кхуддасиккха̄-пура̄н̣ат̣ӣка̄

гантха̄рамбхакатха̄

йо чирам̣ дӣгхамаддха̄нам̣, видитва̄ дуккхитам̣ джанам̣;

татха̄пи на̄вабуджджхантаманукампа̄йа чодито.

бодха̄йа пан̣идхим̣ катва̄, патто самбодхимуттамам̣;

тасса па̄де намасситва̄, дхаммам̣ сан̇гхан̃ча са̄дхукам̣.

пубба̄чарийапа̄десу, т̣хапетва̄ сӣсаматтано;

тхерена дхаммасирина̄, тхирасӣлена йа̄ ката̄.

‘‘а̄дито упасампаннасиккхитабба’’нтиа̄дина̄;

кхуддасиккха̄ сама̄сена, тасса̄ аттхавиниччхайам̣.

ликхисса̄ми хитаттха̄йа, а̄дикаммикабхиккхунам̣;

таттха йуттам̣ гахетаббамайуттам̣ туджджхитаббаканти;

гантха̄рамбхакатха̄ван̣н̣ана̄

(ка) еттха̄ха – катама̄ кхуддасиккха̄, катхам̣ сиккхитабба̄, касма̄ сиккхитабба̄, ке сиккханти, ке сиккхитасиккха̄ти? вуччате – адхисӣлаадхичиттаадхипан̃н̃а̄васена тиссо сиккха̄, гантхавасенеттха сан̇кхипитва̄ вуттатта̄ таддӣпано гантхо ‘‘кхуддасиккха̄’’ти вуччати, атха ва̄ ‘‘кхуддам̣ анелакам̣ мадхупат̣ала’’нтиа̄дӣни вийа сиккха̄ка̄ма̄нам̣ мадхурата̄йа кхудда̄ ча та̄ сиккха̄ ча̄ти кхуддасиккха̄, атха ва̄ ‘‘кхуддапуттамхи саман̣а поса ма’’нтиа̄дӣсу вийа бахувидхатта̄пи кхудда̄ ча та̄ сиккхитаббато сиккха̄ ча̄ти кхуддасиккха̄. адхисӣласиккха̄ панеттха ча̄риттава̄риттавасена дувидхампи сӣлам̣ йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄нена таппат̣ипаккхе килесе тадан̇гаппаха̄навасена паджахантена сиккхитабба̄, адхичиттасиккха̄ пана йатха̄вуттесу а̄рамман̣есу абхийогакаран̣авасена джха̄наппат̣ипаккха̄нам̣ нӣваран̣аган̣а̄нам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣ курума̄нена сиккхитабба̄, адхипан̃н̃а̄сиккха̄ пана йатха̄нурӯпам̣ самуччхедавасена са̄нусайе килесе самуччхиндантена сиккхитабба̄.

касма̄ сиккхитабба̄ти еттха –

джа̄тиа̄дӣхи дуккхехи, анекехи упаддутам̣;

кхандхалокам̣ джахитва̄на, паттум̣ кхемам̣ пурам̣ сивам̣.

калйа̄н̣апутхуджджанена саха сатта секкха̄ сиккханти. араханто сиккхитасиккха̄.

йе вӣтамоха̄ мунипун̇гавасса;

сиссесу агга̄ мунина̄ пасаттха̄;

те тӣсу сиккха̄су саматтасиккха̄;

тато паре кена саматтасиккха̄ти.

а̄дитоти еттха а̄димхийева̄ти аттхо, а̄дито пат̣т̣ха̄йа̄ти ва̄. упасампаннена ча упасампанна̄йа ча сиккхитаббам̣ упасампаннасиккхитаббам̣. саха ма̄тика̄йа сама̄тикам̣. пуббе вуттаппака̄рам̣ кхуддасиккхам̣ паваккха̄ми а̄дарена, пака̄рена ва̄ ваккха̄ми ратанаттайам̣ вандитва̄ти аттхо. апича тхеро а̄дитоти вачанена саддха̄паббаджита̄нам̣ кулапутта̄нам̣ а̄ласийадосена аппат̣ипаджджанта̄нам̣ ан̃н̃а̄н̣адосена ан̃н̃атха̄ пат̣ипаджджанта̄нам̣ сам̣вегам̣ джанети. катхам̣? атидуллабхам̣ кхан̣асамава̄йам̣ пат̣илабхитва̄ тан̇кхан̣ам̣ на кусӣтена ва̄ нираттхакакатха̄пасутена ва̄ вӣтина̄метаббам̣, ким̣ ка̄таббам̣? а̄дито пат̣т̣ха̄йа нирантарамева тӣсу сиккха̄су а̄даро джанетабботи. еттха̄ха – ким̣ там̣ ратанаттайам̣ на̄ма, йам̣ вандитва̄ тхеро кхуддасиккхам̣ паваккхатӣти? вуччате – буддхаратанам̣ дхаммаратанам̣ сан̇гхаратананти има̄ни тӣн̣и ратана̄ни. та̄ни хи ратиджананат̣т̣хена ‘‘ратана̄нӣ’’ти вуччанти. апича –

‘‘читтӣкатам̣ махаггхан̃ча, атулам̣ дуллабхадассанам̣;

аномасаттапарибхогам̣, ратанам̣ тена вуччатӣ’’ти. (дӣ. нӣ. ат̣т̣ха. 2.33; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.223; кху. па̄. ат̣т̣ха. 6.3; су. ни. ат̣т̣ха. 1.226; маха̄ни. ат̣т̣ха. 50; уда̄. ат̣т̣ха. 45) –

имисса̄ га̄тха̄йа васена ратанаттхо ведитаббо.

ма̄тика̄ван̣н̣ана̄

(кха-джа) ида̄ни ‘‘сама̄тика’’нти вуттатта̄ ма̄тикам̣ та̄ва дассетум̣ ‘‘па̄ра̄джика̄ ча чатта̄ро’’тиа̄ди а̄раддхам̣. саббасиккха̄нам̣ пана мӯлабхӯтатта̄ адхисӣласиккха̄ва пат̣хамам̣ вутта̄. ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа̄’’ти (сум̣. ни. 1.1.23, 192; пет̣ако. 22; ми. па. 2.1.9) хи вуттам̣. татра̄пи маха̄са̄ваджджатта̄, мӯлаччхеджджавасена паваттанато ча саббапат̣хамам̣ джа̄нитабба̄ти па̄ра̄джика̄ва пат̣хамам̣ вутта̄ти. ида̄ни йатха̄никкхитта̄ни ма̄тика̄пада̄ни пат̣ипа̄т̣ийа̄ виттха̄ретва̄ дассетум̣ ‘‘па̄ра̄джика̄ ча чатта̄ро’’ти пат̣хамападам̣ уддхат̣ам̣, тасса̄йаматтхо – па̄ра̄джика̄ти пара̄джита̄ пара̄джайама̄панна̄, сиккха̄падам̣ атиккамитва̄ тенева а̄паттим̣ а̄паджджитва̄, та̄йа ва̄ пара̄джайама̄па̄дита̄наметам̣ адхивачанам̣, те пана чатта̄роти вуттам̣ хоти.

1. па̄ра̄джиканиддесаван̣н̣ана̄

1-2. ида̄ни те дассетум̣ ‘‘маггаттайе’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха манусса̄мануссатираччха̄нагата̄нам̣ васена тиссо иттхийо, тайо убхатобйан̃джанака̄, тайо пан̣д̣ака̄, тайо пуриса̄ти па̄ра̄джикаваттхубхӯта̄нам̣ нимитта̄нам̣ ниссайа̄ два̄дасаматта̄ хонти, тесам̣ ваччамаггаппасса̄вамаггамукхамаггавасена тайо магга̄. таттха манусситтхийа̄ тайо, аманусситтхийа̄ тайо, тираччха̄нагатиттхийа̄ тайоти нава, татха̄ мануссаубхатобйан̃джанака̄дӣнам̣. мануссапан̣д̣ака̄дӣнам̣ пана ваччамаггамукхамаггавасена две две катва̄ чха, татха̄ мануссапуриса̄дӣнанти саббесам̣ васена тим̣са магга̄ хонти. те саббе париггахетва̄ идха ‘‘маггаттайе’’ти вуттам̣, тасмим̣ маггаттайети аттхо. аниккхиттасиккхоти бхиккхубха̄вато чавитука̄мата̄читтена йатха̄лаккхан̣ам̣ апаччаккха̄тасиккхоти аттхо. сантхатасантхатети ваттха̄дӣсу йена кеначи сантхате ва̄ асантхате ва̄. аллока̄сети маггаттайасса пакатива̄тена асампхут̣т̣хаппадесе. нимиттанти ан̇гаджа̄там̣. сам̣сантхатам̣ ва̄ асантхатам̣ ва̄ти аттано ан̇гаджа̄там̣ ваттха̄дӣнам̣ ан̃н̃атарена пат̣иччханнам̣ ва̄ аппат̣иччханнам̣ ва̄. упа̄дин̣н̣анти анат̣т̣хака̄йаппаса̄дам̣. вуттаппака̄ре маггаттайе павесанто чуто па̄ра̄джикоти самбандхо. нат̣т̣хака̄йаппаса̄дам̣ пана пӣл̣акам̣ ва̄ чаммакхилам̣ ва̄ ломам̣ ва̄ павесантасса дуккат̣ам̣, манусса̄нам̣ пана джӣвама̄накасарӣре аккхина̄са̄кан̣н̣аччхиддаваттхикосесу саттхака̄дӣхи катаван̣е ва̄ метхунара̄гена тилабӣджаматтампи ан̇гаджа̄там̣ павесантасса тхуллаччайам̣, авасесасарӣресу упакаччхака̄дӣсу ча дуккат̣ам̣. тираччха̄нагата̄нам̣ хаттхиассагон̣агадрабхаот̣т̣хамахим̣са̄дӣнам̣ на̄са̄йа тхуллаччайам̣, татха̄ тесам̣ ваттхикосесу. саббесампи тираччха̄нагата̄нам̣ аккхикан̣н̣аван̣есу дуккат̣ам̣, татха̄ тесам̣ авасесасарӣресупи.

ида̄ни павесанам̣ на̄ма на кевалам̣ аттупаккаменева хоти, бхиккхупаччаттхика̄дӣнам̣ пана васена парӯпаккамена̄пи хоти, таттха̄пи севаначитте сати па̄ра̄джико хотӣти дассанаттхам̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. тассаттхо – йо бхиккху павесанапавит̣т̣хат̣хитауддха̄ран̣аккхан̣есу са̄дийати, тасмим̣ кхан̣е севаначиттам̣ упат̣т̣хапети, сопи па̄ра̄джико хоти. йо пана бхиккху саббасо аса̄дийанто а̄сӣвисамукхам̣ ан̇га̄рака̄сун̃ча павит̣т̣хам̣ вийа ман̃н̃ати, со ниппара̄дхо хоти. еттха т̣хитам̣ на̄ма суккависсат̣т̣хисамайаппаватти.

пат̣хамам̣.

3-4. ида̄ни дутийам̣ дассетум̣ ‘‘а̄дийеййа̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘а̄дийеййа̄’’тиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ ‘‘адиннам̣ тхеййачиттена бхаве па̄ра̄джико’’ти имина̄ самбандхо. а̄дийеййа̄ти а̄ра̄ма̄дим̣ абхийун̃джитва̄ йо бхиккху ган̣хеййа, со бхаве па̄ра̄джикоти аттхо. евам̣ сесесупи. хареййа̄ти ветанена ва̄ миттабха̄вена ва̄ ан̃н̃асса бхан̣д̣ам̣ харанто пуна тхеййачитте уппанне ‘‘сӣсе бха̄рам̣ тхеййачитто а̄масатӣ’’тиа̄дина̄ ган̣хеййа̄ти аттхо. авахареййа̄ти ‘‘упаниккхиттам̣ бхан̣д̣ам̣ ‘дехи ме бхан̣д̣а’нти вуччама̄но ‘на̄хам̣ ган̣ха̄мӣ’’тиа̄дина̄ авахареййа. ирийа̄патхам̣ копеййа̄ти ‘‘сахабхан̣д̣аха̄ракам̣ несса̄мӣ’’ти тенева пурисена там̣ нетум̣ тасса гаманапатхам̣ ва̄ретва̄ ан̃н̃ена маггена там̣ сантаджджетва̄ нети, евам̣ нентасса тасса пурисасса пат̣хамапа̄де тхуллаччайам̣, дутийапа̄дуддха̄ре па̄ра̄джикам̣. ‘‘тхалат̣т̣хам̣ бхан̣д̣ам̣ тхеййачитто а̄масатӣ’’тиа̄дина̄ т̣ха̄на̄ ча̄веййа. парикаппитат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ сун̇кагха̄там̣ ва̄ атикка̄менто сан̇кетам̣ вӣтина̄меййа. йам̣ кин̃чи парапариггахитам̣ сасса̄микам̣ бхан̣д̣ам̣ техи са̄микехи ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ на диннанти адиннам̣.

ида̄ни на имина̄ва а̄ка̄рена аваха̄рако па̄ра̄джико хоти, ан̃н̃атха̄пи хотӣти дассетум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. тхеййа̄ваха̄рако ча бала̄ваха̄рако ча куса̄ваха̄рако ча пат̣иччханна̄ваха̄рако ча парикаппа̄ваха̄рако ча бхаве па̄ра̄джикоти самбандхо. таттха тхеййа̄ваха̄ро на̄ма сандхиччхеда̄дӣхи ва̄ кам̣сакӯт̣ама̄накӯт̣атула̄кӯт̣а̄дӣхи ва̄ ван̃четва̄ гахан̣ам̣. пасайха̄ваха̄ро бала̄ваха̄ро. кусасан̇каманам̣ катва̄ паракот̣т̣ха̄саггахан̣ам̣ куса̄ваха̄ро. парабхан̣д̣ам̣ пам̣суа̄дина̄ пат̣иччха̄детва̄ са̄микесу апасситва̄ гатесу пачча̄гантва̄ гахан̣ам̣ пат̣иччханна̄ваха̄ро. парикаппа̄ваха̄ро пана дувидхо бхан̣д̣ока̄савасена. таттха ‘‘са̄т̣ако че, ган̣хисса̄ми, суттан̃че, на ган̣хисса̄мӣ’’ти бхан̣д̣ам̣ парикаппетва̄ андхака̄ре пасиббакам̣ ган̣ха̄ти. таттха че са̄т̣ако хоти, уддха̄рейева па̄ра̄джикам̣. саче суттам̣ хоти, раккхати, пуна ‘‘сутта’’нти н̃атва̄пи ‘‘йам̣ ладдхам̣, там̣ гахетабба’’нти угган̣ханто уддха̄рейева па̄ра̄джикам̣, айам̣ бхан̣д̣апарикаппо. ока̄сапарикаппо габбхадва̄раппамукхавиха̄ра̄дӣнам̣ васена париччхедам̣ кароти ‘‘саче мам̣ еттхантаре пассанти, дасса̄ми, но че пассанти, ган̣хитва̄ гаччха̄мӣ’’ти, тасса там̣ парикаппитапариччхедам̣ атиккамантасса падава̄рена па̄ра̄джикам̣ ведитаббам̣, айам̣ ока̄сапарикаппо.

