1. па̄ра̄джиканиддесаван̣н̣ана̄

1-2. ида̄ни те дассетум̣ ‘‘маггаттайе’’тиа̄ди а̄раддхам̣. евамупарипи йатха̄йогам̣ йоджетаббам̣. таттха маггаттайети еттха магга̄ ча на̄ма тим̣са магга̄. манусса̄мануссатираччха̄нагатавасена хи тиссо иттхийо. таттха тираччха̄нагата̄йа айам̣ париччхедо –

‘‘апада̄нам̣ ахӣ маччха̄, двипада̄нан̃ча куккут̣ӣ;

чатуппада̄нам̣ маджджа̄рӣ, ваттху па̄ра̄джикассима̄’’ти. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.55);

та̄сам̣ ваччапасса̄вамукхамаггавасена тайо тайо катва̄ нава магга̄, татха̄ убхатобйан̃джанака̄нам̣, пуриса̄нам̣ пана ваччамукхамаггавасена две две катва̄ чха, татха̄ пан̣д̣ака̄нанти тим̣са. тесам̣ тайе. кӣдисети а̄ха ‘‘сантхатасантхате’’ти. сантхате асантхатети падаччхедо. на сантхатам̣ асантхатам̣. тасмим̣ асантхате. на-ка̄ро еттха ‘‘абра̄хман̣о’’тиа̄дӣсу вийа пайируда̄се, там̣ кирийа̄йуттасса та̄дисасса ан̃н̃асса ваттхуно видха̄нена сантхатасса ваттхуно пайируда̄санам̣ париччаджанам̣ пайируда̄соти. на пасаджджаппат̣иседхе, сантхатам̣ пасаджджа патва̄ тасса ‘‘бра̄хман̣о на бхависсатӣ’’тиа̄дӣсу вийа на ниседхоти. ва̄-саддо панеттха вачанайуттибаленева лаббхати, тасса паливет̣хетва̄, анто ва̄ павесетва̄ ваттха̄дина̄ кеначи пат̣иччханне ва̄ аппат̣иччханне ва̄ти аттхо. татха̄бхӯте аллока̄се пакатива̄тена асампхут̣т̣хе тинтаппадесе. нимиттанти ан̇гаджа̄там̣. сантиа̄ди таббисесанам̣. санти аттанийам̣. сам̣-саддо хи аттани аттанийе ча ваттати. сантхатам̣ асантхатанти йатха̄вуттанайена пат̣иччханнам̣ ва̄ аппат̣иччханнам̣ ва̄. упа̄дин̣н̣анти анат̣т̣хака̄йаппаса̄дам̣. киттаканти а̄ха ‘‘тиламаттампӣ’’ти. тиласса маттам̣ са̄каллам̣ йасса там̣ тиламаттам̣. ‘‘маттам̣ са̄каллам̣ ниччхайе’’ти хи нигхан̣д̣у. еттха̄пи авайавена виггахо самуда̄йо сама̄саттхо, тилабӣджаппама̄н̣ампӣти вуттам̣ хоти. ким̣ там̣? нимиттам̣, павесанам̣ ва̄. апи-саддо самбха̄ване, ‘‘тилабӣджаматтампӣ’’ти самбха̄вӣйати, адхике ка̄ на̄ма катха̄ти идаметтха самбха̄ванам̣, евам̣бхӯтам̣ сам̣ ан̇гаджа̄там̣ йатха̄вутте маггаттайе тиламаттампи павесанто бхиккху чуто парибхат̣т̣хо, па̄ра̄джико на̄ма хоти са̄санатоти вин̃н̃а̄йати гаммама̄наттхасса саддасса пайогам̣ пати ка̄ма̄ча̄ратта̄. кӣдисоти а̄ха ‘‘аниккхиттасиккхо’’ти. никкхиттасиккхо пана абхиккхукатта̄ париччатто. таттха никкхитта̄ охита̄ париччатта̄ паччаккха̄та̄ сиккха̄ етена̄ти виггахо. йатха̄лаккхан̣ам̣ на никкхиттасиккхо аниккхиттасиккхо. таттха читтакхеттака̄лаппайогапуггалавиджа̄нанавасена сиккха̄паччаккха̄нам̣ н̃атва̄ тадабха̄вена апаччаккха̄нам̣ ведитаббам̣.

таттха упасампаннабха̄вато чавитука̄мата̄читтам̣ читтам̣ на̄ма. ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’тиа̄дӣни ‘‘гихӣти мам̣ дха̄рехи, упа̄сако, а̄ра̄мико, са̄ман̣ероти мам̣ дха̄рехӣ’’ти ‘‘алам̣ ме буддхена̄’’тиа̄дӣни чха кхеттапада̄ни кхеттам̣ на̄ма. ‘‘паччаккха̄мӣ’’тиа̄дина̄ вутто ваттама̄нака̄лойева ка̄ло на̄ма. йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа васена ва̄часикаппайогова пайого на̄ма. анумматта̄дико паччаккха̄то ча мануссаджа̄тико сова пуггало на̄ма. паччаккха̄такасса вачанасаманантарамева ‘‘айам̣ уккан̣т̣хито’’ти ва̄ ‘‘гихибха̄вам̣ паттхайатӣ’’ти ва̄ сотуно джа̄нанам̣ виджа̄нанам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣.

