8. ка̄ликаниддесаван̣н̣ана̄
84. ида̄ни йе те чатта̄ро ка̄лика̄ мунина̄ вутта̄ ‘‘йа̄вака̄ликам̣ йа̄мака̄ликам̣ сатта̄хака̄ликам̣ йа̄ваджӣвика’’нти, те дассетум̣ ‘‘ка̄лика̄ ча̄’’ти падам̣ уддхат̣ам̣. таттха (па̄чи. 254-256; па̄чи. ат̣т̣ха. 253-256) катаме те ка̄лика̄ти че, те дассетум̣ ‘‘йа̄вака̄лика’’нтиа̄дима̄ха. тесу арун̣уггаманато йа̄ва т̣хитамаджджханхика̄ бхун̃джитаббато йа̄вака̄ликам̣. арун̣уггаманато йа̄ва йа̄ма̄васа̄на̄ пипа̄са̄йа сати пипа̄саччхеданаттхам̣ па̄таббато йа̄мо ка̄ло асса̄ти йа̄мака̄ликам̣. тена упасаметаббе а̄ба̄дхе сати йа̄ва сатта̄ха̄ парибхун̃джитаббато сатта̄хака̄ликам̣. а̄ба̄дхе сати йа̄ваджӣвам̣ парихаритва̄ бхун̃джитаббато йа̄ваджӣвикам̣.
85. тесу йа̄вака̄ликам̣ дассетум̣ ‘‘пит̣т̣хам̣ мӯлам̣ пхалам̣ кхаджджа’’нтиа̄дима̄ха. еттха (па̄чи. 248-250; па̄чи. ат̣т̣ха. 248-249) пит̣т̣хакха̄данӣйам̣ на̄ма саттаннам̣ та̄ва дхан̃н̃а̄нам̣ дхан̃н̃а̄нулома̄нам̣ апаран̣н̣а̄нан̃ча пит̣т̣хам̣ панасапит̣т̣хам̣ лабуджапит̣т̣хам̣ амба̄т̣акапит̣т̣хам̣ са̄лапит̣т̣хам̣ дхотаката̄лапит̣т̣хам̣ кхӣраваллипит̣т̣хан̃ча̄ти евама̄дӣни тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхан̃ча бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣ака̄ни пит̣т̣ха̄ни йа̄вака̄лика̄ни. имина̄ва лаккхан̣ена мӯлакха̄данӣйа̄дӣсупи йа̄вака̄ликалаккхан̣ам̣ ведитаббам̣, ативиттха̄рабхайена сам̣кхиттам̣. горасо на̄ма кхӣрададхитаккарасо. дхан̃н̃абходжананти са̄нулома̄ни саттадхан̃н̃а̄ни ча пан̃чавидхабходжанан̃ча̄ти аттхо. йа̄гусӯпаппабхутайоти еттха пабхути-саддена кандакха̄данӣйам̣ мул̣а̄лакха̄данӣйам̣ маттхакакха̄данӣйам̣ кхандхакха̄данӣйам̣ тачакха̄данӣйам̣ паттакха̄данӣйам̣ пуппхакха̄данӣйам̣ ат̣т̣хикха̄данӣйам̣ ниййа̄сакха̄данӣйанти има̄ни сан̇гахита̄нӣти ведитабба̄ни.
татридам̣ мукхаматтанидассанам̣ – бхисасан̇кха̄то падумапун̣д̣арӣкакандо пин̣д̣а̄лумаса̄лукаа̄дайо валликандо а̄лувакандо та̄лакандоти евама̄ди кандакха̄данӣйам̣. падумамул̣а̄ла̄дайо мул̣а̄лакха̄данӣйам̣. та̄лахинта̄лакунта̄лакетакана̄л̣икерапӯгаруккхакхаджджӯрӣа̄дӣнам̣ кал̣ӣрасан̇кха̄та̄ маттхака̄ маттхакакха̄данӣйам̣. уччхукхандхо нӣлуппалараттуппалакумудасогандхика̄нам̣ пуппхадан̣д̣ака̄нӣти евама̄ди кхандхакха̄данӣйам̣. тачакха̄данӣйам̣ уччхутачо ева еко йа̄вака̄лико, сопи сарасо. мӯлакам̣ кха̄рако чаччу тамбуко тан̣д̣улеййакоти евама̄ди паттакха̄данӣйам̣. мӯлакапуппхам̣ кха̄ракапуппхам̣ чаччупуппхам̣ тамбукапуппханти евама̄ди пуппхакха̄данӣйам̣, асокапуппхам̣ пана йа̄ваджӣвикам̣. лабуджапанасат̣т̣хиа̄ди ат̣т̣хикха̄данӣйам̣. ниййа̄сакха̄данӣйе йа̄вака̄ликам̣ наттхи. ете вуттаппака̄ра̄ йа̄вака̄лика̄ хонтӣти аттхо.
