йам̣ пана ‘‘кот̣т̣ха̄сам̣ ва̄ти еттха ‘джха̄нала̄бхӣ, вимоккхала̄бхӣ, сама̄дхила̄бхӣ, сама̄паттила̄бхӣмхӣ’ти евама̄дина̄ найена кот̣т̣ха̄сато ва̄ти аттхо’’ти ча ‘‘екекам̣ ва̄ти ‘пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣ, дутийасса джха̄насса ла̄бхӣмхӣ’ти евама̄дина̄ найена екекам̣ ва̄ти аттхо’’ти ча вуттам̣. со па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄йан̃ча авуттаккамоти ведитаббо. ка̄йена ва̄ти хаттхамудда̄дивасена ка̄йена ва̄. ва̄ча̄ти еттха йа-ка̄ро луттаниддит̣т̣хо ‘‘аладжджита̄’’тиа̄дӣсу вийа. вин̃н̃аттипатхети ка̄йавачӣвин̃н̃аттӣнам̣ гахан̣айогйе падесе т̣хатва̄ти аджджха̄харитаббам̣. дӣпентоти ‘‘имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена айам̣ дхаммо майи аттхӣ’’ти пака̄сенто. на̄дхима̄никоти аппатте паттасан̃н̃ита̄сан̇кха̄то адхико ма̄но, со наттхи етасса̄ти на̄дхима̄нико, бхиккху. н̃а̄тети вин̃н̃уна̄ мануссаджа̄тикена сиккха̄паччаккха̄не вуттанайена вин̃н̃а̄те сати чуто бхаве са̄санатоти вин̃н̃а̄йати. ан̃н̃а̄падесена дӣпайато пана тхуллаччайам̣. еттха ча –

дуккат̣ам̣ пат̣хамассева, са̄мантамити ван̣н̣итам̣;

сеса̄нам̣ пана тин̣н̣ампи, тхуллаччайамудӣританти.

чатуттхам̣.

10. ида̄ни чатуннампи четесамасам̣ва̄сатам̣ абхаббатан̃ча дӣпетум̣ ‘‘па̄ра̄джикете’’тиа̄ди а̄раддхам̣. ете чатта̄ро па̄ра̄джика̄ пуггала̄ йатха̄ пуре пуббе гихика̄ле, анупасампаннака̄ле ча вийа асам̣ва̄са̄ти самбандхо. саха васанти йасма̄ саббепи ладжджино етесу камма̄дӣсу на екопи тато бахиддха̄ сандиссатӣти екакаммам̣ екуддесо самасиккхата̄ти име тайо сам̣ва̄са̄ на̄ма. таттха апалокана̄дикам̣ чатуббидхампи сан̇гхакаммам̣ сӣма̄париччхиннехи пакататтехи бхиккхӯхи екато каттаббата̄ екакаммам̣ на̄ма. татха̄ пан̃чавидхопи па̄тимоккхуддесо екато уддиситаббатта̄ екуддесо на̄ма. пан̃н̃аттам̣ пана сиккха̄падам̣ саббехипи ладжджӣпуггалехи самам̣ сиккхитаббабха̄вато самасиккхата̄ на̄ма. наттхи те сам̣ва̄са̄ етесанти асам̣ва̄са̄. ‘‘абхабба̄’’тиа̄дӣсу бхиккхубха̄ва̄йа̄ти туматтхе сампада̄навачанам̣, тасма̄ йатха̄ сӣсаччхинно джӣвитум̣ абхаббо, евам̣ чатта̄роме пуггала̄ бхиккхубха̄ва̄йа бхиккхӯ бхавитум̣ абхабба̄ти аттхо.

11. ида̄ни парийа̄йа̄н̣аттӣхи самбхаванте дассетум̣ ‘‘парийа̄йо ча̄’’тиа̄дима̄ха. парийа̄йо ча а̄н̣атти ча татийе мануссавиггахе лаббхатӣти самбандхо. таттха ка̄йа̄дӣхи йатха̄вуттехи ‘‘йо евам̣ марати, со дханам̣ ва̄ лабхатӣ’’ти евама̄дивин̃н̃а̄пако бйан̃джанабхӯто ка̄йавачӣпайого парийа̄йо. имина̄ идам̣ дӣпети – йатха̄ адинна̄да̄не ‘‘а̄дийеййа̄’’ти (па̄ра̄. 92) вуттатта̄ па̄рийа̄йакатха̄йа муччати, на идха евам̣. ‘‘сам̣ван̣н̣еййа̄’’ти (па̄ра̄. 172) парийа̄йакайа̄йапи на муччатӣти. ‘‘дутийе пана̄’’тиа̄дӣсу аттхо па̄кат̣ойева. евамупарипи па̄кат̣амупеккхисса̄ма.

12. ида̄ни метхунадхамма̄дӣнам̣ ан̇га̄ни дассетум̣ ‘‘севетӯ’’тиа̄дима̄ха. севетука̄мата̄читтанти метхунам̣ севетум̣ ка̄метӣти севетука̄мо, тасса бха̄во на̄ма тан̣ха̄, та̄йа севетука̄мата̄йа сампайуттам̣ читтанти таппурисо. метхунадхаммасса̄ти митхуна̄нам̣ иттхипуриса̄нам̣ иданти метхунам̣, тамева дхаммоти метхунадхаммо. идха пана упача̄равасена па̄ра̄джика̄патти метхунадхаммо на̄ма. атха ва̄ метхунена джа̄то дхаммо па̄ра̄джика̄патти метхунадхаммо, тасса метхунадхаммасса метхунадхаммапа̄ра̄джика̄паттийа̄. ан̇гадвайанти ан̇га̄нам̣ ка̄ран̣а̄нам̣ двайам̣. будха̄ти винайадхара̄ вин̃н̃уно.

13. мануссасанти манусса̄нам̣ сам̣ мануссасам̣, тада̄йаттаваттхука̄ ча. етена петатираччха̄нагата̄йаттам̣ ниваттети. татха̄сан̃н̃ӣти татха̄ та̄диса̄ сан̃н̃а̄ татха̄сан̃н̃а̄, са̄ асса аттхӣти татха̄сан̃н̃ӣ. пара̄йаттасан̃н̃ита̄ ча̄ти аттхо. бха̄ваппадха̄на̄ име ниддеса̄, бха̄вапаччайалопо ва̄ ‘‘буддхе ратана’’нтиа̄дӣсу (кху. па̄. 6.3) вийа. евамупарипи ӣдисесу. тхеййачиттанти тхенабха̄васан̇кха̄там̣ читтан̃ча. ваттхуно гарута̄ти бхан̣д̣асса па̄даатирекапа̄да̄рахабха̄вена гарута̄ ча. ӯнапан̃чама̄саке ва̄ атирекама̄саке ва̄ тхуллаччайам̣. ма̄саке ва̄ ӯнама̄саке ва̄ дуккат̣ам̣. аваха̄роти пан̃чавӣсатийа̄ аваха̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарена авахаран̣ан̃ча̄ти име пан̃ча адинна̄да̄нахетуйо адинна̄да̄напа̄ра̄джика̄паттийа̄ ан̇га̄ни.

14. па̄н̣о ма̄нуссакоти мануссаджа̄тисамбандхо па̄н̣о ча, па̄н̣оти хи воха̄рато сатто, параматтхато пана джӣвитиндрийам̣ вуччати. па̄н̣асан̃н̃ита̄ти па̄н̣оти сан̃н̃ита̄ ча, гха̄танам̣ гха̄то, со ева четана̄ гха̄тачетана̄, ‘‘вадха̄ми на’’нти евам̣ паватта̄ са̄ ча, там̣самут̣т̣хито са̄хаттхика̄дӣнам̣ чханнаман̃н̃атаро пайого ча, тена пайогена маран̣ан̃ча̄ти ете йатха̄вутта̄ пан̃ча вадхахетуйо па̄н̣агха̄та̄паджджитаббаа̄паттийа̄ ан̇га̄нӣти аттхо.

15. аттани асантата̄ти уттаримануссадхаммасса санта̄не авиджджама̄ната̄ ча. па̄памиччхата̄йа̄рочана̄ти йа̄ са̄ ‘‘идхекаччо дуссӣло сама̄но ‘сӣлава̄ти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’тиа̄дина̄ (вибха. 851) найена вутта̄ па̄паиччхата̄йа саманна̄гата̄, та̄йа уттаримануссадхаммасса а̄рочана̄ ча. тасса̄ти йасса а̄рочети, тасса. мануссаджа̄тита̄ти манусса̄нам̣ джа̄ти йасса, тасса бха̄во мануссаджа̄тита̄, са̄ ча, нан̃н̃а̄падесоти на ан̃н̃а̄падесо ан̃н̃а̄падеса̄бха̄во ча, тадева джа̄нананти тан̇кхан̣ам̣йева виджа̄нанан̃ча̄ти има̄ни пан̃ча еттха асантадӣпане асмим̣ санта̄не авиджджама̄науттаримануссадхаммаппака̄сананимитте па̄ра̄джике ан̇га̄ни хетуйоти аттхо.

16. евам̣ тесамасам̣ва̄сата̄бхаббата̄дӣни дассетва̄ ида̄ни на те чатта̄рова, атха кхо сантан̃н̃епӣти те саббепи самодха̄нетва̄ дассенто ‘‘аса̄дха̄ран̣а̄’’тиа̄дима̄ха. таттха аса̄дха̄ран̣а̄ти па̄ра̄джика̄ дхамма̄ адхиппета̄. тенева четтха пуллин̇ганиддесо. тасма̄ бхиккхунӣнам̣ бхиккхӯхи аса̄дха̄ран̣а̄ па̄ра̄джика̄ дхамма̄ чатта̄ро ча̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. упача̄равасена ту уббхаджа̄н̣уман̣д̣алика̄дика̄ па̄ра̄джика̄панна̄ париггайханти. та̄су йа̄ авассута̄ авассутасса мануссапурисасса аккхака̄нам̣ адхо джа̄н̣уман̣д̣ала̄нам̣ каппара̄нан̃ча упари ка̄йасам̣саггам̣ са̄дийати, айам̣ уббхаджа̄н̣уман̣д̣алика̄. йа̄ пана ан̃н̃исса̄ бхиккхунийа̄ па̄ра̄джикам̣ пат̣иччха̄дети, са̄ ваджджаппат̣иччха̄дика̄. йа̄ уккхиттакам̣ бхиккхум̣ тасса̄ дит̣т̣хийа̄ гахан̣авасена ануваттати, са̄ уккхитта̄нуваттика̄. ка̄йасам̣саггара̄гена тинтасса хаттхаггахан̣ам̣ сан̇гха̄т̣икан̣н̣аггахан̣ам̣ ка̄йасам̣саггаттха̄йа пурисасса хаттхапа̄се т̣ха̄нам̣ т̣хатва̄ саллапанам̣ сан̇кетагаманам̣ пурисасса̄гаманаса̄дийанам̣ пат̣иччханнока̄савависанам̣ хаттхапа̄се т̣хатва̄ ка̄йопасам̣харан̣анти има̄ни ат̣т̣ха ваттхӯни йасса̄ авассута̄йа, са̄ ат̣т̣хаваттхука̄ на̄ма.

абхаббака̄ ека̄даса ча̄ти еттха пан̣д̣ако тхеййасам̣ва̄сако титтхийапаккантако тираччха̄нагато ма̄тугха̄тако питугха̄тако арахантагха̄тако бхиккхунидӯсако сан̇гхабхедако лохитуппа̄дако убхатобйан̃джанакоти име абхабба̄ ека̄даса ча. тесу пан̣д̣акоти опаккамиканапум̣сакапан̣д̣ака̄ ча пан̣д̣акабха̄вапаккхе паккхапан̣д̣ако ча идха адхиппета̄. а̄ситтаусӯйапан̣д̣ака̄нам̣ пана паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча на ва̄рита̄. тхеййасам̣ва̄сако пана лин̇гаттхенака̄дивасена тивидхо. таттха сайам̣ паббаджитатта̄ лин̇гаматтам̣ тхенетӣти лин̇гаттхенако. бхиккхувассаган̣ана̄дикам̣ сам̣ва̄сам̣ тхенетӣти сам̣ва̄саттхенако. сиккхам̣ паччаккха̄йа евам̣ пат̣ипаджджантепи есева найо. йатха̄вуттамубхайам̣ тхенетӣти убхайаттхенако. т̣хапетва̄ пана имам̣ тивидхам̣ –

ра̄джадуббхиккхаканта̄ра-рогаверибхайена ва̄;

чӣвара̄харан̣аттхам̣ ва̄, лин̇гам̣ а̄дийатӣдха йо.

сам̣ва̄сам̣ на̄дхива̄сети, йа̄ва со суддхама̄насо;

тхеййасам̣ва̄сако на̄ма, та̄ва еса на вуччатӣти. (маха̄ва. ат̣т̣ха. 110; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄);

титтхийапаккантака̄дайо ту там̣там̣вачанаттха̄нуса̄рена ведитабба̄. тираччха̄нагато пана т̣хапетва̄ мануссаджа̄тикам̣ авасесо саббо ведитаббо. име ека̄даса пуггала̄ бхиккхубха̄ва̄йа абхаббатта̄ па̄ра̄джика̄паннасадисата̄йа ‘‘па̄ра̄джика̄’’ти вуччанти. виббханта̄ бхиккхунӣти гихинива̄сананиваттха̄ бхиккхунӣ ча. са̄ хи етта̄вата̄ па̄ра̄джика̄. мудука̄ пит̣т̣хи йасса, со ча. со хи анабхиратийа̄ пӣл̣ито йада̄ аттано ан̇гаджа̄там̣ аттано ваччамукхамаггесу павесети, тада̄ па̄ра̄джико хоти.