таттха нат̣т̣хака̄йаппаса̄дам̣ пана пил̣акам̣ ва̄ чаммакхилам̣ ва̄ ломам̣ ва̄ павесантасса дуккат̣ам̣. аккхина̄сакан̣н̣аччхиддаваттхикосесу, саттхака̄дӣхи катаван̣е ва̄ метхунара̄гена нимиттам̣ павесантасса тхуллаччайам̣. авасесасарӣресу упакаччхака̄дӣсу дуккат̣ам̣. тираччха̄нагата̄нам̣ хаттхиассагогадрабхаот̣т̣хамахим̣са̄дӣнам̣ на̄са̄йа тхуллаччайам̣, ваттхикосе тхуллаччайамева. саббесампи тираччха̄нагата̄нам̣ аккхикан̣н̣аван̣есу дуккат̣ам̣. татха̄ авасесасарӣре ка̄йасам̣саггара̄гена, метхунара̄гена ва̄ джӣвама̄накапурисасса ваттхикосам̣ аппавесанто нимиттена нимиттам̣ чхупати, дуккат̣ам̣. бахи никкхантадантесу ва̄йамантасса пана тхуллаччайанти айаметтха савиниччхайо аттхаван̣н̣анаккамо.

ида̄ни павесанам̣ на̄ма на кевалам̣ аттупаккаменева, парӯпаккамена̄пи хоти, татра̄пи са̄дийантова чуто хотӣти дассетум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха атха ва̄ти айам̣ нипа̄то, нипа̄тасамуда̄йо ва̄ паккхантара̄рамбхе. павесанан̃ча т̣хитан̃ча уддха̄ро ча павит̣т̣хан̃ча павесана…пе… павит̣т̣ха̄ни, итарӣтарайогадвандо. итарӣтарайого на̄ма ан̃н̃аман̃н̃аттхопа̄да̄ната̄ти павесана̄дӣни т̣хита̄диаттха̄нипи хонтӣти павит̣т̣ха-саддопи павесана̄диаттхо хоти, татойеветтха тасма̄ бахувачанасамбхаво. ан̃н̃атха̄ дванде авайаваттхападха̄натта̄ екаттхава̄чака̄пи павит̣т̣ха-садда̄ катхам̣ бахувачанаппасан̇го. сама̄ха̄ре ва̄ двандо. кхан̣оти ка̄лависесо. со ча йогаванта̄нам̣ кхан̣антаравинимутто наттхӣти павесана…пе…павит̣т̣ха̄нийева кхан̣оти каммадха̄райо, абхеде бхедапарикаппана̄йа ва̄ павесана…пе… павит̣т̣ха̄нам̣ кхан̣оти чхат̣т̣хӣтаппурисо. тасса са̄дако, тасмим̣ ва̄ са̄дако павесана…пе… са̄дако. кхан̣а-саддо панеттха паччекам̣ йоджетаббо двандасама̄сатта̄, павесанака̄лам̣ т̣хитака̄лам̣ уддха̄рака̄лам̣ павит̣т̣хака̄лам̣, тасмим̣ ва̄ са̄дийантоти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. евам̣ севаначиттапаччупат̣т̣ха̄нена са̄дако бхиккху чутоти йоджетаббам̣. таттха йатха̄вуттаппадесасса антокаран̣ам̣ павесанам̣ на̄ма. йа̄ва уддхаран̣а̄рамбха̄ ниваттам̣ т̣хитам̣ на̄ма. ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.58) пана ма̄туга̄масса суккависсат̣т̣хим̣ патва̄ саббатха̄ ва̄йамато орамитва̄ т̣хитака̄лам̣ сандха̄йа ‘‘суккависсат̣т̣хисамайе’’ти вуттам̣. йа̄ва агга̄ нӣхаран̣ам̣ уддха̄ро на̄ма. йа̄ва павесана̄рахат̣т̣ха̄на̄ антокатам̣ павит̣т̣хам̣ на̄ма.

пат̣хамам̣.

3-4. ида̄ни дутийам̣ дассетум̣ ‘‘а̄дийеййа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха адиннам̣ тхеййачиттена а̄дийеййа…пе… сан̇кетам̣ вӣтина̄майе, па̄ра̄джико бхавети самбандхо. адиннанти мануссаса̄микехи ка̄йава̄ча̄хи на диннам̣. тхеййачиттена̄ти тхеноти чоро, тасса бха̄во тхеййам̣ на-ка̄расса йа-ка̄рам̣ катва̄ двиттена. бхаванти етасма̄ абхидха̄набуддхӣти бха̄во, саддаппаваттинимиттам̣ джа̄тигун̣а̄ди. идха пана авахаран̣ачиттасан̇кха̄там̣ даббам̣ тхеййам̣. тхеййан̃ча там̣ читтан̃ча̄ти тхеййачиттам̣, тена. а̄дийеййа̄ти а̄ра̄ма̄дим̣ абхийун̃джитва̄ ган̣хеййа. хареййа̄ти харанто ган̣хеййа. авахареййа̄ти упаниккхиттам̣ бхан̣д̣ам̣ ‘‘дехи ме бхан̣д̣а’’нти вуччама̄но ‘‘на майа̄ гахита’’нтиа̄дӣни ваданто ган̣хеййа. ирийа̄патхам̣ копеййа̄ти бхан̣д̣аха̄ракасса гамана̄диирийа̄патхам̣ виччхиндитва̄ ган̣хеййа. копам̣ катва̄ ган̣ха̄тӣти хи етасмим̣ аттхе ‘‘копӣ’’ти на̄мадха̄ту. т̣ха̄на̄ ча̄веййа̄ти т̣хапитат̣т̣ха̄нато ча̄веййа. сан̇кетам̣ вӣтина̄майети парикаппитат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ сун̇кагха̄там̣ ва̄ атикка̄меййа.

