50. випассана̄ниддесаван̣н̣ана̄

471-2. на̄марӯпам̣ париггайха̄ти еттха (висуддхи. 2.662 а̄дайо) на̄марӯпапариггахам̣ ка̄тука̄мена та̄ва т̣хапетва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ авасесесу йам̣ кин̃чи джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа витакка̄дӣни джха̄нан̇га̄ни ча там̣сампайутте ча пхасса̄дайо дхамме лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄навасена париччхиндитва̄ ‘‘саббаметам̣ а̄рамман̣а̄бхимукхам̣ наманато наманат̣т̣хена на̄ма’’нти ваваттхапетаббам̣. тато тасса паччайам̣ парийесанто ‘‘хадайаваттхум̣ нисса̄йа ваттатӣ’’ти пассати, пуна ваттхусса паччайабхӯта̄ни ча упа̄да̄рӯпа̄ни ча пасситва̄ ‘‘идам̣ саббам̣ руппанато вика̄ра̄паттито рӯпа’’нти паригган̣ха̄ти. пуна тадубхайам̣ ‘‘наманалаккхан̣ам̣ на̄мам̣, руппаналаккхан̣ам̣ рӯпа’’нти евам̣ сан̇кхепато на̄марӯпам̣ ваваттхапети. идам̣ саббам̣ саматхайа̄никавасена вуттам̣. випассана̄йа̄нико пана чатудха̄туваваттха̄намукхена бхӯтупа̄да̄йарӯпа̄ни париччхиндитва̄ ‘‘саббаметам̣ руппанато рӯпа’’нти пассати. тато евам̣ париччхиннарӯпасса чаккха̄дӣни нисса̄йа паваттама̄на̄ арӯпадхамма̄пи а̄па̄тхама̄гаччханти. тато саббепи те арӯпадхамме наманалаккхан̣ена екато катва̄ ‘‘етам̣ на̄ма’’нти пассати. со ‘‘идам̣ на̄мам̣, идам̣ рӯпа’’нти дведха̄ ваваттхапети. евам̣ ваваттхапетва̄ ‘‘на̄марӯпато уддхам̣ ан̃н̃о сатто ва̄ пуггало ва̄ посо ва̄ дево ва̄ брахма̄ ва̄ наттхӣ’’ти пассати.

йатха̄хи ан̇гасамбха̄ра̄, хоти саддо ратхо ити;

евам̣ кхандхесу сантесу, хоти саттоти саммути. (сам̣. ни. 1.171);

евамева пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу сати сатто, пуггалоти ва̄ воха̄раматто хотӣти евама̄дина̄ найена на̄марӯпа̄нам̣ йа̄тха̄вадассанасан̇кха̄тена дит̣т̣хивисуддхибхӯтена н̃а̄н̣ена на̄марӯпам̣ париггайха̄ти аттхо.

тато тасса ча паччайанти пуна тасса на̄марӯпасса паччайам̣ париггайха̄ти аттхо. вуттанайена на̄марӯпам̣ паригган̣хитва̄ ‘‘ко ну кхо имасса хетӯ’’ти парийесанто ахетува̄дависамахетува̄десу досам̣ дисва̄ рогам̣ дисва̄ тасса нида̄насамут̣т̣ха̄нам̣ парийесанто веджджо вийа тасса хетун̃ча паччайан̃ча парийесанто авиджджа̄ тан̣ха̄ упа̄да̄нам̣ камманти име чатта̄ро дхамме на̄марӯпасса уппа̄дапаччайатта̄ ‘‘хетӯ’’ти ча а̄ха̄рам̣ упаттхамбханасса паччайатта̄ ‘‘паччайо’’ти ча пассати. ‘‘имасса ка̄йасса авиджджа̄дайо тайо дхамма̄ ма̄та̄ вийа да̄ракасса упаниссайа̄ хонти, каммам̣ пита̄ вийа путтасса джанакам̣, а̄ха̄ро дха̄ти вийа да̄ракасса сандха̄рако’’ти евам̣ рӯпака̄йасса паччайапариггахам̣ катва̄ пуна ‘‘чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄ (сам̣. ни. 2.43) найена на̄мака̄йассапи хетупаччайам̣ паригган̣ха̄ти.