17-18. ламбама̄наман̇гаджа̄таметасса̄ти ламбӣ. со йатха̄вуттесу павесито па̄ра̄джико. мукхена ган̣ханто ан̇гаджа̄там̣ парасса ча̄ти йо анабхиратийа̄ пӣл̣ито парасса суттасса ва̄ матасса ва̄ ан̇гаджа̄там̣ мукхена ган̣ха̄ти, со парасса ан̇гаджа̄там̣ мукхена ган̣ханто ча. таттхева̄бхинисӣдантоти йо анабхиратийа̄ пӣл̣ито таттхева парасса ан̇гаджа̄те ваччамаггена абхинисӣдати, со ча̄ти ете двайам̣двайасама̄паттийа̄ абха̄вепи магге маггаппавесанахету метхунасса ануломика̄ чатта̄ро ча. идха̄гата̄ чатта̄роти идха кхуддасиккха̄йам̣ йатха̄вутта̄ метхунадхамма̄ па̄ра̄джика̄дайо чатта̄ро ча̄ти самодха̄на̄ пин̣д̣ӣкаран̣авасена чатувӣсати па̄ра̄джика̄ бхавантӣти сесо. еттха ча га̄тха̄бандхавасена рассам̣ катва̄ ‘‘пара̄джика̄’’ти вуттам̣. еттха̄ха – ма̄тугха̄така̄дайо татийам̣ па̄ра̄джикам̣ а̄панна̄, бхиккхунидӯсако, мудупит̣т̣хика̄дайо чатта̄ро ча пат̣хамапа̄ра̄джикам̣ а̄панна̄ ева̄ти куто чатувӣсатӣти? вуччате – ма̄тугха̄така̄дайо хи чатта̄ро идха анупасампанна̄ ева адхиппета̄. мудупит̣т̣хика̄дайо чатта̄ро кин̃ча̄пи пат̣хамапа̄ра̄джикена сан̇гахита̄, йасма̄ пана екена парийа̄йена метхунадхаммам̣ аппат̣исевино хонти, тасма̄ висум̣ вутта̄ти.

па̄ра̄джиканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. сан̇гха̄дисесаниддесаван̣н̣ана̄

19. вут̣т̣ха̄насса гарукатта̄ гарука̄ти сан̇гха̄дисеса̄ вуччанти. нава̄ти тесам̣ ган̣анапариччхедо. нану ‘‘нава̄’’ти касма̄ вуттам̣, ‘‘тераса̄’’ти ваттаббанти? на̄йам̣ досо, чирена̄паджджитаббе чатта̄ро йа̄вататийаке т̣хапетва̄ вӣтиккамаккхан̣ейева а̄паджджитабба̄ пат̣хама̄паттика̄ вуччантӣти. ида̄ни те дассетум̣ ‘‘мочетука̄мата̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха суккасса̄ти а̄сайадха̄туна̄наттато нӣла̄дивасена дасавидхе сукке йасса кассачи суккасса. мочетука̄мата̄ти мочетука̄мата̄йа, йа-ка̄ро луттаниддит̣т̣хо. имина̄ пана вачанена мочанасса̄да муччанасса̄да муттасса̄даметхунасса̄да пхассасса̄да кан̣д̣уванасса̄да дассанасса̄да нисаджджанасса̄да ва̄часса̄да гехаситапема ванабхан̇гийа сан̇кха̄тесу ека̄дасасса̄десу екам̣йева мочанасса̄дам̣ дассети.

таттха мочана̄йа асса̄до сукхаведана̄ мочанасса̄до. муччане аттано дхаммата̄йа муччане асса̄до муччанасса̄до. евам̣ саббаттха саттамӣтаппурисена аттхо дат̣т̣хаббо. имехи пана навахи падехи сампайуттаасса̄дасӣсена ра̄го вутто. геханисситесу ма̄та̄дӣсу пемам̣ гехе ситам̣ пеманти гехаситапемам̣, имина̄ сарӯпенева ра̄го вутто. сантхавакаран̣аттха̄йа иттхийа̄ песитапуппха̄ди ванабхан̇гийам̣, имина̄ ча ваттхувасена ра̄го вутто. метхунасса̄допи иттхийа̄ гахан̣аппайогена ведитаббо. саббаттхева ча пана четана̄нимиттупаккамамочане сати висан̇кета̄бха̄во ведитаббо. упаккамма хаттха̄дина̄ нимитте упаккамитва̄. ан̃н̃атра супинантена̄ти супинойева супинанто ‘‘каммамева камманто’’тиа̄дӣсу вийа анта-саддасса таббха̄вавуттитта̄. там̣ супинантам̣ вина̄ вимочайам̣ суккам̣ вимоченто саман̣о йо кочи бхиккху гарукам̣ гарука̄паттисан̇кха̄там̣ сан̇гха̄дисесам̣ пхусе пхусеййа, а̄паджджеййа̄ти вуттам̣ хоти. еттха ча аджджхаттарӯпабахиддха̄рӯпаубхайарӯпаа̄ка̄секат̣икампанасан̇кха̄тесу чатӯсу упа̄йесу сати ра̄гӯпаттхамбха̄дӣсу ча ка̄лесу йена кеначи ан̇гаджа̄те камман̃н̃атам̣ патте ‘‘а̄рогйаттха̄йа̄’’тиа̄дӣсу йена кеначи адхиппа̄йена адхиппа̄йаваттхубхӯтам̣ йам̣ кин̃чи суккам̣ мочанасса̄дачетана̄йа ева нимитте упаккамма моченто сан̇гха̄дисесам̣ а̄паджджатӣти саббатха̄ адхиппа̄йо дат̣т̣хаббо.

пат̣хамо.

20. ка̄йасам̣саггара̄гава̄ти ка̄йе сам̣сагго, тасмим̣ ра̄го, со асса аттхӣти ванту, ка̄йасам̣саггара̄гасаман̇гӣти аттхо. саман̣о иттхисан̃н̃ӣти самбандхо. упаккамма̄ти ка̄йена ва̄йамитва̄. манусситтхим̣ сампхусантоти антамасо ломенапи пара̄масанто гарукам̣ пхусети йоджана̄. мануссабхӯта̄ амата̄ иттхӣ манусситтхӣ. таттха ‘‘ка̄йасам̣саггара̄гава̄’’ти имина̄ ма̄тупема̄дим̣, иттхийа̄ гахитамоккха̄дхиппа̄йан̃ча пат̣иккхипати. иттхийа̄ вематикасса, пан̣д̣акапурисатираччха̄нагатасан̃н̃исса ча тхуллаччайам̣. иттхийа̄ пана ка̄йена ка̄йаппат̣ибаддха̄масане, ка̄йаппат̣ибаддхена ка̄йа̄масане ча йаккхӣпетӣпан̣д̣ака̄нам̣ ка̄йена ка̄йа̄масане ча пурисатираччха̄нагатиттхӣнам̣ ка̄йена ка̄йа̄масанепи дуккат̣ам̣, татха̄йаккхӣа̄дӣнам̣ ка̄йена ка̄йаппат̣ибаддха̄дӣсу ча. матиттхийа̄ пана тхуллаччайам̣. иттхийа̄ пана пхусийама̄но севана̄дхиппа̄йопи саче ка̄йена на ва̄йамати, ана̄патти.

дутийо.

21. татха̄ти иттхисан̃н̃ӣ. сун̣антинти вин̃н̃аттипатхе т̣хатва̄ аттано вачанам̣ сун̣антин̃ча. вин̃н̃ун̃ча̄ти дут̣т̣хулла̄дут̣т̣хулласаллаккхан̣асаматтхан̃ча манусситтхим̣. маггам̣ ва̄ти ваччамаггапасса̄вамагга̄нам̣ васена маггам̣ ва̄ метхунам̣ ва̄ а̄раббха̄ти самбандхо. дут̣т̣хуллава̄ча̄ра̄гена̄ти дут̣т̣ха̄ ча са̄ асаддхаммаппат̣исам̣йуттата̄йа тхӯла̄ ча ла̄макаджанаса̄дха̄ран̣ата̄йа̄ти дут̣т̣хулла̄. са̄ва пуна ва̄ча̄ дут̣т̣хуллава̄ча̄. тассам̣ асса̄дасампайутто ра̄готи сама̄со, тена. обха̄ситва̄ти ван̣н̣а̄ван̣н̣айа̄чана̄дивасена асаддхаммавачанам̣ ватва̄. асун̣антийа̄ пана дӯтена ва̄ пан̣н̣ена ва̄ а̄рочите ана̄патти. таттха двиннам̣ магга̄нам̣ васена ван̣н̣а̄ван̣н̣ехи, метхунайа̄чана̄дӣхи ва̄ ‘‘сикхаран̣ӣси, самбхинна̄си, убхатобйан̃джанака̄сӣ’’ти имесу тӣсу ан̃н̃атарена аккосавачанена ва̄ обха̄сантасса сан̇гха̄дисесо, адхаккхакауббхаджа̄н̣уман̣д̣алам̣ а̄дисса ван̣н̣а̄дибхан̣ане тхуллаччайам̣, татха̄ йаккхӣпетӣпан̣д̣ака̄нам̣ ваччамаггапасса̄вамагге а̄дисса ван̣н̣а̄дибхан̣ане метхунайа̄чана̄дӣсупи. тесам̣ пана адхаккхака̄дике дуккат̣ам̣, татха̄ манусситтхӣнам̣ уббхаккхаке адходжа̄н̣уман̣д̣але ка̄йаппат̣ибаддхе ча.

татийо.

22. аттака̄мупат̣т̣ха̄нанти метхунадхаммасан̇кха̄тена ка̄мена упат̣т̣ха̄нам̣ ка̄мупат̣т̣ха̄нам̣. аттано аттха̄йа ка̄мупат̣т̣ха̄нам̣ аттака̄мупат̣т̣ха̄нам̣. атха ва̄ ка̄мӣйатӣти ка̄мам̣, аттано ка̄мам̣ аттака̄мам̣, сайам̣ метхунара̄гавасена паттхитанти аттхо. аттака̄ман̃ча там̣ упат̣т̣ха̄нан̃ча̄ти аттака̄мупат̣т̣ха̄нам̣. тасса ван̣н̣о гун̣о, там̣. ватва̄ти ‘‘йадидам̣ ка̄мупат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма, етадаггам̣ упат̣т̣ха̄на̄на’’нти ка̄мупат̣т̣ха̄не ван̣н̣ам̣ антамасо хаттхамудда̄йапи иттхӣти сан̃н̃ӣ пака̄сетва̄ти аттхо. ва̄ча̄ти ва̄ча̄йа йака̄ралопавасена. метхунайуттена̄ти метхунайутта̄йа, лин̇гавипалла̄савасена та̄йа ‘‘арахаси твам̣ майхам̣ метхунам̣ дхаммам̣ да̄ту’’нтиа̄дика̄йа метхунадхаммаппат̣исам̣йутта̄йа ва̄ча̄йа метхунайа̄чане метхунара̄гиноти самбандхо. метхунера̄го, со асса аттхӣти метхунара̄гӣ, тасса. гару хотӣти гарука̄патти хотӣти аттхо. ма-ка̄ро падасандхикаро. еттха пана пан̣д̣аке пан̣д̣акасан̃н̃ино тхуллаччайам̣, тасмим̣йева иттхисан̃н̃ино дуккат̣ам̣.

чатуттхо.

23. иттхийа̄ ва̄ пурисасса ва̄ сандесам̣ пат̣иггахетва̄ти самбандхо. иттхийа̄ ва̄ти ‘‘даса иттхийо ма̄тураккхита̄ питураккхита̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 303) ча ‘‘даса бхарийа̄йо дханаккӣта̄ чхандава̄синӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 303) ча вутта̄йа вӣсативидха̄йа иттхийа̄ ва̄ пурисасса ва̄ там̣самбандхавасена тесам̣ ма̄та̄дӣнам̣ ва̄. сандесанти иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ убхиннам̣ ма̄та̄дӣхи ва̄ ‘‘ехи, бханте, иттханна̄мам̣ иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄ евам̣ бхан̣а̄хӣ’’ти вуттам̣ джа̄йампатибха̄васаннисситам̣ сандесавачанам̣. пат̣иггахетва̄ти ‘‘са̄дхӯ’’ти ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ сампат̣иччхитва̄. вӣмам̣ситва̄ти йаттха песито, тесам̣ адхиппа̄йам̣ упапариккхитва̄ ва̄ упапариккха̄петва̄ ва̄. харам̣ пачча̄ти иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхату ва̄, ма̄ ва̄, йехи песито, тесам̣ пачча̄харанто ва̄ хара̄пенто ва̄, джа̄йампатибха̄во хоту ва̄, ма̄ ва̄, ака̄ран̣аметам̣. има̄йа тиван̇гасампаттийа̄ сан̇гха̄дисесо ча, двӣхи ан̇гехи пан̣д̣аке ча ан̇гаттайена̄пи тхуллаччайам̣, екена дуккат̣ам̣. кечи пана ‘‘харам̣ паччха̄’’ти випа̄т̣хам̣ парикаппетва̄ ‘‘паччха̄ хара’’нти йодженти, там̣ на сундарам̣ пачча̄ти упасаггатта̄. падасса упари аттхе садждженто пака̄сенто гаччхатӣти хи упасагго на̄ма, тасма̄ ‘‘пати а̄’’ти упасагга̄нам̣ ‘‘хара’’нтимасса падасса упари бхавитаббанти.

пан̃чамо.