ида̄ни имасмим̣ адинна̄да̄не виниччхайанайам̣ дассетум̣ ‘‘бхан̣д̣ака̄лаггхадесехӣ’’тиа̄ди вуттам̣. еттха̄ти адинна̄да̄не. ниччхайоти виниччхайо ка̄табботи аттхо. таттха кеначи бхиккхуна̄ ‘‘майа̄ идам̣ на̄ма бхан̣д̣ам̣ тхеййачиттена гахита’’нти вутте винайадхарена сахаса̄ва там̣ а̄паттим̣ ана̄ропетва̄ тасса бхан̣д̣асса са̄микаасса̄микабха̄вам̣ упапариккхитва̄ йади сасса̄микам̣, тасса бхан̣д̣асса аггхавасена а̄паттийа̄ ка̄ретаббо. саче нира̄лайака̄ле гахитам̣, па̄ра̄джикена на ка̄ретаббо, айам̣ бхан̣д̣авасена виниччхайо.

ка̄лоти аваха̄рака̄ло. тадева хи бхан̣д̣ам̣ када̄чи махаггхам̣ хоти, када̄чи аппаггхам̣, тасма̄ йасмим̣ ка̄ле авахат̣ам̣, тасмим̣ ка̄ле йо тасса аггхо, тена аггхена а̄паттийа̄ ка̄ретаббо, айам̣ ка̄лавасена виниччхайо.

аггхоти бхан̣д̣аггхо. навабхан̣д̣асса хи йо аггхо, со паччха̄ париха̄йати, тасма̄ саббада̄ бхан̣д̣ам̣ пакатиаггхавасенева на ка̄ретаббам̣, айам̣ аггхавасена виниччхайо. десоти аваха̄радесо. бхан̣д̣ут̣т̣ха̄надесе хи бхан̣д̣ам̣ аппаггхам̣ хоти, ан̃н̃аттха махаггхам̣, тасма̄ йасмим̣ десе бхан̣д̣ам̣ авахат̣ам̣, тасмим̣йева десе аггхена ка̄ретаббо, айам̣ десавасена виниччхайо.

парибхогенапи са̄т̣ака̄дикасса бхан̣д̣асса аггхо париха̄йати, тасма̄ тасса парибхогавасена парихӣна̄парихӣнабха̄во упапариккхитаббо, айам̣ парибхогавасена виниччхайо.

дутийам̣.

5. ида̄ни татийам̣ дассетум̣ ‘‘мануссавиггаха’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха мануссавиггаханти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ уппаннам̣ калаларӯпам̣ а̄дим̣ катва̄ пакатийа̄ вӣсативассасата̄йукасса саттасса йа̄ва маран̣ака̄ла̄ еттхантаре анупуббена вуддхиппатто аттабха̄во, есо мануссавиггахо на̄ма, еварӯпам̣ мануссавиггаханти аттхо. чичча̄ти вадхакачетана̄васена сан̃чететва̄ пакаппетва̄ абхивитаритва̄ вӣтиккамоти аттхо. джӣвита̄ ва̄ вийоджайети вуттаппака̄рам̣ мануссавиггахам̣ калалака̄лепи та̄панамадданехи ва̄ бхесаджджасампада̄нена ва̄ тато ва̄ уддхампи таданурӯпена упаккамена сантативикопанавасена йо джӣвита̄ вийоджеййа, со чуто бхавети самбандхо. кин̃ча бхиййо – ‘‘саттхаха̄ракам̣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. еттха харатӣти ха̄ракам̣, ким̣ харати? джӣвитам̣, харитаббанти ва̄ ха̄ракам̣, упаниккхипитаббанти аттхо, саттхан̃ча там̣ ха̄ракан̃ча̄ти саттхаха̄ракам̣. асса̄ти мануссавиггахасса. йатха̄ мануссавиггахо иччхитиччхитаккхан̣е там̣ асиа̄дисаттхам̣ пат̣илабхати, татха̄ сайам̣ маран̣ачетано маран̣а̄дхиппа̄йо хутва̄ упаниккхипеййа. сопи чуто бхавети аттхо. етена тха̄вараппайогам̣ дассети.

6-7. ида̄ни ‘‘маран̣аван̣н̣ам̣ ва̄ сам̣ван̣н̣еййа̄’’тиа̄дивидхим̣ дассетум̣ ‘‘га̄хеййа маран̣ӯпа̄йам̣, вадеййа маран̣е гун̣а’’нти вуттам̣. таттха ‘‘саттхам̣ ва̄ а̄хара, висам̣ ва̄ кха̄да, раджджуйа̄ ва̄ уббандхитва̄ ка̄лам̣ карохӣ’’тиа̄дина̄ найена маран̣аттха̄йа упа̄йам̣ га̄хеййа. маран̣асам̣ван̣н̣ана̄ панеттха бахувидха̄ ‘‘ка̄йена сам̣ван̣н̣ети, ва̄ча̄йа ка̄йава̄ча̄йа дӯтена лекха̄йа ва̄ сам̣ван̣н̣етӣ’’ти вуттатта̄. таттха ка̄йена сам̣ван̣н̣ети на̄ма ка̄йена вин̃н̃а̄пети. ‘‘йо папа̄те папатана̄дӣни катва̄ марати, со дханам̣ ва̄ лабхати, йасам̣ ва̄ лабхати, саггам̣ ва̄ гаччхатӣ’’тиа̄дина̄ найена сам̣ван̣н̣ети, а̄патти дуккат̣асса. тасса вачанам̣ сутва̄ кочи ‘‘марисса̄мӣ’’ти дуккхам̣ веданам̣ уппа̄дети, тхуллаччайам̣. марати че, па̄ра̄джикам̣. евам̣ сесесупи. дӯтена сам̣ван̣н̣ана̄йам̣ пана дӯтасса са̄санам̣ а̄роча̄пети ‘‘евам̣ а̄рочехӣ’’ти, ‘‘йо евам̣ марати, со дханам̣ ва̄ лабхатӣ’’ти саббам̣ пуримасадисамева. лекха̄йа сам̣ван̣н̣ети на̄ма гирипаббатапура̄н̣а̄дилекхам̣ ликхати, ‘‘йо евам̣ маратӣ’’тиа̄ди вуттанайамева. еттха̄пи йо маран̣ӯпа̄йам̣ ва̄ га̄хеййа, маран̣е ва̄ гун̣ам̣ вадеййа, со чуто бхавети самбандхо.

ида̄ни пана имасса мануссавиггахасса чхаббидхе пайоге дассетум̣ ‘‘пайога̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. са̄хаттхиканиссаггикаа̄н̣аттикатха̄вараиддхимайавиджджа̄майа̄нам̣ васена тасса мануссавиггахасса чхаппайога̄ти адхиппа̄йо. таттха са̄хаттхикоти сайам̣ ма̄рентасса ка̄йена ва̄ ка̄йаппат̣ибаддхена ва̄ пахаран̣ам̣. ниссаггикоти дӯре т̣хитам̣ ма̄ретука̄масса ка̄йа̄дӣхи усусаттийантапа̄са̄н̣а̄дӣнам̣ ниссаджджанам̣. а̄н̣аттикоти ‘‘асукам̣ на̄ма ма̄рехӣ’’ти ан̃н̃ам̣ а̄н̣а̄пентасса а̄н̣а̄панам̣. тха̄вароти опа̄таккхан̣анам̣, апассенасам̣видха̄нам̣, асиа̄дӣнам̣ упаниккхипанам̣, тал̣а̄ка̄дӣсу висасампайоджанам̣, рӯпӯпаха̄роти евама̄ди. каммавипа̄каджа̄йа иддхийа̄ пайоджанам̣ иддхипайогам̣. ма̄ран̣аттха̄йа виджджа̄нам̣ париджаппанам̣ виджджа̄майоти.

ида̄ни имесу чхасу пайогесу а̄н̣аттийам̣ сан̇кетависан̇кетатам̣ дассетум̣ ‘‘ка̄лаваттха̄вудхирийа̄патха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ка̄лоти пуббан̣хаса̄йанха̄дика̄ло ча йоббанатха̄варийа̄дика̄лопи ча. имесу йам̣ кин̃чи ка̄лам̣ нийаметва̄ ‘‘имасмим̣ на̄ма ка̄ле ма̄рехӣ’’ти а̄н̣атто саче тасмим̣йева ка̄ле ма̄рети, а̄н̣аттиккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣. саче нийамитака̄лато пуре ва̄ паччха̄ ва̄ ма̄рети, а̄н̣а̄пако муччати. ваттхӯти ма̄ретаббо пуггало. саче а̄н̣атто тамева ма̄рети, а̄н̣а̄пакасса а̄н̣аттиккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣. атха ан̃н̃ам̣ ма̄рети, а̄н̣а̄пако муччати. евам̣ сесесупи вуттанайенева виниччхайо ведитаббо. а̄вудханти асиа̄ди. ирийа̄патхоти ма̄ретаббасса гаманам̣ ва̄ нисаджджа̄ ва̄ти евама̄дико. кирийа̄висесоти виджджханам̣ ва̄ чхеданам̣ ва̄ бхеданам̣ ва̄ сӯла̄ропанам̣ ва̄ти евама̄дико. ока̄соти га̄мо ва̄ ванам̣ ва̄ гехам̣ ва̄ти евама̄дико. имесу йатха̄ йатха̄ вадхако а̄н̣атто, татха̄ татха̄ кате а̄н̣а̄пакасса а̄патти, ан̃н̃атха̄ кате висан̇кето хоти. а̄н̣аттийам̣ пана айам̣ висесо ‘‘адхит̣т̣ха̄йа̄ти адхит̣т̣хахитва̄ а̄н̣а̄пети ‘евам̣ виджджха, евам̣ пахара, евам̣ гха̄техӣ’’ти вутта̄йа па̄л̣ийа̄ лаббхатӣти н̃а̄таббо.

татийам̣.

8-9. ида̄ни чатуттхам̣ дассетум̣ ‘‘джха̄на̄дибхеда’’нтиа̄дима̄ха. тассаттхо – ‘‘джха̄нам̣ вимоккхо сама̄дхи сама̄патти н̃а̄н̣адассанам̣ маггабха̄вана̄ пхаласаччхикирийа̄ килесаппаха̄нам̣ винӣваран̣ата̄ читтасса сун̃н̃а̄га̄ре абхиратӣ’’ти евам̣ вуттам̣ уттаримануссадхаммам̣ аттани наттхита̄йа носантам̣ ‘‘майи аттхӣ’’ти аттани ва̄ там̣ ‘‘ахам̣ еттха сандисса̄мӣ’’ти атта̄нам̣ ва̄ таттха упанетва̄ дӣпенто чуто бхаве. кот̣т̣ха̄сам̣ ва̄ти еттха ‘‘джха̄нала̄бхӣ, вимоккхала̄бхӣ, сама̄дхила̄бхӣ, сама̄паттила̄бхӣмхӣ’’ти евама̄дина̄ найена кот̣т̣ха̄сато ва̄ти аттхо. екекам̣ ва̄ти ‘‘пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣ, дутийасса джха̄насса ла̄бхӣмхӣ’’ти евама̄дина̄ найена екекам̣ ва̄ти аттхо. ‘‘атӣтабхаве сота̄панномхӣ’’ти вадато атӣтабхавам̣ сандха̄йа катхитатта̄ па̄ра̄джикам̣ наттхи, тасма̄ ‘‘паччуппаннабхавассита’’нти вуттам̣, тасса паччуппаннабхаванисситам̣ катва̄ти аттхо. ан̃н̃а̄падесарахитанти ‘‘йо те виха̄ре васати, со бхиккху пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣ’’тиа̄дина̄ найена ан̃н̃а̄падесам̣ вина̄ти аттхо. евам̣ дӣпенто хи тхуллаччайама̄паджджати. дӣпентоти ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджим̣, сама̄паджджа̄ми, сама̄панно, пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣмхи, васӣмхи, саччхикатам̣ асса̄’’ти евама̄дина̄ найена дӣпентоти аттхо. ‘‘адхигато’’ти ма̄но адхима̄но, со йасса наттхи, со анадхима̄нико. кена евам̣ дӣпентоти че? там̣ дассетум̣ ‘‘ка̄йена ва̄ча̄’’тиа̄ди вуттам̣, ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ тадубхайена ва̄ти аттхо. вин̃н̃аттипатхети йаттха т̣хито мануссаджа̄тико гахат̣т̣хо ва̄ паббаджито ва̄ тасса вачанам̣ пакатисотена сутва̄ саманантарамева ‘‘имам̣ на̄ма еса вадатӣ’’ти джа̄на̄ти, таттха т̣хатва̄ дӣпенто чуто бхаве, на девабрахма̄дӣсу ан̃н̃атарена н̃а̄тети аттхо.

чатуттхам̣.

10. ида̄ни чатуннампи са̄дха̄ран̣авиниччхайам̣ ваттум̣ ‘‘па̄ра̄джикете чатта̄ро’’тиа̄дима̄ха. таттха̄йам̣ сан̇кхепо – чатта̄ропи ете па̄ра̄джика̄ ‘‘екакаммам̣ екуддесо самасиккхата̄’’ти евам̣ вуттасам̣ва̄сасса абхаббата̄йа асам̣ва̄са̄, йатха̄пуре пуббе гихика̄ле ча анупасампаннака̄ле ча асам̣ва̄сика̄, евам̣ паччха̄ па̄ра̄джикам̣ а̄панна̄пи асам̣ва̄са̄ти. кин̃ча бхиййо – абхабба̄ бхиккхубха̄ва̄йа пуна тена аттабха̄вена упасампада̄йа аваттхута̄йа упасампанна̄ бхавитумпи абхабба̄ти аттхо. ким̣ вийа̄ти че? сӣсаччхиннова джӣвитум̣, йатха̄пи сӣсаччхинно тена аттабха̄вена пуна джӣвитум̣ абхаббо, евамиме чатта̄роти адхиппа̄йо.

11. ида̄ни имесу чатӯсу па̄ра̄джикесу йе парийа̄йа̄н̣аттӣхи самбхаванти, те дассетум̣ ‘‘парийа̄йо ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха парийа̄йоти маран̣а̄дхиппа̄йасса ка̄йапайого ва̄ вачӣпайого ва̄. тасма̄ ‘‘йо ӣдисе мухутте саттхам̣ ва̄ а̄харитва̄ висам̣ ва̄ кха̄дитва̄ соббха̄дӣсу ва̄ папатитва̄ марати, со дханам̣ ва̄ лабхати, йасам̣ ва̄ лабхатӣ’’тиа̄дина̄ найена маран̣ам̣ абхинанданто ‘‘идам̣ сутва̄ йо кочи маратӯ’’ти йо парийа̄йена вадати, там̣ сутва̄ саче кочи татха̄ марати, па̄ра̄джикам̣. нийамитена пана йам̣ сандха̄йа вуттам̣, тассева маран̣е па̄ра̄джикам̣. а̄н̣атти пана вуттаттха̄йева. татийе мануссавиггахапа̄ра̄джике лаббхатӣти самбандхо. дутийе пана адинна̄да̄не а̄н̣атти ева лаббхати, на парийа̄йоти аттхо. касма̄ нам̣ парийа̄йена на̄паджджатӣти? йатха̄ мануссавиггахе ‘‘маран̣аван̣н̣ам̣ ва̄ сам̣ван̣н̣еййа̄’’ти вуттам̣, татха̄ идха адинна̄да̄не ‘‘ван̣н̣ам̣ ва̄ сам̣ван̣н̣еййа̄’’ти авуттатта̄. сесесӯти пат̣хамачатуттхесу парийа̄йа̄н̣аттидвайам̣ на лаббхатӣти аттхо.

12. ида̄ни чатӯсупи йатха̄самбхавам̣ ан̇габхедам̣ дассетум̣ ‘‘севетука̄мата̄читта’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха метхунадхаммасса̄ти метхунадхаммапа̄ра̄джикасса. будха̄ти винайадхара̄.