86. ида̄ни ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ат̣т̣ха па̄на̄ни амбапа̄нам̣ джамбупа̄нам̣ чочапа̄нам̣ мочапа̄нам̣ мадхукапа̄нам̣ муддикапа̄нам̣ са̄лӯкапа̄нам̣ пха̄русакапа̄на’’нти (маха̄ва. 300) евам̣ вуттам̣ ат̣т̣хавидхам̣ па̄накам̣ йа̄мака̄ликам̣ на̄ма̄ти дассетум̣ ‘‘мадхӯ’’тиа̄дима̄ха. таттха (маха̄ва. ат̣т̣ха. 300) мадхуджам̣ муддикаджам̣ са̄лӯкаджам̣ чочаджам̣ мочаджам̣ амбуджам̣ джамбуджан̃ча̄ти еваматтхо гахетаббо. еттха мадхуджам̣ на̄ма мадхука̄нам̣ джа̄тирасена катам̣, там̣ пана удакасамбхиннамева ват̣т̣ати, суддхам̣ на ват̣т̣ати. муддикапа̄нам̣ на̄ма муддика̄ удаке маддитва̄ парисса̄ветва̄ гахитам̣. са̄лӯкапа̄нам̣ на̄ма раттуппаланӣлуппала̄дӣнам̣ кин̃джаккхарехи катам̣. сеса̄ни па̄кат̣а̄нева. еттха пана саче сайам̣ ета̄ни йа̄вака̄ликаваттхӯни пат̣иггахетва̄ удаке маддитва̄ а̄тапе а̄диччапа̄кена пачитва̄ парисса̄ветва̄ па̄накам̣ кароти, там̣ пуребхаттамева каппати. саче анупасампаннена катам̣ лабхати, тадахупуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттам̣ нира̄мисапарибхогена йа̄ва арун̣уггамана̄ ват̣т̣ати. има̄ни ат̣т̣ха па̄на̄ни сӣта̄нипи а̄диччапа̄ка̄нипи ват̣т̣анти, аггипа̄ка̄ни пана на ват̣т̣анти, тасма̄ ‘‘наггисантатта’’нти вуттам̣.
87. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббам̣ пхаларасам̣ т̣хапетва̄ дхан̃н̃апхалараса’’нти (маха̄ва. 300) вуттатта̄ дхан̃н̃апхаларасо пана на ват̣т̣ати, тена вуттам̣ ‘‘са̄нулома̄ни дхан̃н̃а̄ни т̣хапетва̄’’ти. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббам̣ пуппхарасам̣ т̣хапетва̄ мадхукапуппхараса’’нти вуттатта̄ мадхукапуппхарасо а̄диччапа̄ко ва̄ хоту аггипа̄ко ва̄, паччха̄бхаттам̣ на ват̣т̣ати, тена вуттам̣ ‘‘мадхукапуппхаман̃н̃атра̄’’ти.
88. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббам̣ паттарасам̣ т̣хапетва̄ д̣а̄караса’’нти вуттатта̄ удакена пакка̄нампи йа̄вака̄ликапатта̄нам̣ расо пуребхаттамева ват̣т̣ати, сӣтодакена маддита̄нам̣ расо йа̄мака̄ликам̣. тена вуттам̣ ‘‘т̣хапетва̄ паккад̣а̄каджа’’нти. йа̄ваджӣвикапан̣н̣асса удакена паккасса расо йа̄ваджӣвико хоти.