еттха ча а̄ра̄ма̄диабхийун̃джане, са̄микасса виматуппа̄данадхураниккхепе, бхан̣д̣аха̄ракасса сӣсабха̄ра̄масанапханда̄панакхандхоропане, упаниккхитте ‘‘дехи ме бхан̣д̣а’’нти чодийама̄насса ‘‘на̄хам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти бхан̣анавиматуппа̄данадхураниккхепе, тхалат̣т̣хасса тхеййачиттена̄масанапханда̄панат̣ха̄на̄ча̄ване ча̄ти чатӯсу паччекам̣ йатха̄ккамам̣ дуккат̣атхуллаччайапа̄ра̄джика̄йо ведитабба̄. ‘‘сахабхан̣д̣аха̄ракам̣ несса̄мӣ’’ти пат̣хамадутийапа̄дасан̇ка̄мане, парикаппитасун̇кагха̄тат̣т̣ха̄нато пат̣хамадутийапа̄да̄тикка̄ме ча̄ти двӣсу паччекам̣ камена тхуллаччайапа̄ра̄джика̄йо ведитабба̄. айаметтха савин̃н̃а̄н̣ака̄вин̃н̃а̄н̣акамиссакатта̄ на̄на̄бхан̣д̣авасена йоджана̄. екабхан̣д̣авасена пана сасса̄микасса да̄сасса ва̄ тираччха̄нагатасса ва̄ йатха̄вуттена абхийога̄дина̄ найена а̄дийанахаран̣а̄дивасена йоджана̄ дат̣т̣хабба̄.

апича има̄ни чха пада̄ни ван̣н̣айантена на̄на̄бхан̣д̣аекабхан̣д̣аса̄хаттхикапуббаппайогатхеййа̄ваха̄расан̇кха̄те пан̃чапан̃чаке самодха̄нетва̄ пан̃чавӣсати аваха̄ра̄ дассетабба̄ чхаппадантогадхатта̄ саббесампи аваха̄ра̄нам̣. те пана аваха̄ра̄ йена кеначи абхийога̄диа̄ка̄рана̄наттаматтена бхинна̄ти там̣васена пан̃чапан̃чакам̣ на̄ма джа̄там̣. евам̣ сам̣ван̣н̣итан̃хи идам̣ адинна̄да̄напа̄ра̄джикам̣ суван̣н̣итам̣ на̄ма хотӣти дат̣т̣хаббам̣. таттха пурима̄ни две пан̃чака̄ни ‘‘а̄дийеййа̄’’тиа̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ пада̄нам̣ васена лаббханти. йам̣ панетам̣ ‘‘сан̇кетам̣ вӣтина̄майе’’ти чхат̣т̣хам̣ падам̣, там̣ татийапан̃чамесу пан̃чакесу ниссаггийапарикаппа̄ваха̄равасена йоджетаббам̣.

таттха са̄хаттхика-саддена упача̄рато там̣сахачаритапан̃чакам̣ гахетва̄ ‘‘са̄хаттхикан̃ча там̣ пан̃чакан̃ча̄’’ти ва̄ ‘‘са̄хаттхика̄ди пан̃чака’’нти маджджхепадалопавасена ва̄ са̄хаттхикапан̃чакам̣. евамупарипи. там̣ пана са̄хаттхико а̄н̣аттико ниссаггийо аттхаса̄дхако дхураниккхепо ча̄ти. таттха сако хаттхо сахаттхо, сахаттхена ниббатто са̄хаттхико. евам̣ а̄н̣аттико. сун̇кагха̄тапарикаппитока̄са̄нам̣ анто т̣хатва̄ бахи ниссаджджанам̣ ниссагго, со ева ниссаггийо. ка̄лам̣ анийаметва̄ а̄н̣аттасса бхан̣д̣аггахан̣ато ча парасса телакумбхийа̄ па̄даггханакам̣ телам̣ авассам̣ пиванака̄нам̣ упа̄хана̄дӣнам̣ никкхитта̄нам̣ телапа̄танато ча пуретарамева па̄ра̄джикасан̇кха̄там̣ аттхам̣ са̄дхетӣти аттхаса̄дхако. со пана а̄н̣а̄панаппайого, упа̄хана̄дӣнам̣ никкхепаппайого ча. а̄ра̄ма̄бхийоге ча упаниккхиттабхан̣д̣е ча та̄вака̄ликабхан̣д̣адеййа̄намада̄не ча дхурасса никкхепо дхураниккхепо.

пуббаппайогапан̃чакам̣ на̄ма пуббаппайого сахаппайого сам̣видха̄ваха̄ро сан̇кетакаммам̣ нимиттакамманти. таттха а̄н̣а̄панам̣ бхан̣д̣аггахан̣ато пуббатта̄ пуббаппайого на̄ма. т̣ха̄на̄ча̄ванакхиласан̇ка̄манаппайогена саха ваттама̄но сахаппайого. сам̣видха̄йа саммантайитва̄ гатесу екена̄пи бхан̣д̣е т̣ха̄на̄ ча̄вите саббесам̣ аваха̄ро сам̣видха̄ваха̄ро. сан̇кетакамманти пуббан̣ха̄дика̄лапариччхедавасена сан̃джа̄нанакаран̣ам̣. нимиттакаммам̣ на̄ма сан̃н̃уппа̄данаттхам̣ аккхиникхан̣ана̄дикаран̣ам̣.