13. мануссасанти мануссасантаката̄. етена петатираччха̄нагатапариггахесу ана̄паттӣти дӣпитам̣ хоти. татха̄сан̃н̃ӣти мануссасантакавасена парапариггахитасан̃н̃ӣти аттхо. ваттхуно гарута̄ти пан̃чама̄сакам̣ ва̄ атирекапан̃чама̄сакам̣ ва̄ тадаггханакам̣ бхан̣д̣ам̣ ва̄ хотӣти аттхо. аваха̄ро ча̄ти пан̃чавӣсатийа̄ аваха̄ресу йена кеначи аваха̄ро хотӣти аттхо. адинна̄да̄нахетуйоти адинна̄да̄напа̄ра̄джикасса ета̄ни пан̃ча ан̇га̄нӣти адхиппа̄йо.

14. па̄н̣о ма̄нуссакоти мануссаджа̄тикапа̄н̣о. тасмим̣ па̄н̣е па̄н̣асан̃н̃ита̄. гха̄тачетана̄ти вадхакачетана̄. пайоготи там̣самут̣т̣хито са̄хаттхика̄дӣнам̣ чханнам̣ пайога̄нам̣ ан̃н̃атарапайого. тена пайогена маран̣ам̣. пан̃чете вадхахетуйоти мануссавиггахапа̄ра̄джикасса пан̃ча ан̇га̄нӣти аттхо.

15. асантата̄ти уттаримануссадхаммасса аттани асантата̄ ча̄ти аттхо. па̄памиччхата̄йа̄рочана̄ти имина̄ йо кевалам̣ па̄памиччхатам̣ вина̄ мандатта̄ момӯхатта̄ бхан̣ати, тасса ана̄паттӣти дӣпитам̣ хоти. тасса̄ти йасса а̄рочети, тасса мануссаджа̄тита̄ ча. ‘‘йо те виха̄ре васати, со бхиккху араха̄’’тиа̄дина̄ (пари. 160, 336) на̄н̃н̃а̄падесо ча. тадева̄ти тада̄ ева тан̇кхан̣ейева джа̄нанам̣. асантадӣпанети уттаримануссадхамма̄рочанапа̄ра̄джикети аттхо.

16. ида̄ни ‘‘па̄ра̄джика̄ ча чатта̄ро’’ти еттха ча-саддена сан̇гахитехи саддхим̣ самодха̄нетва̄ дассетум̣ ‘‘аса̄дха̄ран̣а̄ чатта̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. таттха уббхаджа̄н̣уман̣д̣алика̄ ваджджаппат̣иччха̄дика̄ уккхитта̄нуваттика̄ ат̣т̣хаваттхука̄ти име чатта̄ро бхиккхунӣнам̣ бхиккхӯхи аса̄дха̄ран̣а̄ на̄ма. ета̄су уббхаджа̄н̣уман̣д̣алика̄ на̄ма йа̄ ка̄йасам̣саггара̄гена авассута̄ тенева ра̄гена авассутасса мануссапурисасса аккхака̄нам̣ адхо, джа̄н̣уман̣д̣ала̄нам̣ каппара̄нан̃ча упари йена кеначи сарӣра̄вайавена а̄масана̄дим̣ са̄дийати, тасса̄ адхивачанам̣. йа̄ пана бхиккхунӣ ан̃н̃исса̄ бхиккхунийа̄ па̄ра̄джикасан̇кха̄там̣ ваджджам̣ джа̄нам̣ пат̣иччха̄дети, са̄ ваджджаппат̣иччха̄дика̄ на̄ма. самаггена пана сан̇гхена уккхиттам̣ бхиккхум̣ йа̄ бхиккхунӣ йам̣дит̣т̣хико со хоти, тасса̄ дит̣т̣хийа̄ гахан̣авасена ануваттати, са̄ уккхитта̄нуваттика̄ на̄ма. йа̄ пана ка̄йасам̣саггара̄гена тинта̄ татха̄видхассева пурисасса хаттхаггахан̣ам̣ ва̄ сан̇гха̄т̣икан̣н̣аггахан̣ам̣ ва̄ са̄дийати, ка̄йасам̣саггасан̇кха̄тасса асаддхаммасса пат̣исеванаттха̄йа пурисасса хаттхапа̄се сантит̣т̣хати ва̄, таттха т̣хатва̄ саллапати ва̄, сан̇кетам̣ ва̄ гаччхати, пурисасса а̄гаманам̣ ва̄ са̄дийати, кеначи ва̄ пат̣иччханнока̄сам̣ пависати, хаттхапа̄се т̣хатва̄ ка̄йам̣ упасам̣харати, айам̣ ат̣т̣хаваттхука̄ на̄ма̄ти ведитабба̄.

абхаббака̄ ека̄даса̄ти еттха пан̣д̣ако тхеййасам̣ва̄сако титтхийапаккантако тираччха̄нагато ма̄тугха̄тако питугха̄тако арахантагха̄тако бхиккхунидӯсако сан̇гхабхедако лохитуппа̄дако убхатобйан̃джанакоти име ека̄даса абхаббапуггала̄ на̄ма. виббханта̄ бхиккхунӣти йада̄ бхиккхунӣ виббхамитука̄ма̄ хутва̄ сетаваттхам̣ ва̄ ка̄са̄йамева ва̄ гихинива̄сана̄ка̄рена нива̄сети, тада̄ па̄ра̄джикама̄панна̄ на̄ма хоти, пуна упасампадам̣ на лабхати, са̄ ча па̄ра̄джика̄ти аттхо. мудупит̣т̣хико на̄ма катапарикамма̄йа мудука̄йа пит̣т̣хийа̄ саманна̄гато. со етта̄вата̄ на па̄ра̄джико, атха кхо йада̄ анабхиратийа̄ пӣл̣ито аттано ан̇гаджа̄там̣ аттано мукхамаггаваччамаггесу ан̃н̃атарам̣ павесети, тада̄ па̄ра̄джико хоти.

17-18. ламбӣти ан̇гаджа̄тасса дӣгхатта̄ евам̣ вутто. сопи йада̄ анабхиратийа̄ пӣл̣ито аттано ан̇гаджа̄там̣ аттано мукхе ва̄ ваччамагге ва̄ павесети, тада̄ па̄ра̄джико хоти. мукхена ган̣хантоти еттха йо анабхиратийа̄ пӣл̣ито парасса суттасса ва̄ паматтасса ва̄ ан̇гаджа̄там̣ аттано мукхена ган̣ха̄ти, со ча̄ти аттхо. таттхева̄ти парасса ан̇гаджа̄тева̄ти аттхо. йо анабхиратийа̄ пӣл̣ито парасса ан̇гаджа̄там̣ камманийам̣ дисва̄ аттано ваччамаггена тасса упари нисӣдати, там̣ аттано ваччамаггам̣ павесети, со ча̄ти аттхо. ете чатта̄ро ануломика̄ метхунасса̄ти самбандхо. катхамити че? магге маггаппавесанасадисата̄йа, на убхиннам̣ ра̄гавасена садисабха̄вӯпагата̄нам̣ двайам̣двайасама̄паттисадисата̄йа. идха̄гата̄ чатта̄роти метхунадхамма̄дивасена па̄ра̄джика̄ чатта̄ро ча̄ти евам̣ самодха̄нато чатувӣсати па̄ра̄джика̄ти аттхо.

еттха̄ха – ма̄тугха̄такапитугха̄такаарахантагха̄така̄ татийапа̄ра̄джикам̣ а̄панна̄, бхиккхунидӯсако ламбӣа̄дайо чатта̄ро пат̣хамапа̄ра̄джикам̣ а̄панна̄йева̄ти катва̄ куто чатувӣсатӣти? адхиппа̄йо панеттха аттхи, ма̄тугха̄така̄дайо хи чатта̄ро идха анупасампанна̄йева адхиппета̄, ламбӣа̄дайо чатта̄ро кин̃ча̄пи пат̣хамапа̄ра̄джикена сан̇гахита̄, йасма̄ екена парийа̄йена метхунадхаммам̣ аппат̣исевинопи хонти, тасма̄ висум̣ вутта̄ти. па̄ра̄джикавиниччхайо.

па̄ра̄джиканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. сан̇гха̄дисесаниддесаван̣н̣ана̄

19. ида̄ни сан̇гха̄дисесам̣ пака̄сетум̣ ‘‘гарука̄ нава̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. гарука̄ти сан̇гха̄дисеса̄ идха адхиппета̄, ан̃н̃аттха пана па̄ра̄джика̄пи сан̇гайханти. касма̄ ‘‘тераса̄’’ти аватва̄ ‘‘нава̄’’ти вуттанти че? вӣтиккамаккхан̣ейева а̄паджджитаббатта̄ пат̣хама̄паттика̄ вутта̄, йа̄вататийака̄ пана чатта̄ро сан̇гха̄дисеса̄ сан̇гха̄йаттатта̄ чирена а̄паджджантӣти на вутта̄. таттха мочетука̄мата̄ти мочетука̄мата̄йа̄ти аттхо ‘‘аладжджита̄’’тиа̄дӣсу вийа. имина̄ пана найена мочанасса̄до муччанасса̄до муттасса̄до метхунасса̄до пхассасса̄до кан̣д̣ӯванасса̄до дассанасса̄до нисаджджанасса̄до ва̄часса̄до гехаситапемам̣ ванабхан̇гийанти ека̄даса асса̄да̄ вутта̄, тесу екам̣йева мочанасса̄дам̣ гахетва̄ сеса̄ пат̣иккхитта̄ хонти.

тесам̣ асса̄да̄нам̣ васена евам̣ виниччхайо ведитаббо – мочетум̣ асса̄до мочанасса̄до. мочанасса̄дачетана̄йа нимитте упаккамати, муччати, сан̇гха̄дисесо. на муччати че, тхуллаччайам̣. муччанасса̄де саче аттано дхаммата̄йа муччама̄нам̣ асса̄дети, на упаккамати, ана̄патти. саче муччама̄нам̣ асса̄денто упаккамитва̄ мочети, сан̇гха̄дисесова. аттано дхаммата̄йа мутте асса̄до муттасса̄до. еттха̄пи упаккамасса наттхита̄йа ана̄патти. евам̣ саббаттха. метхунасса̄дена иттхим̣ ган̣хантасса муттепи ана̄патти, айам̣ метхунасса̄до. пхассасса̄до дувидхо аджджхаттико ба̄хиро ча̄ти. таттха аджджхаттике та̄ва аттано нимиттам̣ ‘‘тхаддхам̣ мудуканти джа̄нисса̄мӣ’’ти ва̄ лолабха̄вена ва̄ кӣл̣а̄пайато саче муччати, ана̄патти. ба̄хирапхассасса̄де ка̄йасам̣саггара̄гена ма̄туга̄мам̣ пхусато а̄лин̇гато ча мутте ана̄патти. кан̣д̣ӯванасса̄де даддукаччха̄дӣнам̣ васена кхаджджама̄нам̣ нимиттам̣ кан̣д̣ӯванасса̄дена кан̣д̣ӯвато муттепи ана̄патти. дассанасса̄де ма̄туга̄масса анока̄сам̣ упаниджджха̄йато муттепи ана̄патти. нисаджджанасса̄де ма̄туга̄мена саддхим̣ рахо нисиннасса муттепи ана̄патти. ва̄ча̄йа асса̄до ва̄часса̄до. тена асса̄дена ма̄туга̄мам̣ метхунаппат̣исам̣йутта̄хи ва̄ча̄хи обха̄сантасса муттепи ана̄патти. гехаситапеме ма̄та̄дӣнам̣ ма̄та̄дипемена а̄лин̇гана̄дим̣ каронтасса муттепи ана̄патти. ванабхан̇ге ча сантхавакаран̣аттха̄йа иттхийа̄ песитам̣ пуппха̄диванабхан̇гасан̃н̃итам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ ‘‘иттханна̄ма̄йа на̄ма идам̣ ме песита’’нти асса̄дена а̄масантасса муттепи ана̄патти. етесу пана мочанасса̄давасенева упаккамантасса а̄патти, сеса̄нам̣ васена ана̄паттӣти ведитаббам̣.

суккасса̄ти ‘‘нӣлам̣ пӣтакам̣ лохитакам̣ ода̄там̣ таккаван̣н̣ам̣ дакаван̣н̣ам̣ телаван̣н̣ам̣ кхӣраван̣н̣ам̣ дадхиван̣н̣ам̣ саппиван̣н̣а’’нти (па̄ра̄. 237) евам̣ а̄гатесу дасасу ван̣н̣есу йасса кассачи суккасса̄ти адхиппа̄йо. упаккамма̄ти ‘‘аджджхаттарӯпе мочети, бахиддха̄рӯпе мочети, аджджхаттабахиддха̄рӯпе мочети, а̄ка̄се кат̣им̣ кампенто мочетӣ’’ти (па̄ра̄. 237) евам̣ вуттесу чатӯсу упа̄йесу ан̃н̃атарена упа̄йена ‘‘ра̄гӯпаттхамбхе мочети, ваччӯпаттхамбхе мочети, пасса̄вӯпаттхамбхе мочети, ва̄тӯпаттхамбхе мочети, учча̄лин̇гапа̄н̣акадат̣т̣хӯпаттхамбхе мочетӣ’’ти евам̣ вуттесу пан̃часу ка̄лесу кисмин̃чи ка̄ле ан̇гаджа̄те камманийам̣ патте ‘‘а̄рогйаттха̄йа мочети, сукхаттха̄йа мочети, бхесаджджаттха̄йа, да̄наттха̄йа, пун̃н̃аттха̄йа, йан̃н̃аттха̄йа, саггаттха̄йа, бӣджаттха̄йа, вӣмам̣саттха̄йа, даваттха̄йа мочетӣ’’ти (па̄ра̄. 237) евам̣ вуттесу дасасу адхиппа̄йесу йена кеначи адхиппа̄йена хаттха̄дӣсу йена кеначи упаккамитва̄ти аттхо. вимочайанти антамасо йам̣ ека̄ кхуддакамаккхика̄ пивеййа, таттакампи мочентоти аттхо. ан̃н̃атра супинантена̄ти йа̄ супинанте суккависсат̣т̣хи хоти, там̣ т̣хапетва̄ти аттхо. саман̣оти йо кочи упасампанно. гаруканти сан̇гха̄дисесам̣. пхусети а̄паджджеййа̄ти аттхо.

суккависсат̣т̣хисиккха̄падам̣ пат̣хамам̣.

20. ида̄ни ка̄йасам̣саггам̣ дӣпетум̣ ‘‘иттхисан̃н̃ӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха иттхисан̃н̃ӣти тадахуджа̄та̄йапи манусситтхийа̄ иттхисан̃н̃ӣйева хутва̄ти аттхо. саче таттха вематико ва̄ пан̣д̣акапурисатираччха̄нагатасан̃н̃ӣ ва̄ хоти, тхуллаччайам̣, татха̄ иттхийа̄ ка̄йена ка̄йаппат̣ибаддха̄масане ча ка̄йаппат̣ибаддхена ка̄йа̄масане ча йаккхӣпетӣпан̣д̣ака̄нам̣ ка̄йена ка̄йа̄масане ча. пурисатираччха̄нагатиттхӣнам̣ пана ка̄йена ка̄йа̄масанепи дуккат̣ам̣, татха̄ йаккхӣа̄дӣнам̣ ка̄йена ка̄йаппат̣ибаддха̄дӣсу ча. матиттхийа̄ пана тхуллаччайам̣. ка̄йасам̣саггара̄гава̄ти имина̄ ма̄тупема̄дим̣ моккха̄дхиппа̄йан̃ча пат̣иккхипати. сампхусантоти ка̄йасам̣саггара̄гена упаккамма антамасо ломенапи манусситтхим̣ сампхусантоти аттхасамбандхо. имина̄ йо иттхийа̄ а̄лин̇гатопи ка̄йена на ва̄йамати, кевалам̣ пхассам̣йева анубхавати, тасса ана̄паттӣти дӣпитам̣ хоти.

