ниссаггийакан̣д̣ам̣
1. чӣваравагго
1. катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄
ниссаггийакан̣д̣е тин̣н̣ам̣ катхинасиккха̄пада̄нам̣, вассикаса̄т̣икааччекачӣвараса̄сан̇касиккха̄пада̄нан̃ча екадесана̄йа татха̄кин̣н̣а̄паттиккхандха̄ва ведитабба̄ –
катхинам̣ йасса чатта̄ро, сахаджа̄ самайадвайам̣;
чханнам̣ сиккха̄пада̄нан̃ча, екадесавиниччхайо.
таттха катхинанти ‘‘сан̇гхасса анумодана̄йа, ган̣асса анумодана̄йа, пуггаласса аттха̄ра̄ сан̇гхасса аттхатам̣ хоти катхина’’нти (пари. 414) вачанато тесам̣йева анумодана̄дидхамма̄нам̣ сан̇гахо катхинам̣ на̄ма. йатха̄ха ‘‘катхинам̣ джа̄нитаббанти тесан̃н̃ева дхамма̄нам̣ сан̇гахо самава̄йо на̄мам̣ на̄макамма’’нтиа̄ди (пари. 412). тасма̄ катхинанти идам̣ бахӯсу дхаммесу на̄маматтам̣, на параматтхато еко дхаммо. ко панасса аттха̄роти? тадекадесова кхӣрасса дха̄ра̄ вийа. йатха̄ ча̄ха ‘‘аттха̄ро екена дхаммена сан̇гахито вачӣбхедена̄’’ти. сахаджа̄ на̄ма ат̣т̣ха ма̄тика̄, две палибодха̄, пан̃ча̄нисам̣са̄ти име паннараса дхамма̄. самайадвайам̣ на̄ма катхинаттха̄расамайо, чӣварасамайо ча̄ти. таттха катхинаттха̄расамайо васса̄насса паччхимо ма̄со. чӣварасамайо на̄ма анаттхате катхине айам̣ каттикама̄со, аттхате чатта̄ро хемантика̄ ча̄ти пан̃ча ма̄са̄.
таттха ат̣т̣ха ма̄тика̄ на̄ма паккаманантика̄дайо. та̄ сабба̄пи аттха̄рена екато уппаджджанти на̄ма. таббха̄вабха̄вита̄йа аттха̄ре сати уддха̄ро самбхавати. таттха катхинаттха̄рена екуппа̄да̄ еканиродха̄ антаруббха̄ро сахуббха̄ро, авасеса̄ катхинуббха̄ра̄ екуппа̄да̄, на̄на̄ниродха̄ ча. таттха еканиродха̄ти аттха̄рена саха ниродха̄, антаруббха̄расахуббха̄ра̄нам̣ уддха̄ра̄бха̄во екаккхан̣е хотӣти аттхо. сеса̄ на̄на̄ нируджджханти на̄ма. тесу хи уддха̄рабха̄вам̣ паттесупи аттха̄ро тит̣т̣хати ева̄ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ аттхавибха̄вана̄. саче аттхате катхине бхиккхусмим̣ са̄пеккхе тамха̄ а̄ва̄са̄ паккаманте сан̇гхо антаруббха̄рам̣ кароти, тасса бхиккхуно пат̣хамамева мӯла̄ва̄се нит̣т̣хитачӣварапалибодха̄бха̄вепи сати антаруббха̄ре палибодхо чхиджджати сатипи са̄пеккхата̄йа саусса̄хатта̄. имина̄ парийа̄йена паккаманантико катхинуддха̄ро аттха̄рена екуппа̄до на̄на̄ниродхо хоти. татха̄ антаруббха̄ре сати сун̣антасса̄пи йа̄ва чӣваранит̣т̣ха̄нам̣ на гаччхати, та̄ва париха̄расамбхавато нит̣т̣ха̄нантико. йа̄ва саннит̣т̣ха̄нам̣ на гаччхати, та̄ва париха̄расамбхавато саннит̣т̣ха̄нантико. йа̄ва на нассати, та̄ва париха̄расамбхавато на̄санантико. йа̄ва на сун̣а̄ти, та̄ва париха̄расамбхавато саванантико. йа̄ва чӣвара̄са̄ на чхиджджати, та̄ва париха̄расамбхавато а̄са̄ваччхедико. йа̄ва сӣмам̣ на̄тиккамати, та̄ва париха̄расамбхавато сӣма̄тиккантико. аттха̄рена екуппа̄до на̄на̄ниродхо хотӣти ведитаббо.
таттха антаруббха̄расахуббха̄ра̄ две антосӣма̄йам̣ ева самбхаванти, на бахисӣма̄йам̣. паккаманасаванасӣма̄тиккантика̄ бахисӣма̄йамева самбхаванти, на антосӣма̄йам̣. нит̣т̣ха̄насааа̄т̣т̣ха̄на̄са̄ваччхедика̄ антосӣма̄йан̃чева бахисӣма̄йан̃ча. антаруббха̄ро сан̇гха̄йатто, паккамананит̣т̣ха̄насаннит̣т̣ха̄насӣма̄тиккантика̄ пуггала̄дхӣна̄, сеса̄ тадубхайавипарӣта̄.
таттха ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нти имина̄ чӣварапалибодха̄бха̄вамева дӣпети. на а̄ва̄сапалибодха̄бха̄вам̣. ‘‘уббхатасмим̣ катхине’’ти имина̄ убхайапалибодха̄бха̄вам̣ дӣпети, тасма̄ убхайапалибодха̄бха̄вадӣпанаттхам̣ тадева ваттаббанти че? на, висесатта̄. катхам̣? ка̄ман̃четам̣ тасма̄ ‘‘уббхатасмим̣ катхине’’ти кесан̃чи катхинуддха̄ра̄нам̣ на̄на̄ниродхатта̄, сан̇гхапуггала̄дхӣна̄надхӣнатта̄ ча антобахиубхайасӣма̄су нийама̄нийамато ча уббхатасмим̣ катхине сан̇гхасса, на пуггаласса уббхатам̣ хоти, татха̄пи ‘‘уббхатасмим̣ катхине’’ти идам̣ са̄ман̃н̃авачанам̣. тасма̄ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нти имина̄ нийамети.
ким̣ вуттам̣ хоти – сан̇гхасса антаруббха̄рена уббхатасмим̣ катхине аччхинначӣварапалибодхо бахисӣма̄гато паччха̄ гантва̄ аттано сӣма̄гато анит̣т̣хитачӣваро а̄нисам̣сам̣ лабхати ева̄ти катва̄ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нти вуттанти ведитаббам̣. таттха а̄ва̄сапалибодхо на̄ма васати ва̄ тасмим̣ а̄ва̄се, са̄пеккхо ва̄ паккамати. чӣварапалибодхо на̄ма чӣварам̣ акатам̣ виппакатам̣, чӣвара̄са̄нупаччхинна̄, таббипарӣтена апалибодхо ведитаббо. таттха анаттхатакатхина̄нам̣ чӣварака̄ласамайе нийамато чатта̄ро а̄нисам̣са̄ лаббханти, асама̄да̄нача̄ро анийамато. тена са̄сан̇касиккха̄падам̣ вуттам̣. катхам̣ чатта̄ро нийата̄ти че? ‘‘чӣварака̄ласамайо на̄ма анаттхате катхине васса̄насса паччхимо ма̄со’’ти (па̄ра̄. 649) вачанато анаттхатакатхина̄нам̣ тасмим̣ ма̄се йа̄вадаттхачӣварам̣ сиддхам̣, татха̄ татийакатхинасиккха̄паде (па̄ра̄. 497 а̄дайо) ака̄лачӣварам̣ на̄ма пит̣т̣хисамайато пат̣т̣ха̄йа там̣ пат̣иггахетва̄ сан̇гхато лабхитаббам̣ че, йа̄ва чӣварака̄ласамайам̣ никкхипитва̄ бха̄джетва̄ гахетаббам̣. пуггаликам̣ че, васса̄насса чхат̣т̣хапаккхасса пан̃чамито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва чӣварака̄ласамайам̣ анадхит̣т̣хитам̣ авикаппитам̣ ват̣т̣ати аччекачӣварасиккха̄падена анун̃н̃а̄татта̄, на тато парам̣. тада̄ уппанначӣварасса пат̣исиддхатта̄ пат̣хамакатхинена. таттха ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайо сан̇гхикам̣ сандха̄йа, татха̄ пора̄н̣аган̣т̣хипаде ча̄ти ведитаббам̣.
пат̣хамакатхине (па̄ра̄. 459 а̄дайо) пат̣хамапан̃н̃аттийа̄, ависесена ва̄ ека̄дасаме дивасе а̄патти. васса̄насса хи антонива̄ран̣аттхам̣ ат̣т̣хакатха̄йа ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине’’ти (па̄ра̄. 462 а̄дайо) вуттам̣. есева найо дутийе, татийе ча. тена чӣварака̄лато пуре ва̄ анто ва̄ уппаннам̣ чӣварака̄лато уддхам̣ екадивасампи париха̄рам̣ на лабхати. йади лабхеййа, аччекачӣварасиккха̄падавиродхо. ‘‘йа̄ва чӣварака̄ласамайам̣ никкхипитаббам̣, тато че уттари никкхипеййа, ниссаггийа’’нти (па̄ра̄. 648) хи таттха вуттам̣. васса̄ва̄сикабха̄вена сан̇гхато ладдхам̣ вут̣т̣хавассатта̄ аттано сантакабхӯтам̣ аччекачӣварам̣ чӣварака̄ласамайам̣ атикка̄майато ева а̄патти, на аччекачӣварака̄лам̣ атикка̄майато а̄паттӣти. ‘‘анаттхате катхине ека̄дасама̄се уппанна’’нти (па̄ра̄. 500) вачанато йо ча таттха чӣваруппа̄до, со ча несам̣ бхависсатӣти сиддхам̣, ана̄мантача̄раган̣абходжанасиккха̄паде ‘‘ан̃н̃атра самайа̄’’ти (па̄чи. 222 а̄дайо) вуттатта̄ сесадвайам̣ сиддхамева. тасма̄ ‘‘ка̄лепи а̄дисса диннам̣, етам̣ ака̄лачӣвара’’нти (па̄ра̄. 500) вачанато а̄дисса динначӣварам̣ париха̄рам̣ на лабхати.