тхеййа̄ваха̄рапан̃чакам̣ пана сайамева дассетум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. нану ча чхаппадантогадхатта̄ ‘‘саббесампи аваха̄ра̄на’’нти вуттам̣, евам̣ сати ‘‘атха ва̄’’ти паккхантаравасена висум̣ вийа идам̣ пан̃чакам̣ касма̄ вуттанти? нану авочумха̄ ‘‘йена кеначи абхийога̄диа̄ка̄рана̄наттаматтена бхинна̄’’ти, ета̄дисасса бхедасса самбхавато паккхантаравасена̄пи йуджджатӣти евам̣ вуттам̣. имасса пан̃чакасса висум̣ уддхаритва̄ вачанам̣ пана пасиддхивасена̄ти дат̣т̣хаббам̣, куса-саддена кусасан̇ка̄манамадхиппетам̣ абхедопача̄рена. тхеййан̃ча балан̃ча кусо ча чханнан̃ча парикаппо ча тхеййа̄…пе… парикаппам̣, дӣгхо сандхивасена. тена аваха̄рако па̄ра̄джико бхавети самбандхо. йо пана пат̣иччханнена аваха̄рако, со аттхато пат̣иччханнасса аваха̄рако хотӣти двандасама̄сантогадхаттепичасса виродха̄бха̄вобха̄васа̄дхано ча̄йам̣ чханна-саддо дат̣т̣хаббо. таттха сандхиччхедана̄дӣни катва̄ ва̄ тула̄кӯт̣ама̄накӯт̣акаха̄пан̣акӯт̣а̄дӣхи ван̃четва̄ ва̄ ган̣ханто тхеййа̄ваха̄рако. балакка̄рена парасантакам̣ ган̣ханто бала̄ваха̄рако. кусам̣ сан̇ка̄метва̄ ган̣ханто куса̄ваха̄рако. тин̣апан̣н̣а̄дӣхи йам̣ кин̃чи пат̣иччха̄детва̄ паччха̄ касса пат̣иччханнасса аваха̄рако пат̣иччханна̄ваха̄рако. са̄т̣ака̄дибхан̣д̣авасена, габбхадва̄ра̄диока̄савасена ва̄ парикаппетва̄ ган̣ханто парикаппа̄ваха̄рако. еттха пана парикаппитабхан̣д̣аггахан̣е парикаппитапариччхеда̄тиккаме ча па̄ра̄джикам̣ ведитаббам̣.

ида̄ни панеттха виниччхайам̣ дассетум̣ ‘‘бхан̣д̣ака̄лаггхадесехӣ’’тиа̄ди вуттам̣. еттха адинна̄да̄не бхан̣д̣ан̃ча ка̄ло ча аггхо ча десо ча техи ча парибхогена ча виниччхайо ка̄табботи аттхо. таттха авахат̣абхан̣д̣асса сасса̄микасса̄микабха̄вам̣ сасса̄микепи са̄мика̄нам̣ са̄лайанира̄лайабха̄ван̃ча упапариккхитва̄ са̄лайака̄ле че авахат̣ам̣, бхан̣д̣ам̣ аггха̄петва̄ ка̄таббо виниччхайо бхан̣д̣ена виниччхайо. нира̄лайака̄ле че авахат̣ам̣, па̄ра̄джикам̣ наттхи, са̄микесу пуна а̄хара̄пентесу да̄таббам̣. тадева хи бхан̣д̣ам̣ када̄чи махаггхам̣, када̄чи аппаггхам̣, тасма̄ йасмим̣ ка̄ле бхан̣д̣ам̣ авахат̣ам̣, тасмим̣йева ка̄ле йо тасса аггхо, тена ка̄таббо виниччхайо ка̄лена виниччхайо. навабхан̣д̣асса йо аггхо, со паччха̄ париха̄йати, тасма̄ саббада̄ пакатиаггхавасена акатва̄ ка̄таббо виниччхайо аггхена виниччхайо. бхан̣д̣ут̣т̣ха̄надесе бхан̣д̣ам̣ аппаггхам̣ хоти, ан̃н̃аттха махаггхам̣, тасма̄ йасмим̣ десе бхан̣д̣ам̣ авахат̣ам̣, тасмим̣йева десе аггхена ка̄таббо виниччхайо десена виниччхайо. парибхогена са̄т̣ака̄дино бхан̣д̣асса аггхо париха̄йати, тасма̄ тасса парибхогавасена парихӣна̄парихӣнабха̄вам̣ упапариккхитва̄ ка̄таббо виниччхайо парибхогена виниччхайо.

дутийам̣.

5-7. ида̄ни татийам̣ дассетум̣ ‘‘мануссавиггаха’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха мануссавиггахам̣ калалато пат̣т̣ха̄йа джӣвама̄накамануссаджа̄тика̄нам̣ сарӣрам̣. чичча па̄н̣оти сан̃н̃а̄йа саддхим̣йева ‘‘вадха̄ми на’’нти вадхакачетана̄йа чететва̄ пакаппетва̄. джӣвита̄ ва̄ вийоджайети йо бхиккху джа̄тиун̣н̣ам̣суна̄ самуддхат̣ателабиндуматтам̣ калаларӯпака̄ле та̄пана̄дӣхи ва̄ тато ва̄ уддхамапи таданурӯпена упаккамена рӯпаджӣвитиндрийопаккаме сати тада̄йаттавуттино арӯпаджӣвитасса̄пи воропанасамбхавато убхайаджӣвита̄ воропеййа. ва̄-саддо викаппе. маран̣ачетаноти маран̣е четана̄ йасса со маран̣а̄дхиппа̄йо. саттхаха̄раканти джӣвитам̣ харатӣти ха̄ракам̣, саттхан̃ча там̣ ха̄ракан̃ча̄ти саттхаха̄ракам̣, там̣. асса мануссавиггахасса. упаниккхипети самӣпе никкхипеййа ва̄. етена тха̄вараппайогам̣ дассети. га̄хеййа маран̣ӯпа̄йанти ‘‘саттхам̣ ва̄ а̄хара, висам̣ ва̄ кха̄да̄’’тиа̄дина̄ найена маран̣аттха̄йа упа̄йам̣ га̄ха̄пеййа ва̄. етена а̄н̣аттиппайого дассито. вадеййа маран̣е гун̣анти ка̄йава̄ча̄дӯталекха̄хи ‘‘йо евам̣ марати, со дханам̣ ва̄ лабхатӣ’’тиа̄дина̄ найена маран̣е гун̣ам̣ пака̄сеййа ва̄. убхайаттха адхика̄равасена ва̄-саддо а̄харитаббо. со бхиккху чутоти самбандхо, са̄санатоти вин̃н̃а̄йати.