24. сам̣йа̄читапариккха̄ранти сам̣ аттана̄ йа̄чито ва̄сиа̄дико париккха̄ро йасса̄, там̣. адеситаваттхуканти уттидутийакаммена адеситам̣ ваттху кут̣икаран̣аппадесо йасса̄ти виггахо, там̣. пама̄н̣а̄тиккантанти ида̄ни маджджхимасса пурисасса тиссо видаттхийо сугатавидаттхи на̄ма, та̄йа ‘‘дӣгхасо два̄даса видаттхийо сугатасса видаттхийа̄ тирийам̣ саттантара̄’’ти (па̄ра̄. 348) евам̣ вуттаппама̄н̣ам̣ екатобха̄гена̄пи атикканта̄ пама̄н̣а̄тикканта̄ти там̣ тирийам̣ чатухаттхасан̇кха̄тахет̣т̣химаппама̄н̣е сати дӣгхато вуттаппама̄н̣ато кесаггаматтампи вад̣д̣хетум̣ на ват̣т̣ати. тато ӯнаке, дӣгхато ча вад̣д̣хите айам̣ кут̣исан̇кхам̣ на гаччхатӣти. ‘‘майхам̣ ва̄са̄га̄рам̣ ета’’нти евам̣ атта̄ уддесо етисса̄ти аттуддеса̄. кут̣инти уллитта̄дикам̣ кут̣им̣ катва̄ти самбандхо. таттха уллитта̄ на̄ма анто уддхам̣мукхам̣ литта̄. авалитта̄ на̄ма бахи адхомукхам̣ литта̄. убхайатха̄ уллитта̄валитта̄. катва̄ти антобхӯтака̄ритаттхавасена ка̄ра̄петва̄ ва̄.

таттха̄йам̣ ваттхудесанаккамо – тена кут̣ика̄ракена бхиккхуна̄ кут̣иваттхум̣ содхетва̄ сан̇гхам̣ упасан̇камитва̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ вуд̣д̣ха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ па̄де вандитва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ падабха̄джане (па̄ра̄. 349) вуттанайена сан̇гхам̣ тиккхаттум̣ йа̄читва̄ саббе ва̄ сан̇гхапарийа̄панна̄, сан̇гхена ва̄ саммата̄ две тайо бхиккхӯ таттха нетабба̄. техи ча кипиллика̄дӣхи сол̣асахи упаддавехи вирахитатта̄ ана̄рамбхам̣ анупаддавам̣ двӣхи чатӯхи ва̄ балибаддехи йуттена сакат̣ена екачаккам̣ ниббодакапатанат̣т̣ха̄не екам̣ бахи катва̄ а̄вин̃чхитум̣ саккун̣еййата̄йа ‘‘сапариккамана’’нти саллаккхетва̄ сачепи сан̇гхаппахонака̄ хонти, таттхева, но че, сан̇гхамаджджхам̣ гантва̄ тена бхиккхуна̄ йа̄читехи падабха̄джане (па̄ра̄. 50, 51) вутта̄йа н̃аттидутийакаммава̄ча̄йа ваттху десетаббанти. адеситаваттхукам̣ пама̄н̣а̄тиккантам̣ кут̣им̣ карисса̄мӣти саббаппайоге дуккат̣ам̣, ида̄ни двӣхи пин̣д̣ехи нит̣т̣ха̄нам̣ гамиссатӣти пат̣хамапин̣д̣ада̄не тхуллаччайам̣, дутийада̄нена лепе сан̇гхат̣ите саче адеситаваттхука̄ ева ва̄ хоти, пама̄н̣а̄тикканта̄ ева ва̄, еко сан̇гха̄дисесо, са̄рамбхаапариккаманата̄йа две ча дуккат̣а̄нӣти саче убхайавипанна̄, две ча сан̇гха̄дисеса̄ две ча дуккат̣а̄нӣти саббам̣ н̃еййам̣.

чхат̣т̣хо.

25. махаллаканти сасса̄микабха̄вена сам̣йа̄читакут̣ито махантабха̄вена, ваттхум̣ деса̄петва̄ пама̄н̣а̄тиккамена̄пи ка̄таббабха̄вена ча махантата̄йа махаттам̣ ла̄ти а̄дада̄тӣти махаллако. махатталака ити т̣хите ттасса лопо ласса ча двиттам̣, там̣. васанам̣ аттхо пайоджанам̣ васанаттхо, та̄йа. еттха пана адеситаваттхубха̄ве еко сан̇гха̄дисесо. сесам̣ анантарасадисамева. идха ча таттха ча лен̣агуха̄тин̣акут̣ипан̣н̣аччхаданагехесу ан̃н̃атарам̣ ка̄рентасса ча кут̣импи ан̃н̃асса ва̄саттха̄йа ва̄са̄га̄рам̣ ва̄ т̣хапетва̄ упосатха̄га̄ра̄дӣсу ан̃н̃атараттха̄йа каронтасса ча ана̄патти.

саттамо.

26. амӯлакена антимена ваттхуна̄ти самбандхо. амӯлакена̄ти дассанасан̇кха̄тасса, саванасан̇кха̄тасса, дит̣т̣хасутамутавасена паваттапарисан̇ка̄сан̇кха̄тасса ча мӯласса абха̄вена наттхи мӯламетасса̄ти амӯлакам̣, тена. там̣ пана со а̄панно ва̄ хоту, но ва̄, етам̣ идха аппама̄н̣ам̣. таттха бхиккхун̃ча ма̄туга̄ман̃ча татха̄рӯпе т̣ха̄не дисва̄ парисан̇кати, айам̣ дит̣т̣хапарисан̇ка̄. андхака̄ре ва̄ пат̣иччханне ва̄ бхиккхусса ча ма̄туга̄масса ча вачанам̣ сутва̄ ан̃н̃асса аттхибха̄вам̣ аджа̄нанто парисан̇кати, айам̣ сутапарисан̇ка̄. дхутта̄нам̣ иттхӣхи саддхим̣ паччантавиха̄ресу пуппхагандхасура̄дӣхи анубхавитва̄ гатат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ ‘‘кена ну кхо идам̣ ката’’нти вӣмам̣санто таттха кеначи бхиккхуна̄ гандха̄дӣхи пӯджа̄ ката̄ хоти, бхесаджджаттха̄йа арит̣т̣хам̣ ва̄ пӣтам̣, со тасса гандхам̣ гха̄йитва̄ ‘‘айам̣ со бхависсатӣ’’ти парисан̇кати. айам̣ мутапарисан̇ка̄ на̄ма. антимена ча̄ти тато парам̣ ваджджа̄бха̄вена анте бхаватта̄ антименева. ваттхуна̄ти бхиккхуно анурӯпесу екӯнавӣсатийа̄ па̄ра̄джикесу дхаммесу ан̃н̃атарена па̄ра̄джикена дхаммена. ча-ка̄ро панеттха авадха̄ран̣е, тена сан̇гха̄дисеса̄дим̣ ниваттети. атха ва̄ ча-ка̄ро ат̣т̣ха̄наппайутто.

чоденто ва̄ чода̄пентова̄ча̄ти йоджетаббо. ча̄ветунти брахмачарийа̄ ча̄ванаттха̄йа. етена екам̣ ча̄вана̄дхиппа̄йам̣ гахетва̄ авасесе аккоса̄дхиппа̄йавут̣т̣ха̄пана̄дхиппа̄йа̄дике сатта̄дхиппа̄йе пат̣иккхипати. сун̣ама̄нанти идам̣ ‘‘чоденто’’тиа̄дӣнам̣ каммападам̣, имина̄ параммукха̄ чоданам̣ пат̣иккхипати. параммукха̄ пана саттахи а̄паттиккхандхехи вадантасса дуккат̣ам̣. чодентоти ‘‘ваттхусандассана̄ а̄паттисандассана̄ сам̣ва̄саппат̣иккхепо са̄мӣчиппат̣иккхепо’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.385-386) сан̇кхепато вутта̄нам̣ чатуннам̣ чодана̄нам̣ васена сайам̣ чоденто ва̄. чода̄пенто ва̄ти парена йена кеначи чода̄пенто ва̄. тасма̄ йо бхиккхусса самӣпе т̣хатва̄ ‘‘твам̣ метхунам̣ дхаммам̣ севи, ассаман̣осӣ’’тиа̄дина̄ ваттхусандассанавасена ва̄ ‘‘твам̣ метхунадхамма̄паттим̣ а̄панносӣ’’тиа̄дина̄ а̄паттисандассанавасена ва̄ ‘‘ассаман̣оси, наттхи тайа̄ саддхим̣ упосатхо ва̄ пава̄ран̣а̄ ва̄ сан̇гхакаммам̣ ва̄, ассаман̣осӣ’’тиа̄дина̄ сам̣ва̄саппат̣иккхепавасена ва̄ абхива̄дана̄дисам̣ва̄се пат̣иккхитте ассаман̣оти касма̄ти пут̣т̣хасса ‘‘ассаман̣осӣ’’тиа̄дивачанехи са̄мӣчиппат̣иккхепавасена ва̄ антамасо хаттхамудда̄йа ева ва̄пи етаматтхам̣ дӣпайато ‘‘кароту ме а̄йасма̄ ока̄сам̣, ахам̣ там̣ ваттука̄мо’’ти евам̣ ока̄се ака̄рите ва̄ча̄йа сан̇гха̄дисесо чева дуккат̣ан̃ча, ока̄сам̣ ка̄ретва̄ чодентасса пана сан̇гха̄дисесова дат̣т̣хаббо.

ат̣т̣хамо.

27. ан̃н̃асса̄ти кхаттийа̄диджа̄тикасса парасса. кирийанти метхунавӣтиккамасан̇кха̄там̣ кирийам̣. тена̄ти ан̃н̃асса вӣтиккамасан̇кха̄тасса метхунавӣтиккамасандассанена каран̣абхӯтена. лесена̄ти йасса джа̄тиа̄дайо тато ан̃н̃ампи ваттхум̣ лиссати уддит̣т̣хе виттха̄рам̣ силиссати воха̄раматтенева̄ти джа̄тиа̄дайова ‘‘леса̄’’ти вуччанти, тена джа̄тилесана̄малеса̄дина̄ лесена. ан̃н̃анти йо вӣтиккаманто дит̣т̣хо, тато апарампи бхиккхум̣ ча̄ветум̣ антимена ваттхуна̄ чодайанти самбандхо. катхам̣? кочи кхаттийаджа̄тийо вӣтиккаманто дит̣т̣хо, тато ан̃н̃ам̣ аттано верим̣ кхаттийаджа̄тикам̣ бхиккхум̣ пасситва̄ там̣ кхаттийам̣ джа̄тилесам̣ гахетва̄ ‘‘кхаттийо майа̄ дит̣т̣хо вӣтиккаманто, твам̣ кхаттийо па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ а̄панносӣ’’ти чодети чода̄пети ва̄. евам̣ на̄малеса̄дайопи ведитабба̄. сеса̄ виниччхайакатха̄ ат̣т̣хаме вуттасадиса̄йева.

навамо.

28. етта̄вата̄ ‘‘гарука̄ нава̄’’ти уддит̣т̣хе виттха̄рато дассетва̄ ида̄ни тесу а̄паннесу пат̣ипаджджитабба̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘чха̄дети джа̄нама̄панна’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха йо бхиккху аттана̄ а̄паннам̣ сан̇гха̄дисеса̄паттим̣ а̄паттивасена ва̄ ваттхувасена ва̄ джа̄нам̣ джа̄нанто йа̄вата̄ йаттака̄ни аха̄ни чха̄дети пат̣иччха̄дети, та̄вата̄ таттака̄ни аха̄ни тасса парива̄со хотӣти евам̣ падасандхивасена аттхо ведитаббо. таттха пат̣иччханнапарива̄со суддхантапарива̄со самодха̄напарива̄соти тивидхо парива̄со. тесам̣ пана атисан̇кхепанайена мукхаматтепи дассите виттха̄равиниччхайапавесопа̄йасамбхаво сийа̄ти мукхаматтам̣ дассайисса̄ма.

таттха пат̣иччханнапарива̄со на̄ма йатха̄пат̣иччханна̄йа а̄паттийа̄ да̄таббо, тасма̄ пат̣иччханнадивасе ча а̄паттийо ча саллаккхетва̄ саче ека̄хаппат̣иччханна̄ хоти, ‘‘ахам̣, бханте, самбахула̄ а̄паттийо а̄паджджим̣ ека̄хаппат̣иччханна̄йо’’тиа̄дина̄ кхандхаке (чӯл̣ава. 98-99) а̄гатанайена йа̄ча̄петва̄ ‘‘сун̣а̄ту ме бханте сан̇гхо, айам̣ иттханна̄мо бхиккху самбахула̄ а̄паттийо а̄паджджи ека̄хаппат̣иччханна̄йо’’тиа̄дина̄ кхандхаке а̄гатанайенева каммава̄чам̣ ватва̄ парива̄со да̄таббо. екам̣ а̄паджджитва̄ ‘‘самбахула̄’’ти винайакаммам̣ каронтасса̄пи вут̣т̣ха̄тӣти ‘‘самбахула̄’’ти вуттам̣. на̄на̄ваттхука̄супи есева найо. атха двӣха̄диппат̣иччханна̄ хонти, паккхаатирекапаккхама̄саатирекама̄сасам̣ваччхараатирекасам̣ваччхараппат̣иччханна̄ ва̄, ‘‘двӣхаппат̣иччханна̄йо ва̄’’тиа̄дина̄ ватва̄ йо йо а̄панно хоти, тасса тасса на̄ман̃ча гахетва̄ йоджана̄ ка̄табба̄.