89. ида̄ни сатта̄хака̄лике дассетум̣ ‘‘саппӣ’’тиа̄дима̄ха. еттха (маха̄ва. 260) пана –
‘‘саппинонӣтатела̄ни, мадхупха̄н̣итамева ча;
сатта̄хака̄лика̄ саппи, йесам̣ мам̣самава̄рита’’нти. –
па̄т̣хо гахетаббо. евам̣ пана гахите васа̄ телаггахан̣ена гахита̄ва хоти ‘‘телам̣ на̄ма тилателам̣ са̄сапателам̣ мадхукателам̣ еран̣д̣ателам̣ васа̄тела’’нти (па̄ра̄. 623; па̄чи. 260) евам̣ па̄л̣ийам̣ виттха̄ритатта̄. евам̣ пана аггахетва̄ васа̄ ча ‘‘мадхупха̄н̣ита’’нти па̄т̣хе гахите йа̄вака̄ликабхӯта̄ васа̄ сатта̄хака̄лика̄ти а̄паджджеййа, ‘‘йа̄ни кхо пана та̄ни гила̄на̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣иса̄йанӣйа̄ни бхесаджджа̄ни, сеййатхидам̣ – саппи наванӣтам̣ телам̣ мадху пха̄н̣ита’’нти (па̄ра̄. 622) евам̣ пан̃чева бхагавата̄ сатта̄хака̄ликабхесаджджа̄ни анун̃н̃а̄та̄ни, тато уттари чхат̣т̣хасса сатта̄хака̄ликабхесаджджасса аттхита̄пи а̄паджджати, бхесаджджаккхандхакепи бхагавата̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, васа̄ни бхесаджджа̄ни аччхавасам̣ маччхавасам̣ сусука̄васам̣ сӯкаравасам̣ гадрабхавасам̣ ка̄ле пат̣иггахитам̣ ка̄ле ниппаккам̣ ка̄ле сам̣сат̣т̣хам̣ телапарибхогена парибхун̃джиту’’нти (маха̄ва. 262) евам̣ сатта̄хака̄ликавасена васам̣ анануджа̄нитва̄ тато ниббаттателамева анун̃н̃а̄там̣, тасма̄ ‘‘мадхупха̄н̣итамева ча̄’’ти па̄т̣хе аггахите па̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄йа ча вируджджхати. тхерена пана уттаравиха̄рава̄сӣнам̣ кхуддасиккха̄йа а̄гатанайена вуттам̣. тесам̣ пана –
‘‘саппи наванӣтам̣ телам̣, мадху пха̄н̣итапан̃чамам̣;
аччхамаччхаваса̄ди ча, хонти сатта̄хака̄лика̄’’ти. –
евама̄гатам̣. амха̄кам̣ пана висум̣ сатта̄хака̄лике а̄гатат̣т̣ха̄нам̣ наттхӣти ваданти, упапариккхитаббам̣.