ида̄ни панасса чхаббидхе пайогедассетум̣ ‘‘пайога̄’’тиа̄дима̄ха. таттха са̄хаттхи…пе… иддхивиджджа̄майа̄ пайога̄ти име чха пайога̄ти самбандхо. ка-ка̄ралопена панеттха ‘‘са̄хаттхӣ’’ти вуттам̣. атха ва̄ анекаттхе анекатаддхитасамбхавена сахаттхасса̄йам̣ пайого са̄хаттхӣти падасиддхи ведитабба̄. са̄хаттхи ча ниссагго ча а̄н̣атти ча тха̄варо ча̄ти двандо. иддхи ча виджджа̄ ча, та̄самимети иддхивиджджа̄майа̄, иддхимайо виджджа̄майоти вуттам̣ хоти. пайога̄ти име чхаппайога̄ на̄ма хонтӣти аттхо. таттха сайам̣ ма̄рентасса ка̄йена ва̄ ка̄йаппат̣ибаддхена ва̄ пахаран̣ам̣ са̄хаттхико пайого. дӯре т̣хитам̣ ма̄ретука̄масса ка̄йа̄дӣхи усусаттиа̄дӣнам̣ ниссаджджанам̣ ниссагго. ‘‘асукам̣ на̄ма ма̄рехӣ’’тиа̄дина̄ а̄н̣а̄пентасса а̄н̣а̄панам̣ а̄н̣атти, опа̄такхан̣анам̣ апассенасам̣видха̄нам̣ асиа̄дӣнам̣ упаниккхипана̄ди тха̄варо. ма̄ран̣аттхам̣ каммавипа̄каджа̄йа иддхийа̄ пайоджанам̣ иддхимайо. каммавипа̄каджиддхи ча на̄меса̄ ра̄джа̄дӣнам̣ ра̄джиддхиа̄дайо. таттха питуран̃н̃о сӣхал̣индасса да̄т̣ха̄кот̣анена чӯл̣асуманакут̣умбийама̄ран̣е ра̄джиддхи дат̣т̣хабба̄, тадаттхамева атхаббан̣а̄дивиджджа̄йа париджаппанам̣ виджджа̄майо пайого.

евам̣ чхаппайоге дассетва̄ тесу а̄н̣аттиппайогасса нийа̄маке дассетум̣ ‘‘ка̄ла̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йатха̄вуттам̣ а̄н̣аттим̣ нийаменти сан̇кетависан̇кетата̄васена париччхиндантӣти а̄н̣аттинийа̄мака̄. те пана ка̄ло ча ваттху ча а̄вудхан̃ча ирийа̄патхо ча̄ти чатта̄ро, татха̄ кирийа̄висесо ока̄соти ган̣анапариччхедавасена чха хонтӣти аттхо. таттха ка̄ло пуббан̣ха̄ди йоббана̄ди ча. ваттху ма̄ретаббо сатто. а̄вудхам̣ асиа̄ди. ирийа̄патхо ма̄ретаббасса гамана̄ди. кирийа̄висесо виджджхана̄ди. ока̄со га̄ма̄ди. йо хи ‘‘аджджа, све’’ти анийаметва̄ ‘‘пуббан̣хе ма̄рехӣ’’ти вутто йада̄ када̄чи пуббан̣хе ма̄рети, наттхи висан̇кето. йо пана ‘‘пуббан̣хе’’ти вутто маджджханха̄дӣсу ма̄рети, висан̇кето хоти, а̄н̣а̄пакасса ана̄патти. евам̣ ка̄ласса сан̇кетависан̇кетата̄васена нийа̄маката̄ ведитабба̄. имина̄ва найена ваттхуа̄дӣсупи виниччхайо ведитабботи.

татийам̣.

8-9. ида̄ни чатуттхам̣ дассетум̣ ‘‘джха̄на̄дибхеда’’нтиа̄дима̄ха. таттха аттани носантам̣ аттупана̄йикан̃ча паччуппаннабхавасситан̃ча ан̃н̃а̄падесарахитан̃ча джха̄на̄дибхедам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄ ва̄ екекам̣ катва̄ ва̄ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ вин̃н̃аттипатхе дӣпенто на̄дхима̄нико н̃а̄те чуто бхавети самбандхо. таттха аттани сакасанта̄не носантам̣ ануппаннатта̄йева авиджджама̄нам̣, еттха носантоти аттхе таппурисо. джха̄на̄дибхеданти джха̄нам̣ а̄ди йасса ‘‘вимоккхасама̄дхи сама̄патти н̃а̄н̣адассана маггабха̄вана̄ пхаласаччхи кирийа̄килесаппаха̄навинӣваран̣ата̄читтасса сун̃н̃а̄га̄ре абхиратӣ’’ти (па̄ра̄. 198) вуттасса со джха̄на̄ди, сова бхедо висесоти сама̄со. там̣ джха̄на̄дибхедам̣ уттаримануссадхаммам̣. аттупана̄йиканти ‘‘айам̣ майи аттхӣ’’ти а̄рочанавасена аттани упанӣйати, ‘‘ахам̣ ва̄ еттха сандисса̄мӣ’’ти атта̄ упанӣйати еттха дхаммети ва̄ аттупана̄йико, джха̄на̄дибхедо, там̣. паччуппаннабхавасситанти паччуппаннабхаво на̄ма ида̄ни ваттама̄но аттабха̄во, таннисситоти сама̄со, со ча джха̄на̄дибхедойева, там̣.