каммава̄ча̄парийоса̄не ча саче аппабхиккхуко а̄ва̄со хоти, сакка̄ раттиччхедам̣ ана̄паджджантена васитум̣, таттхева ‘‘парива̄сам̣ сама̄дийа̄ми, ваттам̣ сама̄дийа̄мӣ’ти ваттам̣ сама̄да̄йа таттхева сан̇гхасса ‘‘ахам̣, бханте, самбахула̄ сан̇гха̄дисеса̄ а̄паттийо а̄паджджим̣ ека̄хаппат̣иччханна̄йо’’тиа̄дина̄ а̄рочетва̄ пуна а̄гата̄гата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ а̄рочентена пакататтена бхиккхуна̄ саддхим̣ екаччханне сахава̄со, тена ча вина̄ва̄со, а̄гантука̄дӣнам̣ упача̄рагата̄нам̣ ана̄рочана̄ти етесу екена̄пи раттиччхедан̃ча ваттабхедан̃ча акатва̄ париваттхаббам̣.

саче на сакка̄ хоти парива̄сам̣ содхетум̣, никкхиттаваттена васитука̄мо хоти, таттхева сан̇гхамаджджхе ва̄ екасса пуггаласса ва̄ сантике ‘‘парива̄сам̣ никкхипа̄ми, ваттам̣ никкхипа̄мӣ’’ти парива̄со никкхипитаббо. никкхиттака̄лато пат̣т̣ха̄йа пакататтат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. атха̄нена паччӯсасамайе екена бхиккхуна̄ саддхим̣ париккхиттасса виха̄расса париккхепато, апариккхиттасса париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нато две лед̣д̣упа̄те атиккамитва̄ маха̄маггато оккамма пат̣иччханнат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ антоарун̣ейева ваттам̣ сама̄дийитва̄ а̄рочетаббам̣. саче бахи т̣хита̄нампи саддам̣ сун̣а̄ти, пассати ва̄, дӯрам̣ гантва̄пи а̄рочетаббам̣, ана̄роченте раттиччхедо чева ваттабхедадуккат̣ан̃ча. саче аджа̄нантассева упача̄расӣмам̣ пависитва̄ гаччханти, раттиччхедова хоти, на ваттабхедо. арун̣е ут̣т̣хите тасса сантике ваттам̣ никкхипитва̄ виха̄рам̣ гантаббам̣. евам̣ йа̄ва раттийо пӯренти, та̄ва париваттхаббам̣. айам̣ та̄ва пат̣иччханнапарива̄со.

суддханто дувидхо чӯл̣асуддханто маха̄суддхантоти. таттха йо ‘‘упасампадато пат̣т̣ха̄йа йаттакам̣ на̄ма ка̄лам̣ ахам̣ суддхо’’ти джа̄на̄ти, таттакам̣ апанетва̄ тато авасесе раттипариччхеде екато катва̄ да̄таббапарива̄со чӯл̣асуддханто. йо пана саббасо раттипарийантам̣ на джа̄на̄ти нассарати, таттха ча вематико, тасса да̄таббо маха̄суддханто. а̄паттипарийантам̣ джа̄на̄ту ва̄, ма̄ ва̄, ака̄ран̣аметам̣.

самодха̄напарива̄со на̄ма тивидхо одха̄насамодха̄но аггхасамодха̄но миссакасамодха̄ноти. таттха йо нит̣т̣хитапарива̄сопи ва̄ нит̣т̣хитама̄наттопи ва̄ аниккхиттаватто ан̃н̃ам̣ а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ пурима̄паттийа̄ сама̄ ва̄ ӯнатара̄ ва̄ раттийо пат̣иччха̄дети, тасса мӯла̄йа пат̣икассанена те паривуттхадивасе ча ма̄наттачин̣н̣адивасе ча одхунитва̄ маккхетва̄ пурима̄йа а̄паттийа̄ мӯладивасапариччхеде паччха̄ а̄паннам̣ а̄паттим̣ самодахитва̄ пуна а̄дито пат̣т̣ха̄йа да̄таббапарива̄со одха̄насамодха̄но на̄ма. саче кассачи ека̄патти ека̄хаппат̣иччханна̄, двӣхаппат̣иччханна̄, евам̣ йа̄ва даса̄хаппат̣иччханна̄, та̄сам̣ аггхена самодха̄йа та̄сам̣ даса̄хаппат̣иччханнавасена авасеса̄нам̣ ека̄хаппат̣иччханна̄дӣнампи да̄таббапарива̄со аггхасамодха̄но на̄ма. йо пана на̄на̄ваттхука̄ а̄паттийо екато катва̄ да̄таббапарива̄со миссакасамодха̄но на̄ма. да̄навидхи пана саббаттха кхандхаке (чӯл̣ава. 134 а̄дайо) а̄гатанайенева ведитаббо.

евам̣ паривуттхапарива̄со бхиккху ма̄наттам̣ бхиккхӯнам̣ ма̄нанабха̄вам̣ чха раттийо акхан̣д̣ам̣ катва̄ чареййа кареййа, сампа̄деййа̄ти вуттам̣ хоти. таттха сан̇гхена ган̣ена пуггалена катам̣ тена бхиккхуна̄ сан̇гхамаджджхе ваттам̣ сама̄да̄петва̄ ‘‘ахам̣, бханте, самбахула̄ а̄паттийо а̄паджджи’’нтиа̄дина̄ кхандхаке вуттанайена йа̄ча̄петва̄ таттхева вуттанайена ма̄наттада̄на̄дайопи ведитабба̄. имина̄пи ваттам̣ никкхипитука̄мена че ваттам̣ никкхипитва̄ чатӯхи пан̃чахи саддхим̣ парива̄се вуттаппака̄рам̣ падесам̣ гантва̄ пуриманайенева хет̣т̣ха̄ вуттам̣ сахава̄са̄дим̣ антамасо чатӯхи ӯнатта̄ ӯне ган̣е чаран̣адосан̃ча ваджджетва̄ пат̣ипаджджитаббам̣. аппат̣иччханна̄паттикасса пана парива̄сам̣ адатва̄ ма̄наттамева да̄таббам̣. евам̣ чин̣н̣ам̣ катам̣ паринит̣т̣ха̄питам̣ ма̄наттам̣ йена, там̣ бхиккхум̣. вӣсати сан̇гхо ган̣о асса̄ти вӣсатӣган̣о дӣгхам̣ катва̄, со сан̇гхо аббхеййа сампат̣иччхеййа, аббха̄накаммавасена оса̄реййа̄ти вуттам̣ хоти, авхеййа̄ти ва̄ аттхо. еттха̄пи сама̄да̄наа̄рочанайа̄чана̄ни, каммава̄ча̄ ча кхандхаке вуттанайена ведитабба̄.

29. евам̣ тесу пат̣ипаджджитабба̄ка̄рам̣ дассетва̄ ида̄ни чха̄данасса ан̇га̄ни дассетум̣ ‘‘а̄паттӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха на уккхитто ануккхитто, наттхи антара̄йо асса̄ти анантара̄йо. сакаттхе ттапаччайавасена ва̄, пахуно бха̄во пахуттам̣, там̣ ассаттхӣти саддха̄дивасена ва̄ пахутто. ануккхитто ча анантара̄йо ча пахутто ча̄ти двандо, тесам̣ бха̄во ануккхитта̄дигун̣о ануккхитта…пе… пахуттата̄. а̄патти ча ануккхитта…пе… пахуттата̄ ча а̄патти…пе… пахуттата̄йо. ма-ка̄ро падасандхиджо. татха̄ тена пака̄рена а̄паттиа̄дӣсу чатӯсу а̄патта̄дипака̄рена сан̃н̃ӣ татхасан̃н̃ӣ рассавасена. тасса бха̄во татхасан̃н̃ита̄, йатха̄вуттаа̄патта̄дисан̃н̃ита̄ти вуттам̣ хоти. ча-ка̄ро вуттасамуччайаттхо. каманам̣ паттханам̣ ка̄мо, чха̄детум̣ ка̄мо чха̄детука̄мо. ити йатха̄вутта̄ нава, атха чха̄дана̄ ча̄ти евам̣ даса ча та̄ни ан̇га̄ни ча̄ти, техи. арун̣уггамамхи арун̣асан̇кха̄тасса пат̣хамаба̄ласӯрийарам̣сино уггамане сати чханна̄ хоти, а̄паттӣти сесо.

таттха̄йамадхиппа̄йо – йо бхиккху ра̄джачорааггиудакамануссаамануссава̄л̣асарӣсападжӣвитабрахмачарийантара̄йа̄нам̣ дасаннамекасса̄пи наттхита̄йа анантара̄йико сама̄но анантара̄йикасан̃н̃ӣ хутва̄ бхиккхуно сантикам̣ гантун̃чева а̄рочетун̃ча саккун̣еййата̄йа паху сама̄но пахусан̃н̃ӣ хутва̄ тивидхауккхепанӣйакамма̄каран̣ена ануккхитто сама̄но ануккхиттасан̃н̃ӣ хутва̄ гарука̄паттӣти сан̃н̃ӣ гарукам̣йева а̄паттим̣ чха̄детука̄мо хутва̄ чха̄дети, тасса̄йам̣ а̄патти ча чханна̄ хотӣти. саче панеттха ана̄паттисан̃н̃ӣ ва̄ хоти ан̃н̃а̄паттиккхандхасан̃н̃ӣ ва̄ вематико ва̄, аччханна̄ хонти. а̄рочентена пана ‘‘мама ека̄паттим̣ а̄паннабха̄вам̣ джа̄на̄хӣ’’тиа̄дина̄ найена а̄рочетаббам̣. саче пана ваттхусабха̄га̄паттикасса а̄рочети, та̄ва таппаччайа̄ дуккат̣ам̣ а̄паджджати.

сан̇гха̄дисесаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. чӣвараниддесаван̣н̣ана̄

30. ‘‘кхоман̃ча косеййан̃ча̄’’тиа̄дина̄ напум̣сакавиггахена дванде кате кхома…пе… бхан̇га̄ни. таттха кхоманти гаччхаджа̄ти. упача̄рато пана кхомена кхомасуттена ва̄йитанти таддхитена упача̄рена ва̄ кхомам̣ кхомапат̣ачӣварам̣, татха̄ авасеса̄ни. са̄н̣ам̣ са̄н̣ава̄касуттехи ва̄йитам̣ чӣварам̣. бхан̇гам̣ кхомасутта̄дӣни сабба̄ни екачча̄ни ва̄ вомиссетва̄ ва̄йитачӣварам̣. ва̄камайамева ва̄ти кечи. камбаланти мануссаломам̣ ва̄л̣аломан̃ча т̣хапетва̄ сесаломехи ва̄йитам̣. ета̄нӣти кхома̄дӣни йатха̄вутта̄ни. саха ануломехӣти са̄нулома̄ни. джа̄тито каппийа̄ни чха чӣвара̄ни бхаванти.

31. ида̄ни ‘‘дукӯла’’нтиа̄дина̄ тесам̣ анулома̄ни дассети. таттха дукӯланти дукӯласан̇кха̄тена кеначи ва̄кависесена ва̄йитам̣ чӣварам̣. чева̄ти самуччайе, со упари а̄кад̣д̣хитаббо. пат̣т̣ун̣н̣анти пат̣т̣ун̣н̣есу джа̄там̣ пат̣т̣ун̣н̣ам̣. десава̄чино бахувачананта̄ти бахувачанена виггахо. татха̄ сома̄ра̄ ча чӣна̄ ча, тесу джа̄там̣ сома̄рачӣнаджам̣. има̄ни тӣн̣и па̄н̣акехи катасуттамайа̄ни. ехибхиккхӯнам̣ пун̃н̃иддхийа̄ джа̄там̣ иддхиджам̣, там̣ пана кхома̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣. девадиннанти девехи диннам̣ каппаруккхе ниббаттам̣ чӣварам̣. тадетам̣ дукӯла̄ди тасса тасса йатха̄вуттасса кхома̄дино ануломикам̣ хоти. таттха лома̄ни анугатам̣ ануломам̣, йатха̄ сесалома̄ни анугатам̣ ломам̣ таданукӯлатта̄ ‘‘анулома’’нти вуччати, татха̄ там̣джа̄тийакам̣ йесам̣ кесан̃чи анукӯлам̣ саббампи рул̣хӣвасена ‘‘анулома’’нти вуччати. тамева ануломикам̣, анукӯланти аттхо. катхам̣? дукӯлам̣ са̄н̣асса ануломам̣, пат̣т̣ун̣н̣а̄дӣни тӣн̣и косеййасса анулома̄ни, иддхиджам̣ девадиннан̃ча кхома̄дӣнамануломанти.

32-3. евам̣ са̄нулома̄ни чӣвара̄ни дассетва̄ ида̄ни адхит̣т̣ха̄на̄дикам̣ дассетум̣ ‘‘тичӣвара’’нтиа̄дима̄ха. таттха авуттепи авассам̣ ваттаббата̄йа саббаттха ча-саддо аджджха̄харитаббо, тичӣваран̃ча…пе… кан̣д̣уччха̄дин̃ча адхит̣т̣хеййа на викаппеййа̄ти самбандхо. таттха тин̣н̣ам̣ чӣвара̄нам̣ сама̄ха̄ро тичӣварам̣. париккха̄ран̃ча там̣ чол̣ан̃ча̄ти париккха̄рачол̣ам̣. вассасса йогга̄ вассика̄, са̄ва са̄т̣ика̄ вассикаса̄т̣ика̄. пун̃чхати анена̄ти пун̃чханам̣, мукхасса пун̃чханам̣ мукхапун̃чханам̣. нисӣданти еттха̄ти нисӣданам̣, мукхапун̃чханан̃ча нисӣданан̃ча мукхапун̃чхананисӣданам̣. сайанасукха̄дим̣ пат̣ичча аттхарӣйатӣти паччаттхаран̣ам̣, тадева паччаттхаран̣акам̣. кан̣д̣ум̣ чха̄детӣти кан̣д̣уччха̄ди. адхит̣т̣хахети ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’тиа̄дина̄ наваннам̣ на̄мам̣ гахетва̄ адхит̣т̣хеййа. на викаппеййа̄ти тасса тасса на̄мам̣ гахетва̄ на викаппеййа, тасса тасса пана на̄мам̣ аггахетва̄ ‘‘имам̣ чӣварам̣ туйхам̣ викаппемӣ’’ти викаппеййа̄ти адхиппа̄йо. еттха̄ти имесу навасу чӣваресу. тичӣваранти тичӣварана̄мена адхит̣т̣хитам̣. татха̄ хи адхит̣т̣ха̄нато пуббе висум̣ тичӣварам̣ на̄ма наттхи сан̇гха̄т̣иа̄диппахонакасса паччаттхаран̣а̄дивасена̄пи адхит̣т̣ха̄тум̣ анун̃н̃а̄татта̄. там̣ вина̄ ека̄хам̣ екадивасампи. на васеййа̄ти аладдхасаммутико бхиккху авиппава̄сасӣмато ан̃н̃аттха ва̄сам̣ на кареййа̄ти аттхо. евам̣ сати тичӣваран̃ча ниссаджджитаббам̣ хоти, па̄читтийан̃ча а̄паттим̣ а̄паджджатӣти дӣпети. нисӣданам̣ вина̄ ча̄тума̄сам̣ на васеййа̄ти самбандхо. чатуннам̣ ма̄са̄нам̣ сама̄ха̄ро чатума̄сам̣, тамева ча̄тума̄сам̣. там̣ аччантасам̣йогавасена.