евам̣ паригган̣ханто ‘‘атӣта̄на̄гата̄пи дхамма̄ евамева паваттантӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ кароти. тасса йа̄ са̄ пуббантам̣ а̄раббха ‘‘ахосим̣ ну кхо ахам̣ атӣтамаддха̄нам̣, на ну кхо ахосим̣, ким̣ ну кхо, катхам̣ ну кхо, ким̣ хутва̄ ким̣ ахосим̣ ну кхо ахам̣ атӣтамаддха̄на’’нти пан̃чавидха̄ вичикиччха̄ вутта̄, йа̄пи апарантам̣ а̄раббха ‘‘бхависса̄ми ну кхо ахам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, на ну кхо, ким̣ ну кхо, катхам̣ ну кхо, ким̣ хутва̄ ким̣ бхависса̄ми ну кхо ахам̣ ана̄гатамаддха̄на’’нти пан̃чавидха̄ вутта̄, йа̄пи етарахи ва̄ пана паччуппаннам̣ аддха̄нам̣ а̄раббха ‘‘аджджхаттам̣ катхам̣катхӣ хоти, ахам̣ ну кхосми, но ну кхосми, ким̣ ну кхосми, катхам̣ ну кхосми, айам̣ ну кхо сатто куто а̄гато, со кухим̣ га̄мӣ бхависсатӣ’’ти чхаббидха̄ вичикиччха̄ вутта̄, та̄ сабба̄пи пахӣйанти. евам̣ паччайапариггахан̣ена тӣсу аддха̄су кан̇кхам̣ витаритва̄ т̣хитам̣ н̃а̄н̣ам̣ ‘‘кан̇кха̄витаран̣ависуддхӣ’’типи ‘‘дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣а’’нтипи ‘‘самма̄дассана’’нтипи вуччати.

еттха пана тиссо локийапарин̃н̃а̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄ паха̄напарин̃н̃а̄ти. таттха ‘‘руппаналаккхан̣ам̣ рӯпам̣, ведайиталаккхан̣а̄ ведана̄’’ти евам̣ тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ паччатталаккхан̣асаллаккхан̣авасена паватта̄ пан̃н̃а̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄на̄ма. ‘‘рӯпам̣ аниччам̣, ведана̄ аничча̄’’тиа̄дина̄ тесам̣йева дхамма̄нам̣ са̄ман̃н̃алаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ лаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄пан̃н̃а̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄ на̄ма. тесу евам̣ пана дхаммесу ниччасан̃н̃а̄дипаджаханавасена паватта̄ лаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄ паха̄напарин̃н̃а̄ на̄ма. таттха сан̇кха̄рапариггахато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва паччайапариггаха̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа бхӯми. кала̄пасаммасанато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва удайаббайа̄нупассана̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄йа бхӯми. бхан̇га̄нупассанато пат̣т̣ха̄йа паха̄напарин̃н̃а̄йа бхӯми. тато пат̣т̣ха̄йа хи ‘‘аниччато анупассанто ниччасан̃н̃ам̣ паджахати, дуккхато анупассанто сукхасан̃н̃ам̣, анаттато анупассанто аттасан̃н̃ам̣, ниббинданто нандим̣, вираджджанто ра̄гам̣, ниродхенто самудайам̣, пат̣иниссаджджанто а̄да̄нам̣ паджахатӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.52) евам̣ паджаханто ниччасан̃н̃а̄дипаха̄наса̄дхика̄нам̣ саттаннам̣ анупассана̄нам̣ а̄дхипаччам̣ хоти. ити има̄су парин̃н̃а̄су сан̇кха̄рапариччхедасса чева паччайапариггахасса ча са̄дхитатта̄ имина̄ йогина̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄ адхигата̄ хоти.