ида̄ни тесу саппим̣ дассетум̣ ‘‘йесам̣ мам̣сапава̄рита’’нти вуттам̣. ‘‘саппина̄ма госаппи ва̄ аджика̄саппи ва̄ махим̣ сасаппи ва̄. йесам̣ мам̣сам̣ каппати, тесам̣ саппи, наванӣтам̣ на̄ма тесам̣йева наванӣта’’нти (па̄ра̄. 623; па̄чи. 260) па̄л̣ийам̣ вуттатта̄ наванӣтам̣ пана гахитанти на виттха̄ритам̣, саппи пана пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣ тадаху пуребхаттам̣ са̄мисампинира̄мисампи ват̣т̣ати. паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа сатта̄хам̣ нира̄мисам̣ парибхун̃джитаббам̣. сатта̄ха̄тиккаме саче екабха̄джане т̣хапитам̣, екам̣ ниссаггийам̣. саче бахӯсу, ваттхуган̣ана̄йа ниссаггийапа̄читтийа̄ни. паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахитам̣ сатта̄хам̣ нира̄мисамева ват̣т̣ати. саппи та̄пентасса са̄мам̣па̄ко на хоти, ‘‘наванӣтам̣ пана та̄пентасса хи са̄мам̣па̄ко на хоти, са̄мам̣паккена пана тена саддхим̣ а̄мисам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ча ‘‘саче анупасампанно пуребхаттам̣ пат̣иггахитанаванӣтена саппим̣ катва̄ дети, пуребхаттам̣ са̄мисам̣ ват̣т̣ати. саче сайам̣ кароти, сатта̄хам̣ нира̄мисамева ват̣т̣атӣ’’ти ча самантапа̄са̄дика̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.622) наванӣтамхийева са̄мам̣па̄ката̄ вутта̄, на саппимхи. йам̣ пана кан̇кха̄витаран̣ийам̣ вуттам̣ ‘‘ниббаттитасаппи ва̄ наванӣтам̣ ва̄ пачитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти, ‘‘там̣ пана тадаху пуребхаттампи са̄мисам̣ парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. бхесаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ча, таттха йа̄вака̄ликаваттхуна̄ асаммиссам̣ судхотам̣ наванӣтам̣ сандха̄йа ‘‘пачитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. сайам̣пачитасатта̄хака̄ликена саддхим̣ йади а̄мисам̣ бхун̃джати, там̣ а̄мисам̣ сайам̣паккасатта̄хака̄ликена мисситам̣ аттано йа̄вака̄ликабха̄вам̣ сатта̄хака̄ликена ган̣ха̄пети, татха̄ ча сати йа̄вака̄ликам̣ апаккампи сайам̣паккабха̄вам̣ упагаччхатӣти ‘‘са̄мисам̣ парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. йатха̄ сайам̣паккасатта̄хака̄ликаваса̄телам̣ сайам̣бхаджджитаса̄сапа̄дийа̄ваджӣвикаваттхӯнам̣ телан̃ча са̄мисам̣ тадаху пуребхаттампи на ват̣т̣ати, татха̄ наванӣтасаппӣти ведитаббам̣. ваккхати ча а̄чарийо –
‘‘йа̄вака̄ликаа̄дӣни, сам̣сат̣т̣ха̄ни сахаттана̄. га̄ха̄пайанти саббха̄ва’’нти ча,
‘‘техева бхиккхуна̄ паккам̣, каппате йа̄ваджӣвикам̣;
нира̄мисан̃ча сатта̄хам̣, са̄мисе са̄мапа̄ката̄’’ти ча.
йа̄ пана самантапа̄са̄дика̄йам̣ наванӣтамхи са̄мам̣па̄ката̄ вутта̄, са̄ такка̄дисаммиссам̣ адхотанаванӣтам̣ сандха̄йа вутта̄. тасма̄ вин̃н̃ӯнам̣ самантапа̄са̄дика̄пи кан̇кха̄витаран̣ӣпи саменти, там̣ наванӣтам̣ сандха̄йа вуттанти а̄чарийа̄ ваданти. идамева йуттам̣. йади саппимхи са̄мам̣па̄ката̄ хоти, авассам̣йева самантапа̄са̄дика̄йам̣ вуччеййа, таттха пана ‘‘саппи та̄ва пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣, тадаху пуребхаттам̣ са̄мисампи нира̄мисампи парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.622) хи вуттам̣, на пачанавидха̄нам̣. мануссасаппинаванӣта̄нам̣, ан̃н̃есампи хаттхиасса̄дӣнам̣ акаппийамам̣сасаппинаванӣта̄нам̣ сатта̄ха̄тиккаме дуккат̣ам̣. ким̣ пана там̣ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти? а̄ма ват̣т̣ати. касма̄? пат̣иккхепа̄бха̄ва̄ ча саббаат̣т̣хакатха̄су анун̃н̃а̄татта̄ ча. ‘‘йесам̣ мам̣сам̣ каппати, тесам̣ саппи, наванӣта’’нти (па̄ра̄. 623) идам̣ пана ниссаггийаваттхум̣ дассетум̣ вуттам̣, на ан̃н̃есам̣ ва̄ран̣аттха̄йа.