ан̃н̃а̄падесарахитанти ‘‘йо те виха̄ре васи, со бхиккху пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 220) найена ан̃н̃асса ападесо, тена рахито чаттоти таппурисасама̄со, со рахито тена̄ти ва̄ бахуббӣхи, джха̄на̄дибхедова, там̣. кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄ ва̄ти ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджим̣, пат̣хамам̣ джха̄нам̣ татийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи’’нтиа̄дина̄ найена кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄ ва̄. екекам̣ катва̄ ва̄ти ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджим̣, дутийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи’’нтиа̄дина̄ найена екекам̣ катва̄ ва̄. еттха ча еканти т̣хите виччха̄йам̣ двиттам̣. еттха пана катва̄ти каран̣акирийа̄йа екекавасена бхиннасса джха̄на̄дино аттхасса самбандханиччха̄ виччха̄ти ведитабба̄. т̣ӣка̄йам̣ пана ‘‘кот̣т̣ха̄сам̣ ва̄ти еттха ‘джха̄нала̄бхӣ, вимоккхала̄бхӣ, сама̄дхила̄бхӣ, сама̄паттила̄бхӣмхӣ’ти евама̄дина̄ найена кот̣т̣ха̄сато ва̄ти аттхо’’ти ча ‘‘екекам̣ ва̄ти ‘пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣ, дутийасса джха̄насса ла̄бхӣмхӣ’ти евама̄дина̄ найена екекам̣ ва̄ти аттхо’’ти ча вуттам̣. со па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄йан̃ча авуттаккамоти ведитаббо. ка̄йена ва̄ти хаттхамудда̄дивасена ка̄йена ва̄. ва̄ча̄ти еттха йа-ка̄ро луттаниддит̣т̣хо ‘‘аладжджита̄’’тиа̄дӣсу вийа. вин̃н̃аттипатхети ка̄йавачӣвин̃н̃аттӣнам̣ гахан̣айогйе падесе т̣хатва̄ти аджджха̄харитаббам̣. дӣпентоти ‘‘имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена айам̣ дхаммо майи аттхӣ’’ти пака̄сенто. на̄дхима̄никоти аппатте паттасан̃н̃ита̄сан̇кха̄то адхико ма̄но, со наттхи етасса̄ти на̄дхима̄нико, бхиккху. н̃а̄тети вин̃н̃уна̄ мануссаджа̄тикена сиккха̄паччаккха̄не вуттанайена вин̃н̃а̄те сати чуто бхаве са̄санатоти вин̃н̃а̄йати. ан̃н̃а̄падесена дӣпайато пана тхуллаччайам̣. еттха ча –

дуккат̣ам̣ пат̣хамассева, са̄мантамити ван̣н̣итам̣;

сеса̄нам̣ пана тин̣н̣ампи, тхуллаччайамудӣританти.

чатуттхам̣.

10. ида̄ни чатуннампи четесамасам̣ва̄сатам̣ абхаббатан̃ча дӣпетум̣ ‘‘па̄ра̄джикете’’тиа̄ди а̄раддхам̣. ете чатта̄ро па̄ра̄джика̄ пуггала̄ йатха̄ пуре пуббе гихика̄ле, анупасампаннака̄ле ча вийа асам̣ва̄са̄ти самбандхо. саха васанти йасма̄ саббепи ладжджино етесу камма̄дӣсу на екопи тато бахиддха̄ сандиссатӣти екакаммам̣ екуддесо самасиккхата̄ти име тайо сам̣ва̄са̄ на̄ма. таттха апалокана̄дикам̣ чатуббидхампи сан̇гхакаммам̣ сӣма̄париччхиннехи пакататтехи бхиккхӯхи екато каттаббата̄ екакаммам̣ на̄ма. татха̄ пан̃чавидхопи па̄тимоккхуддесо екато уддиситаббатта̄ екуддесо на̄ма. пан̃н̃аттам̣ пана сиккха̄падам̣ саббехипи ладжджӣпуггалехи самам̣ сиккхитаббабха̄вато самасиккхата̄ на̄ма. наттхи те сам̣ва̄са̄ етесанти асам̣ва̄са̄. ‘‘абхабба̄’’тиа̄дӣсу бхиккхубха̄ва̄йа̄ти туматтхе сампада̄навачанам̣, тасма̄ йатха̄ сӣсаччхинно джӣвитум̣ абхаббо, евам̣ чатта̄роме пуггала̄ бхиккхубха̄ва̄йа бхиккхӯ бхавитум̣ абхабба̄ти аттхо.

11. ида̄ни парийа̄йа̄н̣аттӣхи самбхаванте дассетум̣ ‘‘парийа̄йо ча̄’’тиа̄дима̄ха. парийа̄йо ча а̄н̣атти ча татийе мануссавиггахе лаббхатӣти самбандхо. таттха ка̄йа̄дӣхи йатха̄вуттехи ‘‘йо евам̣ марати, со дханам̣ ва̄ лабхатӣ’’ти евама̄дивин̃н̃а̄пако бйан̃джанабхӯто ка̄йавачӣпайого парийа̄йо. имина̄ идам̣ дӣпети – йатха̄ адинна̄да̄не ‘‘а̄дийеййа̄’’ти (па̄ра̄. 92) вуттатта̄ па̄рийа̄йакатха̄йа муччати, на идха евам̣. ‘‘сам̣ван̣н̣еййа̄’’ти (па̄ра̄. 172) парийа̄йакайа̄йапи на муччатӣти. ‘‘дутийе пана̄’’тиа̄дӣсу аттхо па̄кат̣ойева. евамупарипи па̄кат̣амупеккхисса̄ма.