апаракаттика̄йамева ва̄ уббхатасмим̣ катхине лабхати, евам̣ ‘‘уббхатасмим̣ катхине’’ти вуттатта̄ти че? на ваттаббам̣. чха т̣ха̄на̄ни хи са̄пеккхата̄йа вутта̄ни. дут̣т̣хадосадвайе адхикаран̣ачатуттхам̣, пат̣хама̄нийате сотасса рахо, татийакатхине а̄дисса диннам̣ чӣварам̣, аччекачӣварасиккха̄паде ‘‘сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ никкхипитабба’’нти падам̣, дут̣т̣хулла̄рочанаппат̣иччха̄данадвайе адхикаран̣ам̣, па̄ра̄джикавачанан̃ча, тӣсу катхинасиккха̄падесу ‘‘ат̣т̣ханнам̣ ма̄тика̄нам̣ ан̃н̃атара̄йа̄’’ти вачананти. таттха а̄дисса диннам̣ чӣварам̣ сан̇гхикам̣ бха̄джитаббачӣварам̣ сандха̄йа вуттам̣, на пуггаликам̣. сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ никкхипитаббанти васса̄ва̄сикачӣварам̣ сандха̄йа вуттам̣. авут̣т̣хавассена паччха̄ да̄таббатта̄ сан̃н̃а̄н̣ам̣ ка̄таббам̣, на н̃а̄типпава̄ритато ладдхам̣ пуггаликам̣ сандха̄йа. тасма̄ дувидхам̣ аччекачӣварам̣ сан̇гхе ниннам̣, пуггале ниннан̃ча̄ти сиддхам̣. таттха сан̇гхе парин̣атам̣ аччекачӣварам̣ вассӯпана̄йикадивасато пат̣т̣ха̄йа, пит̣т̣хисамайато пат̣т̣ха̄йа ва̄ йа̄ва пава̄ран̣а̄ никкхипитум̣ ват̣т̣ати ева сан̇гхикатта̄, пуггаликампи ‘‘вассам̣вут̣т̣хака̄ле ган̣хатха̄’’ти диннатта̄. та̄дисан̃хи йа̄ва вассам̣вут̣т̣хо на хоти, та̄ва тассева да̄йакасса сантакам̣ хоти. еттако висесахету.
‘‘аначчекачӣваре аначчекачӣварасан̃н̃ӣ чӣварака̄ласамайам̣ атикка̄мети, ана̄паттӣ’’ти вачанато аччекачӣваракассева со апара̄дхо. йена ‘‘виродхо’’ти вачанам̣ дассеййа̄ти на винайе висесахету парийеситаббо. буддхависайатта̄ пама̄н̣анти че? на, йади евам̣ еттха аттано сантакабхӯтампи аччекачӣварам̣ сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ никкхипитаббамева, на адхит̣т̣ха̄таббам̣ на викаппетаббам̣ на виссаджджетаббам̣. тато ‘‘ана̄патти, антосамайе адхит̣т̣хети викаппети виссаджджетӣ’’тиа̄дивачанавиродхо (па̄ра̄. 651) адхива̄сетаббо сийа̄. татха̄ ‘‘васса̄насса паччхиме ма̄се катхинуддха̄ре кате тасмим̣ ма̄се аттхате катхине катхинуддха̄радивасам̣ атикка̄мети, ниссаггийам̣ хотӣ’’ти вачанато ниссаггийам̣ хотӣти айампи аттхавиродхо адхива̄сетаббо сийа̄. тасмин̃ча ‘‘аначчекачӣваре ана̄паттӣ’’ти вуттам̣, тан̃ча анадхит̣т̣хитам̣ авикаппитамева̄ти еттако висесахету. атирекачӣваран̃четам̣ пат̣хамасиккха̄падена̄патти, итарам̣ че ана̄паттийева̄ти имасса аттхасса айам̣ бхагавато висесахету. татха̄ атирекадаса̄ха̄на̄гата̄йева каттикапун̣н̣ама̄йа сан̇гхасса васса̄ва̄сикаттхам̣ аччекачӣварам̣ вийа дадама̄нам̣ на гахетаббам̣, даса̄ха̄на̄гата̄йа ева гахетаббанти еттако висесахету. тато ат̣т̣хакатха̄найавиродхо ча адхива̄сетаббо сийа̄. таттха ‘‘адхит̣т̣хитато пат̣т̣ха̄йа уппаннам̣ аччекачӣварам̣ на хотӣ’’ти ватва̄ ан̃н̃атха̄ найо дассито. пора̄н̣аган̣т̣хипаде со ча найо сан̇гхикам̣ упа̄да̄йа вуттатта̄ на вируджджхатӣти нева со ча пат̣иккхитто. йатха̄ аначчекачӣварам̣ чхат̣т̣хито пат̣т̣ха̄йа уппаннам̣ атирекадаса̄ха̄на̄гата̄йапи пат̣иггахетаббам̣, пат̣иггахетва̄ чӣварака̄ласамайам̣ атикка̄майатопи ана̄паттӣти айампи найо адхива̄сетаббо сийа̄. тато пат̣хамакатхинавиродхо. даса̄ха̄на̄гата̄йа ева пат̣иггахетаббам̣, пат̣иггахетва̄ чӣварака̄ласамайам̣ атикка̄майато ана̄паттӣти че, там̣ две даса̄хе лабхатӣти еттако висесахету.
антара̄ ана̄паттиккхеттачӣварака̄лаппавит̣т̣хатта̄ адхит̣т̣хахитва̄ паччуддхат̣ам̣ вийа там̣ пунапи даса̄хе лабхатӣти че? на, ка̄лаппавесо адхит̣т̣ха̄нам̣ вийа хотӣти че? на, ‘‘вассикаса̄т̣икам̣ васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣, тато парам̣ викаппету’’нти вачанавиродхам̣ катва̄, тато парам̣ даса̄хам̣ авикаппентасса̄пи ана̄патти сийа̄. апича йам̣ вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘вассикаса̄т̣ика̄ антовассе ладдха̄ чева нит̣т̣хита̄ ча, антодаса̄хе адхит̣т̣ха̄табба̄, даса̄ха̄тиккаме нит̣т̣хита̄, тадахева адхит̣т̣ха̄табба̄, даса̄хе аппахонте чӣварака̄лам̣ на̄тикка̄метабба̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.630). тена а̄паттито на муччеййа. ка̄лаппавесо хи адхит̣т̣ха̄напарийа̄йо на джа̄тоти. етта̄вата̄ йатха̄вутто аттхавикаппо па̄л̣инайенева патит̣т̣ха̄пито хоти.
апичеттха йам̣ вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘даса̄хе аппахонте чӣварака̄лам̣ на̄тикка̄метабба̄’’ти, таттхапи чӣварака̄ле уппаннам̣, даса̄хе аппахонте часса каран̣ам̣ наттхи, там̣ аччекачӣварам̣ ака̄лачӣварамива чӣварака̄лам̣ на̄тикка̄метаббанти сиддхаметам̣. па̄л̣ито ча тан̃че антока̄ле уппаджджати, даса̄хе аппахонтепи уппаджджати, евам̣ уппаннам̣ аччекачӣварам̣ аччекачӣварамева на хоти. на хи там̣ ка̄лависесавасена аччекачӣварасан̇кхам̣ гаччхати. вуттан̃хетам̣ ‘‘аччекачӣварам̣ на̄ма сена̄йа ва̄ гантука̄мо хоти, пава̄сам̣ ва̄ гантука̄мо хоти, гила̄но ва̄ хоти, габбхинӣ ва̄ хоти, ассаддхасса ва̄ саддха̄ уппанна̄ хоти…пе… ‘васса̄ва̄сикам̣ дасса̄мӣ’ти евам̣ а̄рочитам̣, етам̣ аччекачӣварам̣ на̄ма̄’’ти (па̄ра̄. 649). тасма̄ йатха̄ там̣ чӣварам̣ на̄тикка̄метаббам̣, татха̄ аначчекачӣварампӣти сиддхам̣ хоти. тена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘даса̄хе аппахонте чӣварака̄лам̣ на̄тикка̄метабба̄’’ти. апича йади евам̣ там̣ аччекачӣварасиккха̄падамева аччекачӣварам̣ чӣварака̄лам̣ на̄тикка̄метаббанти имасса пана аттхависесасса дассанаттхам̣ бхагавата̄ пан̃н̃аттам̣.
маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана там̣ евам̣ вуттам̣ – ка̄ман̃чедам̣ ‘‘даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄ретабба’’нти имина̄ сиддхам̣, ат̣т̣хуппаттивасена пана апуббам̣ вийа аттхам̣ дассетва̄ сиккха̄падам̣ т̣хапитанти аттхависесадӣпанапайоджанато. тасма̄ там̣ тасса аттхависесадассанаттхам̣ вуттанти сиддхамева. тасма̄пи ведитаббамева йам̣ кин̃чи чӣварам̣ чӣварака̄ласамайам̣ на̄тикка̄метаббанти. апича йам̣ вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘чхат̣т̣хито пат̣т̣ха̄йа пана уппаннам̣ аначчекачӣварампи паччуддха̄ретва̄ т̣хапитачӣварампи етам̣ париха̄рам̣ лабхатӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.646-649). тена ‘‘аначчекачӣваре аначчекачӣварасан̃н̃ӣ чӣварака̄ласамайам̣ атикка̄мети, ана̄паттӣ’’ти (па̄ра̄. 650) имина̄пи аначчекачӣварасса̄пи аччекачӣварапариха̄рала̄бхам̣ дӣпетӣти.
етта̄вата̄ йатха̄вутто дутийо аттхавикаппо па̄л̣инайена, ат̣т̣хакатха̄найена ча патит̣т̣ха̄пито хоти. евам̣ та̄ва пакин̣н̣ака̄йа адхикатха̄ парато па̄т̣хато виттха̄рита̄ хотӣти апакин̣н̣акам̣.