90. ида̄ни телам̣ дассетум̣ ‘‘телам̣ тилавасеран̣д̣амадхуса̄сапасамбхава’’нтиа̄дима̄ха. еттха тила̄дӣхи самбхавам̣ ниббаттам̣ теланти самбандхо. еттха (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.100) пана пуребхаттам̣ тиле пат̣иггахетва̄ катателам̣ пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа саваттхукаппат̣иггахитатта̄ анаджджхохаран̣ӣйам̣. паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахетва̄ катателам̣ анаджджхохаран̣ӣйам̣, сӣсамаккхана̄дӣсу упанетаббам̣. еран̣д̣амадхукаса̄сапат̣т̣хӣни пат̣иггахетва̄ саче та̄ни бхаджджитва̄ телам̣ кароти, тадаху пуребхаттампи са̄мисам̣ на ват̣т̣ати, са̄мам̣па̄ката̄ хоти. саче абхаджджитва̄ кароти, тадаху пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа нира̄мисамева ват̣т̣ати, парибхун̃джитаббаваттхӯнам̣ йа̄ваджӣвикатта̄ саваттхукаппат̣иггахан̣е досо наттхӣти. телаггахан̣аттха̄йа еран̣д̣акат̣т̣хиа̄дӣни пат̣иггахетва̄ сатта̄хам̣ атикка̄майато дуккат̣ам̣. татха̄ па̄л̣ийам̣ ана̄гата̄ни адассита̄ни косамбакакусумбха̄дӣнам̣ тела̄ни.
ида̄ни мадхувикатим̣ дассетум̣ ‘‘кхудда̄бхамарамадхукари-маккхика̄хи ката’’нти вуттам̣. таттха (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.623) кхудда̄ти кхуддамаккхика̄. бхамара̄ти маха̄бхамарамаккхика̄. дан̣д̣акесу мадхукара̄ мадхукаримаккхика̄ на̄ма. ета̄хи тӣхи маккхика̄хи катам̣ мадху на̄ма̄ти аттхо. ‘‘мадху на̄ма маккхика̄мадхӯ’’ти па̄л̣ийам̣ (па̄ра̄. 623; па̄чи. 260) вуттатта̄ ан̃н̃ехи тумбат̣ака̄дӣхи катам̣ сатта̄хака̄ликам̣ на хотӣти ведитаббам̣.
ида̄ни пха̄н̣итам̣ дассетум̣ ‘‘раса̄диуччхувикати, пакка̄пакка̄ ча пха̄н̣ита’’нти а̄ха. пакка̄ ча апакка̄ ча раса̄диуччхувикати пха̄н̣итанти аттхо. мадхукапуппхапха̄н̣итам̣ пуребхаттам̣ са̄мисам̣ ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа сатта̄хам̣ нира̄мисамева ват̣т̣ати. тасса сатта̄ха̄тиккаме дуккат̣ам̣. чин̃чапха̄н̣итан̃ча амбапха̄н̣итан̃ча йа̄вака̄ликамева.
91. ида̄ни етесу васа̄теласса одисса анун̃н̃а̄татта̄ там̣ висум̣ уддхаритва̄ дассетум̣ ‘‘саваттхупакка̄ са̄мам̣ ва̄’’тиа̄дима̄ха. саттавидхан̃хи (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.623) одиссам̣ на̄ма бйа̄дходиссам̣ пуггалодиссам̣ ка̄лодиссам̣ самайодиссам̣ десодиссам̣ васодиссам̣ бхесаджджодиссанти.