пуна ‘‘йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ рӯпам̣ хутва̄ абха̄вато аниччам̣, удайаббайаппат̣ипӣл̣итатта̄ дуккхам̣, авасаваттитта̄ анатта̄. йа̄ ка̄чи ведана̄, йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄, йе кечи сан̇кха̄ра̄, йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ хутва̄ абха̄вато аниччам̣, удайаббайаппат̣ипӣл̣итатта̄ дуккхам̣, авасаваттитта̄ анатта̄’’ти евама̄дина̄ найена кала̄пасаммасанам̣ кароти. идам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄на сан̇кха̄ре саммасанто’’ти.

евам̣ сан̇кха̄ресу аниччадуккхаанаттавасена кала̄пасаммасанам̣ катва̄ пуна сан̇кха̄ра̄нам̣ удайаббайамева пассати. катхам̣? ‘‘авиджджа̄самудайа̄ (пат̣и. ма. 1.50) рӯпасамудайо, тан̣ха̄каммаа̄ха̄расамудайа̄ рӯпасамудайо’ти евам̣ рӯпаккхандхасса паччайасамудайадассанат̣т̣хена рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати, ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи рӯпаккхандхасса удайам̣ пассатӣ’’ти евам̣ пан̃чаха̄ка̄рехи рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати. ‘‘авиджджа̄ниродха̄ рӯпаниродхо, тан̣ха̄каммаа̄ха̄раниродха̄ рӯпаниродхо’ти евам̣ рӯпаккхандхасса паччайаниродхадассанат̣т̣хена рӯпаккхандхасса вайам̣ пассати, випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассантопи рӯпаккхандхасса вайам̣ пассатӣ’’ти евам̣ пан̃чаха̄ка̄рехи вайам̣ пассати. татха̄ ‘‘авиджджа̄самудайа̄ ведана̄самудайо, тан̣ха̄каммапхассасамудайа̄ ведана̄самудайо’’ти ведана̄ккхандхасса, ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассати. ‘‘авиджджа̄ниродха̄ ведана̄ниродхо, тан̣ха̄каммапхассаниродха̄ ведана̄ниродхо’’ти ведана̄ккхандхасса, випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассантопи ведана̄ккхандхасса вайам̣ пассати. евам̣ сан̃н̃а̄ккхандха̄дӣсупи. айам̣ пана висесо – вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса пхассат̣т̣ха̄не на̄марӯпасамудайа̄, на̄марӯпаниродха̄ти йоджетаббам̣. евам̣ екекасмим̣ кхандхе паччайасамудайавасена ча ниббаттилаккхан̣авасена ча паччайаниродхавасена ча випарин̣а̄малаккхан̣авасена ча удайаббайадассанена даса даса катва̄ пан̃н̃а̄са лаккхан̣а̄ни вутта̄ни. тесам̣ васена евам̣ рӯпасса удайо рӯпасса вайоти паччайато чева лаккхан̣ато ча виттха̄рена манасика̄рам̣ кароти.

тассевам̣ карото ‘‘ити кира име дхамма̄ ахутва̄ самбхонти, хутва̄ пат̣ивентӣ’’ти н̃а̄н̣ам̣ висадам̣ хоти. ‘‘евам̣ кира име дхамма̄ ануппанна̄ уппаджджанти, уппанна̄ нируджджхантӣ’’ти ниччам̣ нава̄ва хутва̄ сан̇кха̄ра̄ упат̣т̣хаханти. на кевалан̃ча ниччам̣ нава̄, сӯрийуггамане усса̄вабинду вийа, удакабуббул̣о вийа, удаке дан̣д̣ара̄джи вийа, а̄рагге са̄сапо вийа, виджджуппа̄до вийа ча париттат̣т̣ха̄йино. ма̄йа̄марӣчисупинаала̄тачаккагандхаббанагарапхен̣апин̣д̣акадалиа̄дайо вийа нисса̄ра̄ хутва̄ упат̣т̣хаханти. етта̄вата̄ ча̄нена вайадхаммамева уппаджджати, уппаннан̃ча вайам̣ упетӣти имина̄ а̄ка̄рена самапан̃н̃а̄са лаккхан̣а̄ни пат̣ивиджджхитва̄ т̣хитам̣ удайаббайа̄нупассанам̣ на̄ма пат̣хамам̣ тарун̣авипассана̄н̃а̄н̣ам̣ адхигатам̣ хоти, йасса̄дхигама̄ а̄раддхавипассакоти сан̇кхйам̣ гаччхати.