34. ида̄ни ‘‘има’’нтиа̄дина̄ ‘‘адхит̣т̣хеййа̄’’ти вуттамадхит̣т̣ха̄нам̣ дассети. сан̇гха̄т̣им̣ ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти адхит̣т̣хахети самбандхо. таттха адхит̣т̣хахети хаттхапа̄се т̣хитам̣ евам̣ адхит̣т̣хеййа. ахаттхапа̄санти хаттхасса па̄со самӣпо хаттхапа̄со, ад̣д̣хатеййахаттхаббхантаро. два̄дасахаттхаббхантаротипи ваданти. наттхи хаттхапа̄со етисса̄ти ахаттхапа̄са̄, там̣ етанти адхит̣т̣хахети самбандхо. ким̣ вуттам̣ хоти? антогаббхе ва̄ упарипа̄са̄де ва̄ тадахева гантва̄ ниваттанайогге падесе ва̄ т̣хитам̣ чӣварам̣ саллаккхетва̄ ‘‘етам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти адхит̣т̣хеййа̄ти вуттам̣ хоти. тато дӯре т̣хитампи адхит̣т̣ха̄таббантипи ваданти. сесесупӣти уттара̄сан̇га̄дикан̣д̣уппат̣иччха̄дипарийантесупи авасесачӣваресу. айам̣ найоти айамева найо. йатха̄ сан̇гха̄т̣ийа̄, евам̣ ‘‘имам̣ уттара̄сан̇гам̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’тиа̄ди вуттанайова̄ти вуттам̣ хоти. адхит̣т̣хахантена пана хаттхена гахетва̄ ка̄йавика̄рам̣ каронтена ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти читтена а̄бхогам̣ катва̄ ка̄йена ва̄ адхит̣т̣ха̄таббам̣, вачӣбхедаматтам̣ катва̄ ва̄ча̄йа ва̄. париккха̄рачол̣ам̣ на̄ма па̄т̣еккам̣ нидха̄намукханти тичӣварам̣ париккха̄рачол̣ампи адхит̣т̣ха̄тум̣ ват̣т̣атӣти.

35. ида̄ни евам̣ адхит̣т̣хахато ан̃н̃ам̣ ладдха̄ адхит̣т̣ха̄тука̄мена паччуддхаритва̄ адхит̣т̣ха̄таббанти дассетум̣ ‘‘адхит̣т̣хаханто’’тиа̄дима̄ха. таттха сан̇гха̄т̣и пабхути а̄ди йасса там̣ сан̇гха̄т̣иппабхути. етам̣ ‘‘адхит̣т̣хаханто’’ти еттха̄пи ‘‘адхит̣т̣хеййа̄’’ти еттха̄пи каммападам̣, ‘‘пуббачӣвара’’нти еттха пана висесанам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. паччуддхаритва̄ти париччаджитва̄. париккха̄рачол̣ана̄мена адхит̣т̣хахитва̄ т̣хапитаваттхехи сан̇гха̄т̣иа̄дӣни кароти, нит̣т̣хите раджане ча каппе ча имам̣ париккха̄рачол̣ам̣ паччуддхаритва̄ пуна адхит̣т̣ха̄табба̄ни. патта̄дхит̣т̣хаханети паттасса адхит̣т̣ха̄не. татха̄ти ча йатха̄ чӣваре, татха̄ паттепи адхит̣т̣ха̄на̄дикам̣ саббанти аттхо. еттха пана ‘‘имам̣ паттам̣, етам̣ патта’’нти ва̄ висесо.

36. ида̄ни паччуддха̄равидхим̣ дассетум̣ ‘‘ета’’нтиа̄дима̄ха. таттха имам̣ ва ити ва̄-саддо рассам̣ катва̄ ниддит̣т̣хо, со ити-саддато парам̣ йоджетаббо, тасма̄ ‘‘етам̣ сан̇гха̄т̣им̣ паччуддхара̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ паччуддхара̄мӣ’’ти ва̄ сам̣сети самбандхо ведитаббо. сам̣сети вадеййа. еванти йатха̄ на̄мена сан̇гха̄т̣и паччуддхаритабба̄, татха̄ уттара̄сан̇га̄дӣнӣти аттхо. видӯти паччуддхаретимасса каттупадам̣, пан̃н̃ава̄ти аттхо. саббаттха̄пи дӯра̄санната̄дӣ вуттанайена ведитабба̄.

37-8. ида̄ни сан̇гха̄т̣иа̄дӣнам̣ чханнам̣ пама̄н̣апариччхедам̣ дассети ‘‘сан̇гха̄т̣ӣ’’тиа̄дина̄. паччхимо анто паччхиманто, тена, паччхимакот̣ийа̄ти аттхо. дӣгхасоти дӣгхато. мут̣т̣хийа̄ сахитам̣ пан̃чакам̣ йасса̄ са̄ мут̣т̣хипан̃чака̄, лин̇гавипалла̄савасена пана мут̣т̣хипан̃чако. мут̣т̣хи-садденеттха упача̄равасена катамут̣т̣хико хаттхова вутто. сугатасса чӣварато ӯна̄ти сама̄со. апӣти вуттасамуччайе, тена йатха̄вуттапаччхимаппама̄н̣а̄ ча айан̃ча уттамаппама̄н̣а̄ти аттхо. ‘‘паччхимантена̄’’ти идам̣ мут̣т̣хиттикан̃ча тирийанти еттха̄пи ануваттетва̄ аттхо ведитаббо. ча-саддо ‘‘уттамантена сугатачӣварӯна̄пи ват̣т̣атӣ’’ти идам̣ самуччиноти. таттха ида̄ни маджджхимасса пурисасса тиссо видаттхийо ека̄ сугатавидаттхи, та̄йа видаттхийа̄ нава видаттхийо дӣгхато сугатачӣвараппама̄н̣ам̣, тирийам̣ чха видаттхийо, там̣ пана вад̣д̣хакихаттхена дӣгхато тераса хаттха̄ ека̄ ча видаттхи, тирийато нава хаттха̄ хонти. там̣васена убхайаттха ӯната̄ вин̃н̃а̄табба̄.

уттара̄сан̇гопи таттакова̄ти дассетум̣ ‘‘татха̄ екам̣сикассапӣ’’ти а̄ха. еко ам̣со екам̣со, таттха ка̄таббанти таддхите екам̣сикам̣. ‘‘антарава̄сако’’чча̄дина̄ нива̄санам̣ дассети. таттха антарам̣ маджджхападесо, антаре маджджхе кат̣иппадесе ва̄со ваттхам̣ антарава̄со, сойева антарава̄сако. ча̄пӣти самуда̄йо, еко ва̄ самуччайо. ад̣д̣хена татийо бха̄го ад̣д̣хатеййо. еттха двиннам̣ хаттхакот̣т̣ха̄са̄нам̣ сампун̣н̣а̄нам̣ татийакот̣т̣ха̄сасам̣сиджджхане каран̣абхӯта̄ ад̣д̣ха-садданиддит̣т̣ха̄ йа̄ видаттхи, са̄ва татийоти ниддит̣т̣хоти упад̣д̣хахаттхасан̇кха̄то татийо бха̄го ад̣д̣хатеййо. со ча на̄нантарена двихаттхататийата̄ лаббхатӣти две хаттха̄, ека̄ ча видаттхи ад̣д̣хатеййо. там̣саннийогена панеттха антарава̄сакова ад̣д̣хатеййоти ведитаббо. две хаттха̄ йасса̄ти ба̄хираттхасама̄со. па̄рупанена̄пи сакка̄ на̄бхим̣ пат̣иччха̄детунти ‘‘двихаттхо’’ти вуттам̣. ва̄-саддо ад̣д̣хатеййам̣ викаппети. тирийасса антоти чхат̣т̣хӣтаппурисо, тирийамева антоти ва̄ каммадха̄райо ‘‘га̄манто’’тиа̄дӣсу вийа.

39. ‘‘нисӣданасса̄’’тиа̄дина̄ нисӣданачӣварам̣ дассети. еттха нисӣданам̣ на̄ма саме бхӯмибха̄ге ел̣акалома̄ни упарӯпари сантхаритва̄ кан̃джика̄дӣхи син̃читва̄ като двӣсу т̣ха̄несу пха̄литатта̄ тӣхи даса̄хи йутто париккха̄рависесо. видаттхӣ двети две видаттхӣ. виса̄лато путхулато.

40. ‘‘кан̣д̣уппат̣иччха̄дӣ’’тиа̄дина̄ кан̣д̣уппат̣иччха̄дим̣ дассети. таттха кан̣д̣ӯти хи на аттхато на̄нам̣, таггахан̣ена панеттха пил̣акасса̄ватхуллакаччха̄ба̄дхам̣ гайхати. кан̣д̣ум̣ йатха̄вуттам̣ пил̣ака̄дим̣ пат̣иччха̄детӣти кан̣д̣уппат̣иччха̄ди. пат̣иччхаданам̣ ва̄ пат̣иччха̄до, йатха̄вуттакан̣д̣уйа̄ пат̣иччха̄до кан̣д̣уппат̣иччха̄до, со асса аттхӣти кан̣д̣уппат̣иччха̄дӣ, тасса. тирийанти тирийато.

41. ‘‘вассика̄’’тиа̄дина̄ вассикаса̄т̣икам̣ дассети, там̣ сувин̃н̃еййам̣.

42. евам̣ пама̄н̣аванта̄нам̣ пама̄н̣ам̣ дассетва̄ вуттаппама̄н̣а̄тиккаме досам̣, кесан̃чи пама̄н̣а̄бха̄ваган̣ана̄бха̄ван̃ча дассетум̣ ‘‘еттха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха еттха̄ти вуттаппама̄н̣авантесу чӣваресу. тадуттари тато вуттаппама̄н̣ато уттари нипа̄тена уттари-саддена таппурисо. каронтасса сампа̄дентасса. чхеданапа̄читтӣти чхеданена сахита̄ па̄читти, атирекам̣ чхиндитва̄ па̄читтийам̣ десетаббанти вуттам̣ хоти. вуттаппама̄н̣ато пана атирекан̃ча ӯнакан̃ча ‘‘париккха̄рачол̣а’’нти адхит̣т̣ха̄таббам̣. йена мукхам̣ пун̃чханти, там̣ мукхасамбандхӣти мукхасса чол̣анти сама̄се двандо. а̄кан̇кхитам̣ иччхитам̣ пама̄н̣анти каммадха̄райо. таметесаматтхӣти а̄кан̇кхитаппама̄н̣ика̄. еттха ча тичӣвара̄дӣсу авуттепи ган̣анавибха̄ге паччаттхаран̣амукхапун̃чханапариккха̄рачол̣е т̣хапетва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа чхаккамекекамева ват̣т̣ати. мукхапун̃чханачол̣а̄ни паччаттхаран̣а̄ни ча бахӯнипӣти вин̃н̃а̄таббам̣.

43. ган̣ана̄ти еттха напум̣сакасса иттхивачанена йога̄бха̄ва̄ ‘‘на дӣпита̄’’ти лин̇гам̣ випарин̣а̄метва̄ самбандхитаббам̣, ат̣т̣хакатха̄йам̣ на пака̄сита̄ти аттхо. тин̣н̣ам̣ панетесам̣ уккат̣т̣хапариччхедавасенева вуттам̣, викаппанӯпагапаччхимена паччхимаппама̄н̣ам̣ аттхийева. ида̄ни йасма̄ таттха там̣ саббам̣ на дӣпитам̣, тасма̄ викаппанӯпагатхавика̄ди саббам̣ екам̣ ‘‘париккха̄рачол̣а’’нти, бахӯни екато катва̄ ‘‘париккха̄рачол̣а̄нӣ’’типи ватва̄ адхит̣т̣ха̄таббанти дассенто ‘‘татха̄’’тиа̄дима̄ха. имина̄ париккха̄рачол̣ам̣ на̄ма па̄т̣еккам̣ нидха̄намукханти дассети. тхавика̄дим̣ тхавика̄ а̄ди йасса парисса̄вана̄диноти сама̄со. викаппасса упагам̣ викаппийам̣, тан̃ча упари ваккхати.