таттха ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, амануссика̄ба̄дхе а̄макамам̣сам̣ а̄макалохита’’нти (маха̄ва. 264) вуттам̣, идам̣ бйа̄дходиссам̣ на̄ма. еттха пана ка̄лепи вика̄лепи каппийа̄каппийамам̣салохитам̣ ват̣т̣ати. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, романтхакасса романтхана’’нти (чӯл̣ава. 273) евам̣ анун̃н̃а̄там̣ пуггалодиссам̣ на̄ма. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, чатта̄ри маха̄викат̣а̄ни да̄тум̣ гӯтхам̣ муттам̣ чха̄рикам̣ маттика’’нти (маха̄ва. 268) евам̣ саппадат̣т̣хака̄ле аппат̣иггахитакам̣ анун̃н̃а̄там̣ ка̄лодиссам̣ на̄ма. ган̣абходжана̄ди самайодиссам̣ на̄ма. ган̣ан̇ган̣ӯпа̄хана̄ни десодиссам̣ на̄ма. васодиссам̣ на̄ма ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, васа̄ни бхесаджджа̄нӣ’’ти (маха̄ва. 262) евам̣ васа̄на̄мена анун̃н̃а̄там̣. там̣ т̣хапетва̄ мануссавасам̣ саббесам̣ каппийа̄каппийаваса̄нам̣ телам̣ там̣тадаттхика̄нам̣ телапарибхогена парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. бхесаджджодиссам̣ на̄ма ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, та̄ни пан̃ча бхесаджджа̄нӣ’’ти (маха̄ва. 261) евам̣ бхесаджджана̄мена вутта̄ни саппиа̄дӣни пан̃ча.
йатха̄ пана кхӣрададхиа̄дӣхи паккателам̣ паччха̄бхаттам̣ на ват̣т̣ати, на евамидам̣. идам̣ пана телам̣ саваттхукапаккампи ват̣т̣ати, там̣ дассетум̣ ‘‘саваттхупакка̄ са̄мам̣ ва̄’’ти вуттам̣. васам̣ олокетва̄ ‘‘саваттхупакка̄’’ти вуттам̣. са̄мам̣ пакка̄ ва̄ти аттхо. йатха̄ саваттхукаппат̣иггахитатта̄ са̄мам̣паккатта̄ дадхиа̄дӣхи паккателам̣ аттана̄ катам̣ пуребхаттампи на ват̣т̣ати, на евамидам̣. идам̣ пана аттана̄ саваттхукапаккампи пуребхаттампи паччха̄бхаттампи ват̣т̣атӣти аттхо. еттха пана ка̄ран̣ӯпача̄рена васа̄телам̣ ‘‘васа̄’’ти вуттам̣.
ка̄лети пуребхаттака̄ле парехи ва̄ аттана̄ ва̄ пакка̄ти аттхо. паччха̄бхаттам̣ пана пачитум̣ на ват̣т̣ати ‘‘ка̄ле пат̣иггахитам̣ ка̄ле ниппаккам̣ ка̄ле сам̣сат̣т̣ха’’нти (маха̄ва. 262) вуттатта̄. тасма̄ ‘‘ка̄ле’’ти вуттам̣. йо пана вика̄ле пат̣иггахетва̄ вика̄ле пачитва̄ вика̄ле парисса̄ветва̄ парибхун̃джати, со тӣн̣и дуккат̣а̄ни а̄паджджати.
ама̄нуса̄ти еттха (маха̄ва. 262) пана аччхаваса̄дӣнам̣ анун̃н̃а̄татта̄ т̣хапетва̄ мануссавасам̣ саббесам̣ акаппийамам̣са̄нам̣ васа̄ анун̃н̃а̄та̄ти ведитабба̄. мам̣сесу хи мануссахаттхимам̣са̄дӣни даса мам̣са̄ни пат̣иккхитта̄ни, васа̄ пана ека̄ мануссаваса̄ ева.
анупасампаннена (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.623) катаниббат̣т̣итаваса̄телам̣ пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣ пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа сатта̄хам̣ нира̄мисамева ват̣т̣ати. йам̣ панеттха сукхумараджасадисам̣ мам̣сам̣ ва̄ нха̄ру ва̄ ат̣т̣хи ва̄ лохитам̣ ва̄, там̣ аббоха̄рикам̣. саче сайам̣ кароти, пуребхаттам̣ пат̣иггахетва̄ пачитва̄ парисса̄ветва̄ сатта̄хам̣ нира̄мисамева парибхун̃джитаббам̣. нира̄мисапарибхоган̃хи сандха̄йа идам̣ вуттам̣ ‘‘ка̄ле пат̣иггахитам̣ ка̄ле ниппаккам̣ ка̄ле сам̣сат̣т̣хам̣ телапарибхогена парибхун̃джиту’’нти (маха̄ва. 262). ан̃н̃есанти саппиа̄дӣнам̣. ваттхунти йа̄вака̄ликабхӯтам̣ ваттхум̣. йа̄вака̄ликаваттхӯнам̣ ваттхум̣ на пачети самбандхо.