атхасса а̄раддхавипассакасса кулапуттасса обха̄со н̃а̄н̣ам̣ пӣти пассаддхи сукхам̣ адхимоккхо паггахо упат̣т̣ха̄нам̣ упеккха̄ никантӣти даса випассанупаккилеса̄ уппаджджанти. еттха обха̄со на̄ма випассана̄ккхан̣е н̃а̄н̣асса балаватта̄ лохитам̣ пасӣдати, тена чхавито обха̄со ниббаттати, там̣ дисва̄ айам̣ йогӣ ‘‘магго майа̄ патто’’ти тамева обха̄сам̣ асса̄дети. н̃а̄н̣анти випассана̄н̃а̄н̣амеветам̣, сан̇кха̄ре саммасантасса сӯрам̣ пасаннам̣ хутва̄ паваттама̄нам̣ дисва̄ пуббе вийа ‘‘магго’’ти асса̄дети. пӣтӣти випассана̄пӣти ева. тасса хи тасмим̣ кхан̣е пан̃чавидха̄ пӣти уппаджджати. пассаддхӣти випассана̄пассаддхи. тасмим̣ самайе нева ка̄йачитта̄нам̣ даратхо га̄равата̄ каккхал̣ата̄ акамман̃н̃ата̄ гелан̃н̃ата̄ ван̇ката̄ хоти. сукхам̣ випассана̄сукхамева. тасса кира тасмим̣ самайе сакаласарӣрам̣ т̣хапитават̣т̣и вийа абхисандайама̄нам̣ атипан̣ӣтам̣ сукхам̣ уппаджджати.

адхимоккхо на̄ма випассана̄ккхан̣е паватта̄ саддха̄. тасмим̣ кхан̣е читтачетасика̄нам̣ ативийа паса̄дабхӯта̄ балаватӣ саддха̄ уппаджджати. паггахо на̄ма випассана̄сампайуттам̣ вӣрийам̣. тасмин̃хи кхан̣е аситхиламаначча̄раддхам̣ супаггахитам̣ вӣрийам̣ уппаджджати. упат̣т̣ха̄нанти випассана̄сампайутта̄ сати. тасмин̃хи кхан̣е супат̣т̣хита̄ сати уппаджджати. упеккха̄ти дувидха̄ випассана̄ваджджанавасена. тасмим̣ кхан̣е саббасан̇кха̄раггахан̣е маджджхаттабхӯтавипассанупеккха̄сан̇кха̄там̣ н̃а̄н̣ам̣ балавантам̣ хутва̄ уппаджджати, манодва̄ре а̄ваджджанупеккха̄ ча, са̄ва там̣ там̣ т̣ха̄нам̣ а̄ваджджентасса сӯра̄ тикхин̣а̄ хутва̄ вахати. никанти випассана̄никанти. обха̄са̄дӣсу а̄лайам̣ курума̄на̄ сукхума̄ санта̄ка̄ра̄ никанти уппаджджати. еттха обха̄са̄дайо килесаваттхубхӯтата̄йа ‘‘упаккилеса̄’’ти вутта̄, на акусалатта̄. никанти пана упаккилесо чева килесаваттху ча. пан̣д̣ито пана бхиккху обха̄са̄дӣсу уппаннесу виккхепам̣ агаччханто ‘‘обха̄са̄дайо дхамма̄ на магго, упаккилесавинимуттам̣ пана вӣтхиппат̣ипаннам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ магго’’ти магган̃ча амагган̃ча ваваттхапети. тассевам̣ ‘‘айам̣ магго, айам̣ на магго’’ти н̃атва̄ т̣хитам̣ н̃а̄н̣ам̣ ‘‘магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхӣ’’ти вуччати.