44. ида̄ни тин̣н̣ам̣ чӣвара̄нам̣ пат̣ибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘ахата̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ахатена навена адхотена каппам̣ садисам̣ ахатакаппам̣, екава̄радхотам̣. ахатан̃ча ахатакаппан̃ча ахата̄хатакаппа̄ни, ваттха̄ни, тесам̣. две гун̣а̄ пат̣ала̄ни йасса са̄ти дугун̣а̄. ‘‘гун̣о пат̣алара̄сӣсӯ’’ти хи абхидха̄наппадӣпика̄. дугун̣а̄ дупат̣т̣а̄, уттарасмим̣ дехабха̄ге а̄сан̃джӣйатӣти уккара̄сан̇го. екаччам̣ екапат̣т̣ам̣ асса аттхӣти екаччӣ, екапат̣т̣оти аттхо. нипа̄то ва̄ екаччӣти. татха̄ти самуччайе, антарава̄сако ча̄ти вуттам̣ хоти. упама̄йам̣ ва̄, йатха̄ уттара̄сан̇го екаччийо, евам̣ антарава̄сакоти аттхо.

45. ‘‘утӯ’’ти анекауту гахита̄ти утуто дӣгхака̄лато уддхат̣а̄ утуддхат̣а̄, тесам̣ пилотика̄нанти аттхо. сеса̄ти уттара̄сан̇гаантарава̄сака̄. пам̣су вийа куччхитам̣ улати паваттатӣти пам̣сукӯлам̣, ратхика̄суса̄насан̇ка̄ракӯт̣а̄дӣнам̣ йаттха каттхачи т̣хитам̣ чол̣акхан̣д̣ам̣, тасмим̣. йа̄ йа̄ ручӣти абйайӣбха̄ве йатха̄ручи, йа̄вадаттхам̣ сатапат̣т̣ампи ват̣т̣атӣти адхиппа̄йо.

46. ида̄ни тӣсу чхиндитва̄ ка̄тум̣ аппахонтесу ка̄таббавидхим̣ дассетум̣ ‘‘тӣсӯ’’тиа̄дима̄ха. таттха тичӣварасамуда̄йато екадесабхӯта̄нам̣ двиннамекасса ча сан̇кха̄гун̣ена ниддха̄рийама̄натта̄ тӣсӯти ниддха̄ран̣е бхуммам̣. екавачанасса бахваттхена йога̄бха̄вато двичӣварасан̇кха̄табахваттхавасена вачанам̣ випарин̣а̄метва̄ йа̄ни пахонти, та̄ни две ва̄пи чхиндитабба̄ни, йам̣ пахоти, там̣ екам̣ ва̄ чхиндитаббанти йоджетаббам̣. пахонтӣти паччхимачӣвараппама̄н̣ачхиннака̄ни пахонти. апӣти самбха̄ване, тӣсу ка̄ катха̄ти аттхо. анва̄дхинти а̄гантукапаттам̣. ану паччха̄ а̄дхӣйатӣти анва̄дхи, йам̣ чӣварассопари сан̇гха̄т̣иа̄ка̄рена а̄ропетаббам̣. ана̄дин̣н̣анти ана̄ропитам̣ анва̄дхикам̣. на дха̄реййа̄ти имина̄ йади дха̄реййа, дуккат̣анти дӣпети.

47-8. ида̄ни ‘‘тичӣварам̣ на васеййа винека̄ха’’нти вутта̄нам̣ тин̣н̣ам̣ авиппава̄салаккхан̣ам̣ дассетум̣ ‘‘га̄ме’’тиа̄дина̄ удоситасиккха̄паде (па̄ра̄. 471 а̄дайо) вуттапариха̄рама̄ха. таттха га̄ме ва̄…пе… виха̄ре ва̄ тичӣварам̣ никкхипитва̄ти самбандхо. таттха ‘‘пат̣о дад̣д̣хо’’тиа̄дӣсу вийа авайавепи самуда̄йавоха̄равасена тӣсу екампи ‘‘тичӣвара’’нти вуттам̣. бхиккхусаммутийан̃н̃атра̄ти сан̇гхена гила̄насса бхиккхуно дӣйама̄нам̣ чӣварена виппава̄сасаммутим̣ вина̄. виппаваттхунти екӯпача̄рана̄нӯпача̄рага̄ма̄дито бахи, атха ва̄ нивесана̄дӣнам̣, таттха ча габбховарака̄нам̣ чӣварасса ва̄ хаттхапа̄сам̣ атиккамма чӣварена виппайутто хутва̄ васитум̣. еттха ча га̄ма̄дӣнам̣ екӯпача̄рана̄нӯпача̄рата̄ екакулана̄на̄куласантакасса га̄ма̄дино париккхепасса, париккхепока̄сасса ча васена саттхааббхока̄са̄нам̣ саттаббхантаравасена ча ведитабба̄. таттха еко аббхантаро ат̣т̣хавӣсатихаттхо хоти. еттха ча нивесана̄дӣни га̄мато бахи саннивит̣т̣ха̄нӣти дат̣т̣хаббам̣ висум̣ га̄масса гахитатта̄, татха̄ удосита̄дӣхи ан̃н̃ам̣ нивесанам̣.

таттха удосито на̄ма йа̄на̄дӣнам̣ бхан̣д̣а̄нам̣ са̄ла̄. па̄са̄до дӣгхапа̄са̄до. хаммийам̣ мун̣д̣аччхаданапа̄са̄до. на̄ва̄ ча ат̣т̣о ча ма̄л̣о ча а̄ра̄мо ча на̄ва̄…пе… а̄ра̄мам̣, тасмим̣. ат̣т̣о на̄ма пат̣ира̄джа̄дӣнам̣ пат̣иба̄ханаттхам̣ ит̣т̣хака̄хи като бахалабхиттико чатупан̃чабхӯмико патиссайависесо. ма̄л̣о екакӯт̣асан̇гахито чатурассапа̄са̄до. а̄ра̄мо пуппха̄ра̄мо ва̄ пхала̄ра̄мо ва̄. саттхо ча кхеттан̃ча кхалан̃ча̄ти двандо. саттхо на̄ма джан̇гхасаттхо ва̄ сакат̣асаттхо ва̄. кхалам̣ вуччати дхан̃н̃акаран̣ам̣. думо на̄ма думамӯлам̣ чха̄йа̄йа пхут̣т̣хока̄со упача̄равасена. аббхока̄со пана ага̄маке аран̃н̃ева адхиппето.

49. ида̄ни ‘‘етам̣…пе… сан̇гха̄т̣и’’нтиа̄дина̄ наваннамева паччуддха̄ро вутто, на пана тесам̣ ка̄лапариччхедоти там̣ дассетум̣ ‘‘рога̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха девадатто даттоти на̄мекадесена̄пи на̄мавоха̄рато вассикаса̄т̣ика̄ва ‘‘са̄т̣ика̄’’ти пакаран̣авасена гаммама̄наттхатта̄ вутта̄. кан̣д̣уппат̣иччха̄дика̄ ча рогавасса̄напарийанта̄. рога̄ ча васса̄на̄ ча ма̄са̄ рогавасса̄на̄, те тадатиккамена паччуддхаритаббата̄йа парийанта̄ йа̄санти виггахо.

ким̣ вуттам̣ хоти? вассикаса̄т̣ика̄ васса̄нама̄са̄тиккаме каттикапун̣н̣ама̄йа ева паччуддхаритабба̄. татха̄ кан̣д̣уппат̣иччха̄дика̄ а̄ба̄дхесу вӯпасантесӯти вуттам̣ хоти. ‘‘паччуддхаритва̄ викаппетабба̄’’ти хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) вуттам̣. еттха пана кечи а̄чарийа̄ ‘‘паччуддхаритва̄ти вассикаса̄т̣икабха̄вато апанетва̄’’ти вадим̣су, там̣ на йуджджати. паччуддха̄равинайакаммависайейева паччуддха̄ра-саддасса дит̣т̣хатта̄, ‘‘ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ тато парам̣ викаппету’’нти (маха̄ва. 358) па̄л̣ивачанато ча. ‘‘ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄ту’’нти ча чатуннам̣ ма̄са̄нам̣ адхит̣т̣ха̄нена саха аччантасам̣його дасситоти на тена адхит̣т̣ха̄набхедо вин̃н̃а̄йати. тенева курундат̣т̣хакатха̄йампи ‘‘васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣, тато парам̣ викаппету’’нти (маха̄ва. 358) вачанато каттикапун̣н̣ама̄йа ева паччуддхаритва̄ хеманте викаппетабба̄ти вуттам̣. тасма̄ ‘‘вассикаса̄т̣ика̄ васса̄нама̄са̄тиккамена̄пи кан̣д̣уппат̣иччха̄ди а̄ба̄дхавӯпасамена̄пи адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣ’’ти (кан̇ка̄. ат̣т̣ха. катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄) вуттам̣. ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йампи паччуддха̄равасена̄пи адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти еваматтхо гахетаббо. еван̃хи сати саббат̣т̣хакатха̄йо саменти, йутти ча авируддха̄ хонтӣти. тато паранти паччуддха̄рато упари. викаппеййа̄ти кан̣д̣уппат̣иччха̄дим̣ паччуддхаритва̄ викаппеййа. вассикаса̄т̣икам̣ каттикапун̣н̣ама̄йам̣ паччуддхаритва̄ хемантасса пат̣хамадивасе викаппеййа, евам̣ асати дуккат̣анти адхиппа̄йо. сеса̄ти апаре сатта чӣвара̄ни сеса̄. наттхи парийантам̣ вуттасадисо ка̄лапариччхедо етесанти апарийантика̄.

50. ида̄ни паччаттхаран̣а̄дикам̣ чӣварачатуккам̣ садаса̄дикам̣ ват̣т̣ати, на̄паранти дассетум̣ ‘‘паччаттхаран̣а̄’’тиа̄дима̄ха. таттха париккха̄ро ча мукхапун̃чханан̃ча̄ти двандо. париккха̄рамукхапун̃чханамева чол̣аканти каммадха̄райо. двандасама̄санте суййама̄натта̄ пана чол̣ака-саддо париккха̄ра-саддато ча парам̣ дат̣т̣хаббо ‘‘париккха̄рачол̣ака’’нти. там̣ пана са̄ман̃н̃аджотана̄йа висесепи ават̣т̣ха̄нато т̣хапетва̄ пан̃ча чӣвара̄ни париккха̄рачол̣ана̄мена̄дхит̣т̣хита̄ни авасесам̣ дат̣т̣хаббам̣. паччаттхаран̣ан̃ча париккха̄рамукхапун̃чханачол̣акан̃ча паччаттхаран̣а…пе… чол̣акан̃ча нисӣданан̃ча̄ти етам̣ чӣварачатуккам̣ садасампи араттампи ана̄дин̣н̣акаппампи лаббханти самбандхо. садасанти саха йа̄хи ка̄хичи даса̄хӣти садасам̣. садасаке лаббхама̄не адасампи лаббхатева̄ти садасампи адасампи пуппхадасампӣти еттха аттхо. пи-саддо вутта̄вуттасампин̣д̣анаттхо. араттанти нӣлапӣта̄дираджанена аран̃джитампи. пи-саддена ран̃джитанӣлапӣта̄дикампи ана̄дин̣н̣акаппампӣти. а̄дин̣н̣о каппо йасса наттхӣти там̣ ана̄дин̣н̣акаппампи. пи-саддена а̄дин̣н̣акаппампи.

нану ча ‘‘на бхиккхаве саббанӣлака̄ни чӣвара̄ни дха̄ретабба̄нӣ’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 372) саббанӣлакасаббапӣтакасаббалохитакачӣвара̄ни са̄ман̃н̃ена пат̣иккхитта̄нӣти катхамидам̣ чӣварачатуккам̣ садаса̄дикам̣ ват̣т̣ати, катхан̃ча ана̄дин̣н̣акаппампи ват̣т̣атӣти? вуччате – ‘‘тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро бхиккху кусачӣрам̣ нива̄сетва̄’’тиа̄дина̄ уппаннаваттхӯсу (маха̄ва. 371) ‘‘на бхиккхаве кусачӣрам̣…пе… титтхийаддхаджо дха̄ретаббо. йо дха̄реййа, а̄патти тхуллаччайасса̄’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 371) уппаннаваттхувасенева нива̄санапа̄рупанасан̇кха̄тадха̄ран̣асса пат̣иккхиттатта̄ ча таттхева ат̣т̣хакатха̄йан̃ча (маха̄ва. ат̣т̣ха. 372) ‘‘саббанӣлака̄дӣни раджанам̣ дховитва̄ пуна раджитва̄ дха̄ретабба̄ни, на сакка̄ че хонти дховитум̣, паччаттхаран̣а̄ни ва̄ ка̄табба̄ни, дупат̣т̣ачӣварасса ва̄ маджджхе да̄табба̄ни, аччхиннадасадӣгхадаса̄ни даса̄ чхиндитва̄ дха̄ретабба̄ни, кан̃чукам̣ лабхитва̄ пха̄летва̄ раджитва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати, вет̣ханепи есева найо’’ти нива̄санапа̄рупанавасенева дха̄ран̣апарибхога̄нам̣ вуттатта̄ ча дуббан̣н̣акаран̣асиккха̄паде (па̄чи. ат̣т̣ха. 368) ‘‘йам̣ нива̄сетум̣ ва̄ па̄рупитум̣ ва̄ сакка̄ хоти, тадева чӣваранти ведитабба’’нти пан̃чаннам̣йева каппабиндуно анун̃н̃а̄татта̄ ча тичӣваракан̣д̣уппат̣иччха̄дивассикаса̄т̣икасан̇кха̄та̄ни пан̃ча чӣвара̄ни ка̄йапариха̄рийа̄нева адаса̄ни асаббанӣлака̄дӣни каппийараджанараджита̄ни а̄дин̣н̣акаппа̄нийева хонти, на нийамена ниваттита̄ни пара̄ни чатта̄рӣти чӣварачатуккамева садаса̄дикам̣ ана̄дин̣н̣акаппампи ват̣т̣атӣти.