92. ида̄ни йа̄ваджӣвикавикатим̣ дассетум̣ ‘‘халиддӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄йаманутта̄нападаттхо (маха̄ва. 263; па̄чи. ат̣т̣ха. 248-249) – пан̃чамӯла̄дикан̃ча̄пӣти еттха двипан̃чамӯлена саддхим̣ ан̃н̃а̄нипи таггатика̄ни мӯлабхесаджджа̄ни гахита̄нӣти н̃а̄таббам̣.
93-5. бил̣ан̇га̄дӣни пхалабхесаджджа̄ни. таттха (маха̄ва. 263) гот̣т̣хапхаланти маданапхаланти ваданти. каппа̄са̄дӣнам̣ пан̣н̣анти самбандхо. име пана вуттаппака̄ра̄ мӯлабхесаджджапхалабхесаджджапан̣н̣абхесаджджавасена вутта̄ саббе каппийа̄. имесам̣ пуппхапхалапан̣н̣амӯла̄ саббепи каппийа̄ йа̄ваджӣвика̄йева. т̣хапетва̄ уччхуниййа̄сам̣ саббо ча ниййа̄со сарасан̃ча уччхуджам̣ тачам̣ т̣хапетва̄ саббо ча тачоти самбандхо.
96. мадхуна̄ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.623) амаккхитам̣ суддхаситтхан̃ча. мадхумаккхитам̣ пана сатта̄хака̄ликамева. йан̃ча кин̃чӣти оданам̣ мам̣сам̣ ат̣т̣хиа̄дӣнӣти аттхо.
97. ‘‘йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи нева кха̄данӣйе кха̄данӣйаттхам̣ пхаранти, на бходжанӣйе бходжанӣйаттхам̣ пхаранти, та̄ни пат̣иггахетва̄ йа̄ваджӣвам̣ парихаритум̣, сати паччайе парибхун̃джитум̣, асати паччайе парибхун̃джантасса а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 263) вуттатта̄ ‘‘а̄ха̄раттхамаса̄дхентам̣, саббам̣ там̣ йа̄ваджӣвика’’нти вуттам̣.
98. саббасса̄ти гила̄насса̄пи агила̄нассапӣти аттхо. ка̄ликаттайанти йа̄вака̄ликам̣ ваджджетва̄ авасесам̣ сати паччайе вика̄ле каппатӣти аттхо.
99. джанайантубхоти джанайанти убхо. ким̣ вуттам̣ хоти? йа̄вака̄ликайа̄мака̄ликасан̇кха̄та̄ убхо ка̄лика̄ аттано ка̄ламатиккамитва̄ парибхутта̄ па̄читтим̣ джанайантӣти аттхо. кин̃ча бхиййо (маха̄ва. 274; маха̄ва. ат̣т̣ха. 274; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. саннидхика̄ракасиккха̄падаван̣н̣ана̄) – убхопи панете акаппийакут̣ийам̣ вутта̄ антовуттхам̣ дуккат̣ан̃ча, пунадивасе парибхун̃джато саннидхим̣ па̄читтийан̃ча джанайантӣти аттхо.
100. ана̄рул̣хети па̄л̣ийам̣ ана̄гате мануссасаппиа̄димхӣти аттхо.