ито пат̣т̣ха̄йа ат̣т̣хавидхасса н̃а̄н̣асса васена сикха̄ппаттам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхи на̄ма хоти. удайаббайа̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ бхан̇га̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ бхайатупат̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ам̣ а̄дӣнава̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ ниббида̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ мун̃читукамйата̄н̃а̄н̣ам̣ пат̣исан̇кха̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣анти има̄ни ат̣т̣ха н̃а̄н̣а̄ни на̄ма. ета̄ни ниббаттетука̄мена йасма̄ упаккилесехи абхибхӯтам̣ хутва̄ лаккхан̣аппат̣иведхам̣ ка̄тум̣ асаматтхам̣ хоти читтам̣, тасма̄ пунапи удайаббайамева пасситаббам̣. удайаббайам̣ пассантасса аниччалаккхан̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ упат̣т̣ха̄ти, удайаббайаппат̣ипӣл̣итатта̄ дуккхалаккхан̣ан̃ча ‘‘дуккхамева ча самбхоти, дуккхам̣ тит̣т̣хати вети ча̄’’ти (сам̣. ни. 1.171) пассато анатталаккхан̣ан̃ча.

еттха ча аниччам̣ аниччалаккхан̣ам̣, дуккхам̣ дуккхалаккхан̣ам̣, анатта̄ анатталаккхан̣анти айам̣ вибха̄го ведитаббо. еттха аниччанти кхандхапан̃чакам̣. касма̄? уппа̄давайан̃н̃атхаттабха̄ва̄ хутва̄ абха̄вато ва̄. ан̃н̃атхаттам̣ на̄ма джара̄, уппа̄давайан̃н̃атхаттам̣ аниччалаккхан̣ам̣, хутва̄ абха̄васан̇кха̄то ва̄ еко а̄ка̄равика̄ро. ‘‘йаданиччам̣ там̣ дуккха’’нти (сам̣. ни. 3.15) вачанато тадева кхандхапан̃чакам̣ дуккхам̣. касма̄? абхин̣хам̣ пат̣ипӣл̣итатта̄. абхин̣хаппат̣ипӣл̣ана̄ка̄ро дуккхалаккхан̣ам̣. ‘‘йам̣ дуккхам̣ таданатта̄’’ти вачанато тадева кхандхапан̃чакам̣ анатта̄. касма̄? авасаваттанато. авасаваттана̄ка̄ро анатталаккхан̣ам̣. има̄нипи тӣн̣и лаккхан̣а̄ни удайаббайам̣ пассантассева а̄рамман̣а̄ни хонти.