51. сесачӣварапан̃чакам̣ адасам̣йева раджитам̣йева а̄дин̣н̣акаппам̣ва каппатӣти йоджана̄. раджитанти каппийараджанена раджитам̣. нисӣданасса йатха̄вуттенаттхена саббаттха адасаттхам̣ ниседхетум̣ ‘‘садасам̣ва нисӣдана’’нти вуттам̣. сати хи самбхаве бйабхича̄ре ча висесанам̣ са̄ттхакам̣ хоти.

52. ида̄ни анадхит̣т̣хите аниссат̣т̣хе ча ка̄ паваттӣти там̣ дассетум̣ ‘‘анадхит̣т̣хита’’нтиа̄дима̄ха. таттха анадхит̣т̣хитанти тичӣвара̄дивасена анадхит̣т̣хитам̣. аниссат̣т̣ханти йасса кассачи да̄налаккхан̣ена адиннам̣. викаппетва̄ парибхун̃джайети ваккхама̄нанайена екабахубха̄вам̣, саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча саллаккхетва̄ викаппетва̄ паччуддхаритва̄ парибхун̃джеййа. ваккхама̄нанайена пана вин̃н̃а̄йатӣти ‘‘паччуддхаритва̄’’ти на вуттам̣.

ида̄ни ‘‘викаппетва̄’’ти вуттам̣ кӣдисам̣ там̣ хет̣т̣химантена викаппийанти а̄ха ‘‘хаттха̄’’тиа̄ди. таттха хаттхо дӣгхена йасса там̣ хаттхадӣгхам̣. татоти тасма̄ хаттхато. упад̣д̣хо хаттхасса дутийо бха̄го видаттхисан̇кха̄то виттха̄рена йасса там̣ упад̣д̣хавиттха̄рам̣.

53. ида̄ни йатха̄вуттавидха̄нам̣ течӣварикассева васена, апаро пана ан̃н̃атха̄ пат̣ипаджджатӣти там̣ дассетум̣ ‘‘тичӣварасса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха на̄мена̄дхит̣т̣хита̄ни тӣн̣и чӣвара̄ни етасса̄ти тичӣваро. тасса винайатечӣварикасса̄ти аттхо, на париккха̄рачол̣ана̄мена адхит̣т̣хитачӣварасса. винайатечӣварикасса пана удоситасиккха̄паде вуттапариха̄ро наттхи. париккха̄рачол̣ийоти париккха̄рачол̣амасса аттхӣти н̣икена йа-ка̄ро. саббанти сакалам̣ нававидхампи чӣварам̣. татха̄ ватва̄ти екабахубха̄вам̣, саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ ‘‘имам̣ париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’тиа̄дина̄ ватва̄. адхит̣т̣хатӣти адхит̣т̣ха̄ти.

54. адхит̣т̣хитачӣварам̣ пана парибхун̃джато катхам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти там̣ дассенто ‘‘аччхеда̄’’тиа̄дима̄ха. таттха аччхедо ча виссаджджанан̃ча га̄хо ча виббхамо ча̄ти двандо. аччхедо на̄ма чора̄дӣхи аччхиндитва̄ гахан̣ам̣. виссаджджанам̣ паресам̣ да̄нам̣. га̄хо висса̄сена гахан̣ам̣. виббхамо сиккхам̣ аппаччаккха̄йа гихибха̄вӯпагаманам̣. тада̄пи тасса ан̃н̃асса да̄не вийа чӣварасса нира̄лайабха̄вена пана паричча̄готи. т̣ӣка̄йам̣ пана бха̄дисо бхиккхуйева̄ти адхит̣т̣ха̄нам̣ на виджахатӣти аттхам̣ викаппетва̄ бхиккхунийа̄ гихибха̄вӯпагаманам̣ вуттам̣, там̣ на гахетаббам̣, ка̄ран̣ам̣ панеттха амха̄кам̣ гарӯхийева са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.469) ‘‘бхиккхунийа̄ ‘хӣна̄йа̄ваттанена̄’ти висесетва̄ авуттатта̄ бхиккхунийа̄ хи гихибха̄вӯпагамане адхит̣т̣ха̄навиджаханам̣ висум̣ ваттаббам̣ наттхи тасса̄ виббхаманенева ассаман̣ӣбха̄вато’’ти вуттам̣. нану ча бхиккхуно аппаччаккха̄тасиккхасса гихибха̄вӯпагаманена адхит̣т̣ха̄навиджаханена нира̄лайабха̄во ка̄ран̣абха̄вена вутто, евам̣ сати париватталин̇гасса наттхи нира̄лайабха̄воти катхамасса адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти? саччаметам̣, татха̄пи буддхаматан̃н̃ӯхи ат̣т̣хакатха̄чарийехи ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.69) ‘‘йам̣ панасса бхиккхубха̄ве адхит̣т̣хитам̣ тичӣваран̃ча патто ча, там̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати, пуна адхит̣т̣ха̄табба’’нти вуттатта̄ наттхеттха досоти.

ма̄ран̣алин̇гасиккха̄ти уттарападалопена упача̄рена ва̄ лин̇гапариваттанам̣ сиккха̄паччаккха̄нан̃ча ‘‘лин̇гасиккха̄’’ти ча вуттам̣. ити ете ат̣т̣ха саббесу навасу чӣваресу адхит̣т̣ха̄насса вийого виппава̄со, тасса ка̄ран̣а̄ хонтӣти па̄т̣хасесо. тичӣварасса пана на кевалам̣ имейева ат̣т̣ха, винивиддхачхиддан̃ча адхит̣т̣ха̄навийогака̄ран̣анти лин̇гавачанан̃ча париваттетва̄ йоджетаббам̣. таттха аббхантаре екассапи тантуно абха̄вена винивиддхам̣ винивиджджхитва̄ гатачхиддам̣канит̣т̣хан̇гулинакхапит̣т̣хиппама̄н̣ам̣ винивиддхачхиддам̣. таттха сан̇гха̄т̣ийа̄ ча уттара̄сан̇гасса ча дӣгхантато видаттхиппама̄н̣асса, тирийантато ат̣т̣хан̇гулаппама̄н̣асса, антарава̄сакасса пана дӣгхантато видаттхиппама̄н̣ассева тирийантато чатуран̇гулаппама̄н̣асса падесасса орато чхиддам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ бхиндати, сӯчикаммам̣ катва̄ пуна адхит̣т̣ха̄таббам̣. сӯчикаммам̣ каронтена ча чхиндитва̄ дуббалат̣т̣ха̄на̄панайанена чхиддам̣ адассетва̄ ка̄таббам̣.

55. ида̄ни акаппийа̄ни дассетум̣ ‘‘куса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха куса̄ ча ва̄ка̄ ча пхалака̄ни ча, тесам̣ чӣра̄ни куса…пе… чӣра̄ни. таттха кусена гантхетва̄ катам̣ кусачӣрам̣. татха̄ ва̄кена гантхетва̄ катам̣ ва̄качӣрам̣, та̄паса̄нам̣ ваккалам̣. пхалакасан̣т̣ха̄на̄ни пхалака̄ни сиббитва̄ катам̣ пхалакачӣрам̣. кесава̄ладжанти кесехи ча ва̄лехи ча джа̄там̣ ва̄йитам̣ камбаланти самбандхо. улӯкапаккха̄джинаккхипети улӯка̄нам̣ косийасакун̣а̄нам̣ паккхам̣ паккхена катам̣ нива̄санан̃ча аджинаккхипам̣ саломам̣ сакхурам̣ аджинамига̄нам̣ чамман̃ча дха̄райато тхуллаччайанти самбандхо.

56. кадалеракаккадуссесӯти кадалийо ча ерако ча акко ча, тесам̣ дусса̄ни ваттха̄ни, тесу чева макачива̄кехи кате поттхаке ча̄пи дуккат̣ам̣. нимиттаттхе четам̣ бхуммам̣. кадалидусса̄дисаддена там̣дха̄ран̣амадхиппетам̣, тасма̄ там̣дха̄ран̣анимиттам̣ дуккат̣ам̣ хотӣти аттхо. евам̣ саббаттха. ‘‘нӣлако ча̄’’тиа̄дина̄ двандо. сабба̄ нӣлака…пе… кан̣хака̄ти каммадха̄райо. нӣла̄диван̣н̣айогена ваттхам̣ нӣла̄ди. нӣлакам̣ ума̄пуппхаван̣н̣ам̣. ман̃джет̣т̣хам̣ ман̃джет̣т̣хикаван̣н̣ам̣. пӣтам̣ кан̣ика̄рапуппхаван̣н̣ам̣. лохитам̣ джайасуманапуппхаван̣н̣ам̣. кан̣хакам̣ адда̄рит̣т̣хакаван̣н̣ам̣. сабба-саддо панеттха паччекам̣ йоджетаббо.

57. маха̄…пе… раттети маха̄ран̇го ча маха̄на̄маран̇го ча, техи ратте. еттха̄пи пуна суййама̄нам̣ саббасаддамануваттийам̣, ‘‘саббамаха̄ран̇гаратте’’тиа̄дина̄ аттхо ведитаббо. имина̄ ча асаббанӣлака̄ди каппийараджанараджитам̣ парибхун̃джантасса наттхи досоти дӣпети. таттха маха̄ран̇го сатападипит̣т̣хиван̣н̣о. маха̄на̄маран̇го самбхиннаван̣н̣о, со пана пан̣д̣упала̄саван̣н̣о хоти, падумаван̣н̣отипи ваданти. тирӣт̣акети там̣ на̄мака руккхатаче. аччхиннадӣгхадасакети саббасо аччхиннатта̄ аччхинна̄ ча маджджхе чхиннатта̄ дӣгха̄ ча са̄ даса̄ ча ваттхакот̣и йасса̄ти ан̃н̃ападаттхасама̄со. пхалапуппхадасети ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сиббитва̄ ката̄ пхаласадиса̄ даса̄ ‘‘пхала̄’’ти вуччанти, кетака̄ди пуппхасадиса̄ни ‘‘пуппха̄нӣ’’ти ча, пхала̄ ча пуппха̄ ча даса̄ йасса, пхаласадисе дасе, пуппхасадисе дасе ча̄ти аттхо. вет̣ханети сӣсавет̣хане. татха̄ти имина̄ саббанӣлака̄дӣсу дуккат̣ам̣ атидисати. саббанти кусачӣра̄дикам̣ сакалам̣. аччхиннам̣ чӣварам̣ йасса со лабхатӣти самбандхо.

чӣвараниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. раджананиддесаван̣н̣ана̄

58. мӯлан̃ча кхандхо ча тачо ча паттан̃ча пхалан̃ча пуппхан̃ча, тесам̣ пабхедоти чхат̣т̣хӣтаппурисо. атха ва̄ пабхеда-саддасса каммаса̄дханатте та̄нийева пабхедоти каммадха̄райо, тато. раджанти етехӣти раджана̄ни, мӯла̄дӣни. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, чха раджана̄ни мӯлараджана’’нтиа̄дина̄ (маха̄ва. 344) бхагавата̄ анун̃н̃а̄татта̄ вуттам̣ ‘‘раджана̄ чхаппака̄ра̄ни, анун̃н̃а̄та̄ни саттхуна̄’’ти.

59. мӯлети мӯлараджане халиддим̣ виваджджийа саббам̣ лаббханти самбандхо. евам̣ саббаттха. ман̃джет̣т̣хи ча тун̇гаха̄рако ча̄ти двандо. алли-саддена нӣли-саддена ча тесам̣ гаччхаджа̄тӣнам̣ патта̄ни гахита̄ни упача̄рена, татха̄ лодда-саддена кан̣д̣ула-саддена ча тачо, кусумбха-саддена ким̣ сука-саддена ча пуппха̄ни. тенева ча та̄ни напум̣сака̄ни. тун̇гаха̄рако на̄ма еко кан̣т̣акаруккхо, тасса харита̄лаван̣н̣ам̣ кхандхараджанам̣ хоти. аллипаттена екава̄рам̣ гихипарибхуттам̣ раджитум̣ ват̣т̣ати. пхалараджане саббампи ват̣т̣ати.

раджананиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. паттаниддесаван̣н̣ана̄

60. айопатто на̄ма айаса̄ ка̄л̣алохена ниббатто патто. джа̄тийа̄ уккат̣т̣ха̄дӣнам̣ са̄ман̃н̃авасена. пама̄н̣атоти париччхедато. тайо патта̄ти па̄т̣хасесо.

61. ‘‘магадхесӯ’’ти ваттаббе магадхети вачанавипалла̄сена ва̄ ‘‘пачча̄са̄ сатӣ’’тиа̄дӣсу вийа су-саддалопена ва̄ вуттам̣. на̄л̣идвайатан̣д̣уласа̄дхитанти еттха магадха̄пеккхопи на̄л̣и-саддо двайа-саддена сама̄со хоти гаммакатта̄ти на̄л̣ийа̄ двайам̣ на̄л̣идвайам̣. таттха магадхана̄л̣и на̄ма ад̣д̣хатерасапала̄ хоти. еттха ча ад̣д̣хатерасапала̄ни ма̄са̄нанти ваданти. на̄л̣идвайена памита̄ тан̣д̣ула̄ сукот̣т̣итапарисуддха̄ анупахатапура̄н̣аса̄литан̣д̣ула̄ на̄л̣идвайатан̣д̣ула̄, техи са̄дхитам̣ пачитанти аттхо. одананти самма̄ сампа̄дитам̣ авасса̄витоданам̣. сӯпанти оданасса чатуттхабха̄гаппама̄н̣ам̣ на̄тигханам̣ на̄титанукам̣ хаттхаха̄рийам̣ саббасамбха̄расан̇кхатам̣ муггасупам̣. бйан̃джанан̃ча тадӯпийанти тасса оданасса упийам̣ анурӯпам̣ йа̄ва чарима̄лопаппахонакам̣ маччхамам̣са̄дибйан̃джанан̃ча уккат̣т̣хо ган̣ха̄тӣти самбандхо.

62. тасса̄ти йатха̄вуттаодана̄дино. упад̣д̣хоти упад̣д̣хам̣ на̄л̣икодана̄ди асса аттхӣти упад̣д̣хо. ева-ка̄рена атирекам̣ ниваттети. татоти йатха̄вуттана̄л̣икодана̄дито. уккат̣т̣хато уккат̣т̣хо ча омакомако ча апаттоти йоджана̄. омакато омако омакомако. имина̄ пуна паттадвайадассанена пама̄н̣ато тайопи патта̄ вибха̄гато нава хонтӣти дӣпети. таттха йасмим̣ магадхана̄л̣идвайатан̣д̣улодана̄дикам̣ саббампи вад̣д̣ханапаккхе т̣хитам̣ паккхиттам̣ саче паттасса мукхават̣т̣ийа̄ хет̣т̣химара̄джисамам̣ тит̣т̣хати, суттена ва̄ хӣрена ва̄ чхиндантасса суттасса ва̄ хӣрасса ва̄ хет̣т̣химантам̣ пхусати, айам̣ уккат̣т̣хо на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ атиккамма тхӯпӣкатам̣ тит̣т̣хати, айам̣ уккат̣т̣хомако на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ на сампа̄пун̣а̄ти антогатамева, айам̣ уккат̣т̣хуккат̣т̣хо на̄ма патто. ‘‘екам̣ на̄л̣икодана̄ди саббампи паккхиттам̣ вуттанайенева хет̣т̣химара̄джисамам̣ тит̣т̣хати, айам̣ маджджхимо на̄ма патто’’тиа̄дина̄ маджджхимамаджджхимомакамаджджхимуккат̣т̣ха̄ ча ‘‘йаттха упад̣д̣хана̄л̣икодана̄ди саббампи паккхиттам̣ хет̣т̣химара̄джисамам̣ тит̣т̣хати, айам̣ омако на̄ма патто’’тиа̄дина̄ омакаомакомакаомакуккат̣т̣ха̄ ча патта̄ уккат̣т̣хе вуттанайенева ведитабба̄. тесу две апатта̄ бха̄джанапарибхогена парибхун̃джитабба̄, на̄дхит̣т̣ха̄нӯпага̄, на викаппанӯпага̄.

63. каппо сако атирекапатто даса̄хапарамам̣ дха̄реййа̄ти йоджана̄. таттха каппоти каппийо. сакоти аттано сантако. каппийатта̄ пана аттасантакатта̄ ча саттаннампи адхит̣т̣ха̄навикаппанӯпагата̄ ведитабба̄. таттха айопатто пан̃чахи па̄кехи, маттика̄патто двӣхи па̄кехи пакко адхит̣т̣ха̄нӯпаго ча викаппанӯпаго ча, татха̄ убхопи ка̄кан̣икаматтасса̄пи мӯласса анавасесетва̄ динне, саббасо аттасантакатте вин̃н̃а̄те ча адхит̣т̣ха̄навикаппанӯпага̄ти дат̣т̣хаббам̣. атирекапаттоти анадхит̣т̣хита̄викаппитата̄йа атирекапатто. адхит̣т̣ха̄напаччуддха̄ра̄ панеттха чӣваре вутта̄ва. викаппентена пана патта̄нам̣ екабахубха̄вам̣, саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ ‘‘имам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘име патте’’ти ва̄ ‘‘етам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘ете патте’’ти ва̄ ватва̄ ‘‘туйхам̣ викаппемӣ’’ти ваттаббам̣. саммукха̄дибхедо панеттха чӣваре ваккхама̄нанайена ведитаббо. даса̄хапараманти даса аха̄ни парамо париччхедо асса̄ти даха̄хапарамо, ка̄ло, там̣. аччантасам̣йоге упайогавачанам̣. дха̄реййоти парибхогавасена дха̄ретаббо. тасмим̣ка̄ле атина̄мите патто ниссаггийо хотӣти йоджана̄. атина̄митети атикка̄мите ниссаггийо хоти, ека̄дасе арун̣уггамане сан̇гхасса ва̄ ган̣асса ва̄ пуггаласса ва̄ падабха̄джанӣйе (па̄ра̄. 602) вуттанайена патто ниссаджджитаббо хоти, татха̄ сати па̄читтийа̄патти часса хотӣти адхиппа̄йо.

64. ‘‘аччхеда̄’’тиа̄ди чӣваре вуттанайатта̄ утта̄намева. айам̣ пана висесо – маран̣уддхат̣а̄ти уддхаран̣ам̣ уддхал̣ам̣, паччуддха̄ро. маран̣ан̃ча уддхат̣ан̃ча маран̣уддхат̣а̄, тасма̄. чхиддена̄ти йена кан̇гуситтхам̣ никкхамати чева пависати ча, тена мукхават̣т̣ито хет̣т̣ха̄ дван̇гулачхиддена. патта̄дхит̣т̣ха̄намуджджхатӣти патто адхит̣т̣ха̄нам̣ уджджхати виссаджджати.

65. ида̄ни ‘‘патта’’нтиа̄дина̄ ан̃н̃атха̄ парихаран̣е дуккат̣ам̣ дассети. таттха содакам̣ паттам̣ на пат̣иса̄меййа̄ти йоджана̄. на пат̣иса̄меййа̄ти гуттат̣т̣ха̄не на никкхипеййа, ‘‘содакам̣ паттам̣ ун̣хе на ча отапе’’тиа̄дина̄ ча йоджанӣйам̣. на ча отапети нева ӣсакам̣ та̄пеййа. на нидахети нирудакам̣ катва̄пи бхусам̣ на нидахеййа, водакам̣ катва̄ ӣсакам̣ та̄пеййа̄типи бйатирекаттхо. бхӯмйа̄ на т̣хапети кхара̄йа бхӯмийа̄ на т̣хапеййа. йаттха пана ван̣н̣о на дуссати, еварӯпа̄йа маттика̄йа парибхан̣д̣аката̄йа бхӯмийа̄ ва̄ татха̄рӯпа̄йа ева ва̄лика̄йа ва̄ никкуджджитва̄ уккуджджитва̄ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. но ча лаггайети бхиттикхила̄дӣсу на оламбеййа.

66. ‘‘мид̣д̣ханте ва̄’’тиа̄дина̄ ватва̄ паттам̣ т̣хапетум̣ на ча каппатӣти йоджетаббам̣. мид̣д̣хантети а̄л̣индакамид̣д̣хика̄дӣнам̣ мид̣д̣хӣнам̣ анте. саче пана париваттетва̄ таттхева патит̣т̣ха̄ти, еварӯпа̄йа виттхин̣н̣а̄йа мид̣д̣хийа̄ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. парибхан̣д̣анте ва̄ти ба̄хирапассе ката̄йа танука̄йа мид̣д̣хика̄йа анте ва̄. еттха ва̄-саддо самуччайе, со ча паччекам̣ йоджетаббо. ан̇ке пана ам̣сабаддхакена ам̣сакӯт̣е лаггетва̄ т̣хапетун̃ча ват̣т̣ати. чхаттепи бхан̣д̣акена саддхим̣ бандхитва̄ ва̄ ат̣т̣ам̣ катва̄ ва̄ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. ман̃чепи ан̃н̃ена саддхим̣ бандхитва̄ т̣хапетум̣, ат̣анийам̣ бандхитва̄ оламбетум̣ ват̣т̣ати.

67. паттена уччхит̣т̣ходакан̃ча чалакат̣т̣хикан̃ча на нӣхареййа̄ти самбандхо. уччхит̣т̣ходаканти мукхавиккха̄ланодакам̣. чалака̄ни ча чаббетва̄ апавиддха̄миса̄ни ат̣т̣хика̄ни маччхамам̣саат̣т̣хика̄ни ча чалакат̣т̣хикам̣. паттам̣ пат̣иггахам̣ катва̄ хаттхам̣ дховитумпи хаттхадхота̄ди удакампи патте а̄киритва̄ нӣхаритумпи ануччхит̣т̣хам̣ суддхапаттам̣ уччхит̣т̣хахаттхена ган̣хитумпи на ват̣т̣ати. маччхамам̣сапхала̄пхала̄дӣни кха̄данто йам̣ таттха ат̣т̣хим̣ ва̄ чалакам̣ ва̄ чхад̣д̣етука̄мо хоти, там̣ патте т̣хапетум̣ на лабхати. мукхато нӣхат̣ам̣ пана йам̣ кин̃чи пуна акха̄дитука̄мо патте т̣хапетум̣ на лабхати. син̇гивера̄дӣни д̣ам̣ситва̄ пуна т̣хапетум̣ лабхати. паттахаттхоти патто хаттхе йасса̄ти виггахо. ‘‘паттахаттхо, кава̄т̣а’’нти ча упалаккхан̣аметам̣. йаттха каттхачи сарӣра̄вайаве пана паттасмим̣ сати йена кеначи сарӣра̄вайавена кава̄т̣ам̣ пан̣а̄метум̣, гхат̣икам̣ ва̄ уккхипитум̣, сӯчим̣ ва̄ кун̃чика̄йа ава̄пуритум̣ на лабхати. ам̣сакӯт̣е пана паттам̣ лаггетва̄ йатха̄сукхам̣ ава̄пуритум̣ лабхати.

68. бхӯмийа̄ бхӯмисамбандхӣ а̄дха̄рако, тасмим̣ дантавалливетта̄дӣхи кате валайа̄дха̄раке ча екада̄руна̄ кате да̄руа̄дха̄раке ча бахӯхи дан̣д̣ехи кате дан̣д̣а̄дха̄раке ча йаттха т̣хапито патто йатха̄ париваттитва̄ на парипатати, татха̄ сут̣т̣ху саджджите тасмим̣ паттассупари паттоти еварӯпе дуве патте т̣хапеййа̄ти падаттхайоджана̄. бхамакот̣исадисо пана да̄руа̄дха̄рако тӣхи дан̣д̣акехи баддхо дан̣д̣а̄дха̄рако ча екассапи паттасса анока̄со, таттха т̣хапетва̄пи хаттхена гахетва̄ нисӣдитаббам̣. бхӯмийанти кат̣аса̄рака̄дина̄ аттхата̄йа бхӯмийа̄ пана никкуджджитва̄ ва̄ пат̣икуджджитва̄ ва̄ екам̣ паттам̣ т̣хапеййа̄ти йоджана̄.

69. ида̄ни акаппийапатте дассети ‘‘да̄рӯ’’тиа̄дина̄. таттха суван̣н̣амева сован̣н̣ам̣. да̄ру ча рӯпийан̃ча сован̣н̣ан̃ча ман̣и ча вел̣урийан̃ча да̄ру…пе… вел̣урийа̄ни, техи ниббатта̄ да̄ру…пе… майа̄. дӣгхо пана ‘‘вел̣урийа̄майа̄’’ти га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ като. евамупарипи та̄дисам̣ вин̃н̃еййам̣. таттха инданӣла̄ди ман̣и на̄ма. кам̣со ча ка̄чо ча типу ча сӣсан̃ча пхалика̄ ча тамбалохо ча̄ти двандо, техи джа̄та̄ кам̣са…пе… джа̄. таттха кам̣са-саддена ват̣т̣алохопи сан̇гахито. сетам̣ типу, кан̣хам̣ сӣсам̣.

70. чхавасӣсамайоти чхавасса матамануссасса сӣсам̣ сӣсакапа̄лам̣, тена ниббатто чхавасӣсамайо. гхат̣и ча тумбан̃ча, тесам̣ кат̣а̄хо, техи джа̄та̄ти гхат̣итумбакат̣а̄хаджа̄. таттха гхат̣ӣти гхат̣ойева. тумбам̣ ала̄бу. ити име саббе патта̄ акаппийа̄ вутта̄, дуккат̣аваттхука̄ ча вутта̄ти йоджана̄. таттха рӯпийа̄дӣсу чатӯсу саче гихӣ бхаттаггесу суван̣н̣атат̣т̣ака̄дӣсу бйан̃джанам̣ катва̄ упана̄менти, а̄маситум̣ на ват̣т̣ати. кам̣сака̄чапхаликаджа̄ни пана тат̣т̣ака̄дӣни бха̄джана̄ни пуггаликапарибхогенева на ват̣т̣анти, сан̇гхикапарибхогена ва̄ гихивикат̣а̄ни ва̄ ват̣т̣анти. гхат̣итумбакат̣а̄хаджа̄ пана лабхитва̄ парихаритум̣ на ват̣т̣анти, та̄вака̄ликам̣ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣анти.

паттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. тха̄лаканиддесаван̣н̣ана̄

71-2. да̄ру …пе… вел̣урийа̄майа̄ акаппийа̄, пхалика̄ка̄чакам̣саджа̄ тха̄лака̄ гихисантака̄ сан̇гхика̄ ча каппийа̄, тумбагхат̣иджа̄ та̄вака̄лика̄ каппийа̄ти самбандхо. каппанти парикаппанти авиродхибха̄венева̄ти каппа̄, татха̄ каппийа̄. на каппа̄ акаппа̄. сан̇гхасса име сан̇гхика̄. та̄ва-саддо авадхимхи. та̄ва бходжана̄вадхибхӯто ка̄ло ета̄санти та̄вака̄лика̄, бхун̃джитва̄ чхад̣д̣етабба̄, на парихаритабба̄ти адхиппа̄йо.

тха̄лаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.