101. ниссат̣т̣халаддханти (па̄ра̄. 624) винайакаммам̣ катва̄ пуна ладдханти аттхо. викаппентасса сатта̄хети сатта̄хаббхантаре са̄ман̣ерасса ‘‘идам̣ саппим̣ тела’’нтиа̄дина̄ найена на̄мам̣ гахетва̄ ‘‘туйхам̣ викаппемӣ’’ти ва̄ ‘‘иттханна̄масса викаппемӣ’’ти ва̄ саммукха̄пи ва̄ параммукха̄пи ва̄ викаппентасса ана̄паттӣти самбандхо. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘ана̄патти антосатта̄хе адхит̣т̣хети, виссаджджети, нассати, винассати, д̣айхати, аччхиндитва̄ ган̣ханти, висса̄сам̣ ган̣хантӣ’’ти (па̄ра̄. 625) еттакамева вуттам̣, ‘‘викаппемӣ’’ти идам̣ пана наттхи. кин̃ча̄пи наттхи, атха кхо ‘‘анадхит̣т̣хите адхит̣т̣хитасан̃н̃ӣ ниссаггийам̣ па̄читтийам̣, авикаппите викаппитасан̃н̃ӣ ниссаггийам̣ па̄читтийа’’нти (па̄ра̄. 624) а̄паттива̄ре а̄гататта̄ тхерена дасситам̣. там̣ дассентена̄пи саче упасампаннасса викаппети, аттано ева сантакам̣ хоти, пат̣иггахан̣ампи на виджахати, тасма̄ упасампаннавасена адассетва̄ анупасампаннавасена дасситам̣. тасса хи викаппите пат̣иггахан̣ампи виджахати, а̄паттипи на хотӣти. адхит̣т̣хатоти аббхан̃джана̄дӣни адхит̣т̣хахантасса ана̄паттӣти аттхо. саче пана сатта̄хаббхантаре нирапеккхо хутва̄ анупасампаннасса париччаджати, париччаттатта̄ ана̄патти, итарасса ча аппат̣иггахитатта̄ убхиннампи ка̄йикапарибхого ват̣т̣ати. аниссаггийатта̄ пана ба̄хирапарибхогена ват̣т̣ати. ‘‘та̄ни пат̣иггахетва̄ сатта̄хапарамам̣ саннидхика̄ракам̣ парибхун̃джитабба̄нӣ’’ти (па̄ра̄. 623) евам̣ нийаметва̄ анун̃н̃а̄татта̄ вуттам̣ ‘‘ан̃н̃асса дадатопи ча ана̄паттӣ’’ти.
102. саббха̄ванти аттано сабха̄вам̣. йасма̄ га̄ха̄пайанти, тасма̄ евамудӣританти вуттанти аттхо. ида̄ни ваккхама̄нам̣ сандха̄йа ‘‘ева’’нти вуттам̣.
103-5. сатта̄хам̣ йа̄ваджӣвиканти (маха̄ва. 305; маха̄ва. ат̣т̣ха. кан̇кха̄. ат̣т̣ха. саннидхика̄ракасиккха̄падаван̣н̣ана̄) сатта̄хака̄ликан̃ча йа̄ваджӣвикан̃ча̄ти аттхо. ким̣ вуттам̣ хоти? сатта̄хака̄ликайа̄ваджӣвикадвайам̣ сесака̄ликасаммиссам̣ самбхиннарасам̣ катва̄ парибхун̃джато саннидхипа̄читти хотӣти удӣританти. тадаху пат̣иггахитам̣ тадахева̄ти аттхо. сесанти сатта̄хака̄ликайа̄ваджӣвикадвайам̣. итаранти йа̄ваджӣвикам̣. пуре пат̣иггахитам̣ ва̄ хоту, тадаху ва̄ пат̣иггахитам̣, йа̄ваджӣвикам̣ сатта̄хака̄ликена сатта̄хам̣ каппатӣти ведитаббам̣. ‘‘йа̄вака̄ликена, бхиккхаве, йа̄мака̄ликам̣, сатта̄хака̄ликам̣, йа̄ваджӣвикам̣ тадаху пат̣иггахитам̣ ка̄ле каппати, но вика̄ле. йа̄мака̄ликена, бхиккхаве, сатта̄хака̄ликам̣, йа̄ваджӣвикам̣ тадаху пат̣иггахитам̣ йа̄ме каппати, йа̄ма̄тикканте на каппати. сатта̄хака̄ликена, бхиккхаве, йа̄ваджӣвикам̣ пат̣иггахитам̣ сатта̄хам̣ каппати, сатта̄ха̄тикканте на каппатӣ’’ти хи бхесаджджаккхандхаке (маха̄ва. 305) вуттам̣. еттха пана ‘‘тадаху пат̣иггахита’’нти висесавачанасса наттхита̄йа пуре пат̣иггахитампи ват̣т̣атӣти сиддханти. ка̄ликавиниччхайо.
ка̄ликаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.