пунапи со рӯпа̄рӯпадхаммесу ева ‘‘аничча̄’’тиа̄дина̄ випассати, тасса сан̇кха̄ра̄ лахум̣ лахум̣ а̄па̄тхам̣ гаччханти. тато уппа̄дам̣ ва̄ т̣хитим̣ ва̄ а̄рамман̣ам̣ акатва̄ тесам̣ кхайавайаниродхе ева пассато сати сантит̣т̣хатӣти идам̣ бхан̇га̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ на̄ма. имасса уппа̄дато пат̣т̣ха̄йа асса йогино ‘‘йатха̄ име сан̇кха̄ра̄ пан̃чаккхандха̄ бхиджджанти, евам̣ атӣтепи сан̇кха̄ра̄ бхиджджим̣су, ана̄гатепи бхиджджиссантӣ’’ти ниродхамева пассато сати сантит̣т̣хати, тасса бхан̇га̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ а̄севантасса бахулӣкаронтасса саббабхавайонигатит̣т̣хитисатта̄ва̄сесу саббе сан̇кха̄ра̄ джалитаан̇га̄рака̄суа̄дайо вийа маха̄бхайам̣ хутва̄ упат̣т̣хаханти. етам̣ бхайатупат̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ам̣ на̄ма. тасса там̣ бхайатупат̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ам̣ а̄севантасса саббе бхава̄дайо а̄диттаан̇га̄ра̄ вийа, самусситакхагга̄ вийа паччаттхика̄ аппат̣исаран̣а̄ са̄дӣнава̄ хутва̄ упат̣т̣хаханти. идам̣ а̄дӣнава̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ на̄ма. тасса евам̣ сан̇кха̄ре а̄дӣнавато пассантасса бхава̄дӣсу сан̇кха̄ра̄нам̣ а̄дӣнаватта̄ саббасан̇кха̄ресу уккан̣т̣хана̄ анабхирати уппаджджати. идам̣ ниббида̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ на̄ма. саббасан̇кха̄ресу ниббиндантасса уккан̣т̣хантасса саббасма̄ сан̇кха̄рагата̄ мун̃читука̄мата̄ ниссаритука̄мата̄ва хоти. идам̣ мун̃читукамйата̄н̃а̄н̣ам̣ на̄ма. пуна тасма̄ сан̇кха̄рагата̄ мун̃читум̣ пуна те ева сан̇кха̄ре пат̣исан̇кха̄нупассана̄н̃а̄н̣ена тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ тӣран̣ам̣ пат̣исан̇кха̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ на̄ма, йо евам̣ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре паригган̣ханто тесу анатталаккхан̣асса судит̣т̣хатта̄ ‘‘атта̄’’ти ва̄ ‘‘аттанийа’’нти ва̄ агган̣ханто сан̇кха̄ресу бхайан̃ча нандин̃ча паха̄йа сан̇кха̄ресу уда̄сино хоти маджджхатто, ‘‘аха’’нти ва̄ ‘‘мама’’нти ва̄ на ган̣ха̄ти, саббасан̇кха̄ресу уда̄сино маджджхатто тӣсу бхавесу упеккхако, тасса там̣ н̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣ам̣ на̄ма. там̣ панетам̣ саббасан̇кха̄раппаваттам̣ виссаджджетва̄ нибба̄наниннам̣ нибба̄напаккхандам̣ хоти, но че нибба̄нам̣ сантато пассати, пунаппунам̣ ‘‘аничча’’нти ва̄ ‘‘дуккха’’нти ва̄ ‘‘анатта̄’’ти ва̄ тивидха̄нупассана̄васена сан̇кха̄ра̄рамман̣амева хутва̄ паваттати.

евам̣ тит̣т̣хама̄нан̃ча етам̣ анимитто аппан̣ихито сун̃н̃атоти тин̣н̣ам̣ вимоккха̄нам̣ васена вимоккхамукхабха̄вам̣ а̄паджджитва̄ тит̣т̣хати. тиссо хи анупассана̄ тӣн̣и вимоккхамукха̄нӣти вуччанти. еттха ча аниччато манаси каронто (пат̣и. ма. 1.223-224) адхимоккхабахуло анимиттам̣ вимоккхам̣ пат̣илабхати. дуккхато манаси каронто пассаддхибахуло аппан̣ихитам̣ вимоккхам̣ пат̣илабхати. анаттато манаси каронто ведабахуло сун̃н̃атавимоккхам̣ пат̣илабхати. еттха ча анимитто вимоккхоти анимитта̄ка̄рена нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паватто арийамагго. со хи анимитта̄йа дха̄туйа̄ уппаннатта̄ анимитто, килесехи ча вимуттатта̄ вимоккхо. етенева найена аппан̣ихита̄ка̄рена нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паватто аппан̣ихито, сун̃н̃ата̄ка̄рена нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паватто сун̃н̃атоти ведитаббо. адхигатасан̇кха̄рупеккхасса кулапуттасса випассана̄ сикха̄ппатта̄ хоти. вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ти етадева. етам̣ сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣ам̣ а̄севантасса бха̄вентасса тиккхатара̄ сан̇кха̄рупеккха̄ уппаджджати.