12. ида̄ни метхунадхамма̄дӣнам̣ ан̇га̄ни дассетум̣ ‘‘севетӯ’’тиа̄дима̄ха. севетука̄мата̄читтанти метхунам̣ севетум̣ ка̄метӣти севетука̄мо, тасса бха̄во на̄ма тан̣ха̄, та̄йа севетука̄мата̄йа сампайуттам̣ читтанти таппурисо. метхунадхаммасса̄ти митхуна̄нам̣ иттхипуриса̄нам̣ иданти метхунам̣, тамева дхаммоти метхунадхаммо. идха пана упача̄равасена па̄ра̄джика̄патти метхунадхаммо на̄ма. атха ва̄ метхунена джа̄то дхаммо па̄ра̄джика̄патти метхунадхаммо, тасса метхунадхаммасса метхунадхаммапа̄ра̄джика̄паттийа̄. ан̇гадвайанти ан̇га̄нам̣ ка̄ран̣а̄нам̣ двайам̣. будха̄ти винайадхара̄ вин̃н̃уно.

13. мануссасанти манусса̄нам̣ сам̣ мануссасам̣, тада̄йаттаваттхука̄ ча. етена петатираччха̄нагата̄йаттам̣ ниваттети. татха̄сан̃н̃ӣти татха̄ та̄диса̄ сан̃н̃а̄ татха̄сан̃н̃а̄, са̄ асса аттхӣти татха̄сан̃н̃ӣ. пара̄йаттасан̃н̃ита̄ ча̄ти аттхо. бха̄ваппадха̄на̄ име ниддеса̄, бха̄вапаччайалопо ва̄ ‘‘буддхе ратана’’нтиа̄дӣсу (кху. па̄. 6.3) вийа. евамупарипи ӣдисесу. тхеййачиттанти тхенабха̄васан̇кха̄там̣ читтан̃ча. ваттхуно гарута̄ти бхан̣д̣асса па̄даатирекапа̄да̄рахабха̄вена гарута̄ ча. ӯнапан̃чама̄саке ва̄ атирекама̄саке ва̄ тхуллаччайам̣. ма̄саке ва̄ ӯнама̄саке ва̄ дуккат̣ам̣. аваха̄роти пан̃чавӣсатийа̄ аваха̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарена авахаран̣ан̃ча̄ти име пан̃ча адинна̄да̄нахетуйо адинна̄да̄напа̄ра̄джика̄паттийа̄ ан̇га̄ни.

14. па̄н̣о ма̄нуссакоти мануссаджа̄тисамбандхо па̄н̣о ча, па̄н̣оти хи воха̄рато сатто, параматтхато пана джӣвитиндрийам̣ вуччати. па̄н̣асан̃н̃ита̄ти па̄н̣оти сан̃н̃ита̄ ча, гха̄танам̣ гха̄то, со ева четана̄ гха̄тачетана̄, ‘‘вадха̄ми на’’нти евам̣ паватта̄ са̄ ча, там̣самут̣т̣хито са̄хаттхика̄дӣнам̣ чханнаман̃н̃атаро пайого ча, тена пайогена маран̣ан̃ча̄ти ете йатха̄вутта̄ пан̃ча вадхахетуйо па̄н̣агха̄та̄паджджитаббаа̄паттийа̄ ан̇га̄нӣти аттхо.

15. аттани асантата̄ти уттаримануссадхаммасса санта̄не авиджджама̄ната̄ ча. па̄памиччхата̄йа̄рочана̄ти йа̄ са̄ ‘‘идхекаччо дуссӣло сама̄но ‘сӣлава̄ти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’тиа̄дина̄ (вибха. 851) найена вутта̄ па̄паиччхата̄йа саманна̄гата̄, та̄йа уттаримануссадхаммасса а̄рочана̄ ча. тасса̄ти йасса а̄рочети, тасса. мануссаджа̄тита̄ти манусса̄нам̣ джа̄ти йасса, тасса бха̄во мануссаджа̄тита̄, са̄ ча, нан̃н̃а̄падесоти на ан̃н̃а̄падесо ан̃н̃а̄падеса̄бха̄во ча, тадева джа̄нананти тан̇кхан̣ам̣йева виджа̄нанан̃ча̄ти има̄ни пан̃ча еттха асантадӣпане асмим̣ санта̄не авиджджама̄науттаримануссадхаммаппака̄сананимитте па̄ра̄джике ан̇га̄ни хетуйоти аттхо.

16. евам̣ тесамасам̣ва̄сата̄бхаббата̄дӣни дассетва̄ ида̄ни на те чатта̄рова, атха кхо сантан̃н̃епӣти те саббепи самодха̄нетва̄ дассенто ‘‘аса̄дха̄ран̣а̄’’тиа̄дима̄ха. таттха аса̄дха̄ран̣а̄ти па̄ра̄джика̄ дхамма̄ адхиппета̄. тенева четтха пуллин̇ганиддесо. тасма̄ бхиккхунӣнам̣ бхиккхӯхи аса̄дха̄ран̣а̄ па̄ра̄джика̄ дхамма̄ чатта̄ро ча̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. упача̄равасена ту уббхаджа̄н̣уман̣д̣алика̄дика̄ па̄ра̄джика̄панна̄ париггайханти. та̄су йа̄ авассута̄ авассутасса мануссапурисасса аккхака̄нам̣ адхо джа̄н̣уман̣д̣ала̄нам̣ каппара̄нан̃ча упари ка̄йасам̣саггам̣ са̄дийати, айам̣ уббхаджа̄н̣уман̣д̣алика̄. йа̄ пана ан̃н̃исса̄ бхиккхунийа̄ па̄ра̄джикам̣ пат̣иччха̄дети, са̄ ваджджаппат̣иччха̄дика̄. йа̄ уккхиттакам̣ бхиккхум̣ тасса̄ дит̣т̣хийа̄ гахан̣авасена ануваттати, са̄ уккхитта̄нуваттика̄. ка̄йасам̣саггара̄гена тинтасса хаттхаггахан̣ам̣ сан̇гха̄т̣икан̣н̣аггахан̣ам̣ ка̄йасам̣саггаттха̄йа пурисасса хаттхапа̄се т̣ха̄нам̣ т̣хатва̄ саллапанам̣ сан̇кетагаманам̣ пурисасса̄гаманаса̄дийанам̣ пат̣иччханнока̄савависанам̣ хаттхапа̄се т̣хатва̄ ка̄йопасам̣харан̣анти има̄ни ат̣т̣ха ваттхӯни йасса̄ авассута̄йа, са̄ ат̣т̣хаваттхука̄ на̄ма.