ка̄йасам̣саггасиккха̄падам̣ дутийам̣.

21. ида̄ни дут̣т̣хуллава̄чам̣ пака̄сетум̣ ‘‘татха̄ сун̣анти’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха татха̄ти иттхисан̃н̃ӣ. манусситтхим̣ сун̣антинти самбандхо. сун̣антинти имина̄ пат̣ибала̄йапи иттхийа̄ авин̃н̃аттипатхе т̣хита̄йа дӯтена ва̄ пан̣н̣ена ва̄ а̄рочентасса дут̣т̣хуллава̄ча̄паттина хотӣти дӣпитам̣ хоти. вин̃н̃ун̃ча̄ти имина̄ йа̄ махаллика̄пи ба̄ла̄пи ел̣амӯга̄пи асаддхаммаппат̣исам̣йуттам̣ катхам̣ на джа̄на̄ти, са̄ идха на̄дхиппета̄ти дассети. ваччамаггапасса̄вамагга̄нам̣ васена маггам̣ ва̄ метхунам̣ ва̄ а̄раббха̄ти самбандхо. дут̣т̣хуллава̄ча̄йа ра̄го дут̣т̣хуллава̄ча̄ра̄го, тена дут̣т̣хуллава̄ча̄ра̄гена. там̣ асса̄денто обха̄сетва̄ дуруттавачанам̣ ватва̄ гарукам̣ пхусети аттхо.

катхам̣ две магге а̄раббха пасам̣сати гарахати? таттха пасам̣са̄йапи та̄ва ‘‘иттхилаккхан̣ена субхалаккхан̣ена саманна̄гата̄сӣ’’ти вадати, на та̄васӣсам̣ ети. ‘‘тава ваччамагго ча пасса̄вамагго ча субхо сусан̣т̣ха̄но дассанӣйо, ӣдисена на̄ма иттхилаккхан̣ена субхалаккхан̣ена саманна̄гата̄сӣ’’ти вадати, сӣсам̣ ети, сан̇гха̄дисесо хотӣти аттхо. гарахан̣е пана ‘‘сикхаран̣ӣси, самбхинна̄си, убхатобйан̃джана̄сӣ’’ти има̄ни тӣн̣и суддха̄нийева сӣсам̣ енти ваччамаггапасса̄вамагга̄нам̣ нийатавачанатта̄ аччол̣а̄рикатта̄ ча. ан̃н̃а̄ни пана ‘‘анимитта̄си, нимиттаматта̄сӣ’’тиа̄дӣни магга̄нам̣ анийатавачанатта̄ метхунена гхат̣етва̄ вутта̄ни ева сӣсам̣ енти. метхунаппат̣исам̣йутте ‘‘дехи ме, арахаси ме да̄ту’’нтиа̄дӣхи пана сӣсам̣ на ети, ‘‘метхунадхаммам̣ дехӣ’’тиа̄дина̄ метхунадхамме гхат̣итейева сан̇гха̄дисесо. иттхийа̄ ваччамаггапасса̄вамагге т̣хапетва̄ адхаккхакам̣ уббхаджа̄н̣уман̣д̣алам̣ а̄дисса ван̣н̣а̄дибхан̣ане тхуллаччайам̣, татха̄ йаккхӣпетӣпан̣д̣акесу ваччамаггапасса̄вамагге метхунепи. имесам̣ пана йаккхӣа̄дӣнам̣ адхаккхака̄дике вуттаппака̄ре падесе дум̣ккат̣ам̣, татха̄ иттхийа̄дӣнам̣ уббхаккхаке адходжа̄н̣уман̣д̣але ка̄йаппат̣ибаддхе ча̄ти.

дут̣т̣хуллава̄ча̄сиккха̄падам̣ татийам̣.

22. ида̄ни аттака̄мапа̄ричарийам̣ дассетум̣ ‘‘ватва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ватва̄ти дут̣т̣хуллобха̄сане вуттаппака̄рам̣ иттхим̣ иттхисан̃н̃ӣйева хутва̄ ватва̄ти аттхо. аттака̄мупат̣т̣ха̄наван̣н̣анти еттха метхунадхаммасан̇кха̄тена ка̄мена упат̣т̣ха̄нам̣ ка̄мупат̣т̣ха̄нам̣, аттано аттха̄йа ка̄мупат̣т̣ха̄нам̣ аттака̄мупат̣т̣ха̄нам̣, аттана̄ ва̄ ка̄митам̣ иччхитанти аттака̄мам̣, сайам̣ метхунара̄гавасена паттхитанти аттхо, аттака̄ман̃ча там̣ упат̣т̣ха̄нан̃ча̄ти аттака̄мупат̣т̣ха̄нам̣, тасса ван̣н̣о аттака̄мупат̣т̣ха̄наван̣н̣о, там̣ аттака̄мупат̣т̣ха̄наван̣н̣ам̣. ‘‘етадаггам̣, бхагини, па̄ричарийа̄нам̣ йа̄ ма̄дисам̣ сӣлавантам̣ калйа̄н̣адхаммам̣ брахмача̄рим̣ етена дхаммена паричареййа̄’’ти евам̣ ватва̄ти самбандхо. метхунара̄гиноти имина̄ гила̄напаччайа̄дӣхи упат̣т̣ха̄насса ван̣н̣ам̣ бхан̣ато ана̄паттӣти дӣпитам̣ хоти. ва̄ча̄ метхунайуттена̄ти еттха метхунайуттенева ва̄ча̄йа метхунайа̄чане гарукам̣ хоти, на ан̃н̃атха̄ти адхиппа̄йо.

аттака̄мапа̄ричарийасиккха̄падам̣ чатуттхам̣.

23. ида̄ни сан̃чариттам̣ дассетум̣ ‘‘пат̣иггахетва̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха пат̣иггахетва̄ти иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ убхиннам̣ ма̄та̄дӣхи ва̄ ‘‘бханте, иттханна̄мам̣ иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄ евам̣ бхан̣а̄хӣ’’ти вутто тесам̣ вачанам̣ ‘‘са̄дхӯ’’ти ва̄ ‘‘хотӯ’’ти ва̄ ‘‘бхан̣а̄мӣ’’ти ва̄ йена кеначи а̄ка̄рена вачӣбхедам̣ катва̄, сӣсакампана̄дӣхи ва̄ сампат̣иччхитва̄ти аттхо. сандесанти еттха пана иттхӣ дасавидха̄ ма̄тураккхита̄ питураккхита̄ ма̄та̄питураккхита̄ бха̄тураккхита̄ бхагинираккхита̄ н̃а̄тираккхита̄ готтараккхита̄ дхаммараккхита̄ са̄раккха̄ сапаридан̣д̣а̄ти. даса бхарийа̄йо дханаккӣта̄ чхандава̄синӣ бхогава̄синӣ пат̣ава̄синӣ одапаттакинӣ обхат̣ачумбат̣ака̄ да̄сӣ ча бхарийа̄ ча каммака̄рӣ ча бхарийа̄ ча дхаджа̄хат̣а̄ мухуттика̄ ча̄ти.

та̄су ма̄тураккхита̄ бхиккхум̣ пахин̣ати ‘‘гаччха, бханте, иттханна̄мам̣ брӯхи ‘хоми иттханна̄масса бхарийа̄ дханаккӣта̄…пе… мухуттика̄ ча̄’’ти, айам̣ иттхийа̄ сандесо на̄ма. саче ма̄тураккхита̄йа ма̄та̄пита̄бха̄та̄бхагиниа̄дайо бхиккхум̣ пахин̣анти ‘‘гаччха, бханте, иттханна̄мам̣ брӯхи ‘хоту иттханна̄масса бхарийа̄ дханаккӣта̄…пе… мухуттика̄ ча̄’’ти, айампи иттхийа̄ сандесойева на̄ма. евам̣ питураккхита̄дӣсупи найо нетаббо. пурисо бхиккхум̣ пахин̣ати ‘‘гаччха, бханте, иттханна̄мам̣ ма̄тураккхитам̣ брӯхи…пе… сапаридан̣д̣ам̣ брӯхи ‘хоту кира иттханна̄масса бхарийа̄ дханаккӣта̄…пе… мухуттика̄ ча̄’’ти, айам̣ пурисасса сандесо на̄ма. саче пурисасса ма̄та̄пита̄бха̄та̄бхагиниа̄дайо бхиккхум̣ пахин̣анти ‘‘гаччха, бханте, иттханна̄мам̣ ма̄тураккхитам̣ брӯхи…пе… сапаридан̣д̣ам̣ брӯхи ‘хоту иттханна̄масса бхарийа̄ дханаккӣта̄…пе… мухуттика̄ ча̄’’ти, айампи пурисасса сандесойева на̄ма, а̄н̣а̄пананти аттхо.

вӣмам̣ситва̄ти еттха вуттаппака̄рена са̄санам̣ гахетва̄ тасса̄ иттхийа̄ ва̄ пурисасса ва̄ тесам̣ авасса̄рочанака̄нам̣ ма̄та̄пита̄бха̄та̄бхагиниа̄дӣнам̣ ва̄ а̄рочетва̄ти аттхо. харанти йаттха пахито, таттха гантва̄ тасса̄ иттхийа̄ ва̄ пурисасса ва̄ а̄рочети, са̄ иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхату ва̄, ма̄ ва̄, ладжджа̄йа ва̄ тун̣хӣ хоту, пуна а̄гантва̄ тасса̄ иттхийа̄ ва̄ пурисасса ва̄ харанто гарукам̣ пхусети самбандхо. етта̄вата̄ ‘‘пат̣игган̣хати вӣмам̣сати пачча̄харатӣ’’ти вуттам̣ ан̇гаттайам̣ сампа̄дитам̣ хоти. има̄йа тиван̇гасампаттийа̄ сан̇гха̄дисесо, ито йехи кехичи двӣхи ан̇гехи тхуллаччайам̣, екена дуккат̣ам̣. йаккхӣпетӣпан̣д̣акесу ан̇гаттайенапи тхуллаччайамева, екена ва̄ двӣхи ва̄ дуккат̣анти.

сан̃чариттасиккха̄падам̣ пан̃чамам̣.

24. ида̄ни кут̣ика̄расиккха̄падам̣ а̄ви ка̄тум̣ ‘‘сам̣йа̄читапариккха̄ра’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – ‘‘ва̄сим̣ детха, пхарасум̣ детха̄’’тиа̄дина̄ сайам̣ паваттитайа̄чана̄йа гахитапариккха̄рам̣ сам̣йа̄читапариккха̄рам̣ падабха̄джане вуттанайена сан̇гхам̣ тиккхаттум̣ йа̄читва̄ ладдхабхиккхӯхи ва̄ сан̇гхенева ва̄ таттха гантва̄ са̄рамбха̄на̄рамбхасапариккамана̄париккаманабха̄вам̣ н̃атва̄ адеситаваттхукам̣ ‘‘кут̣и на̄ма уллитта̄ ва̄ хоти авалитта̄ ва̄ уллитта̄валитта̄ ва̄’’ти (па̄ра̄. 349) евам̣ вутталаккхан̣ам̣ кут̣им̣. ‘‘татридам̣ пама̄н̣ам̣, дӣгхасо два̄даса видаттхийо сугатавидаттхийа̄, тирийам̣ саттантара̄’’ти (па̄ра̄. 348) евам̣ вуттапама̄н̣а̄тиккантам̣, ‘‘майхам̣ ва̄са̄га̄рам̣ еса̄’’ти евам̣ атта̄ уддесо етисса̄ти аттуддеса̄, там̣ аттуддесам̣ катва̄ гарум̣ сан̇гха̄дисесам̣ пхусети самбандхо. айам̣ панеттха виниччхайо – адеситаваттхукам̣ пама̄н̣а̄тиккантам̣ кунтхакипиллика̄дӣнам̣ а̄сайе кататта̄ са̄рамбхам̣ двӣхи балӣбаддехи йуттена сакат̣ена гантум̣ асаккун̣еййата̄йа апариккаманам̣ уллитта̄дибхедам̣ кут̣им̣ аттано васанаттха̄йа каронто ва̄ ка̄ра̄пенто ва̄ ‘‘ида̄ни нит̣т̣ха̄нам̣ гамиссатӣ’’ти пат̣хамапин̣д̣ада̄не тхуллаччайам̣, дутийапин̣д̣ада̄нена лепе гхат̣ите две ча сан̇гха̄дисесе две ча дуккат̣а̄ни, саче деситаваттхука̄йева ва̄ пама̄н̣а̄тикканта̄йева ва̄ хоти, екам̣ сан̇гха̄дисесам̣ две ча дуккат̣а̄ни а̄паджджатӣти.

кут̣ика̄расиккха̄падам̣ чхат̣т̣хам̣.

25. ида̄ни виха̄рака̄расиккха̄падам̣ дассетум̣ ‘‘махаллака’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха махаллаканти сасса̄микабха̄вена сам̣йа̄читакут̣ито махантабха̄во етасса аттхи, йасма̄ ва̄ ваттхум̣ деса̄петва̄ пама̄н̣а̄тиккамена̄пи ка̄тум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ пама̄н̣амахантата̄йапи махаллако, там̣ махаллакам̣ виха̄рам̣ ва̄ катва̄ти аттхо. еттха пана адеситаваттхукабха̄вена еко сан̇гха̄дисесо, сесам̣ анантарасадисамева. идха ча таттха ча ва̄са̄га̄рам̣ т̣хапетва̄ упосатха̄га̄рам̣ ва̄ джанта̄гхарам̣ ва̄ аггиса̄лам̣ ва̄ бхависсатӣти евама̄дина̄ найена каронтасса ана̄патти.

виха̄рака̄расиккха̄падам̣ саттамам̣.

26. ида̄ни амӯлакасиккха̄падам̣ пака̄сетум̣ ‘‘амӯлакена̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха амӯлакена̄ти йам̣ чодакена чудитакамхи пуггале адит̣т̣хам̣ асутам̣ апарисан̇китам̣, идам̣ етесам̣ дассанасаванапарисан̇ка̄сан̇кха̄та̄нам̣ мӯла̄нам̣ абха̄вато амӯлакам̣, тена амӯлакена ваттхуна̄ти самбандхо. таттха адит̣т̣хам̣ на̄ма аттано паса̄дачаккхуна̄ ва̄ диббачаккхуна̄ ва̄ адит̣т̣хам̣. асутам̣ на̄ма татхева кеначи вуччама̄нам̣ на сутам̣. апарисан̇китам̣ на̄ма читтена апарисан̇китам̣, там̣ пана дит̣т̣хасутамутавасена тивидхам̣. таттха бхиккхун̃ча ма̄туга̄ман̃ча татха̄рӯпе т̣ха̄не дисва̄ ‘‘аддха̄ имехи ката’’нти ва̄ ‘‘кариссантӣ’’ти ва̄ парисан̇кати, идам̣ дит̣т̣хапарисан̇китам̣ на̄ма. андхака̄ре пат̣иччханнока̄се ва̄ бхиккхусса ча ма̄туга̄масса ча вачанам̣ сутва̄ дутийасса аттхибха̄вам̣ аджа̄нанто пуббе вуттанайена парисан̇кати, идам̣ сутапарисан̇китам̣ на̄ма. дхуттехи иттхӣхи саддхим̣ паччантавиха̄ресу пуппхагандхасура̄дӣхи анубхавитва̄ гатат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ ‘‘кена ну кхо идам̣ ката’’нти вӣмам̣санто татра кеначи бхиккхуна̄ гандха̄дӣхи пӯджа̄ ката̄ хоти, бхесаджджаттха̄йа арит̣т̣хам̣ ва̄ пӣтам̣, со тасса гандхам̣ гха̄йитва̄ ‘‘айам̣ со бхависсатӣ’’ти парисан̇кати, идам̣ мутапарисан̇китам̣ на̄ма. евам̣ тивидха̄йа парисан̇ка̄йа абха̄вена апарисан̇китанти аттхо.

чодентоти ‘‘па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ а̄панноси, ассаман̣оси, асакйапуттийосӣ’’тиа̄дӣхи вачанехи сайам̣ чодентоти аттхо. евам̣ чодентасса ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа сан̇гха̄дисесо. чода̄пенто ва̄ти аттана̄ тасса самӣпе т̣хатва̄ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ а̄н̣а̄петва̄ чода̄пенто тасса а̄н̣аттасса ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа гарум̣ пхусети аттхо. атха сопи ча̄вана̄дхиппа̄йена ‘‘майа̄пи дит̣т̣хам̣ аттхӣ’’тиа̄дина̄ найена чодети, двиннампи ва̄ча̄йа а̄патти. ваттхуна̄ антимена ча̄ти бхиккхуно анурӯпесу екӯнавӣсатийа̄ па̄ра̄джикесу ан̃н̃атарена̄ти аттхо. ча̄ветунти брахмачарийа̄ ча̄ветум̣, йо суддхам̣ ва̄ асуддхам̣ ва̄ катӯпасампадам̣ пуггалам̣ суддхадит̣т̣хико сама̄но ча̄вана̄дхиппа̄йена чодети ва̄ чода̄пети ва̄, тасса сан̇гха̄дисесоти адхиппа̄йо. сун̣ама̄нанти имина̄ параммукха̄ дӯтена ва̄ пан̣н̣ена ва̄ чодети. чодентасса на рухатӣти дӣпитам̣ хоти. параммукха̄ пана саттахи а̄паттиккхандхехи вадантасса дуккат̣ам̣.

амӯлакасиккха̄падам̣ ат̣т̣хамам̣.

27. ида̄ни ан̃н̃абха̄гийасиккха̄падам̣ дассетум̣ ‘‘ан̃н̃асса кирийа’’нтиа̄дима̄ха. таттха ан̃н̃асса кирийанти ан̃н̃асса кхаттийа̄диджа̄тикасса па̄ра̄джикасса вӣтиккамасан̇кха̄там̣ кирийам̣ дисва̄ти самбандхо. тена лесена̄ти ‘‘даса леса̄ джа̄тилесо на̄малесо готталесо лин̇галесо а̄паттилесо патталесо чӣваралесо упаджджха̄йалесо а̄чарийалесо сена̄саналесо’’ти (па̄ра̄. 394) евам̣ вуттесу дасасу лесесу йо тасмим̣ пуггале диссати, тена лесена тадан̃н̃ам̣ пуггалам̣ брахмачарийа̄ ча̄ветум̣ антимаваттхуна̄ чоденто гарукам̣ пхусети аттхо. таттха ан̃н̃ампи ваттхум̣ лиссати силиссати воха̄раматтенева ӣсакам̣ аллӣйатӣти лесо, джа̄тийева лесо джа̄тилесо. еса найо сесападесупи. лесена чоденто катхам̣ чодети? ан̃н̃о кхаттийаджа̄тико имина̄ чодакена па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄паджджанто дит̣т̣хо хоти, со ан̃н̃ам̣ аттано верим̣ кхаттийаджа̄тикам̣ бхиккхум̣ пасситва̄ там̣ кхаттийаджа̄тилесам̣ гахетва̄ евам̣ чодети ‘‘кхаттийо майа̄ дит̣т̣хо па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄паджджанто, твампи кхаттийо па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ а̄панносӣ’’ти ва̄ ‘‘со твам̣ кхаттийо, на̄н̃н̃о, па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄панносӣ’’ти ва̄ чодети. евам̣ на̄малеса̄дайопи ведитабба̄.

ан̃н̃абха̄гийасиккха̄падам̣ навамам̣.

28. етта̄вата̄ ‘‘гарука̄ нава̄’’ти уддит̣т̣хе виттха̄рато дассетва̄ ида̄ни тесу а̄паннесу пат̣ипаджджана̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘чха̄дети джа̄нама̄панна’’нтиа̄ди вуттам̣. тасса̄йам̣ пин̣д̣аттхо – йо бхиккху ‘‘айам̣ иттханна̄ма̄ а̄паттӣ’’ти а̄паттивасена ва̄ ‘‘идам̣ бхиккхӯнам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти евам̣ ваттхувасена ва̄ джа̄нама̄паннам̣ а̄паттим̣ йа̄ва чха̄дети, та̄ва тена бхиккхуна̄ ака̄ма̄ парива̄со васитабботи. чареййа̄ти ма̄наттам̣ сама̄да̄йа васеййа. киттакам̣ дивасанти че? чха раттийо. ма̄наттава̄со пана сан̇гхейева, на ган̣е, на пуггале, тена вуттам̣ ‘‘сан̇гхе’’ти. паривуттхоти ‘‘тайо кхо упа̄ли па̄рива̄сикасса бхиккхуно раттиччхеда̄ сахава̄со виппава̄со ана̄рочана̄’’ти (чӯл̣ава. 83) евам̣ вуттам̣ раттиччхедам̣ акатва̄ паривуттхоти аттхо. таттха сахава̄соти пакататтена бхиккхуна̄ саддхим̣ екаччханне удакапа̄тат̣т̣ха̄наббхантаре ва̄со. виппава̄со на̄ма ан̃н̃ам̣ пакататтам̣ бхиккхум̣ вина̄ ва̄со. ана̄рочана̄ти а̄гантука̄дӣнам̣ ана̄рочана̄. етесу тӣсу екена̄пи раттиччхедо хоти ева. еттха пана упача̄расӣмагата̄нам̣ а̄рочетаббам̣, на бахи т̣хита̄нам̣, бахи т̣хита̄нампи саче саддам̣ сун̣а̄ти, пассати, дӯрам̣ ва̄ гантва̄ а̄рочетаббамева, ана̄рочентасса раттиччхедо чева ваттабхеде дуккат̣ан̃ча хоти. аджа̄нантассева упача̄расӣмам̣ пависитва̄ гаччханти че, раттиччхедова хоти, на ваттабхедо.

чин̣н̣ама̄наттанти ‘‘чатта̄ро кхо, упа̄ли, ма̄наттача̄рикасса бхиккхуно раттиччхеда̄ сахава̄со виппава̄со ана̄рочана̄ ӯне ган̣е чаран̣а’’нти (чӯл̣ава. 92) евам̣ вуттам̣ раттиччхедам̣ акатва̄ чин̣н̣ама̄наттам̣ паринит̣т̣хитама̄наттанти аттхо. еттха пана сахава̄са̄дайо парива̄се вуттаппака̄ра̄ ева. ‘‘ӯне ган̣е чаран̣а’’нти еттха ган̣о чатта̄ро ва̄ атирека̄ ва̄ бхиккхӯ, тасма̄ сачепи тӣхи бхиккхӯхи саддхим̣ васати, раттиччхедо хотийева, ‘‘саче пана тена тесам̣ аттхибха̄вам̣ дисва̄ а̄рочите паккаманти, ӯне ган̣е чаран̣адосо на хотӣ’’ти (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 97) ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣ кира. аббхеййа̄ти там̣ бхиккхум̣ вӣсатиган̣о сан̇гхо аббхеййа сампат̣иччхеййа, аббха̄накаммавасена оса̄реййа̄ти аттхо. саче екенапи ӯно вӣсатиган̣о бхиккхусан̇гхо там̣ бхиккхум̣ аббхеййа, со ча бхиккху на аббхито, те ча бхиккхӯ га̄райха̄, дуккат̣ам̣ а̄паджджантӣти аттхо.

29. ида̄ни йатха̄ чха̄дита̄ а̄патти чханна̄ хоти, там̣ пака̄рам̣ дассетум̣ ‘‘а̄паттӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄йам̣ падайоджана̄ – а̄паттита̄ ча ануккхиттата̄ ча анантара̄йата̄ ча пахуттата̄ ча а̄паттинуккхиттаанантара̄йапахуттата̄йо, ета̄су чатӯсу татха̄сан̃н̃ита̄ ча чха̄детука̄мо хутва̄ чха̄дана̄ ча̄ти евам̣ дасахан̇гехи арун̣уггамамхи чханна̄ хотӣти. еттха пана а̄паттиа̄дӣсу чатӯсу а̄паттисан̃н̃ита̄ ча ануккхиттасан̃н̃ита̄ ча анантара̄йасан̃н̃ита̄ ча пахуттасан̃н̃ита̄ ча̄ти евам̣ сан̃н̃а̄васена йоджетва̄ ат̣т̣хан̇га̄ни гахетабба̄ни, чха̄детука̄моти идамекам̣, чха̄дана̄ти идамеканти евам̣ даса.

етесу пана а̄дито пат̣т̣ха̄йа айам̣ виниччхайо – ‘‘а̄патти ча хоти а̄паттисан̃н̃ӣ ча̄’’ти еттха йам̣ а̄панно, са̄ терасаннам̣ ан̃н̃атара̄ хоти, сопи ча таттха гарука̄паттисан̃н̃ӣйева хутва̄ джа̄нанто чха̄дети, чханна̄ хоти. саче таттха ана̄паттисан̃н̃ӣ ва̄ ан̃н̃а̄паттисан̃н̃ӣ ва̄ вематико ва̄ хоти, аччханна̄ва хоти. тивидхам̣ пана уккхепанӣйакаммам̣, тена акато ануккхитто. со че пакататтасан̃н̃ӣ хутва̄ чха̄дети, чханна̄ хоти. саче апакататтасан̃н̃ӣ чха̄дети, аччханна̄ хоти. апакататтена пана пакататтасан̃н̃ина̄пи апакататтасан̃н̃ина̄пи чха̄дитам̣ аччха̄дитамева хотӣти. анантара̄йикоти йасса дасасу ра̄джачорааггиудакаманусса̄мануссава̄л̣асарӣсападжӣвитабрахмачарийантара̄йесупи екопи наттхи, со че анантара̄йикасан̃н̃ӣ хутва̄ чха̄дети, чханна̄ хоти. саче со андхака̄рабхӣруко анантара̄йе ева ва̄л̣а̄диантара̄йасан̃н̃ӣ хутва̄ чха̄дети, аччханна̄ва хоти. пахӯти йо саккоти сабха̄габхиккхуно самӣпам̣ гантун̃чева а̄рочитун̃ча, со че пахусан̃н̃ӣ хутва̄ чха̄дети, чханна̄ хоти. йо пана апаху хутва̄ пахусан̃н̃ӣ, паху ва̄ апахусан̃н̃ӣ хутва̄ чха̄дети, аччханна̄ва хотӣти.

арун̣уггамамхӣти еттха пуребхаттам̣ ва̄ а̄паттим̣ а̄панно хоти паччха̄бхаттам̣ ва̄, йа̄ва арун̣ам̣ на уггаччхати, та̄ва а̄рочетабба̄. саче пана арун̣аббхантаре сатаккхаттумпи чха̄детука̄мата̄ уппаджджати, аччханна̄ва хоти. а̄роченто пана сабха̄гасан̇гха̄дисесам̣ а̄паннасса а̄рочетум̣ на ват̣т̣ати. саче а̄рочети, а̄патти пана а̄виката̄ хоти, а̄рочанапаччайа̄ пана ан̃н̃ам̣ дуккат̣ам̣ а̄паттим̣ а̄паджджати. имина̄ ан̃н̃ампи ваттхусабха̄га̄паттим̣ а̄рочетум̣ на ват̣т̣атӣти дӣпито хоти. а̄рочентена пана ‘‘ахам̣ тава сантике екам̣ а̄паттим̣ а̄ви каромӣ’’ти ва̄ ‘‘а̄чиккха̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘а̄рочемӣ’’ти ва̄ ‘‘екам̣ а̄паттим̣ а̄паннабха̄вам̣ джа̄на̄хӣ’’ти ва̄ ‘‘екам̣ гарука̄паттим̣ а̄ви каромӣ’’ти ва̄ а̄дина̄ найена ваттаббам̣, етта̄вата̄ аччханна̄ва хоти. саче ‘‘лахука̄паттим̣ а̄рочемӣ’’ти вадати, чханна̄ва хотӣти. сан̇гха̄дисесавиниччхайо.

сан̇гха̄дисесаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. чӣвараниддесаван̣н̣ана̄

30. евам̣ гаруке сиккхитабба̄ка̄рам̣ дассетва̄ ида̄ни чӣваресу дассетум̣ ‘‘чӣвара’’нти уддхат̣ам̣. таттха джа̄тито чха чӣвара̄ни (маха̄ва. 339; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.462-463; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄), та̄ни ка̄нӣти че, там̣ дассетум̣ ‘‘кхома̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха кхомам̣ на̄ма кхомава̄касуттехи катам̣ ваттхам̣. са̄н̣ам̣ на̄ма са̄н̣ава̄кехи катам̣ ваттхам̣. бхан̇гам̣ на̄ма кхомасутта̄дӣхи пан̃чахи миссетва̄ катам̣ ваттхам̣. па̄т̣еккам̣ ва̄камайамева ва̄ти ваданти. камбалам̣ на̄ма мануссаломам̣ ва̄л̣аломам̣ т̣хапетва̄ ломехи ва̄йитва̄ катам̣ ваттхам̣. чхал̣ета̄нӣти чха ета̄ни. саха ануломехӣти са̄нулома̄ни. джа̄тито пана каппийа̄ни чха чӣвара̄нӣти вуттам̣ хоти.

31. ида̄ни тесам̣ анулома̄ни дассетум̣ ‘‘дукӯла’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха (маха̄ва. ат̣т̣ха. 305) дукӯлам̣ са̄н̣асса ануломам̣ ва̄камайатта̄. пат̣т̣ун̣н̣анти пат̣т̣ун̣н̣адесе па̄н̣акехи сан̃джа̄таваттхам̣. сома̄радесе, чӣнадесе джа̄там̣ сома̄рачӣнаджам̣ пат̣анти самбандхо. има̄ни тӣн̣ипи косеййасса анулома̄ни па̄н̣акехи катасуттамайатта̄. иддхиджанти ехибхиккхӯнам̣ пун̃н̃иддхийа̄ ниббаттачӣварам̣. там̣ пана кхома̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ хоти. каппаруккхехи ниббаттам̣ джа̄линийа̄ девакан̃н̃а̄йа ануруддхаттхерасса диннаваттха̄дикам̣ девадиннам̣. тампи кхома̄дӣхи ниббаттаваттхасадисатта̄ чханнампи ануломам̣ хотийева каппа̄сикасса ва̄, иддхиджампи татхева ведитаббам̣. тасса тасса̄ти кхома̄дикасса. ануломиканти анурӯпам̣.

32-33. евам̣ джа̄тито са̄нулома̄ни чха чӣвара̄ни дассетва̄ ида̄ни тесу адхит̣т̣ха̄на̄дикам̣ видха̄нам̣ дассетум̣ ‘‘тичӣвара’’нтиа̄ди вуттам̣. еттха (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. катхинасикакха̄падаван̣н̣ана̄; маха̄ва. 358) дхит̣т̣ха̄нато пуббе тичӣварам̣ на̄ма па̄т̣еккам̣ наттхи сан̇гха̄т̣иа̄диппахонакасса паччаттхаран̣а̄дивасена̄пи адхит̣т̣ха̄тум̣ анун̃н̃а̄татта̄. тасма̄ ‘‘тичӣварам̣ адхит̣т̣хеййа на викаппеййа̄’’ти еттха ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣и’’нти евам̣ на̄ме гахите ‘‘адхит̣т̣ха̄на’’миччева ваттаббам̣, ‘‘викаппемӣ’’ти пана на ваттаббанти адхиппа̄йо. евам̣ сесесупи. мукхапун̃чханан̃ча нисӣданан̃ча мукхапун̃чхананисӣданам̣. кан̣д̣уччха̄динти кан̣д̣уппат̣иччха̄дим̣ адхит̣т̣хеййа, на викаппеййа̄ти самбандхо. еттха̄ти имесу навасу чӣваресу. тичӣваранти тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нанайена адхит̣т̣хитатичӣварам̣. вина̄ аладдхасаммутико бхиккху авиппава̄сасаммутиаладдхат̣т̣ха̄не ека̄хампи хаттхапа̄сам̣ виджахитва̄ на васеййа̄ти аттхо. ‘‘на бхиккхаве ча̄тума̄сам̣ нисӣданена виппаваситаббам̣, йо виппавасеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти кхуддакаккхандхаке (чӯл̣ава. 263) вуттатта̄ ча̄тума̄сам̣ нисӣданам̣ вина̄ на васеййа̄ти аттхо.

34. ида̄ни адхит̣т̣ха̄навидхим̣ дассетум̣ ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣и’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха миччадхит̣т̣хайети ити адхит̣т̣хайе, ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти евам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣хайети аттхо. ахаттхапа̄саметанти дӯре т̣хитам̣ пана т̣хапитока̄сам̣ саллаккхетва̄ саче екам̣, ‘‘ета’’нти, бахӯни че, ‘‘ета̄нӣ’’ти ватва̄ адхит̣т̣хайети аттхасамбандхо. сесесупи айам̣ найоти йатха̄ ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти вуттам̣, евам̣ ‘‘имам̣ уттара̄сан̇гам̣, имам̣ кан̣д̣уппат̣иччха̄дим̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти евам̣ аттано на̄менева ватва̄ саммукха̄пи параммукха̄пи вуттанайена адхит̣т̣ха̄таббанти вуттам̣ хоти.

35. ида̄ни саче пуббе адхит̣т̣хитам̣ тичӣварам̣ нисӣданам̣ вассикаса̄т̣икам̣ кан̣д̣уппат̣иччха̄дӣти имесу чхасу чӣваресу ан̃н̃атарам̣ чӣварам̣ аттхи, пуна татха̄видхам̣ чӣварам̣ адхит̣т̣хахитва̄ парихаритум̣ иччхантена ‘‘две пана на ват̣т̣антӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄) вуттатта̄ пуббе адхит̣т̣хитам̣ паччуддхаритва̄ адхит̣т̣ха̄таббанти дассетум̣ ‘‘адхит̣т̣хаханто’’тиа̄ди вуттам̣, там̣ утта̄намева. патта̄дхит̣т̣хахане татха̄ти ‘‘имам̣ паттам̣, етам̣ патта’’нти евам̣ на̄маматтамева висесо. сесам̣ та̄дисамева̄ти аттхо.

36. етам̣ имам̣ ва сан̇гха̄т̣им̣ сам̣сети еттха саче антогаббхе ва̄ са̄мантавиха̄ре ва̄ хоти, т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣ саллаккхетва̄ ‘‘етам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти ва̄ча̄ бхиндитабба̄, саче хаттхапа̄се хоти, ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣и’’нти тесам̣ тесам̣ на̄мавасена ва̄ча̄ бхиндитабба̄ти аттхо. паччуддха̄репи есева найо. еттха пана ‘‘две чӣварасса адхит̣т̣ха̄на̄ ка̄йена ва̄ адхит̣т̣хети, ва̄ча̄йа ва̄ адхит̣т̣хетӣ’’ти (пари. 322) вуттатта̄ сан̇гха̄т̣иа̄дикам̣ хаттхена гахетва̄ ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена читтена а̄бхогам̣ катва̄ ка̄йавика̄рам̣ каронтена ка̄йена адхит̣т̣ха̄таббам̣, йена кеначи сарӣра̄вайавена апхусантасса на ват̣т̣ати. ва̄ча̄йа адхит̣т̣хахантена вачӣбхедам̣ катва̄ва адхит̣т̣ха̄таббам̣. татха̄ паттепи. видӯти пан̣д̣ито.

37-8. ида̄ни тесам̣ пама̄н̣апариччхедам̣ дассетум̣ ‘‘сан̇гха̄т̣и паччхимантена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха дӣгхато мут̣т̣хипан̃чакато (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄) пат̣т̣ха̄йа ‘‘татридам̣ сугатасса сугатачӣвараппама̄н̣ам̣, дӣгхасо нава видаттхийо сугатавидаттхийа̄, тирийам̣ чха видаттхийо’’ти (па̄чи. 548) евам̣ вуттасугатачӣварӯна̄пи ват̣т̣ати. тирийам̣ пана мут̣т̣хиттикам̣. ча-саддена атирекампи ват̣т̣атӣти аттхо. уттара̄сан̇гассапи етадева пама̄н̣анти там̣ дассетум̣ ‘‘татха̄ екам̣сикасса̄пӣ’’ти вуттам̣. антарава̄сакасса пана ‘‘па̄рупаненапи хи сакка̄ на̄бхим̣ пат̣иччха̄дету’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) ат̣т̣хакатха̄вачанато ‘‘двихаттхо ва̄’’ти вуттам̣.

39. нисӣданасса дӣгхена̄ти еттха (па̄чи. 531 а̄дайо; па̄чи. ат̣т̣ха. 531; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нисӣданасиккха̄падаван̣н̣ана̄) нисӣдананти сантхатасадисам̣ сантхаритва̄ екасмим̣ анте вуттаппама̄н̣ена двӣсу т̣ха̄несу пха̄летва̄ ката̄хи тӣхи даса̄хи йуттасса париккха̄рассетам̣ на̄мам̣.

40. кан̣д̣уппат̣иччха̄ди (па̄чи. 538; маха̄ва. 354; па̄чи. ат̣т̣ха. 537; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. кан̣д̣уппат̣иччха̄дисиккха̄падаван̣н̣ана̄) на̄ма йасса адхона̄бхиуббхаджа̄н̣уман̣д̣алам̣ кан̣д̣у ва̄ пил̣ака̄ ва̄ асса̄во ва̄ тхуллакаччху ва̄ а̄ба̄дхо, тасса пат̣иччха̄данаттха̄йа анун̃н̃а̄там̣ чӣварам̣. га̄тха̄йо сувин̃н̃еййа̄ва.

41. ад̣д̣хатеййа̄ва̄ти (па̄чи. 544) еттха тато уддхам̣ на ват̣т̣атӣти аттхо.

42. еттха̄ти сан̇гха̄т̣ито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва вассикаса̄т̣ика̄, та̄ва дасситачӣваресӯти аттхо. тадуттаринти тато тесам̣ чӣвара̄нам̣ вуттаппама̄н̣ато уттарим̣ каронтасса чхеданапа̄читти хотӣти па̄т̣хасесо, там̣ атирекам̣ чхиндитва̄ пуна па̄читтийам̣ десетаббанти аттхо. паччаттхаран̣амукхачол̣а̄ти еттха ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, йа̄ва махантам̣ паччаттхаран̣ам̣ а̄кан̇кхати, та̄ва махантам̣ паччаттхаран̣ам̣ ка̄ту’’нти (маха̄ва. 353) вуттатта̄ паччаттхаран̣асса пама̄н̣апариччхедо наттхи,. мукхапун̃чханачол̣асса пана уккат̣т̣хавасена ва̄ антимавасена ва̄ пама̄н̣апариччхедо на вутто, тасма̄ тампи аппама̄н̣икам̣. тена вуттам̣ ‘‘а̄кан̇кхитаппама̄н̣ика̄’’ти, иччхитаппама̄н̣ика̄ти аттхо. йа̄ва екам̣ дховӣйати, та̄ва ан̃н̃ам̣ парибхогаттха̄йа иччхитаббанти двепи ват̣т̣анти.

43. на дӣпитанти каттха на дӣпитам̣? ат̣т̣хакатха̄су. касма̄ти че? ‘‘тена кхо пана самайена бхиккхӯнам̣ парипун̣н̣ам̣ хоти тичӣварам̣, аттхо ча хоти парисса̄ванехипи тхавика̄хипи. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, париккха̄рачол̣ака’’нти (маха̄ва. 357) бахӯнам̣ паттатхавикапарисса̄вана̄дӣнам̣ сан̇гахавасена вуттатта̄ па̄т̣еккам̣ нидха̄намукханти. йасма̄ пана бхагавата̄ ‘‘йам̣ йам̣ лаббхати, там̣ там̣ имина̄ видха̄нена адхит̣т̣хахитва̄ пуна йена йена парисса̄вана̄дина̄ аттхо хоти, там̣ там̣ катва̄ ган̣хантӯ’’ти анукампа̄йа анун̃н̃а̄там̣, тасма̄ викаппанупагапаччхимачӣвараппама̄н̣ам̣ тхавикампи пат̣апарисса̄ванампи бахӯнипи екато катва̄ ‘‘има̄ни чӣвара̄ни париккха̄рачол̣а̄ни адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти ватва̄ адхит̣т̣ха̄тумпи ват̣т̣атийева. тасма̄ вуттам̣ ‘‘татха̄ ватва̄’’ти, ‘‘париккха̄рачол̣а’’нти ватва̄ти аттхо. викаппийанти викаппанупагам̣.

44. ахатакаппа̄нанти (маха̄ва. 348) екава̄рам̣ дховитака̄нам̣.

45. утуддхат̣а̄нанти утуто дӣгхака̄лато уддхат̣а̄нам̣, катаваттхакичча̄нам̣ пилотика̄нанти вуттам̣ хоти. сеса̄ти уттара̄сан̇гаантарава̄сака̄. пам̣су вийа куччхитабха̄вам̣ пат̣иккӯлабха̄вам̣ улати гаччхатӣти пам̣сукӯлам̣, чол̣акхан̣д̣а̄наметам̣ на̄мам̣, тасмим̣ пам̣сукӯле йатха̄ручӣти аттхо. касма̄ти че? ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ахата̄нам̣ дусса̄нам̣ ахатакаппа̄нам̣ дигун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣ екаччийам̣ уттара̄сан̇гам̣ екаччийам̣ антарава̄сакам̣, утуддхат̣а̄нам̣ дусса̄нам̣ чатуггун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣ дигун̣ам̣ уттара̄сан̇гам̣ дигун̣ам̣ антарава̄сакам̣, пам̣сукӯле йа̄вадаттхам̣, па̄пан̣ике усса̄хо каран̣ӣйо’’ти вуттатта̄, тасма̄ суса̄на̄дӣсу патитапам̣сукӯле ча антара̄пан̣е патитапилотикачӣваре ча пат̣апариччхедо наттхи, пат̣асатампи ват̣т̣атӣти сиддхам̣.

46. ида̄ни ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, чхиннакам̣ сан̇гха̄т̣им̣ чхиннакам̣ уттара̄сан̇гам̣ чхиннакам̣ антарава̄сака’’нти (маха̄ва. 345) ватва̄ пуна ‘‘тена кхо пана самайена ан̃н̃атарасса бхиккхуно тичӣваре кайирама̄не саббам̣ чхиннакам̣ наппахоти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, две чхиннака̄ни екам̣ аччхиннаканти. две чхиннака̄ни екам̣ аччхиннакам̣ наппахоти. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, две аччхиннака̄ни екам̣ чхиннаканти. екам̣ чхиннакам̣ наппахоти. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, анва̄дхикампи а̄ропетум̣. на ча, бхиккхаве, саббам̣ аччхиннакам̣ дха̄ретаббам̣, йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 360) евам̣ вуттавидха̄нам̣ дассетум̣ ‘‘тӣсӯ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. тасса аттхо – тӣсу чӣваресу йам̣ чхиндитва̄ сиббитум̣ саббапаччхимаппама̄н̣ам̣ пахоти, там̣ чхиндитаббам̣. саббесу пана аппахонтесу анва̄дхикам̣ а̄дийеййа̄ти. таттха анва̄дхи на̄ма анува̄там̣ вийа сам̣харитва̄ чӣварасса упари сан̇гха̄т̣иа̄ка̄рена а̄ропетаббам̣. а̄гантукапаттантипи ваданти. идам̣ пана аппахонаке анун̃н̃а̄там̣. саче пахоти, на ват̣т̣анти, чхиндитаббамева. ана̄дин̣н̣анти ана̄ропитам̣ анва̄дхикам̣. на дха̄реййа̄ти тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄навасена адхит̣т̣хахитва̄ на дха̄ретаббанти адхиппа̄йо.

47-8. ида̄ни удоситасиккха̄паданайам̣ дассетум̣ ‘‘га̄ме’’тиа̄ди вуттам̣. еттха пана саче га̄мо (па̄ра̄. 478; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.477-478; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. удоситасиккха̄падаван̣н̣ана̄) екасса ран̃н̃о ва̄ бходжакасса ва̄ васена екакуласса хоти, па̄ка̄ра̄дина̄ париккхиттатта̄ екӯпача̄ро ча, еварӯпе га̄ме чӣварам̣ никкхипитва̄ тасмим̣ га̄ме йатха̄ручитат̣т̣ха̄не васитум̣ лаббхати. саче со га̄мо апариккхитто, йасмим̣ гхаре чӣварам̣ никкхиттам̣ хоти, тасмим̣ гхаре васитаббам̣, тасса ва̄ гхарасса самантато хаттхапа̄са̄ на виджахитаббам̣.

саче со га̄мо веса̄ликусина̄ра̄дайо вийа на̄на̄ра̄джӯнам̣ ва̄ бходжака̄нам̣ ва̄ хоти, вуттаппака̄рена париккхитто ча, еварӯпе га̄ме йасмим̣ гхаре чӣварам̣ никкхиттам̣, тасмим̣ гхаре ва̄ ваттхаббам̣. йасса̄ вӣтхийа̄ там̣ гхарам̣ хоти, тасса̄ вӣтхийа̄ тасса гхарасса саммукха̄т̣т̣ха̄не сабха̄йе ва̄ нагарадва̄ре ва̄ ваттхаббам̣, тесам̣ сабха̄йадва̄ра̄нам̣ хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитаббам̣. саче апариккхитто, йасмим̣ гхаре никкхиттам̣, таттха ва̄ тасса хаттхапа̄се ва̄ ваттхаббам̣.

нивесана̄дайо хаммийапарийоса̄на̄ га̄мапариккхепато бахи саннивит̣т̣ха̄ти ведитабба̄. итаратха̄ тесам̣ га̄маггахан̣енева гахитатта̄ га̄масса екакулана̄на̄кулаекӯпача̄рана̄нӯпача̄рата̄васенева виниччхайо ваттаббо сийа̄. нивесана̄дӣнам̣ васенева па̄л̣ийам̣ (па̄ра̄. 478 а̄дайо) аттхо вибхатто, на га̄мавасена. удоситавиниччхайе айам̣ найо вуттойева.

нивесанети еттха саче екакуласса нивесанам̣ хоти париккхиттан̃ча, антонивесане чӣварам̣ никкхипитва̄ антонивесане ваттхаббам̣. апариккхиттан̃че хоти, йасмим̣ габбхе чӣварам̣ никкхиттам̣, тасмим̣ ваттхаббам̣, тасса габбхасса хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитаббам̣. саче на̄на̄куласса хоти париккхиттан̃ча, йасмим̣ габбхе чӣварам̣ никкхиттам̣, тасмим̣ габбхе ваттхаббам̣, саббесам̣ са̄дха̄ран̣адва̄рамӯле ва̄ тесам̣ габбхадва̄рамӯле ва̄ тесам̣ габбхадва̄рамӯла̄нам̣ ва̄ хаттхапа̄са̄ на виджахитаббам̣. апариккхиттан̃че хоти, йасмим̣ габбхе чӣварам̣ никкхиттам̣, тасмим̣ габбхе ваттхаббам̣, хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитаббам̣.

удоситоти йа̄на̄дӣнам̣ бхан̣д̣а̄нам̣ са̄ла̄. па̄са̄доти дӣгхапа̄са̄до. хаммийанти мун̣д̣аччхаданапа̄са̄до. на̄ва̄ пана тхалам̣ а̄ропетва̄ никкхитта̄пи хоти, самудде т̣хита̄пи. саче екакуласса на̄ва̄ хоти, антона̄ва̄йа чӣварам̣ никкхипитва̄ антона̄ва̄йа ваттхаббам̣. на̄на̄куласса на̄ва̄ хоти на̄на̄габбха̄ на̄на̄оварака̄, йасмим̣ овараке чӣварам̣ никкхиттам̣, тасмим̣ ваттхаббам̣, чӣварасса хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитаббам̣.

ат̣т̣оти пат̣ира̄джа̄дӣнам̣ пат̣иба̄ханаттхам̣ ит̣т̣хака̄хи като бахалабхиттико чатупан̃чабхӯмико патиссайависесо. ма̄л̣оти екакӯт̣асан̇гахито чатурассапа̄са̄до. имесу пана удосита̄дӣсу ма̄л̣апарийоса̄несу нивесане вуттанайенева виниччхайо ведитаббо. нивесананти пана удосита̄дӣнам̣ васена аката̄йа патиссайавикатийа̄ адхивачанам̣.

а̄ра̄мо на̄ма пуппха̄ра̄мапхала̄ра̄ма̄дико. саче екакуласса а̄ра̄мо хоти париккхитто ча, антоа̄ра̄ме чӣварам̣ никкхипитва̄ антоа̄ра̄ме ваттхаббам̣. саче апариккхитто, чӣварасса хаттхапа̄са̄ на виджахитаббам̣. саче на̄на̄куласса а̄ра̄мо хоти париккхитто ча, два̄рамӯле ва̄ ваттхаббам̣, два̄рамӯласса хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитаббам̣. апариккхитто че, чӣварасса хаттхапа̄са̄ на виджахитаббам̣.

саттхо на̄ма джан̇гхасаттхасакат̣асаттха̄наман̃н̃атаро. саче екакуласса саттхо хоти, саттхе чӣварам̣ никкхипитва̄ пурато ва̄ паччхато ва̄ саттаббхантара̄ на виджахитабба̄, пассато аббхантарам̣ на виджахитаббам̣. аббхантарам̣ на̄ма ат̣т̣хавӣсатихаттхам̣ хоти. саче гаччханто саттхо сакат̣е ва̄ бхагге, гон̣е ва̄ нат̣т̣хе антара̄ чхиджджати, йасмим̣ кот̣т̣ха̄се чӣварам̣ никкхипитаббам̣, таттха васитаббам̣. саче на̄на̄куласса хоти, саттхе чӣварам̣ никкхипитва̄ чӣварасса хаттхапа̄са̄ на виджахитаббам̣.

кхеттакхалесу а̄ра̄ме вуттасадисова виниччхайо. думети руккхамӯле. саче екакуласса руккхамӯлам̣ хоти, йам̣ маджджханхикака̄ле саманта̄ чха̄йа̄ пхарати, тасмим̣ т̣ха̄не авирал̣е падесе тасса чха̄йа̄йа пхут̣т̣хока̄сасса анто ева никкхипитаббам̣. саче вирал̣аса̄кхасса пана руккхасса а̄тапена пхут̣т̣хока̄се т̣хапети, арун̣уггамане саче со бхиккху тасса хаттхапа̄се на хоти, ан̃н̃асмим̣ ва̄ т̣ха̄не тасса чха̄йа̄йапи хоти, ниссаггийам̣ хотийева. на̄на̄куласса че хоти, чӣварасса хаттхапа̄са̄ на виджахитаббам̣.

аджджхока̄се пана вин̃джха̄т̣авӣа̄дӣсу аран̃н̃есупи самуддамаджджхе маччхабандха̄нам̣ агаманапатхесу дӣпакесупи чӣварам̣ т̣хапетва̄ тато саманта̄ саттаббхантаре падесе йаттха каттхачи васитаббам̣. саче саттаббхантарато кесаггаматтампи атиккамитва̄ арун̣ам̣ ут̣т̣хапети, ниссаггийам̣ хоти.

еттха пана па̄л̣ийам̣ ‘‘га̄мо екӯпача̄ро на̄нӯпача̄ро’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 477) ависесена ма̄тикам̣ никкхипитва̄пи га̄манивесанаудоситакхеттадхан̃н̃акаран̣аа̄ра̄мавиха̄ра̄нам̣ екӯпача̄рана̄нӯпача̄рата̄ ‘‘га̄мо екӯпача̄ро на̄ма екакуласса га̄мо хоти париккхитто ча апариккхитто ча̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 478) париккхитта̄париккхиттавасена вибхатта̄. ат̣т̣ама̄л̣апа̄са̄дахаммийана̄ва̄саттхаруккхамӯлааджджхока̄са̄нампи евам̣ аватва̄ ‘‘екакуласса ат̣т̣о хоти, на̄на̄куласса ат̣т̣о хотӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 484) найена екакулана̄на̄кулавасена ча анте ‘‘аджджхока̄со екӯпача̄ро на̄ма ага̄маке аран̃н̃е саманта̄ саттаббхантара̄ екӯпача̄ро, тато парам̣ на̄нӯпача̄ро’’ти (па̄ра̄. 494) ча евам̣ екӯпача̄рана̄нӯпача̄рата̄ вибхатта̄. тасма̄ га̄ма̄дӣсу париккхиттам̣ екӯпача̄рам̣, апариккхиттам̣ на̄нӯпача̄ранти ча ат̣т̣а̄дӣсу йам̣ екакуласса, там̣ екӯпача̄рам̣ на̄на̄куласса на̄нӯпача̄ранти ча гахетаббам̣. аджджхока̄сападе вуттанайена гахетаббам̣.

бхиккхусаммутийа̄н̃н̃атра̄ти йам̣ гила̄насса бхиккхуно чӣварам̣ а̄да̄йа паккамитум̣ асакконтасса н̃аттидутийена каммена авиппава̄сасаммути дӣйати, там̣ т̣хапетва̄ти аттхо. ладдхасаммутикасса пана йа̄ва рого на вӯпасаммати, тасмим̣ вӯпасанте ан̃н̃о ва̄ куппати, ана̄паттийева.

49. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, кан̣д̣уппат̣иччха̄дим̣ йа̄ва а̄ба̄дха̄ адхит̣т̣ха̄тум̣, тато парам̣ викаппетум̣. вассикаса̄т̣икам̣ васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣, тато парам̣ викаппету’’нти (маха̄ва. 358) вуттатта̄ рогапарийанта̄ кан̣д̣уппат̣иччха̄ди, васса̄напарийанта̄ вассикаса̄т̣ика̄ти аттхо. сеса̄ти тичӣвара̄дайо ка̄лавасена апарийантика̄ти аттхо.

50. паччаттхаран̣а̄диттайам̣ садасампи адасампи раттампи араттампи а̄дин̣н̣акаппампи ана̄дин̣н̣акаппампи лаббхатӣти аттхо. нисӣдананти нисӣданан̃ча раттам̣ ана̄дин̣н̣акаппан̃ча лаббхатӣти адхиппа̄йо. паччаттхаран̣апариккха̄рамукхапун̃чханачол̣а̄ни пана нӣлампи пӣтакампи лохитакампи пуппхадаса̄дикампи ват̣т̣анти, тасма̄ ‘‘садасампӣ’’тиа̄ди вуттам̣. еварӯпам̣ пана нива̄сетум̣ ва̄ па̄рупитум̣ ва̄ на ват̣т̣ати, кевалам̣ паччаттхаран̣а̄дивасена адхит̣т̣ха̄наматтам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати.

51. тичӣварам̣ кан̣д̣уппат̣иччха̄ди вассикаса̄т̣ика̄ти идам̣ пана сесачӣварапан̃чакам̣ адасам̣ раджитам̣йева каппати, тан̃ча а̄дин̣н̣акаппамева̄ти аттхо. садасам̣ва нисӣдананти идам̣ пана пуббе ‘‘садасампӣ’’ти еттха вуттатта̄ адасампи нисӣданам̣ ват̣т̣атӣти саммоханива̄ран̣аттхам̣ вуттанти ваданти.

52. анадхит̣т̣хитанти тичӣвара̄дивасена анадхит̣т̣хитам̣. аниссат̣т̣хам̣ на̄ма ан̃н̃есам̣ ависсаджджитам̣, там̣ пана викаппетва̄ парибхун̃джитаббанти аттхо.

ида̄ни викаппанупагасса пама̄н̣ам̣ хет̣т̣химапариччхедена дассетум̣ ‘‘хаттхадӣгха’’нтиа̄дима̄ха. таттха ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, а̄йа̄мена ат̣т̣хан̇гулам̣ сугатан̇гулена чатуран̇гулавиттхатам̣ паччхимам̣ чӣварам̣ викаппету’’нти (маха̄ва. 358) вуттатта̄ дӣгхато екахаттхам̣ путхулато упад̣д̣хахаттхам̣ викаппетаббанти адхиппа̄йо.

53. тичӣварасса̄ти винайатичӣварасса, на дхутан̇гатичӣварасса. тасса пана имесу навасу чӣвараттайамева лаббхати, на ан̃н̃ам̣ лаббхати. саббаметанти саббам̣ адхит̣т̣ха̄навидха̄нан̃ча парихаран̣авидха̄нан̃ча̄ти аттхо. париккха̄рачол̣ийо саббанти тичӣвара̄дикам̣ нававидхампи чӣварам̣. татха̄ ватва̄ти ‘‘париккха̄рачол̣а’’нти ватва̄. адхит̣т̣хатӣти адхит̣т̣ха̄ти. ким̣ пана тичӣварам̣ париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ ват̣т̣атӣти? а̄ма ват̣т̣ати, ‘‘париккха̄рачол̣ам̣ на̄ма па̄т̣еккам̣ нидха̄намукхаметанти тичӣварам̣ париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. удоситасиккха̄паде пана тичӣварам̣ адхит̣т̣хахитва̄ парихарантасса париха̄ро вутто’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) вуттам̣, тасма̄ тичӣварам̣ париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣хахантена паччуддхаритва̄ пуна адхит̣т̣ха̄таббам̣.

54. ида̄ни етесам̣ адхит̣т̣ха̄навиджахана̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘аччхедависсаджджанага̄хавиббхама̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха аччхедоти чора̄дӣхи аччхинданам̣. виссаджджананти ан̃н̃есам̣ да̄нам̣. катхам̣ пана диннам̣, катхам̣ гахитам̣ судиннам̣ суггахитан̃ча хотӣти? саче ‘‘идам̣ туйхам̣ деми дада̄ми даджджа̄ми он̣оджеми париччаджа̄ми ниссаджджа̄ми виссаджджа̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘иттханна̄масса деми…пе… виссаджджа̄мӣ’’ти ва̄ вадати, саммукха̄пи параммукха̄пи диннам̣йева хоти. ‘‘туйхам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти вутте ‘‘майхам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти вадати, судиннам̣ суггахитан̃ча. ‘‘тава сантакам̣ карохи, тава сантакам̣ хоту, тава сантакам̣ кариссатӣ’’ти вутте ‘‘мамасантакам̣ кароми, мама сантакам̣ хоту, мама сантакам̣ карисса̄мӣ’’ти вадати, дуддиннам̣ дуггахитан̃ча. саче пана ‘‘тава сантакам̣ карохӣ’’ти вутте ‘‘са̄дху, бханте, майхам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти ган̣ха̄ти, суггахитам̣.

га̄хоти висса̄сагга̄хо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.131). со пана евам̣ ведитаббо – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃чахан̇гехи саманна̄гатасса висса̄сам̣ гахетум̣. сандит̣т̣хо ча хоти, самбхатто ча, а̄лапито ча, джӣвати ча, джа̄на̄ти ча ‘гахите ме аттамано бхависсатӣ’’’ти (маха̄ва. 356). таттха сандит̣т̣хоти дит̣т̣хаматтакамитто. самбхаттоти дал̣хамитто. а̄лапитоти ‘‘мама сантакам̣ йам̣ иччхаси, там̣ ган̣хеййа̄си, а̄пуччхитва̄ гахан̣е ка̄ран̣ам̣ наттхӣ’’ти вутто. джӣватӣти анут̣т̣ха̄насеййа̄йа сайитопи йа̄ва джӣвитиндрийупаччхедам̣ на па̄пун̣а̄ти. гахите ча аттаманоти гахите ча тут̣т̣хачитто. еварӯпасса сантакам̣ ‘‘гахите ме аттамано бхависсатӣ’’ти джа̄нантена гахетум̣ ват̣т̣ати. анавасесапарийа̄да̄навасена чета̄ни пан̃ча ан̇га̄ни вутта̄ни, висса̄сагга̄хо пана тӣхи ан̇гехи рухати. катхам̣? сандит̣т̣хо джӣвати гахите аттамано, самбхатто джӣвати гахите аттамано, а̄лапито джӣвати гахите аттаманоти евам̣.

йо пана джӣвати, на ча гахите аттамано хоти, тасса сантакам̣ висса̄сабха̄вена гахитампи пуна да̄таббам̣. дадантена матакадханам̣ та̄ва йе тасса дхане иссара̄ гахат̣т̣ха̄ ва̄ паббаджита̄ ва̄, тесам̣ да̄таббам̣. йо пана пат̣хамам̣йева ‘‘сут̣т̣ху катам̣ тайа̄ мама сантакам̣ ган̣хантена̄’’ти вачӣбхедена ва̄ читтуппа̄даматтена ва̄ анумодитва̄ паччха̄ кеначи ка̄ран̣ена купито, со пачча̄хара̄петум̣ на лабхати. йопи ада̄тука̄мо, читтена пана адхива̄сети, на кин̃чи вадати, сопи пуна пачча̄хара̄петум̣ на лабхати. йо пана ‘‘майа̄ тумха̄кам̣ сантакам̣ гахита’’нти ва̄ ‘‘парибхутта’’нти ва̄ вутте на̄дхива̄сети, ‘‘пат̣идехӣ’’ти бхан̣ати, со пачча̄хара̄петум̣ лабхати.

виббхама̄ти имина̄ бхиккхунийа̄йева адхит̣т̣ха̄навиджаханам̣ гахитам̣ хоти. са̄ пана йада̄ виббхамати, тада̄ ассаман̣ӣ хоти. бхиккху пана виббхамантопи йа̄ва сиккхам̣ на паччаккха̄ти, та̄ва бхиккхуйева̄ти адхит̣т̣ха̄нам̣ на виджахатӣти. лин̇гасиккха̄ти лин̇гапариваттанан̃ча сиккха̄паччаккха̄нан̃ча̄ти аттхо. саббесӯти навасу чӣваресу. адхит̣т̣ха̄навийогака̄ран̣а̄ти адхит̣т̣ха̄навиджаханака̄ран̣а̄, имесу ан̃н̃атарена адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти аттхо.

кин̃ча бхиййо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) – тичӣварасса пана виниббиддхачхиддан̃ча адхит̣т̣ха̄навиджаханам̣ каротӣти аттхо. таттха сан̇гха̄т̣иуттара̄сан̇га̄нам̣ дӣгхантато видаттхиппама̄н̣асса тирийантато ат̣т̣хан̇гулаппама̄н̣асса падесасса орато канит̣т̣хан̇гулинакхапит̣т̣хиппама̄н̣акам̣ чхиддам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ бхиндати. антарава̄сакасса дӣгхантато видаттхиппама̄н̣ассева тирийантато чатуран̇гулаппама̄н̣асса падесасса орато чхиддам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ бхиндати, парато пана на бхиндати. тасма̄ чхидде джа̄те тичӣварам̣ атирекачӣварам̣ хоти, сӯчикаммам̣ катва̄ пуна адхит̣т̣ха̄таббам̣. итаресам̣ пана чхиддена виджаханам̣ на̄ма наттхи. йо пана тичӣварепи дуббалат̣т̣ха̄не пат̣хамам̣ аггал̣ам̣ датва̄ паччха̄ дуббалат̣т̣ха̄нам̣ чхиндитва̄ апанети, адхит̣т̣ха̄нам̣ на бхиджджати. ман̣д̣алапариваттанепи есева найо. йо пана убхо кот̣ийо маджджхе каронто саче пат̣хамам̣ чхиндитва̄ паччха̄ гхат̣ети, адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати, атха гхат̣етва̄ чхиндати, на виджахати. раджакехи дхова̄петва̄ сетакам̣ каронтасса̄пи на виджахати ева.

55. ида̄ни акаппийачӣвара̄ни дассетум̣ ‘‘кусава̄капхалака̄нӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха кусачӣрам̣ (маха̄ва. 371; маха̄ва. ат̣т̣ха. ) на̄ма кусе гантхетва̄ катачӣварам̣. ва̄качӣрам̣ на̄ма та̄паса̄нам̣ ваккалам̣. пхалакачӣрам̣ на̄ма пхалака̄ни сиббитва̄ катачӣварам̣. кесакамбаланти кесехи тантам̣ ва̄йитва̄ катакамбалам̣. ва̄лакамбаланти чамарава̄лехи ва̄йитва̄ катакамбалам̣. улӯкапаккханти улӯкасакун̣асса паккхехи катанива̄санам̣. аджинаккхипанти саломам̣ сакхурам̣ аджинамигачаммам̣. имесу саттасу ваттхесу йам̣ кин̃чи дха̄райато тхуллаччайанти аттхо. йатха̄ имесу тхуллаччайам̣, татха̄ аккана̄л̣ам̣ нива̄сентасса. аккана̄л̣ам̣ на̄ма аккадан̣д̣е ва̄ка̄дӣхи гантхетва̄ катачӣварам̣. ‘‘на бхиккхаве аккана̄л̣ам̣ нива̄сетаббам̣, йо нива̄сеййа, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (маха̄ва. 371) хи вуттам̣.

56. кадалеракаккадуссе поттхаке ча̄пӣти еттха кадалиеракааккамакачива̄кехи ката̄ни ваттха̄ни евам̣ вутта̄нӣти ведитабба̄ни. етесу поттхакойева па̄л̣ийам̣ а̄гато, итара̄ни таггатикатта̄ ат̣т̣хакатха̄су пат̣иккхитта̄ни. имесу чатӯсупи дуккат̣амева. ‘‘на бхиккхаве наггийам̣ титтхийасама̄да̄нам̣ сама̄дийитаббам̣, йо сама̄дийеййа, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (маха̄ва. 370) вуттатта̄ наггийампи на каппати ева. саббамева нӣлакам̣ саббанӣлакам̣. евам̣ сесесупи. еттха нӣлам̣ ума̄пуппхаван̣н̣ам̣ хоти. ман̃джет̣т̣хакам̣ ман̃джет̣т̣хакаван̣н̣амева. пӣтакам̣ кан̣ика̄рапуппхаван̣н̣ам̣. лохитакам̣ джайасуманапуппхаван̣н̣ам̣. кан̣хакам̣ адда̄рит̣т̣хакаван̣н̣ам̣.

57. маха̄ран̇гам̣ на̄ма сатападипит̣т̣хиван̣н̣ам̣. маха̄на̄мам̣ на̄ма раттасамбхиннаван̣н̣ам̣ хоти. падумапуппхаван̣н̣антипи вуттам̣, мандараттанти аттхо. тирӣт̣акети руккхатаче. аччхиннадӣгхадасакети саббасо аччхиннадасаке ча маджджхе чхиннадасаке ча̄ти аттхо. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сиббитва̄ катадасам̣ пхаладасам̣ на̄ма. кетакапуппха̄дипуппхасадиса̄хи даса̄хи йуттам̣ пуппхадасам̣ на̄ма. етесупи ‘‘поттхаке ча̄пӣ’’ти еттха вуттаапи-саддена дуккат̣анти ведитаббам̣. татха̄ти йатха̄ етесу кадалидусса̄дӣсу пуппхадаса̄васа̄несу дуккат̣ам̣, татха̄ кан̃чукавет̣ханесупи йам̣ кин̃чи дха̄рентасса дуккат̣анти аттхо.

етесу пана айам̣ виниччхайо (маха̄ва. ат̣т̣ха. 372) – саббанӣлака̄дӣни раджана̄ни ваметва̄ пуна раджитва̄ дха̄ретабба̄ни, на сакка̄ че ваметум̣, паччаттхаран̣а̄дӣни ва̄ ка̄ретабба̄ни, типат̣т̣ачӣварасса маджджхе ва̄ да̄табба̄ни. аччхиннадасака̄дӣни даса̄ чхиндитва̄ дха̄ретабба̄ни. кан̃чукам̣ виджат̣етва̄ раджитва̄ парибхун̃джитаббам̣. вет̣ханепи есева найо. тирӣт̣акам̣ па̄дапун̃чханам̣ ка̄таббам̣. саббанти имам̣ вуттаппака̄рам̣ кусачӣра̄дикам̣ акаппийачӣварам̣ аччхинначӣваро лабхатӣти аттхо. вуттампи четам̣ парива̄ре.

‘‘акаппакатам̣ на̄пи раджана̄йа раттам̣,

тена ниваттхо йена ка̄мам̣ ваджеййа;

на часса хоти а̄патти,

со ча дхаммо сугатена десито;

пан̃ха̄ меса̄ кусалехи чинтита̄’’ти. (пари. 481);

айан̃хи пан̃хо аччхинначӣварабхиккхум̣ сандха̄йа вутто, тасма̄ хи йам̣ кин̃чи акаппийачӣварам̣ нива̄сетва̄ ва̄ па̄рупитва̄ ва̄ аччхинначӣваракена ан̃н̃ам̣ парийеситаббам̣. еттха пана ‘‘идха пана, бхиккхаве, манусса̄ ниссӣмагата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ чӣварам̣ денти ‘имам̣ чӣварам̣ иттханна̄масса дема̄’ти, ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, са̄дитум̣, на та̄ва там̣ ган̣анӯпагам̣, йа̄ва на хаттхам̣ гаччхатӣ’’ти (маха̄ва. 259) вуттатта̄ йа̄ва а̄харитва̄ там̣ на диннам̣, ‘‘тумха̄кам̣, бханте, чӣварам̣ уппанна’’нти пахин̣итва̄ ва̄ на̄рочитам̣, та̄ва ган̣анам̣ на упети, анадхит̣т̣хитам̣ ват̣т̣ати. паттепи есева найо. а̄нетва̄ динне ва̄ а̄рочите ва̄ париха̄ро наттхи, даса̄хам̣ адхит̣т̣ха̄таббам̣. чӣваравиниччхайо.

чӣвараниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. раджананиддесаван̣н̣ана̄

58. ида̄ни тесам̣ чӣвара̄нам̣ раджанавидха̄нам̣ дассетум̣ ‘‘раджана̄ни ча̄’’ти вуттам̣. таттха ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, чха раджана̄ни мӯлараджанам̣ кхандхараджанам̣ тачараджанам̣ паттараджанам̣ пуппхараджанам̣ пхалараджана’’нти (маха̄ва. 344) евам̣ бхагавата̄ анун̃н̃а̄татта̄ ‘‘чхаппака̄ра̄ни анун̃н̃а̄та̄ни саттхуна̄’’ти вуттам̣.

59. таттха мӯлети мӯлараджанети аттхо. халиддим̣ виваджджийа саббам̣ лаббханти самбандхо. евам̣ сесесупи. тун̇гаха̄рако на̄ма еко сакан̣т̣акаруккхо, тасса харита̄лаван̣н̣ам̣ кхандхараджанам̣ хоти. гихипарибхуттам̣ пана аллипаттена екава̄рам̣ раджитум̣ ват̣т̣ати. пхалараджане акаппийам̣ на̄ма наттхи, саббам̣ ват̣т̣атӣти. раджанавиниччхайо.

раджананиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. паттаниддесаван̣н̣ана̄

60. ида̄ни бха̄джанавикатим̣ дассетум̣ ‘‘патто ча̄’’ти уддхат̣ам̣. еттха пана пат̣хамага̄тха̄ сувин̃н̃еййа̄.

61. дутийе ‘‘магадхана̄л̣идвайатан̣д̣уласа̄дхита’’нти ваттаббе вибхаттилопам̣ акатва̄ га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ ‘‘магадхе на̄л̣идвайатан̣д̣уласа̄дхита’’нти вуттам̣, пачитанти аттхо. еттха (па̄ра̄. 602; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.602; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. паттасиккха̄падаван̣н̣ана̄) магадхана̄л̣и на̄ма ад̣д̣хатерасапалам̣ ган̣ха̄ти. одананти еттха саббаппака̄расампаннам̣ авасса̄витоданам̣ гахетаббам̣. оданасса чатуттхабха̄гаппама̄н̣ам̣ на̄тигханам̣ на̄титанукам̣ хаттхаха̄рийамуггасӯпан̃ча а̄лопасса а̄лопасса анурӯпам̣ йа̄ва чаримака̄лопаппахонакам̣ маччхамам̣са̄дибйан̃джанан̃ча йо патто ган̣ха̄ти, со уккат̣т̣хо на̄ма̄ти аттхо. саппителатаккарасакан̃джика̄дӣни пана ган̣анӯпага̄ни на хонти, та̄ни хи оданагатика̄нева хонти, нева ха̄петум̣, на вад̣д̣хетум̣ сакконти. еваметам̣ саббам̣ паккхиттам̣ саче паттасса хет̣т̣химара̄джисамам̣ тит̣т̣хати, суттена ва̄ хӣрена ва̄ чхиндантасса суттасса ва̄ хӣрасса ва̄ хет̣т̣химантам̣ пхусати, айам̣ уккат̣т̣хо на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ атиккамитва̄ тхӯпӣкатам̣ тит̣т̣хати, айам̣ уккат̣т̣хомако на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ на сампа̄пун̣а̄ти, антогатамева хоти, айам̣ уккат̣т̣хуккат̣т̣хо на̄ма патто.

62. ‘‘маджджхимо на̄ма патто на̄л̣икоданам̣ ган̣ха̄тӣ’’ти вуттатта̄ ‘‘маджджхимо тассупад̣д̣хо ва̄’’ти вуттам̣. еттха̄пи вуттаппака̄рена маджджхимо маджджхимомако маджджхимуккат̣т̣хоти паттаттикам̣ ведитаббам̣. ‘‘омако на̄ма патто паттходанам̣ ган̣ха̄тӣ’’ти (па̄ра̄. 602) вачанато ‘‘татопад̣д̣хо’’ти вуттам̣. магадхана̄л̣ийа̄ упад̣д̣хана̄л̣икоданан̃ча тадӯпийам̣ сӯпам̣ бйан̃джанан̃ча ган̣ха̄ти, со омако на̄ма. идха̄пи омако омакомако омакуккат̣т̣хоти паттаттикам̣ ведитаббам̣. имесу пана навасу паттесу уккат̣т̣хуккат̣т̣хо ча омакомако ча апатто. етесу адхит̣т̣ха̄таббакиччам̣ наттхи, сеса̄ сатта патта̄ адхит̣т̣ха̄табба̄, викаппетабба̄ ча̄ти аттхо.

63. атирекапаттоти (па̄ра̄. 601) анадхит̣т̣хито авикаппито. сакоти сасантако. каппоти каппийо. айамеветтха сан̇кхепо – йо патто ка̄кан̣икаматтасса̄пи мӯласса да̄таббасса наттхита̄йа сако. айопатто пан̃чахи па̄кехи маттика̄патто двӣхи па̄кехи паккатта̄ каппо. со даса̄хапарамам̣ ка̄лам̣ анадхит̣т̣хито авикаппито дха̄реййоти.

64. аччхеда̄дайо чӣваре вуттаппабхеда̄йева. чхиддена̄ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.608; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. паттасиккха̄падаван̣н̣ана̄) еттха йасса паттасса мукхават̣т̣ито хет̣т̣ха̄ дван̇гулаппадесе йена чхиддена кан̇гуситтхам̣ никкхамати, таттакена чхиддена бхиджджати. тасмим̣ пана айачун̣н̣а̄дӣхи пат̣ипа̄катике кате даса̄хаббхантаре пуна адхит̣т̣ха̄таббам̣. патта̄дхит̣т̣ха̄намуджджхатӣти патто адхит̣т̣ха̄нам̣ уджджхати.

65. ида̄ни парихаран̣авидхим̣ дассетум̣ ‘‘паттам̣ на пат̣иса̄меййа содака’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. содакам̣ (чӯл̣ава. 254) паттам̣ на пат̣иса̄меййа, а̄тапе ча содакам̣ паттам̣ на отапети адхиппа̄йо. на нидахети нирудакам̣ катва̄пи атика̄лам̣ на нидахети адхиппа̄йо. бхумйа̄ти бхӯмийам̣. на т̣хапети тат̣т̣ика̄чаммакхан̣д̣а̄дӣсу йена кеначи анаттхата̄йа пам̣сусаккхарамисса̄йа бхӯмийа̄ на т̣хапеййа̄ти аттхо. но ча лаггайети еттхапи на̄гаданта̄дӣсу (чӯл̣ава. 254) йаттха каттхачи лаггантасса дуккат̣амева.

66. мид̣д̣хантети (чӯл̣ава. 254; чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 254) мид̣д̣хапарийанте. саче пана париваттетва̄ таттхева патит̣т̣ха̄ти, еварӯпа̄йа виттхин̣н̣а̄йа мид̣д̣хийа̄ аббхантарапариччхеде т̣хапетум̣ ват̣т̣ати, на парийанте. парибхан̣д̣антети ба̄хирапассе ката̄йа танукамид̣д̣хийа̄ антети аттхо. ан̇ке ва̄ти (чӯл̣ава. 254) двиннам̣ ӯрӯнам̣ маджджхе. еттха пана ам̣сабаддхаке ам̣сакӯт̣е лаггетва̄ ан̇ке т̣хапетум̣ ват̣т̣ати, на итаратха̄. а̄тапаттакети чхатте. еттха бхаттапӯропи ам̣сакӯт̣е лаггитапаттопи т̣хапетум̣ на ват̣т̣ати.