тасса ида̄ни магго уппаджджиссатӣти сан̇кха̄рупеккха̄ сан̇кха̄ре ‘‘аничча̄’’ти ва̄ ‘‘дуккха̄’’ти ва̄ ‘‘анатта̄’’ти ва̄ саммаситва̄ бхаван̇гам̣ отарати. бхаван̇га̄ вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄рупеккха̄йа а̄гатанайенева аничча̄диа̄ка̄рена манаси каритва̄ уппаджджати манодва̄ра̄ваджджанам̣, тадева манаси карото пат̣хамам̣ джаваначиттам̣ уппаджджати, йам̣ ‘‘парикамма’’нти вуччати. таданантарам̣ татхева дутийам̣ джаваначиттам̣ уппаджджати, йам̣ ‘‘упача̄ра’’нти вуччати. таданантарампи татхева уппаджджати джаваначиттам̣, йам̣ ‘‘анулома’’нти вуччати. идам̣ тесам̣ па̄т̣ийеккам̣ на̄мам̣. ависесена пана тивидхаметам̣ а̄севанантипи парикаммантипи упача̄рантипи ануломантипи вуччати. идам̣ пана ануломан̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄ра̄рамман̣а̄йа вут̣т̣ха̄нага̄минийа̄ випассана̄йа парийоса̄нам̣ хоти. ниппарийа̄йена пана готрабхун̃а̄н̣амева випассана̄парийоса̄нанти вуччати. тато парам̣ ниродхам̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ курума̄нам̣ путхуджджанаготтам̣ атиккамама̄нам̣ нибба̄на̄рамман̣е пат̣хамасаманна̄ха̄рабхӯтам̣ апунара̄ват̣т̣акам̣ готрабхун̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. идам̣ пана н̃а̄н̣ам̣ пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхин̃ча н̃а̄н̣адассанависуддхин̃ча на бхаджати, антара̄ аббоха̄рикамева хоти, випассана̄соте патитатта̄ пана випассана̄ти ва̄ сан̇кхйам̣ гаччхати. нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ готрабхун̃а̄н̣е нируддхе тена диннасан̃н̃а̄йа нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ дит̣т̣хисам̣йоджанам̣ сӣлаббатапара̄ма̄сасам̣йоджанам̣ вичикиччха̄сам̣йоджананти тӣн̣и сам̣йоджана̄ни самуччхедавасена виддхам̣сенто сота̄паттимагго уппаджджати. таданантарам̣ тассева випа̄кабхӯта̄ни две тӣн̣и ва̄ пхалачитта̄ни уппаджджанти анантаравипа̄катта̄ локуттара̄нам̣. пхалапарийоса̄не панасса читтам̣ бхаван̇гам̣ отарати.

тато бхаван̇гам̣ виччхиндитва̄ паччавеккхан̣аттха̄йа манодва̄ра̄ваджджанам̣ уппаджджати. со хи ‘‘имина̄ вата̄хам̣ маггена а̄гато’’ти маггам̣ паччавеккхати, тато ‘‘айам̣ ме а̄нисам̣со ладдхо’’ти пхалам̣ паччавеккхати, тато ‘‘име на̄ма ме килеса̄ пахӣна̄’’ти пахӣнакилесе паччавеккхати, тато ‘‘име на̄ма ме килеса̄ авасит̣т̣ха̄’’ти упаримаггаттайаваджджхе килесе паччавеккхати, аваса̄не ‘‘айам̣ ме дхаммо а̄рамман̣ато пат̣ивиддхо’’ти аматам̣ нибба̄нам̣ паччавеккхати. ити сота̄паннасса арийаса̄вакасса пан̃ча паччавеккхан̣а̄ни хонти. татха̄ сакада̄га̄миана̄га̄мӣнам̣. арахато пана авасит̣т̣хакилесапаччавеккхан̣ам̣ на̄ма наттхи. евам̣ сабба̄нипи екӯнавӣсати хонти. уккат̣т̣хапариччхедова чесо. пахӣна̄васит̣т̣хакилесапаччавеккхан̣ан̃хи секкха̄нам̣ хоти ва̄, на ва̄. евам̣ паччавеккхитва̄ со сота̄панно арийаса̄вако тасмим̣йева ва̄ а̄сане нисинно апарена ва̄ самайена ка̄мара̄габйа̄па̄да̄нам̣ танубха̄вам̣ каронто дутийамаггам̣ па̄пун̣а̄ти, таданантарам̣ вуттанайена пхалан̃ча. тато вуттанайена ка̄мара̄габйа̄па̄да̄нам̣ анавасесаппаха̄нам̣ каронто татийамаггам̣ па̄пун̣а̄ти, вуттанайена пхалан̃ча. тато тасмим̣йева ва̄ а̄сане нисинно апарена ва̄ самайена рӯпара̄гаарӯпара̄гама̄науддхаччаавиджджа̄нам̣ анавасесаппаха̄нам̣ каронто чатуттхамаггам̣ па̄пун̣а̄ти, вуттанайена пхалан̃ча. етта̄вата̄ чеса араха̄ на̄ма ат̣т̣хамо арийапуггало хоти маха̄кхӣн̣а̄саво. ити имесу чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣ н̃а̄н̣адассанависуддхи на̄ма.