абхаббака̄ ека̄даса ча̄ти еттха пан̣д̣ако тхеййасам̣ва̄сако титтхийапаккантако тираччха̄нагато ма̄тугха̄тако питугха̄тако арахантагха̄тако бхиккхунидӯсако сан̇гхабхедако лохитуппа̄дако убхатобйан̃джанакоти име абхабба̄ ека̄даса ча. тесу пан̣д̣акоти опаккамиканапум̣сакапан̣д̣ака̄ ча пан̣д̣акабха̄вапаккхе паккхапан̣д̣ако ча идха адхиппета̄. а̄ситтаусӯйапан̣д̣ака̄нам̣ пана паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча на ва̄рита̄. тхеййасам̣ва̄сако пана лин̇гаттхенака̄дивасена тивидхо. таттха сайам̣ паббаджитатта̄ лин̇гаматтам̣ тхенетӣти лин̇гаттхенако. бхиккхувассаган̣ана̄дикам̣ сам̣ва̄сам̣ тхенетӣти сам̣ва̄саттхенако. сиккхам̣ паччаккха̄йа евам̣ пат̣ипаджджантепи есева найо. йатха̄вуттамубхайам̣ тхенетӣти убхайаттхенако. т̣хапетва̄ пана имам̣ тивидхам̣ –

ра̄джадуббхиккхаканта̄ра-рогаверибхайена ва̄;

чӣвара̄харан̣аттхам̣ ва̄, лин̇гам̣ а̄дийатӣдха йо.

сам̣ва̄сам̣ на̄дхива̄сети, йа̄ва со суддхама̄насо;

тхеййасам̣ва̄сако на̄ма, та̄ва еса на вуччатӣти. (маха̄ва. ат̣т̣ха. 110; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄);

титтхийапаккантака̄дайо ту там̣там̣вачанаттха̄нуса̄рена ведитабба̄. тираччха̄нагато пана т̣хапетва̄ мануссаджа̄тикам̣ авасесо саббо ведитаббо. име ека̄даса пуггала̄ бхиккхубха̄ва̄йа абхаббатта̄ па̄ра̄джика̄паннасадисата̄йа ‘‘па̄ра̄джика̄’’ти вуччанти. виббханта̄ бхиккхунӣти гихинива̄сананиваттха̄ бхиккхунӣ ча. са̄ хи етта̄вата̄ па̄ра̄джика̄. мудука̄ пит̣т̣хи йасса, со ча. со хи анабхиратийа̄ пӣл̣ито йада̄ аттано ан̇гаджа̄там̣ аттано ваччамукхамаггесу павесети, тада̄ па̄ра̄джико хоти.

17-18. ламбама̄наман̇гаджа̄таметасса̄ти ламбӣ. со йатха̄вуттесу павесито па̄ра̄джико. мукхена ган̣ханто ан̇гаджа̄там̣ парасса ча̄ти йо анабхиратийа̄ пӣл̣ито парасса суттасса ва̄ матасса ва̄ ан̇гаджа̄там̣ мукхена ган̣ха̄ти, со парасса ан̇гаджа̄там̣ мукхена ган̣ханто ча. таттхева̄бхинисӣдантоти йо анабхиратийа̄ пӣл̣ито таттхева парасса ан̇гаджа̄те ваччамаггена абхинисӣдати, со ча̄ти ете двайам̣двайасама̄паттийа̄ абха̄вепи магге маггаппавесанахету метхунасса ануломика̄ чатта̄ро ча. идха̄гата̄ чатта̄роти идха кхуддасиккха̄йам̣ йатха̄вутта̄ метхунадхамма̄ па̄ра̄джика̄дайо чатта̄ро ча̄ти самодха̄на̄ пин̣д̣ӣкаран̣авасена чатувӣсати па̄ра̄джика̄ бхавантӣти сесо. еттха ча га̄тха̄бандхавасена рассам̣ катва̄ ‘‘пара̄джика̄’’ти вуттам̣. еттха̄ха – ма̄тугха̄така̄дайо татийам̣ па̄ра̄джикам̣ а̄панна̄, бхиккхунидӯсако, мудупит̣т̣хика̄дайо чатта̄ро ча пат̣хамапа̄ра̄джикам̣ а̄панна̄ ева̄ти куто чатувӣсатӣти? вуччате – ма̄тугха̄така̄дайо хи чатта̄ро идха анупасампанна̄ ева адхиппета̄. мудупит̣т̣хика̄дайо чатта̄ро кин̃ча̄пи пат̣хамапа̄ра̄джикена сан̇гахита̄, йасма̄ пана екена парийа̄йена метхунадхаммам̣ аппат̣исевино хонти, тасма̄ висум̣ вутта̄ти.

па̄ра̄джиканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.