чӣварапалибодхо, а̄ва̄сапалибодхо ча̄ти две палибодха̄. тесу екапалибодхепи сати ана̄мантача̄ра̄диа̄нисам̣сам̣ лабхати, там̣ идха наттхӣти дассетум̣ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине’’ти вуттам̣. тасма̄ ева ‘‘аттхатакатхинасса хи бхиккхуно’’тиа̄ди вуттам̣. катхинаттха̄ра̄рахасса̄ти еттха ‘‘ат̣т̣хахи ан̇гехи саманна̄гато пуггало бхаббо катхинам̣ аттхаритум̣ – пуббакаран̣ам̣ джа̄на̄ти, паччуддха̄рам̣ джа̄на̄ти, адхит̣т̣ха̄нам̣ джа̄на̄ти, аттха̄рам̣ джа̄на̄ти, ма̄тикам̣ джа̄на̄ти, палибодхам̣ джа̄на̄ти, уддха̄рам̣ джа̄на̄ти, а̄нисам̣сам̣ джа̄на̄тӣ’’ти (пари. 409) вачанато имехи ат̣т̣хахи ан̇гехи саманна̄гато пуггало катхинаттха̄ра̄рахо на̄ма. пуббакаран̣ам̣ на̄ма дхованавича̄ран̣аччхеданасиббанараджанакаппакаран̣ам̣.
‘‘чӣварам̣ на̄ма кхома’’нтиа̄дина̄ па̄л̣ивасена джа̄тин̃ча пама̄н̣ан̃ча дассетва̄ ида̄ни атирекачӣварам̣ дассетум̣ ‘‘йам̣ пана вуттам̣ адхит̣т̣хитавикаппитесӯ’’тиа̄ди вуттам̣. т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣ саллаккхетва̄’’ти вуттепи йасмим̣ т̣ха̄не йам̣ т̣хапитам̣, тасмим̣ там̣ паччха̄ хоту ва̄, ма̄ ва̄, адхит̣т̣ха̄нам̣ рухатева. пуре паччха̄ т̣хапанат̣т̣ха̄нам̣ на пама̄н̣ам̣.
антимаваттхум̣ аджджха̄паннасса бхиккхубха̄вапаричча̄гавасена сетаваттханива̄санам̣ ва̄ ка̄са̄вачаджанам̣ ва̄ хӣна̄йа̄ваттанам̣.
ека̄дасаме арун̣уггаманети антимам̣ т̣хапетва̄ тато пуриматарасминти аттхо ведитаббо. таттха антимам̣ на̄ма апаракаттика̄йа пат̣хама̄рун̣уггаманам̣. тан̃хи ка̄латта̄ ниссаггийам̣ на кароти. идха ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄’’ти каран̣авачанам̣ нида̄на̄напеккхам̣ нида̄не каран̣а̄бха̄вато. тасма̄ ева ‘‘даса̄хапарама’’нти айаметтха анупан̃н̃аттӣти вуттам̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’’нтиа̄ди (маха̄ва. 358) вачанато ча идха ‘‘викаппетӣ’’ти ависесена вуттавачанам̣ вируддхам̣ вийа диссати, на ча вируддхам̣ татха̄гата̄ бха̄санти, тасма̄ евамасса аттхо ведитаббо – тичӣварам̣ тичӣварасан̇кхепена париха̄рато адхит̣т̣ха̄тумева ануджа̄на̄ми, на викаппетум̣. вассикаса̄т̣икам̣ пана чатума̄сато парам̣ викаппетумева, на адхит̣т̣ха̄тунти. еван̃ча пана сати йо тичӣваре екена чӣварена виппаваситука̄мо хоти, тасса тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нам̣ паччуддхаритва̄ виппава̄сасукхаттхам̣ викаппана̄йа ока̄со динно хоти, даса̄ха̄тиккаме ча ана̄паттӣти. етена упа̄йена саббаттха викаппана̄йа апат̣исиддхабха̄во ведитабботи ликхитам̣.
имасса пана сиккха̄падасса айам̣ сан̇кхепавиниччхайо – анаттхате катхине хеманта̄нам̣ пат̣хамадивасато пат̣т̣ха̄йа, аттхате катхине гимха̄нам̣ пат̣хамадивасато пат̣т̣ха̄йа уппанначӣварам̣ сандха̄йа ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нтиа̄ди вуттам̣. еттха̄ха – ‘‘раджакехи дхова̄петва̄ сетакам̣ ка̄ра̄пентасса̄пи адхит̣т̣ха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄намева̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.465) вачанато араджитепи адхит̣т̣ха̄нам̣ рухатӣти. тена сӯчикаммам̣ катва̄ раджитва̄ каппабиндум̣ датва̄ адхит̣т̣ха̄таббанти нийамо ка̄таббо, на ка̄табботи? каттаббова. патто вийа адхит̣т̣хито йатха̄ пуна сетабха̄вам̣ ва̄ тамбабха̄вам̣ ва̄ патто адхит̣т̣ха̄нам̣ на виджахати, на ча пана та̄дисо йам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ упагаччхати, еваметам̣ дат̣т̣хаббанти. ‘‘све катхинам̣ уддхариссатӣ’’ти ладдхачӣварам̣ саче аджджева на адхит̣т̣ха̄ти, арун̣уггамане ева ниссаггийам̣ хоти. касма̄? ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нтиа̄дина̄ (па̄ра̄. 462-463;) сиккха̄падасса вуттатта̄. катхинаббхантаре даса̄хато уттарипи париха̄рам̣ лабхати, катхинато пана паччха̄ екадивасампи на лабхати. йатха̄ ким̣ – йатха̄ аттхатакатхино сан̇гхо тичӣварам̣ аттхатадивасато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва уббха̄ра̄ а̄нисам̣сам̣ лабхати, на тато парам̣, евам̣ аттхатадивасато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва уббха̄ра̄ лабхати, уддхате пана катхине екадивасампи на лабхати. еттха̄ха – уббхатадивасато пат̣т̣ха̄йа пуна даса̄хам̣ лабхатӣти? на, касма̄? ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄рету’’нти вачанато. катхинаббхантарепи ека̄дасе арун̣уггамане ниссаггийанти а̄паннам̣. там̣ пана атиппасан̇гам̣ нива̄ретум̣ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нтиа̄ди вуттам̣, на катхинадиваса̄ни адиваса̄нӣти дӣпанаттхам̣. айаматтхо таттха таттха а̄вибхависсати. атха ва̄ вассикаса̄т̣ика̄ анатириттаппама̄н̣а̄ на̄мам̣ гахетва̄ вуттанайенева чатта̄ро вассике ма̄се адхит̣т̣ха̄табба̄, тато парам̣ паччуддхаритва̄ викаппетабба̄ти вуттам̣. еттха ‘‘паччуддхаритва̄’’ти вачане упосатхадивасе ева паччуддхаритва̄ викаппетва̄ т̣хапитам̣ хоти, тато парам̣ хемантасса пат̣хамадивасато пат̣т̣ха̄йа паччуддхаран̣а̄бха̄ва̄. евам̣ катхинаббхантаре уппанначӣварампи ведитаббанти ликхитам̣.
катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. удоситасиккха̄падаван̣н̣ана̄
‘‘аттхатакатхинасса пан̃ча ма̄се баддхасӣма̄йам̣ йаттха каттхачи чӣварам̣ никкхипитва̄ паккамантасса ана̄паттӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. ‘‘абаддхасӣма̄йапи ват̣т̣атӣ’’ти идам̣ абаддхасӣма̄йам̣ катхинаттха̄ран̃ча а̄ран̃н̃акасиккха̄падан̃ча са̄дхетӣти ликхитам̣. ида̄ни –
‘‘чхиннам̣ дхутан̇гам̣ са̄сан̇ка-саммато сантаруттарам̣;
ачӣварасса̄на̄патти, паччуддха̄ра̄дисиддхито’’ти. (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 479) –
идам̣ пакин̣н̣акам̣ ведитаббам̣.
татра̄йам̣ чодана̄пуббан̇гамавиниччхайо – кечи ‘‘дигун̣ам̣ сан̇гха̄т̣и’’нти (маха̄ва. 348) вачанато ‘‘екаччика̄ сан̇гха̄т̣и на̄дхит̣т̣ха̄табба̄. саче адхит̣т̣ха̄ти, на рухатӣ’’ти ватва̄ упасампада̄пеккха̄нампи дигун̣ам̣йева сан̇гха̄т̣им̣ датва̄ упасампа̄денти, те имина̄ сутталесена сан̃н̃а̄петабба̄. бхагавата̄ хи ‘‘чхиннакам̣ сан̇гха̄т̣им̣, чхиннакам̣ уттара̄сан̇гам̣, чхиннакам̣ антарава̄сака’’нти пат̣хамам̣ анун̃н̃а̄там̣. тато ‘‘ан̃н̃атарасса бхиккхуно тичӣваре карийама̄не саббам̣ чхиннакам̣ наппахоти. две чхиннака̄ни екам̣ ачхиннакам̣ наппахоти, две ачхиннака̄ни екам̣ чхиннакам̣ наппахотӣ’’ти имасмим̣ ваттхусмим̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, анва̄дхикампи а̄ропету’’нти (маха̄ва. 360) анун̃н̃а̄там̣, тасма̄ екаччика̄пи сан̇гха̄т̣и ват̣т̣атӣти сиддхам̣. йа̄ чхиджджама̄на̄пи наппахоти, тасса̄ куто дигун̣ата̄ти? ат̣т̣хакатха̄йамписса вуттам̣ ‘‘анва̄дхикампи а̄ропетунти а̄гантукапаттампи да̄тум̣, идам̣ пана аппахонаке а̄ропетаббам̣. саче пахоти, а̄гантукапаттам̣ на ват̣т̣ати, чхиндитаббамева̄’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 360). катхинам̣ пана чхиннакамева ват̣т̣ати, а̄вен̣икалаккхан̣атта̄, ‘‘чхиннакам̣ дигун̣ам̣ наппахотӣ’’ти вачана̄бха̄вато ча̄ти саннит̣т̣ха̄наметтха гантаббанти.
дхутан̇ганти анупасампанна̄нам̣ течӣварикадхутан̇га̄бха̄вато тичӣваренева течӣварикоти, тесам̣ адхит̣т̣ха̄на̄бха̄вато ‘‘адхит̣т̣хитенева̄’’ти ваттаббам̣ хотӯти че? на, дхутан̇габхедена виродхаппасан̇гато. чатуттхачӣвараса̄дийанена хи дхутан̇габхедо, на тичӣваравиппава̄сена, на̄пи атирекачӣвараса̄дийанена, на̄пи атирекачӣварадха̄ран̣ена. йасма̄ пана бхиккхӯнам̣ ева бхагавата̄ адхит̣т̣ха̄навасена нава чӣвара̄ни анун̃н̃а̄та̄ни, джа̄тивасена ча вутта̄ни, на евам̣ анупасампанна̄нам̣, тасма̄ несам̣ чӣваранийама̄бха̄ва̄ на там̣ дхутан̇гам̣ анун̃н̃а̄там̣ гахат̣т̣ха̄нам̣ вийа. тасма̄ тасса сама̄да̄навидха̄не авачанато ча саннит̣т̣ха̄наметтха гантаббанти.
са̄сан̇касамматоти кан̇кха̄витаран̣ийам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. са̄сан̇касиккха̄падаван̣н̣ана̄) са̄сан̇касиккха̄паде висум̣ ан̇га̄ни на вутта̄ни, ‘‘сесаметтха чӣвараваггасса дутийасиккха̄паде вуттанайенева ведитабба’’нти вуттам̣, на ча панетам̣ вуттам̣. таттха раттивиппава̄со чатуттхаман̇гам̣, идха чха̄раттавиппава̄со, айаметтха висесоти. тасма̄ ан̇гаса̄ман̃н̃ато ча саммутиса̄ман̃н̃ато ча са̄сан̇касиккха̄падамевиданти идам̣ ниппадесам̣, там̣ саппадесам̣ ма̄сапараматта̄. таттха бахига̄мепи га̄масӣмам̣ оккамитва̄ васитва̄ паккамантасса ана̄патти, идха на татха̄. идха анантаре анантаре арун̣уггамане ниссаггийам̣, таттха саттамети айам̣ имесам̣ двиннам̣ висесо. ан̇га̄ни пана чӣвараниккхепанан̇гасампаттито випарийа̄йена, идха вуттанайена ча сиддхатта̄ на вутта̄ни. та̄ни ка̄мам̣ на вутта̄ни, татха̄пи чатуттхаман̇гам̣ висеситаббам̣, на пана висеситам̣. ким̣ ка̄ран̣ам̣? идха вуттаниссаджджанаккамена ниссаджджитва̄ а̄паттидесанато, таттха̄панна̄паттивимоккхадӣпанаттхам̣. сам̣ваччхаравиппавуттхампи раттивиппавуттхамева, пагева чха̄раттавиппавуттхам̣. евам̣ сантепи таттха йатха̄вуттаан̇гасампаттийа̄ сати таттха вуттанайенева ниссаджджитаббам̣. хеманте, гимхе ва̄ ниссаджджати че? идха вуттанайена̄пи ниссаджджитум̣ ват̣т̣атӣти н̃а̄панаттхам̣ чатуттхаман̇гам̣ на висеситанти но таккоти а̄чарийо. ма̄са̄тиккантам̣, даса̄ха̄тиккантампи чӣварам̣ ‘‘даса̄ха̄тикканта’’нти ватва̄ ниссат̣т̣хамева, на ӯнама̄сам̣ хутва̄ ‘‘даса̄ха̄тикканта’’нти ватва̄, ма̄са̄тикканта’’нти ватва̄ти еке. татха̄пи саче пачча̄са̄чӣварам̣ хоти, ниссаггийам̣. ‘‘даса̄ха̄тикканта’’нти ватва̄ мӯлачӣварам̣ пана ‘‘ма̄са̄тикканта’’нти ватва̄ ниссаджджитаббам̣.
‘‘сантаруттара’’нти ва̄ ‘‘сан̇гха̄т̣и’’нти ва̄ ‘‘чӣвара’’нти ва̄ ким̣ тичӣварам̣, уда̄ху ан̃н̃ампӣти? кин̃четтха – йади тичӣварамева пат̣исиддхам̣, парийа̄паннавасена аччхинначӣварааачханданадхова̄панавин̃н̃аттиа̄дивиродхо. атха ан̃н̃ампи ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нти евама̄дина̄ виродхоти? вуччате – на нийамато ведитаббам̣ йатха̄самбхавам̣ гахетаббато. татха̄ хи ‘‘чӣварам̣ никкхипитва̄ сантаруттарена джанападача̄рикам̣ паккамантӣ’’ти (па̄ра̄. 471) евама̄дӣсу тичӣварамева, ‘‘на, бхиккхаве, сантаруттарена га̄мо пависитаббо (маха̄ва. 362), сантаруттарапарамам̣ тато чӣварам̣ са̄дитабба’’нти (па̄ра̄. 523-524) евама̄дӣсу йам̣ кин̃чи, татха̄ ‘‘сагун̣ам̣ катва̄ сан̇гха̄т̣ийо да̄табба̄, нива̄санам̣ да̄таббам̣, сан̇гха̄т̣и да̄табба̄, ханда те, а̄вусо, сан̇гха̄т̣и, дехи ме пат̣а’’нти евама̄дӣсу. вуттан̃хетам̣ ‘‘саббан̃хи чӣварам̣ сан̇гхат̣итат̣т̣хена ‘сан̇гха̄т̣ӣ’ти вуччатӣ’’ти (па̄чи. ат̣т̣ха. 898). татха̄ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нти еттха̄пӣти еке. антосамайе йа̄вадаттхам̣ чӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣, там̣ саббам̣ карийама̄нам̣ када̄ нит̣т̣ха̄нам̣ гаччхиссати, тасма̄ тичӣварамева̄ти еке.
ачӣварасса̄на̄патти паччуддха̄ра̄дисиддхитоти ким̣ вуттам̣ хоти – удоситасиккха̄падасса ниппайоджанабха̄ваппасан̇гато тичӣваравиппава̄се течӣварасса а̄паттӣти еке. таттхетам̣ вуччати на хоти а̄патти паччуддха̄ра̄дисиддхито. ‘‘ана̄патти антоарун̣е паччуддхарати виссаджджетӣ’’ти (па̄ра̄. 496) хи вуттам̣. ан̃н̃атха̄ паччуддхарантасса, антоарун̣е виссаджджентасса ча йа̄ва ан̃н̃о на̄дхит̣т̣ха̄ти, та̄ва а̄паттим̣ а̄паджджати йатха̄вуттанайенева. ан̃н̃атха̄ саттаббхантарена виппава̄сасса̄ти виппава̄сато йатха̄рутам̣йева сати виппава̄се виппава̄сато, авиппава̄се сати авиппава̄сатоти.
удоситасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. ака̄лачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄
апариккхиттасса париккхепа̄рахат̣т̣ха̄насса дуббиджа̄натта̄ там̣ дассетум̣ ‘‘апича бхиккхӯна’’нтиа̄ди вуттам̣. виха̄рапарийанте нивит̣т̣хадхувасаннипа̄тат̣т̣ха̄нато ва̄ парийанте т̣хитабходжанаса̄лато ва̄ нибаддхавасанакаа̄ва̄сато ва̄ти евам̣ гахетаббам̣. саче виха̄ре саннипатитабхиккхӯхи саддхим̣ ека̄баддха̄ хутва̄ йоджанасатампи пӯретва̄ нисӣданти, йоджанасатампи упача̄расӣма̄ хотӣти аттхо. ‘‘сама̄насам̣ва̄сакасӣма̄йа̄’’ти вутте кхан̣д̣асӣма̄дӣсу т̣хита̄нам̣ на па̄пун̣а̄ти, та̄сам̣ висум̣ сама̄насам̣ва̄сакасӣматта̄ти ча сама̄насам̣ва̄сакаавиппава̄сасӣма̄нам̣ идам̣ на̄наттам̣. ‘‘авиппава̄сасӣма̄йа даммӣ’’ти диннам̣ пана га̄ме т̣хита̄нам̣ на па̄пун̣а̄ти. касма̄? ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) вачанато. ‘‘сама̄насам̣ва̄сакасӣма̄йа̄’’ти диннам̣ пана йасмим̣ т̣ха̄не авиппава̄сасӣма̄ аттхи, таттха т̣хита̄нампи. ‘‘татра т̣хита̄нан̃ча па̄пун̣а̄тӣ’’ти ча, ‘‘кхан̣д̣асӣма̄йам̣ т̣хатва̄ ‘сӣмат̣т̣хакасан̇гхо ган̣ха̄тӯ’ти вутте упача̄расӣма̄йа ева париччхиндитва̄ да̄табба’’нти ча, ‘‘тесам̣ бахисӣмат̣т̣ха̄нампи па̄пун̣а̄ти йа̄ва катхинассуббха̄ра̄ти аттхо’’ти ча, ‘‘анаттхате пана катхине антохеманте саче виха̄рам̣ пависитва̄ ‘вассам̣вут̣т̣хасан̇гхасса даммӣ’ти вадати, йе таттха вассаччхедам̣ акатва̄ паччхимавассам̣вут̣т̣ха̄, тесам̣ бахисӣмат̣т̣ха̄нампи па̄пун̣а̄тӣ’’ти винайадхара̄ париччхинданти, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ана̄гатам̣. тасма̄ самантапа̄са̄дика̄йам̣ ‘‘лаккхан̣ан̃н̃ӯ вадантӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 379) вуттанти ча, ‘‘‘чӣварама̄сато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва хемантасса паччхимо дивасо, та̄ва васса̄ва̄сикам̣ дема̄’ти вутте катхинам̣ аттхатам̣ ва̄ хоту, анаттхатам̣ ва̄ти йам̣ самантапа̄са̄дика̄вачанам̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 379), еттха̄пи йади аттхатам̣, пуримавассам̣вут̣т̣ха̄ пан̃ча ма̄се. йади анаттхатам̣, паччхимавассам̣вут̣т̣ха̄ чатта̄ро ма̄се лабхантӣти виниччхайо’’ти ча ликхитам̣.
‘‘йехи майхам̣ йа̄гу пӣта̄ти йехи нимантитехи майхам̣ йа̄гу пӣта̄ти адхиппа̄йо. тасма̄ йехи нимантитехи йа̄гу пӣта̄, тесам̣йева па̄пун̣а̄тӣти вуттам̣. ан̃н̃атха̄ ‘йехи майхам̣ йа̄гу пӣта̄’ти вутте нимантита̄ ва̄ хонту, анимантита̄ ва̄, йехи пӣта̄, тесам̣ па̄пун̣итабба̄нӣ’’ти ваданти. еттха ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине’’ти ваданто н̃а̄пети еттхантаре тин̣н̣ампи ака̄лачӣвара̄нам̣ уппаттиабха̄ванти. касма̄ пана падабха̄джане виттха̄рита̄нӣти? вуччате – идам̣ пана сиккха̄падам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа на вуттам̣ кинту пат̣хамасиккха̄паде даса̄хапарамам̣ ануджа̄нитва̄ тасмим̣ аппахонте саче пачча̄са̄ аттхи, тамева вад̣д̣хетва̄ ма̄самануджа̄нанто имампи аттхависесам̣ дӣпети. ака̄лачӣварам̣ на̄ма саммукхӣбхӯтена бха̄джетаббам̣. там̣ пана ‘‘а̄кан̇кхама̄нена бхиккхуна̄ пат̣иггахетабба’’нти имина̄ сиккха̄падена вад̣д̣хетва̄ вуттанти. тасма̄ тӣн̣ипи падабха̄джане виттха̄рита̄нӣти.
‘‘кхиппамева ка̄ретаббанти сӣгхам̣ антодаса̄хейева ка̄ретабба’’нти идам̣ пана пахонакабха̄ве пуримасиккха̄падалаккхан̣ена̄ти дӣпетум̣ вуттам̣. тасма̄ евам̣ ‘‘сӣгха’’нти ва̄ ‘‘лаху’’нти ва̄ а̄дина̄ аватва̄пи ‘‘даса̄ха̄’’ти вуттанти. аттхатакатхинасса евам̣ хоту, анаттхате пана катхине катханти вутте анаттхатасса пат̣иккхепатам̣ дассетӣти вутто апассанто вигха̄там̣ а̄паджджатӣти (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 499-500) ликхитам̣.
ака̄лачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. пура̄н̣ачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄
‘‘са̄кийа̄нийо вийа суддхабхиккхусан̇гхе ва̄’’ти идам̣ ‘‘бхиккхунӣ на̄ма убхатосан̇гхе упасампанна̄’’ти (па̄ра̄. 505) имина̄ вируджджхатӣти че? на, адхиппа̄йа̄джа̄нанато. бхиккхӯнам̣ сантике упасампада̄йа пат̣иккхиттатта̄ тадануппасан̇габхайа̄ евам̣ вуттанти ведитаббам̣.
екена ваттхуна̄ти йена кеначи пат̣хамена. авутта̄ ва̄ дховатӣти авутта̄ дховати, раджати а̄кот̣етӣти аттхо. ‘‘‘авутта̄’ти вачанато ава̄да̄петва̄ дхована̄дӣсу ана̄паттӣ’’ти ликхитам̣. идха чӣварам̣ на̄ма нива̄санапа̄рупанӯпагамева. йади евам̣ ‘‘нива̄санапа̄рупанӯпагамева ваттабба’’нти че? там̣ на ваттаббам̣ ‘‘пура̄н̣ачӣвара’’нти имина̄ва сиддхатта̄. вуттан̃хетам̣ ‘‘пура̄н̣ачӣварам̣ на̄ма саким̣ ниваттхампи саким̣ па̄рутампӣ’’ти (па̄ра̄. 505).
пура̄н̣ачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. чӣвараппат̣иггахан̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄
упача̄ро два̄дасахаттхо. ачиттакатта̄ катхам̣ пам̣сукӯлам̣ ват̣т̣атӣти че? та̄йа тасса бхиккхуно адиннатта̄, бхиккхуна̄ ча тато бхиккхунито аггахитатта̄ ча.
чӣвараппат̣иггахан̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падаван̣н̣ана̄
н̃а̄такаппава̄рите ва̄ вин̃н̃а̄пентасса̄ти еттха ча сан̇гхавасена пава̄ритесу пама̄н̣амева ват̣т̣ати. пуггаликаппава̄ран̣а̄йа йам̣ йам̣ пава̄рети, там̣ там̣йева вин̃н̃а̄петаббанти ликхитам̣.
ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. татуттарисиккха̄падаван̣н̣ана̄
пакатийа̄ сантаруттарена чарати катхинапалибодхавасена ва̄ са̄сан̇касиккха̄падавасена ва̄. еттха сийа̄ – ‘‘на маттам̣ джа̄нитва̄ бахум̣ чӣварам̣ вин̃н̃а̄пессанти, дуссава̄н̣иджджам̣ ва̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 522) уджджха̄йанта̄нам̣ сутва̄ бхагава̄пи чхаббаггийе бхиккхӯ ‘‘катхан̃хи на̄ма тумхе могхапуриса̄ на маттам̣ джа̄нитва̄ бахум̣ чӣварам̣ вин̃н̃а̄пессатха̄’’ти (па̄ра̄. 522) ватва̄ сиккха̄падасса пан̃н̃аттатта̄ ча имиссам̣ кан̇кха̄витаран̣ийам̣ ‘‘бахучӣваравин̃н̃а̄панаваттхусмим̣ пан̃н̃атта’’нти вуттатта̄, самантапа̄са̄дика̄йам̣ ‘‘на хи аначчхинначӣвара̄ аттано аттха̄йа са̄кха̄пала̄сам̣ бхан̃джитум̣ лабханти, аччхинначӣвара̄нам̣ пана аттха̄йа лабхантӣ’’ти вуттатта̄ ча ан̃н̃ассаттха̄йа пама̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄петум̣ ват̣т̣атӣти че? на, касма̄? ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падасса ат̣т̣хуппаттийа̄ ева ан̃н̃а̄такавин̃н̃атти ва̄рита̄. тасса сиккха̄падасса ана̄патти. па̄л̣ийам̣ (па̄ра̄. 521) ‘‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’’ти имисса̄ ана̄паттипа̄л̣ийа̄ ан̃н̃ассаттха̄йа вин̃н̃а̄пенто тасса н̃а̄такаппава̄рите ева вин̃н̃а̄пети, на ан̃н̃ети вачанато ча ва̄рита̄. тасма̄ бхагава̄пи ‘‘бахум̣ чӣварам̣ вин̃н̃а̄пессатха̄’’ти (па̄ра̄. 522) вигарахитва̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄пенто ‘‘абхихат̣т̣хум̣ пава̄реййа̄’’ти вуттанайенева пама̄н̣ато гахан̣ам̣ ануджа̄ни, на ан̃н̃ассаттха̄йа пама̄н̣ато вин̃н̃а̄панам̣. йасма̄ панимам̣ сиккха̄падам̣ ан̃н̃ассаттха̄йа вин̃н̃а̄панаваттхусмим̣йева пан̃н̃аттам̣, тасма̄ идха ‘‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’’ти на вуттам̣, на на лаббхатӣти катва̄.
ат̣т̣хакатха̄су ‘‘ан̃н̃а̄такаппава̄ритат̣т̣ха̄не пакатийа̄ бахумпи ват̣т̣ати, аччхиннака̄ран̣а̄ пама̄н̣амева ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. там̣ ‘‘ана̄патти н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’’нти (па̄ра̄. 526) вуттаана̄паттипа̄л̣ийа̄ на саметӣти самантапа̄са̄дика̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.526) вуттатта̄ идха̄пи вуттанайенева н̃а̄такаппава̄рите вин̃н̃а̄пентасса аттано дханена ган̣хантасса ана̄паттӣти ликхитам̣. ‘‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’’ти нида̄навиродхато на вуттам̣, татха̄пи анантаре вуттанайенева лаббхати ева̄ти ваданти.
татуттарисиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. упаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄
пат̣хамаупаккхат̣е ‘‘пуббе аппава̄рито’’ти (па̄ра̄. 528) вачанато тасмим̣ кхан̣е пава̄ритопи аппава̄ритова хотӣти ведитаббам̣.
упаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. дутийаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄
дутийаупаккхат̣ена ким̣ пайоджананти че? наттхи пайоджанам̣, кевалам̣ ат̣т̣хуппаттивасена пана пан̃н̃аттам̣ бхиккхунийа̄ рахонисаджджасиккха̄падам̣ вийа. евам̣ санте сан̇гӣтика̄ракехи сан̇гӣтим̣ ана̄ропетаббам̣ бхавеййа вина̄пи тена тадаттхасиддхито, аниссаратта̄, ана̄ропетум̣ анун̃н̃а̄татта̄ ча. вуттан̃хетам̣ ‘‘а̄кан̇кхама̄но, а̄нанда, сан̇гхо…пе… самӯханеййа̄’’ти (дӣ. ни. 2.216; чӯл̣ава. 441). идам̣ саббамака̄ран̣ам̣. на хи буддха̄ аппайоджанам̣ вачанам̣ ниччха̄ренти, пагева сиккха̄падам̣. тенева̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘имина̄ва найена аттхо ведитаббо. идан̃хи пуримасса анупан̃н̃аттисадиса’’нтиа̄ди. анупан̃н̃атти ча ниппайоджанам̣ наттхи. там̣садисан̃четам̣, на ниппайоджананти дасситам̣ хоти. евам̣ санте ко панеттха аттхависесоти? тато а̄ха ‘‘кевалам̣ таттха екасса пӣл̣а̄ ката̄, идха двиннам̣, айаметтха висесо’’ти. имина̄ аттхависесена ко панан̃н̃о атирекаттхо дасситоти? пора̄н̣аган̣т̣хипаде та̄ва вуттам̣ ‘‘екасмимпи ваттхусмим̣ убхиннампи пӣл̣а̄ ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣти айаматирекаттхо дассито’’ти. тенетам̣ дӣпети ‘‘на кевалам̣ пат̣иладдхачӣвараган̣ана̄йа ева а̄паттиган̣ана̄, пӣл̣итапуггаласан̇кха̄таваттхуган̣ана̄йапӣ’’ти.
хонти четтха –
‘‘ваттхуто ган̣ана̄йапи, сийа̄ а̄патти неката̄;
ити сандассанаттхан̃ча, дутийӯпаккхат̣ам̣ идха.
‘‘ка̄йасам̣саггасиккха̄йа, вибхан̇ге вийа кинтетам̣;
екиттхийа̄пи неката̄, а̄паттӣнам̣ пайогато’’ти. (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 532);
апичетам̣ сиккха̄падам̣ там̣джа̄тикесу сиккха̄падесу саббесупи гахетаббавиниччхайасса дассанаппайоджананти ведитаббам̣. а̄ха ча –
‘‘ан̃н̃а̄тика̄йа бахута̄йа вимиссата̄йа;
а̄паттийа̄пи бахута̄ ча вимиссата̄ ча;
иччевама̄дивидхисамбхавадассанаттхам̣;
саттха̄ упаккхат̣амидам̣ дутийам̣ авоча̄’’ти. (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 532);
тасса̄йам̣ сан̇кхепато адхиппа̄йапуббан̇гама̄ вича̄ран̣а̄ – пура̄н̣ачӣварам̣ екамева бхиккху бхиккхунӣхи двӣхи, бахӯхи ва̄ дхова̄пети, бхиккхуниган̣ана̄йа па̄читтийаган̣ана̄. татха̄ двиннам̣, бахӯнам̣ ва̄ са̄дха̄ран̣ам̣ екамева чӣварам̣ ан̃н̃атра па̄риваттака̄ пат̣игган̣ха̄ти, идха̄пи татха̄ двиннам̣, бахӯнам̣ ва̄ са̄дха̄ран̣амекам̣ вин̃н̃а̄пети, вин̃н̃аттапуггалаган̣ана̄йа а̄паттиган̣ана̄. татха̄ ан̃н̃есупи еварӯпесу сиккха̄падесу найо нетаббо. айам̣ та̄ва бахута̄йа найо.
вимиссата̄йа пана н̃а̄тика̄йа, ан̃н̃а̄тика̄йа ча екам̣ дхова̄пети, екато нит̣т̣ха̄пане екам̣ па̄читтийам̣. атха н̃а̄тика̄ пат̣хамам̣ тхокам̣ дховитва̄ т̣хита̄, пуна ан̃н̃а̄тика̄ судхотам̣ кароти, ниссаггийам̣ па̄читтийам̣. атха ан̃н̃а̄тика̄ пат̣хамам̣ дховати, паччха̄ н̃а̄тика̄ судхотам̣ кароти, ан̃н̃а̄тика̄йа пайогавасена бхиккхуно дуккат̣амева. ан̃н̃а̄тика̄йа, н̃а̄тика̄йа ча ан̃н̃а̄тикасан̃н̃ӣ, вематико, н̃а̄тикасан̃н̃ӣ ва̄ дхова̄пети, йатха̄вуттанайена ниссаггийадуккат̣а̄диа̄паттибхедаган̣ана̄ ведитабба̄. татха̄ ан̃н̃а̄тика̄йа, н̃а̄тика̄йа ча сантакам̣ чӣварам̣ убхохи екато диййама̄нам̣ пат̣игган̣ха̄ти, ниссаггийамева. атха ан̃н̃а̄тика̄йа ева хаттхато пат̣игган̣ха̄ти, ниссаггийамева. атха н̃а̄тика̄йа хаттхато пат̣игган̣ха̄ти, ана̄патти. атха убхосу ан̃н̃а̄тика̄дисан̃н̃ӣ, вуттанайенева ниссаггийадуккат̣а̄диа̄паттибхедаган̣ана̄ ведитабба̄. татха̄ ан̃н̃а̄тикавин̃н̃аттиа̄дӣсупи йатха̄самбхавам̣ найо нетаббо. айам̣ вимиссата̄йа найо.
а̄дисаддена пана анеке ан̃н̃а̄тика̄ вин̃н̃атта̄, вин̃н̃аттапуггалаган̣ана̄йа дуккат̣ам̣. еко дети, еко на дети, ниссаггийам̣. атха авин̃н̃атто дети, на нисаггийам̣. атха вин̃н̃атта̄вин̃н̃атта̄нам̣ са̄дха̄ран̣ам̣ вин̃н̃атто дети, ниссаггийам̣. убхо денти, ниссаггийамева. авин̃н̃атто дети, ниссаггийена ана̄патти. вин̃н̃аттасса вачанена авин̃н̃атто дети, ана̄патти ева. татха̄ упаккхат̣а̄дӣсупи йатха̄самбхавам̣ найо нетаббо.
етта̄вата̄ сан̇кхепато ан̃н̃а̄тика̄йа̄дига̄тха̄ вутта̄дхиппа̄йа̄ хоти. йам̣ панеттха бхиккхунийа̄ рахонисаджджасиккха̄падам̣ ниппайоджаната̄йа нидассанам̣ вуттам̣, тасса пайоджанависесо тасмим̣йева а̄вибхависсатӣти. евамева ан̃н̃аттхапи вачанена, висесаат̣т̣хуппаттивасена ча сиккха̄падесу н̃а̄таббам̣ висесаппайоджананти.
дутийаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. ра̄джасиккха̄падаван̣н̣ана̄
‘‘т̣ха̄нам̣ бхан̃джати, а̄гатака̄ран̣ам̣ вина̄сетӣ’’ти вуттатта̄ пуна чоданам̣ на лабхатӣти еке. а̄гаманасса са̄ттхакам̣ на хоти, чӣварам̣ на лабхиссати пат̣исантха̄расса кататта̄ти еке. чодана̄лаккхан̣ам̣ на хотӣти катва̄ вуттанти еке. ‘‘дхаммадесана̄дхиппа̄йа̄дина̄ на пат̣исантха̄ро ка̄таббо’’ти упатиссаттхеро ‘‘‘а̄гатака̄ран̣ам̣ вина̄сетӣ’ти чодана̄т̣ха̄на̄ни бхан̃джати, чодетука̄мо акаттаббамака̄си, таппаччайа̄ ваттабхеде дуккат̣а’’нти ча вадати. дхаммасириттхеро пана ‘‘а̄сане че нисӣдати, ека̄йа нисаджджа̄йа две т̣ха̄на̄ни бхан̃джати. а̄мисам̣ че пат̣игган̣ха̄ти, екена пат̣иггахан̣ена две т̣ха̄на̄ни бхан̃джати. дхаммам̣ че бха̄сати, дхаммадесана̄сиккха̄паде вуттапариччхеда̄йа ека̄йа ва̄ча̄йа две т̣ха̄на̄ни бхан̃джати. там̣ сандха̄йа ‘а̄гатака̄ран̣ам̣ вина̄сетӣ’ти вутта’’нти вадати. ‘‘есо кхо’’ти вуттена сан̃н̃атто еко, ‘‘айам̣ веййа̄ваччакароти…пе… авуттепи чодетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вутто дутийо, саче пана дӯто гаччхантова ‘‘ахам̣ тасса хаттхе дасса̄мӣ’’тиа̄дина̄ вутто татийо, ‘‘ан̃н̃ам̣ ва̄ песетва̄ а̄роча̄петӣ’’ти вутто чатуттхоти йатха̄ бхиккхуна̄ ниддит̣т̣ха̄ чатта̄ро, татхева дӯтена ниддит̣т̣ха̄ чатта̄ро. мукхавеват̣икакаппийака̄рако, параммукхакаппийака̄рако чети етесу ан̃н̃а̄такааппава̄ритесу вийа пат̣ипаджджитаббанти ликхитам̣.
ра̄джасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чӣваравагго пат̣хамо.
2. ел̣акаломавагго
1. косийасиккха̄падаван̣н̣ана̄
ка̄ра̄пеййа̄ти аттано ча парасса ча убхиннан̃ча косийам̣ екато ган̣хитва̄ вуттам̣, убхо ва̄ екато каронтӣти аттхато ведитаббам̣. таттха аттана̄ катам̣ че, ‘‘ниссаджджанака̄ле сайам̣ катам̣ ниссаггийа’’нти ваттаббам̣. убхохи че катам̣, йатха̄па̄л̣имева.
косийасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. суддхака̄л̣акасиккха̄падаван̣н̣ана̄
йатха̄ пат̣хаме ‘‘екенапи косийам̣суна̄’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. косийасиккха̄падаван̣н̣ана̄) вуттам̣, татха̄ идха ‘‘екенапи ан̃н̃ена амиссита̄на’’нти вачана̄бха̄вато ан̃н̃ена миссабха̄ве сатипи апан̃н̃а̄йама̄нарӯпакам̣ че, ‘‘суддхака̄л̣ака’’миччева вуччатӣти ваданти.
суддхака̄л̣акасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. двебха̄гасиккха̄падаван̣н̣ана̄
‘‘тулайитва̄’’ти вачанато йатха̄ тула̄дха̄ран̣а̄йа ка̄л̣ака̄дхика̄ на хонти, татха̄ ка̄л̣ака̄нам̣ две бха̄га̄ гахетабба̄ уккат̣т̣хапариччхедена. ‘‘екасса̄пи ка̄л̣акаломасса атирекабха̄ве ниссаггийанти вачанам̣ тула̄дха̄ран̣а̄йа кин̃ча̄пи на самети, ачиттакатта̄ пана сиккха̄падасса пуббе тула̄йа дха̄райитва̄ т̣хапитесу екампи ломам̣ таттха патеййа, ниссаггийанти айамадхиппа̄йоти но такко’’ти а̄чарийо. вуттапариччхедена аггахан̣ам̣ акирийа̄, сантхатакаран̣ам̣ кирийа̄.
двебха̄гасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. чхаббассасиккха̄падаван̣н̣ана̄
‘‘орена че чханнам̣ васса̄на’’нти вуттатта̄ чхаббассе парипун̣н̣е ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти нит̣т̣ха̄надивасато пат̣т̣ха̄йа чханнам̣ васса̄нам̣ париччхедо ведитаббо. йа̄ни панеттха атирекачхаббассавасена ва̄ саммутивасена ва̄ ката̄ни, сабба̄ни та̄ни екато парибхун̃джитум̣ ват̣т̣антӣти. гила̄насса ча екам̣ наппахотӣти анекампи ват̣т̣ати. йато пат̣т̣ха̄йа рогасса мандата̄йа сантхатам̣ а̄да̄йа гантум̣ саккоти, тато пат̣т̣ха̄йа саммути ва̄ рого ва̄ на раккхатӣти еке. апича чхавассабуддханиммалам̣ сиккха̄падам̣ вича̄ретум̣ гамбхӣратта̄. тасма̄ чхавассе каммам̣ катанти.
чхаббассасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. нисӣданасиккха̄падаван̣н̣ана̄
касма̄ панеттха ‘‘сантхатам̣ пана бхиккхуна̄’’ти сиккха̄падам̣ апан̃н̃апетва̄ ‘‘нисӣданасантхата’’нти пан̃н̃аттам̣, нану еттха ка̄ран̣ена бхавитаббанти? аттхи ка̄ран̣ам̣, чӣварасан̃н̃ита̄йа сантхата̄нам̣ уджджхитатта̄ тесам̣ ачӣварабха̄вадассанаттхам̣ татха̄ пан̃н̃аттам̣ бхагавата̄ти вуттам̣ хоти. тасма̄ те бхиккхӯ течӣварикадхутан̇габхедабхайа̄ сантхате чатуттхачӣварасан̃н̃ита̄йа сантхата̄ни уджджхитва̄ тераса дхутан̇га̄ни сама̄дайим̣су, бхагава̄ ча тесам̣ сантхатам̣ ануджа̄ни. тато тесам̣ бхиккхӯнам̣ евам̣ хоти ‘‘нисӣданачӣварасан̣т̣ха̄нампетам̣ нисӣданасантхатам̣ но бхагавата̄ анун̃н̃а̄там̣ чатуттхачӣварабха̄вена, пагева катасантхатам̣ ва̄’’ти. тато ‘‘сантхате тесам̣ чӣварасан̃н̃ита̄ на бхависсатӣ’’ти тадаттхам̣ бхагавата̄ ‘‘сантхата’’нти апан̃н̃апетва̄ ‘‘нисӣданасантхата’’нти пан̃н̃аттанти адхиппа̄йо. имесу пана пан̃часу сантхатесу пурима̄ни тӣн̣и винайакаммам̣ катва̄ пат̣илабхитва̄пи парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣анти акаппийатта̄, паччхима̄ни две ват̣т̣антӣти (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 566-567) ликхитам̣. катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? ‘‘ана̄патти ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джатӣ’’ти (па̄ра̄. 570) вачанатоти ведитаббам̣.
нисӣданасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. ел̣акаломасиккха̄падаван̣н̣ана̄
‘‘аддха̄намаггаппат̣ипаннасса̄’’ти имина̄ пакатийа̄ дӣгхамаггам̣ пат̣ипаннасса уппанна̄нипи тийоджанапарамамева харитабба̄ни, пагева аппат̣ипаннасса̄ти дассети. пат̣ипаннасса че, аддха̄нам̣ на̄ма пат̣ипаннасса ака̄ма̄ вассам̣вут̣т̣хабхиккхунийа̄ маггаппат̣ипатти вийа̄ти дассети. аддха̄намаггаппат̣ипаннасса ниссаггийанти ва̄ самбандхо. тенева ва̄са̄дхиппа̄йасса пат̣иппассаддхагаманусса̄хатта̄ ‘‘аппат̣ипанно’’ти сан̇кхам̣ гатасса ана̄паттӣти сиддхам̣. имасмим̣ пана аттхавикаппе ‘‘бхиккхуно панева ел̣акалома̄ни уппаджджеййум̣…пе… асантепи ха̄раке аддха̄намаггаппат̣ипаннасса ниссаггийам̣ па̄читтийа’’нти йоджана̄ ведитабба̄. йасма̄ ва̄ ел̣акалома̄нам̣ уппаттит̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа тийоджанапарамата̄ адхиппета̄, маггам̣ аппат̣ипаннасса ча тийоджанапарамата̄ наттхи, тасма̄ ‘‘аддха̄намаггаппат̣ипаннасса уппаджджеййу’’нти вуттам̣. тена аччхиннам̣ пат̣илабхитва̄ харато ча ана̄паттӣти сиддхам̣. пат̣ила̄бхо хи тесам̣ уппатти на̄ма̄ти.
‘‘а̄кан̇кхама̄нена бхиккхуна̄ пат̣иггахетабба̄нӣ’’ти имина̄ аттана̄ пат̣иггахита̄нам̣йева тийоджана̄тиккаме а̄паттӣти дассети. тена ана̄кан̇кхама̄нена парасантака̄ни пат̣иггахита̄ни харантасса ана̄паттӣти сиддхам̣.
ан̇гесу ‘‘аттано сантаката̄’’ти наттхи, айаматтхо ‘‘бхиккхуно уппаджджеййу’’нти имина̄, ‘‘аччхиннам̣ пат̣илабхитва̄’’ти имина̄ ча дӣпито хотӣти ведитаббо. пора̄н̣аган̣т̣хипаде ча ‘‘ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ хара̄пенто гаччхати че, двиннампи ана̄паттӣ’’ти вуттам̣. тасма̄ две бхиккхӯ тийоджанапарамам̣ патва̄ ан̃н̃аман̃н̃асса бхан̣д̣ам̣ париваттетва̄ че харанти, ана̄паттӣти сиддхам̣.
тийоджанапарамам̣ сахаттха̄ харитабба̄нӣти тийоджанапарамамева аттана̄ харитабба̄ни, там̣ киматтханти? сӣма̄йа етапарамато. вуттан̃хетам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тийоджанапарамам̣ сӣмам̣ самманниту’’нти (маха̄ва. 140). ва̄са̄дхиппа̄йена, пачча̄гамана̄дхиппа̄йена ва̄ гаччхато етапарамата̄ ча. вуттан̃хетам̣ ‘‘чхаббаггийа̄ бхиккхӯ атимахатийо сӣма̄йо самманнанти…пе… бхиккхӯ упосатхам̣ а̄гаччханта̄ уддиссама̄непи па̄тимоккхе а̄гаччханти, уддит̣т̣хаматтепи а̄гаччханти, антара̄пи паривасантӣ’’ти (маха̄ва. 140).
асанте ха̄ракети а̄н̣аттийа̄ ха̄раке асати. камбаласса упари нисӣдитва̄ гаччхантасса саче екампи ломам̣ чӣваре лаггам̣ хоти, тийоджана̄тиккаме а̄патти ева камбалато виджат̣итатта̄ти ликхитам̣. там̣ камбаласса пат̣иггахитатта̄ аттано аттха̄йа пат̣иггахитамева хотӣти йуттам̣.
ел̣акаломасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. джа̄тарӯпасиккха̄падаван̣н̣ана̄
‘‘ниббаттаруккхаччха̄йа̄пи руккхапариччхедам̣ анатикканта̄’’ти ликхитам̣.
джа̄тарӯпасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. рӯпийасам̣воха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄
джа̄тарӯпараджатапариваттананти уккат̣т̣хапариччхедена вуттам̣.
рӯпийасам̣воха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. кайавиккайасиккха̄падаван̣н̣ана̄
асанте па̄читтийам̣ десетаббамева̄ти еттха ким̣ суддхикам̣ па̄читтийам̣, уда̄ху ниссаггийанти? ниссаггийам̣ па̄читтийамева.
кайавиккайасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
татридам̣ пакин̣н̣акам̣
ат̣т̣хамасиккха̄падам̣ парена аттано аттха̄йа диййама̄насса ва̄ па̄риваттакабха̄вена диййама̄насса ва̄ пам̣сукӯласса ва̄ рӯпийасса угган̣ханаугган̣ха̄панаса̄дийана̄ни пат̣иккхипати.
навамам̣ парасса ва̄ аттано ва̄ рӯпийапариваттанам̣ пат̣иккхипати.
дасамам̣ арӯпийапариваттанам̣. ‘‘арӯпийе арӯпийасан̃н̃ӣ пан̃чаннам̣ саха ана̄паттӣ’’ти (па̄ра̄. 591; ви. ви. т̣ӣ. 1.591; ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 587) ча вачанам̣ итарехи саха а̄паттӣти дӣпети. арӯпийан̃ча дуккат̣аваттху. тасма̄ тасса париваттане сати ниссаггийанти екантена вуттам̣. пан̃чаннам̣ саха дуккат̣аваттхӯнам̣ париваттане ана̄паттиппасан̇гато ана̄патти ева̄ти пора̄н̣а̄ти че? на, каппийаваттхӯнам̣йева таттха а̄гататта̄. йади каппийаваттху ниссаггийам̣, пагева дуккат̣аваттхӯти че? на, а̄паттигарукалахукабха̄вена ваттхугарукалахуканийама̄бха̄вато.
ниссаггийаваттхуто хи мутта̄ман̣ивел̣урийа̄ди махаггхаппахонакампи дуккат̣аваттхӯти катва̄ ниссаггийаваттхуто мутта̄ди лахукам̣ хоти. лахукепи ваттхусмим̣ йатхева дуккат̣аваттхуно пат̣иггахан̣е дуккат̣ам̣, татхева тасса ва̄ тена ва̄ чета̄панепи дуккат̣ам̣ йуттанти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.589) ат̣т̣хакатха̄чарийа̄.
атха ва̄ йам̣ вуттам̣ ‘‘каппийаваттхӯнам̣йева таттха а̄гататта̄’’ти, таттха кин̃ча̄пи дуккат̣аваттхӯнипи адхиппета̄ни, на пана па̄л̣ийам̣ вутта̄ни ана̄паттива̄раппасан̇габхайа̄ти вуттам̣ хоти. мутта̄дӣсупи вуттесу ана̄паттийам̣ каппийака̄ракасса а̄чиккхати, ‘‘идам̣ мутта̄ди амха̄кам̣ аттхи, амха̄кан̃ча имина̄ ча имина̄ ча вел̣урийа̄дина̄ аттхо’’ти бхан̣ати, дасамена а̄паджджатӣти адхиппа̄йо сийа̄. йасма̄ ча идам̣ каппийака̄ракасса а̄чиккхана̄дисам̣воха̄ро ча, тасма̄ там̣ навамена вуттанти ведитаббам̣. кин̃ча̄пи кайавиккайева хоти каппийаваттхӯхи анун̃н̃а̄там̣, имина̄ва найена кин̃ча̄пи дуккат̣аваттхупи дасаме адхиппетам̣ а̄паджджати, ат̣т̣хакатха̄виродхато пана на̄дхиппетамиччева гахетаббо.
ка̄ панеттха ка̄ран̣аччха̄йа̄ти, пан̃чаннам̣ саха таттха ана̄паттиппасан̇гато ана̄патти ева̄ти че? на, таттха ана̄гататта̄. ана̄гатака̄ран̣а̄ вуттанти че? на, пан̃чаннам̣ саха а̄паттиваттхукасса ана̄паттива̄рала̄бхе висесака̄ран̣а̄бха̄ва̄, акаппийатта̄ пан̃чаннам̣ саха̄пи а̄паттийа̄ бхавитаббанти сиддхо ат̣т̣хакатха̄ва̄до.
апаро найо – йади дуккат̣аваттхуна̄ кайавиккайе ниссаггийам̣, каппийаваттхумхи вуттапарийа̄йо таттха лаббхеййа, на пана лаббхатӣти наваме ева та̄ни ваттабба̄ни. тасма̄ сам̣воха̄ро на̄ма кайавиккайопи ан̃н̃атха̄ париваттанам̣ парийа̄дийитва̄ паватто, кайавиккайан̃ча мочетва̄ ‘‘имина̄ имам̣ дехӣ’ти чета̄пети, ват̣т̣атӣ’’ти аватва̄ дасамасса ана̄паттива̄ре вуттанайенева тесам̣ париваттане ниссаггийа̄нумативиродхато ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайенева дуккат̣аваттхуна̄ чета̄пане дуккат̣амева. несам̣ кайавиккайена ниссаггийанти че? на, саббассапи кайавиккайатта̄. тенева вуттам̣ ‘‘андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘саче кайавиккайам̣ сама̄паджджеййа, ниссаггийам̣ па̄читтийа’нти бха̄ситам̣, там̣ дуббха̄ситам̣. касма̄? на хи да̄наггахан̣ато ан̃н̃о кайавиккайо на̄ма аттхӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.589), аттано матийа̄ кайавиккайалаккхан̣асаммате дасамасса ана̄паттива̄ре вуттанайенева тесам̣ париваттане ниссаггийа̄нумативиродхато ча. бхавату ва̄ аттано пат̣исиддхамидам̣ ка̄ран̣ам̣, дасаме авассамева джа̄нитабба̄нӣти та̄ни кайавиккайа̄нева̄ти тесам̣ ниссаггийабха̄ван̃ча гата̄нӣти евампи сиддхо ат̣т̣хакатха̄ва̄до.
еттха̄ху пора̄н̣а̄ – ‘‘аттано сантакам̣ рӯпийам̣ парахаттхагатам̣ кароти аджджха̄чарати, дуккат̣ам̣. парасса рӯпийам̣ аттано хаттхагатам̣ кароти, ат̣т̣хамена ниссаггийам̣. уггахитаваттхупариваттане катхам̣ джа̄там̣? аббоха̄рикам̣ джа̄там̣. атха парасса рӯпийам̣ аттано хаттхагатам̣ пат̣хамам̣ кароти, рӯпийаппат̣иггахан̣асса кататта̄ ат̣т̣хамена ниссаггийам̣. аттано сантакам̣ рӯпийам̣ парасса хаттхагатам̣ паччха̄ кароти, сам̣воха̄рена ниссаггийа’’нти. ‘‘рӯпийасса гахан̣аматтена ат̣т̣хамена а̄патти, паччха̄ париваттане навамена̄’’ти хи таттха вуттам̣, там̣ пана йуттам̣. ‘‘аджджха̄чарати, дуккат̣а’’нти дувуттам̣. дуккат̣асса анийамаппасан̇гато ниссаджджанавидха̄несу дасситова. ким̣ вуттам̣ хоти – йади двӣхи ниссаггийехи бхавитаббам̣, ниссаджджанавидха̄не ‘‘ахам̣, бханте, рӯпийам̣ пат̣иггахесим̣, на̄на̄ппака̄ракан̃ча рӯпийасам̣воха̄рам̣ сама̄паджджи’’нти ваттаббам̣ бхавеййа ‘‘рӯпийам̣ чета̄петӣ’’ти саббаттха па̄л̣ийам̣ рӯпийаппат̣иггахан̣асса вуттатта̄.
етта̄вата̄ йам̣ пора̄н̣аган̣т̣хипаде вуттам̣ ‘‘дуккат̣аваттхуна̄ кайавиккайам̣ парихарантена чатӯсу ниссаггийаваттхӯсу екекасмим̣ гахите ат̣т̣хамена ниссаггийам̣ хоти. дуккат̣аваттхуна̄ дуккат̣аваттхунти ‘‘имина̄ идам̣ дехӣ’’ти гахите тенева ниссаггийам̣ хоти. ‘‘кайавиккайампи нӣхаритва̄ гахите дуккат̣ам̣, чета̄питарӯпийаггахан̣е ат̣т̣хамена, париваттане навамена̄тиа̄дина̄ аттана̄ ануггахетва̄ каппийавасена нӣхаритва̄ пан̃чахи сахадхаммикехи саддхим̣ париваттетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти, там̣ висодхитам̣ хоти. апарампи таттха вуттам̣ ‘‘ниссаджджитаббе асати катхам̣ па̄читтийам̣, дунниссат̣т̣харӯпийампи ‘на чхад̣д̣етӣ’ти вадантасса виссат̣т̣хо упа̄сако там̣ гахетва̄ ан̃н̃ам̣ че бхиккхуно дети, каппатӣ’’ти, тан̃ча дувуттам̣. на хи гахитатта̄ тато ан̃н̃ам̣ ваттху хоти. пуна апаран̃ча таттха вуттам̣ ‘‘имам̣ ‘ган̣ха̄хӣ’ти вадантасса саддха̄деййавинипа̄тадуккат̣ам̣, ‘етам̣ дехӣ’ти вадантасса вин̃н̃аттидуккат̣а’’нти, тан̃ча дувуттам̣. таттха хи пайогадуккат̣ам̣ йуттам̣ вийа пан̃н̃а̄йати.
пакин̣н̣акам̣ нит̣т̣хитам̣.
ел̣акаломавагго дутийо.
3. паттавагго
1. паттасиккха̄падаван̣н̣ана̄
две апатта̄, тасма̄ ете бха̄джанапарибхогена парибхун̃джитабба̄, наадхит̣т̣ха̄нӯпага̄навикаппанӯпагата̄ти аттхоти ча. саман̣аса̄руппена пакканти айопатто пан̃чахи па̄кехи пакко хоти, маттика̄патто двӣхи. ‘‘бхиккхунийа̄ паттасанниччайасса ва̄ритатта̄ (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 602) бхиккхуссапи там̣ ‘ананурӯпа’нти катва̄ ‘пура̄н̣апаттам̣ паччуддхаритва̄’ти вутта’’нти ча ликхитам̣, там̣ на йуттам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘санниччайам̣ кареййа̄ти анадхит̣т̣хито авикаппито’’ти (па̄чи. 735) вуттатта̄. со хи катхинаккхандхаке (маха̄ва. 306 а̄дайо) ниччайасаннидхи вийа екопи пунадивасе ‘‘санниччайо’’ти вуччати. анантарасиккха̄паде пана ‘‘дутийо ва̄рито’’ти адхит̣т̣ха̄нам̣ нийатам̣. тасма̄ две патте адхит̣т̣ха̄тум̣ на лабхати. саче екато адхит̣т̣ха̄ти, двепи анадхит̣т̣хита̄ хонти. висум̣ висум̣ адхит̣т̣ха̄ти, дутийо анадхит̣т̣хито. викаппетум̣ пана бахӯпи лабхати. ка̄кан̣икаматтампӣти еттха пи-ка̄ро ‘‘екапа̄кампи джанетӣ’’ти па̄кам̣ сампин̣д̣ети. атха ва̄ саче екапа̄кенева са̄руппо, ват̣т̣атӣти па̄капарима̄н̣ам̣ на вуттанти гахетаббам̣. апаттатта̄ адхит̣т̣ха̄нӯпаго на хоти. апаччуддхарантена викаппетабботи пура̄н̣апаттам̣ апаччуддхарантена со патто викаппетабботи аттхоти ликхитам̣.
паттасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. ӯнапан̃чабандханасиккха̄падаван̣н̣ана̄
пава̄ритети еттха сан̇гхавасена пава̄ритат̣т̣ха̄не пан̃чабандханенева ват̣т̣ати, пуггаликавасена пава̄ритат̣т̣ха̄не ӯнапан̃чабандханена̄пи ват̣т̣атӣти ликхитам̣.
йо ӯнапан̃чабандханаттхам̣, вуттампи четам̣ каро со;
ӯнапан̃чабандханаттхам̣, патва̄на сантике.
ӯнапан̃чабандханасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. бхесаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄
‘‘пат̣иса̄йанӣйа̄ни пат̣иггахетва̄’’ти вадантена па̄дамаккхана̄дӣнам̣ аттха̄йа пат̣иггахетва̄ т̣хапетум̣ ват̣т̣атӣти дӣпитанти ликхитам̣. ‘‘йесам̣ мам̣сам̣ каппатӣ’’ти вачанена йесам̣ мам̣сам̣ на каппати, тесам̣ саппиа̄ди на каппатӣти ваданта̄ аджа̄нитва̄ ваданти. йесан̃хи мам̣сам̣ каппати, тесам̣ саппӣтиа̄ди сатта̄хака̄ликаниссаггийаваттхупариччхедадассанаттхам̣ вуттам̣. татха̄ пан̣ӣтабходжанасиккха̄паде йесам̣ мам̣сам̣ каппати, тесам̣йева кхӣра̄ди пан̣ӣтабходжанам̣, нетаранти дассетум̣ вуттанти. мадху на̄ма мадхукарибхамарамаккхика̄нам̣ а̄сайесу ниййа̄сасадисам̣ маха̄мадху хоти, там̣ йа̄ваджӣвиканти ча ликхитам̣.
бхесаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
паттавагго татийо.
ниссаггийапа̄читтийаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.