етта̄вата̄ па̄тимоккхасам̣варасӣла̄дӣнам̣ вуттатта̄ сӣлависуддхи ча метта̄субха̄дӣнам̣ вуттатта̄ читтависуддхи ча на̄марӯпапариггаха̄дӣнам̣ васена дит̣т̣хивисуддхикан̇кха̄витаран̣ависуддхимагга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхи пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхи н̃а̄н̣адассанависуддхийо ча̄ти сатта висуддхийо вутта̄ хонти. идам̣ вуттаппака̄рам̣ пат̣ипада̄ккамам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘па̄пун̣еййа̄нупуббена, саббасам̣йоджанаккхайа’’нти. еттха сакка̄йадит̣т̣хи вичикиччха̄ сӣлаббатапара̄ма̄со ка̄мара̄го пат̣игхо рӯпара̄го арупара̄го ма̄но уддхаччам̣ авиджджа̄ти име даса дхамма̄ саббасам̣йоджана̄ на̄ма. етесу сакка̄йадит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄са̄ сота̄паттимаггаваджджха̄, ка̄мара̄гапат̣игха̄ дутийамаггена танубхӯта̄ хутва̄ татийена самуггха̄там̣ гаччханти, сеса̄ни пан̃ча чатуттхена̄ти. евам̣ анупуббена саббасам̣йоджанаккхайасан̇кха̄там̣ арахаттам̣ па̄пун̣а̄тӣти ведитаббам̣.

випассана̄ниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нигаманакатха̄ван̣н̣ана̄

473-5. адхисӣлаадхичитта̄нам̣ адхипан̃н̃а̄йа ча сиккхана̄ уттари бхиккхукиччам̣ на̄ма наттхи йасма̄, ато айам̣ кхуддасиккха̄ самуда̄хат̣а̄.

кена̄ти че? йасса тхерасса локавича̄рино локе вичарантасса махато киттисаддасса париссамо на самбхоти на хоти, ким̣ вийа? ма̄лутассева ниччасо, йатха̄ ниччам̣ вичарантасса ма̄лутасса париссамо наттхи, евам̣ вичарантасса киттисаддасса париссамо наттхи, тена дхаммасирикена самуда̄хат̣а̄ти самбандхо.

етта̄вата̄ ча –

нит̣т̣хито кхуддасиккха̄йа, сама̄сена виниччхайо;

виттха̄ро пана етисса̄, саббампи пит̣акаттайам̣.

тасма̄ виттха̄рака̄мена, сакале пит̣акаттайе;

каттаббо са̄даро еттха, итарена висесатоти.

кхуддасиккха̄виниччхайо.

кхуддасиккха̄-пура̄н̣ат̣ӣка̄ нит̣т̣хита̄.

намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса