2. дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄

га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄ти лаккхан̣а̄нупан̃н̃аттикатта̄ а̄димхи вутта̄. саббасмин̃хи винайапит̣аке га̄мо, га̄мӯпача̄ро, га̄маккхеттам̣, га̄масӣма̄, га̄масӣмӯпача̄роти пан̃чавидхо га̄мабхедо ведитаббо. татха̄ а̄ран̃н̃акасӣма̄йа екам̣ ага̄макам̣ аран̃н̃ам̣, сам̣видха̄насиккха̄пада̄нам̣ (па̄чи. 180 а̄дайо) екам̣, сага̄макам̣ екам̣, авиппава̄сасӣма̄йа екам̣, ган̣амха̄охӣйанакасса (па̄чи. 691) еканти пан̃чавидхо аран̃н̃абхедо ведитаббо. таттха аттхи га̄мо на га̄мапариха̄рам̣ каттхачи лабхати, аттхи га̄мо на га̄макиччам̣ кароти, татха̄ аттхи аран̃н̃ам̣ на аран̃н̃апариха̄рам̣ каттхачи лабхати, аттхи аран̃н̃ам̣ на аран̃н̃акиччам̣ каротӣти айампи бхедо ведитаббо.

таттха авиппава̄сасӣма̄самманнанакаммава̄ча̄йа т̣хапетва̄ ‘‘га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) еттха га̄мо на̄ма париккхитто че, париккхепасса анто, апариккхитто че, париккхепока̄сато анто ведитаббо. айам̣ удоситасиккха̄паде ‘‘антога̄мо’’ти (па̄ра̄. 478) а̄гато. са̄сан̇касиккха̄паде ‘‘антарагхара’’нти (па̄ра̄. 654) а̄гато ана̄сан̇като. йатха̄ха ‘‘антарагхаре никкхипеййа̄ти саманта̄ гочарага̄ме никкхипеййа̄’’ти (па̄ра̄. 654). татха̄ антарагхараппат̣исам̣йутта̄нам̣ секхийа̄нам̣ айамева париччхедо ведитаббо. ‘‘йа̄ пана бхиккхунӣ ека̄ га̄мантарам̣ гаччхеййа̄’’ти (па̄чи. 687) еттха̄пи айамева париччхедо адхиппето ‘‘париккхиттасса га̄масса париккхепам̣ атиккамантийа̄, апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ атиккамантийа̄’’ти вуттатта̄.

йесу пура̄н̣апоттхакесу ‘‘упача̄рам̣ оккамантийа̄’’ти ликхитам̣, там̣ вика̄ле га̄маппавесанасиккха̄падесу а̄чин̣н̣ам̣ найам̣ гахетва̄ пама̄дена ликхӣйати, на пама̄н̣ам̣. йесу ча поттхакесу вика̄ле га̄маппавесанасиккха̄падасса вибхан̇ге (па̄чи. 513) ‘‘га̄мам̣ пависеййа̄ти париккхиттасса га̄масса париккхепам̣ атиккамантасса, апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ атиккамантасса̄’’ти ликхӣйати, са̄ пама̄далекха̄. упача̄рам̣ оккамантасса̄ти таттха па̄т̣хо. вуттан̃хи самантапа̄са̄дика̄йам̣ ‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄ро адинна̄да̄не вуттанайенева ведитаббо’’ти (па̄чи. ат̣т̣ха. 512). идха кан̇кха̄витаран̣ийампи вуттам̣ ‘‘сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччхитва̄ти…пе… упача̄рам̣ оккамантасса̄’’тиа̄ди (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. вика̄лага̄маппавесанасиккха̄падаван̣н̣ана̄).

йам̣ пана каттхачи поттхаке ‘‘бхиккхунийа̄ га̄мантара̄дхика̄ре екена па̄дена итарасса га̄масса париккхепам̣ ва̄ атиккаманте, упача̄рам̣ ва̄ окканте тхуллаччайам̣, дутийена атиккантаматте, оккантаматте ча сан̇гха̄дисесо’’ти па̄т̣хо диссати. таттха ‘‘окканте, оккантаматте’’ти ета̄ни пада̄ни адхика̄ни, кевалам̣ ликхитакехи ан̃н̃ехи ликхита̄ни. каттхачи поттхаке ‘‘оккантаматте ча̄’’ти падам̣ на диссати, итарам̣ диссати. та̄ни две пада̄ни па̄л̣ийа̄ вируджджханти. ‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ атикка̄ментийа̄’’ти (па̄чи. 692) хи па̄л̣и. татха̄ самантапа̄са̄дика̄йа (па̄чи. ат̣т̣ха. 692) вируджджханти. ‘‘париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нам̣ екена па̄дена атиккамати, тхуллаччайам̣, дутийена атиккамати, сан̇гха̄дисесо. апичеттха сакага̄мато…пе… екена па̄дена итарасса га̄масса париккхепе ва̄ упача̄ре ва̄ атикканте тхуллаччайам̣, дутийена атиккантаматте сан̇гха̄дисесо’’ти (па̄чи. ат̣т̣ха. 692) хи вуттам̣.

ган̣т̣хипаде часса ‘‘париккхепам̣ атикка̄ментийа̄’’ти ватва̄ ‘‘упача̄репи есева найо’’ти вуттам̣. ануган̣т̣хипаде ча ‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ ‘оккамантийа̄’типи поттхакесу екаччесу диссати, там̣ на гахетабба’’нти вуттам̣. апарампи вуттам̣ ‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ ‘атикка̄ментийа̄’ти вачанена̄пи евам̣ ведитаббам̣ – вика̄ле га̄маппавесане двиннам̣ лед̣д̣упа̄та̄нам̣ ева васена упача̄ро париччхиндитаббо, итаратха̄ йатха̄ еттха париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нам̣ париккхепам̣ вийа катва̄ ‘атикка̄ментийа̄’ти вуттам̣, евам̣ таттха̄пи ‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ атикка̄ментасса̄’ти вадеййа. йасма̄ пана таттха париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нато уттаримеко лед̣д̣упа̄то упача̄роти адхиппето. тасма̄ тадаттхадӣпанаттхам̣ ‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ оккамантасса̄’ти вутта’’нти.

йам̣ пана андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нам̣йева упача̄ранти саллаккхетва̄ ‘‘париккхепапааккхепа̄рахат̣т̣ха̄на̄нам̣ нинна̄на̄каран̣адӣпанаттхам̣ упача̄рам̣ оккамантасса̄’’ти вуттам̣, па̄л̣ивисесамасаллаккхетва̄ ‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ атиккамантасса идха упача̄ро париккхепо йатха̄ бхавеййа, там̣ упача̄рам̣ пат̣хамам̣ па̄дам̣ атикка̄ментасса а̄патти дуккат̣асса, дутийам̣ па̄дам̣ атикка̄ментасса а̄патти па̄читтийасса̄’’ти вуттам̣, там̣ на гахетаббамева па̄л̣ийа̄ висесасамбхаватоти. пора̄н̣аган̣т̣хипаде ‘‘упача̄рам̣ атикка̄ментийа̄ бхиккхунийа̄ га̄мантара̄паттӣ’’ти вуттам̣. тасма̄ идха кан̇кха̄витаран̣ийа̄ ‘‘екена па̄дена итарасса…пе… атиккантаматте сан̇гха̄дисесо’’ти айамева па̄т̣хо ведитаббо. етта̄вата̄ имесу йатха̄вуттесу т̣ха̄несу йатха̄вуттапариччхедова га̄моти ведитаббо. имасса аттхасса дӣпанаттхам̣ ‘‘га̄мо на̄ма екакут̣икопӣ’’тиа̄ди (па̄ра̄. 92) вуттам̣. имасса васена асатипи париккхепа̄тиккаме, упача̄роккамане ва̄ антара̄ра̄мато ва̄ бхиккхунупассайато ва̄ титтхийасеййато ва̄ пат̣иккаманато ва̄ там̣ га̄мам̣ пависантасса антара̄ра̄мапариккхепасса, упача̄расса ва̄ атиккаманавасена га̄мапаччайа̄ а̄паттийо ведитабба̄.

га̄мӯпача̄ро пана ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) еттха париккхиттасса га̄масса париккхепова, апариккхиттасса га̄масса париккхепока̄сова. вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘га̄мӯпача̄роти париккхиттасса га̄масса париккхепо, апариккхиттасса га̄масса париккхепока̄со. тесу адхит̣т̣хитатечӣварико бхиккху париха̄рам̣ на лабхатӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 144). ким̣ панеттха ка̄ран̣ам̣, йена айам̣ га̄мо, га̄мӯпача̄ро ча идха ан̃н̃атха̄, ан̃н̃аттха татха̄ти? ат̣т̣хуппаттито ‘‘тена кхо пана самайена бхиккхӯ ‘бхагавата̄ тичӣварена авиппава̄сасаммути анун̃н̃а̄та̄’ти антарагхаре чӣвара̄ни никкхипантӣ’’ти (маха̄ва. 143) имисса̄ хи ат̣т̣хуппаттийа̄ ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) вуттам̣. тасма̄ йаттха антарагхарасан̃н̃а̄, таттха авиппава̄сасӣма̄ на гаччхатӣти ведитабба̄. тена ча удоситасиккха̄паде ‘‘антога̄ме чӣварам̣ никкхипитва̄ антога̄ме ваттхабба’’нти (па̄ра̄. 478) ча ‘‘сабха̄йе ва̄ два̄рамӯле ва̄, хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитабба’’нти ча вуттам̣. каппийабхӯмийам̣ васантойева хи каппийабхӯмийам̣ никкхиттачӣварам̣ раккхати. са̄сан̇касиккха̄паде пана ‘‘йасма̄ йаттха га̄ме чӣварам̣ никкхиттам̣, тена га̄мена виппавасанто чӣварена виппавасатӣти вуччати, тасма̄ пуна га̄масӣмам̣ оккамитва̄ васитва̄ паккаматӣ’’ти вуттам̣. тасмин̃хи сиккха̄паде га̄масӣма̄ га̄мо на̄ма̄ти адхиппето. таттха вика̄ле га̄маппавесанасиккха̄падавибхан̇ге ‘‘париккхиттасса га̄масса париккхепам̣ атиккамантасса а̄патти па̄читтийасса̄’’ти (па̄чи. 513) вачанато париккхепо на га̄мо. кинту га̄мӯпача̄роти лесена дасситам̣ хоти. имасмим̣ пана сиккха̄падавибхан̇ге ‘‘га̄мӯпача̄ро на̄ма̄’’ти а̄рабхитва̄ ‘‘апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти имина̄ апариккхиттасса париккхепока̄со га̄мӯпача̄роти сиддхам̣. тадаттхасамбхавато тасмим̣ гхарӯпача̄ре т̣хитасса лед̣д̣упа̄то га̄мӯпача̄роти курундат̣т̣хакатха̄йам̣, маха̄паччарийампи вуттам̣. упача̄ро хи ‘‘га̄мо екӯпача̄ро на̄нӯпача̄ро’’тиа̄дӣсу два̄рам̣, ‘‘аджджхока̄со екӯпача̄ро’’ти еттха саманта̄ саттаббхантарасан̇кха̄там̣ пама̄н̣ам̣, тасма̄ ‘‘га̄мӯпача̄роти париккхиттасса га̄масса париккхепо, апариккхиттасса га̄масса париккхепока̄со’’ти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти ведитаббам̣. татха̄ курундийам̣, маха̄паччарийан̃ча. татха̄ па̄л̣ийампи ‘‘аджджха̄ра̄мо на̄ма париккхиттасса а̄ра̄масса анто а̄ра̄мо, апариккхиттасса упача̄ро. аджджха̄васатхо на̄ма париккхиттасса а̄васатхасса анто а̄васатхо, апариккхиттасса упача̄ро’’тиа̄дӣсу диссати. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘га̄мӯпача̄ро’’тиа̄дӣсу диссати. тасма̄ дутийо лед̣д̣упа̄то упача̄роти адхиппето.

‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ оккамантасса а̄патти па̄читтийасса̄’’ти па̄л̣ивисесасамбхавато ча пат̣хамо лед̣д̣упа̄то га̄мо ева, дутийо га̄мӯпача̄роти вуттам̣. париккхиттасса пана га̄масса индакхӣле т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то га̄мӯпача̄роти вуттанти еттха бхедо наттхи. етта̄вата̄ париккхиттасса дувидхо упача̄ро, апариккхиттасса чатуббидхо упача̄ро йаттха самбхавати, йаттха ча на самбхавати, там̣ саббам̣ дасситам̣ хоти.

га̄макхеттасса ча га̄масӣма̄йа ча лаккхан̣ам̣ ат̣т̣хакатха̄йамева вуттам̣. убхайан̃хи аттхато екам̣. таттха га̄масӣма̄йа га̄мабха̄во са̄сан̇касиккха̄падавасена ведитаббо.

га̄масӣмӯпача̄ро на̄ма манусса̄нам̣ кат̣т̣хатин̣апуппхапхала̄диаттхика̄нам̣ ваначарака̄нам̣ валан̃джанат̣т̣ха̄нам̣. имасса га̄масӣмӯпача̄рабха̄во удоситасиккха̄паде, ‘‘ага̄маке аран̃н̃е саманта̄ саттаббхантара̄’’ти (па̄ра̄. 494) а̄гатат̣т̣ха̄не кхандхаке (маха̄ва. 147) ча ведитаббо. еттха хи бхагава̄ га̄мантава̄сӣнам̣ бхиккхӯнам̣ сӣмам̣ дассенто ‘‘йам̣ га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ упанисса̄йа вихаратӣ’’ти (маха̄ва. 147) ватва̄ дассети. таданантарамева ‘‘ага̄маке’’тиа̄дина̄ саттаббхантарасӣмам̣ дассети. тасма̄ йо бхиккху га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ упанисса̄йа на вихарати, кевалам̣ на̄ва̄йам̣ ва̄ тхаламаггена ва̄ аддха̄намаггаппат̣ипанно хоти, тасса таттха таттха саттаббхантарасӣма̄ лаббхатӣти ведитаббо. вуттан̃хи ‘‘екакуласса саттхо хоти, саттхе чӣварам̣ никкхипитва̄ пурато ва̄ паччхато ва̄ саттаббхантара̄ на виджахитабба’’нтиа̄ди (па̄ра̄. 489). идамева аран̃н̃ам̣ сандха̄йа ‘‘а̄ран̃н̃акасӣма̄йа екам̣ ага̄макам̣ аран̃н̃а’’нти вуттам̣.

йам̣ сандха̄йа ‘‘ага̄маке аран̃н̃е аддхайоджане аддхайоджане а̄патти па̄читтийасса̄’’ти (па̄чи. 414) па̄л̣ийам̣ вуттам̣. идам̣ сам̣видха̄насиккха̄пада̄нам̣ екам̣ ага̄макам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма.

пуримена пана сагхарам̣ сан̇гахитам̣, имина̄ тамасан̇гахитанти. йам̣ сандха̄йа ган̣амха̄ охӣйана̄дхика̄ре ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄чи. ат̣т̣ха. 692) ‘‘ага̄маке аран̃н̃ети еттха ‘никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ саббаметам̣ аран̃н̃а’нти евам̣ вуттам̣ лаккхан̣ам̣ аран̃н̃ам̣. там̣ панета кевалам̣ га̄ма̄бха̄вена ‘ага̄мака’нти вуттам̣, на вин̃джха̄т̣ависадисата̄йа̄’’ти вуттам̣. йам̣ сандха̄йа ‘‘а̄ран̃н̃акам̣ на̄ма сена̄санам̣ пан̃чадханусатикам̣ паччхима’’нти (па̄ра̄. 654; па̄чи. 573) вуттам̣. идам̣ а̄ран̃н̃акасена̄санам̣ на̄ма париккхиттасса париккхепато бахи, апариккхиттасса пана париккхепока̄сато бахи саруккхам̣ ва̄ аруккхам̣ ва̄ виха̄ре куннадисама̄кин̣н̣ампи аран̃н̃ам̣ на̄ма. татха̄ ‘‘ган̣амха̄ охӣйанакасса ека’’нти вуттам̣. идам̣ аран̃н̃ам̣ва. идам̣ пана пуббе ага̄макабха̄вена а̄гатат̣т̣ха̄не вутталаккхан̣амева хутва̄ никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ дассанӯпача̄равиджахане екамева а̄паттим̣ кароти, тато уддхам̣ ана̄патти. ‘‘сам̣видха̄насиккха̄пада̄нам̣ ека’’нти вуттам̣ пана аддхайоджане аддхайоджане екекам̣ а̄паттим̣ кароти, на тато орам̣. итара̄ни тӣн̣и йатха̄вуттапариччхедато орамева таттха вуттавидхим̣ на сампа̄денти, парам̣ сампа̄денти. еваметесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ана̄наттам̣ ведитаббам̣.

таттха пан̃чавидхе га̄ме йо ‘‘париккхиттасса га̄масса индакхӣле т̣хитасса лед̣д̣упа̄то’’ти (па̄ра̄. 92) вутто, со на каттхачи винайапит̣аке упайогам̣ гато, кевалам̣ апариккхиттасса париккхепока̄сато апаро еко лед̣д̣упа̄то га̄мӯпача̄ро на̄ма̄ти дӣпанаттхам̣ вутто. париккхиттассапи че га̄масса еко лед̣д̣упа̄то каппийабхӯмисама̄но упача̄роти вутто, пагева апариккхиттасса париккхепока̄сато еко. со пана па̄кат̣атта̄ ча аджджхока̄сатта̄ ча оккамантасса а̄паттим̣ кароти т̣хапетва̄ бхиккхунийа̄ га̄мантара̄паттим̣. бхиккхунийо хи тасмим̣ дутийалед̣д̣упа̄тасан̇кха̄те га̄мӯпача̄ре васантӣ а̄паттин̃ча а̄паджджанти, га̄мам̣ пависантӣ га̄мантара̄паттин̃ча. та̄сан̃хи т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ аран̃н̃асан̇кхйам̣ гаччхати ‘‘та̄вадева чха̄йа̄ метабба̄…пе… тасса̄ тайо ча ниссайе, ат̣т̣ха ча акаран̣ӣйа̄ни а̄чиккхеййа̄тха̄’’ти (чӯл̣ава. 430) вачанато. аран̃н̃аппат̣исам̣йутта̄нам̣ сиккха̄пада̄нам̣, вика̄лега̄маппавесанасиккха̄падасса (па̄чи. 508) ча бхиккхунӣнам̣ аса̄дха̄ран̣атта̄ ча антара̄ра̄мабхиккхунупассайаппат̣иккамана̄дӣнам̣ каппийабхӯмибха̄вавачанато ча ‘‘ека̄ ган̣амха̄ охӣйеййа̄ти ага̄маке аран̃н̃е дутийика̄йа бхиккхунийа̄ дассанӯпача̄рам̣ ва̄ саванӯпача̄рам̣ ва̄ виджахантийа̄ а̄патти тхуллаччайасса̄’’тиа̄дисиккха̄падапан̃н̃аттито (па̄чи. 692) ча бхиккхуниккхандхаканайаена ва̄ йасма̄ париккхиттасса га̄масса индакхӣлато пат̣т̣ха̄йа апариккхиттасса упача̄рато пат̣т̣ха̄йа нӣйати, таттха антарагхаре никкхиттачӣваре сати чатуран̇гасамодха̄нена бхиккхӯ васанти, тасма̄ сага̄макам̣ на̄ма хоти.

авиппава̄сасӣма̄йа екам̣ на̄ма ‘‘на, бхиккхаве, бхиккхунийа̄ аран̃н̃е ваттхаббам̣, йа̄ васеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (чӯл̣ава. 431) вачанато бхиккхунӣнам̣ аран̃н̃ава̄со на̄ма наттхӣти сиддхам̣. та̄йа хи аран̃н̃е бхиккхунупассайе сати антоа̄ва̄сепи дутийика̄йа дассанасаванӯпача̄рам̣ виджахантийа̄ а̄патти. тасма̄ авиппава̄сасӣма̄дхика̄ре ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) еттха йам̣ т̣ха̄нам̣ т̣хапитам̣, таттхева бхиккхунупассайопи каппати, на тато парам̣.

та̄сан̃ча авиппава̄сасӣма̄каммава̄ча̄йам̣ ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти вачанам̣ наттхӣти катва̄ тесвева га̄мага̄мӯпача̄ресу пхарати. тато парам̣ дутийесу лед̣д̣упа̄та̄дӣсу та̄сам̣ акаппийабхӯмикатта̄ на сама̄насам̣ва̄сакасӣма̄ аран̃н̃е пхарати бхиккхӯнам̣ га̄мага̄мӯпача̄рам̣ вийа. тасма̄ вуттам̣ ‘‘бхиккхунийа̄ т̣хапетва̄ га̄мантара̄патти’’нти.

евам̣ та̄ва пан̃чавидхам̣ га̄мабхедам̣, аран̃н̃абхедан̃ча н̃атва̄ ида̄ни ‘‘аттхи га̄мо на га̄мапариха̄рам̣ каттхачи лабхатӣ’’тиа̄дибхедо ведитаббо. таттха йо ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘амануссо на̄ма йо саббасо ва̄ манусса̄нам̣ абха̄вена йаккхапариггахабхӯто’’ти вутто, со га̄мо на га̄мапариха̄рам̣ каттхачи сиккха̄паде лабхати. йан̃хи сандха̄йа ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘там̣ панетам̣ буддхака̄ле, чаккаваттика̄ле ча нагарам̣ хоти, сесака̄ле сун̃н̃ам̣ хоти йаккхапариггахита’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.84; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.150) вуттам̣. йо пана пат̣ира̄джачора̄дӣхи вилуттатта̄, кевалам̣ бхайена ва̄ чхад̣д̣ито сагхарова антарахитага̄мабхӯто, со ‘‘га̄мантаре га̄мантаре а̄патти па̄читтийасса̄’’ти (па̄чи. 183) вуттапа̄читтийам̣ джанети, вика̄ле га̄маппавесанам̣, секхийе чатта̄ри джанетӣти ведитабба̄. йо пана га̄мо йато ва̄ манусса̄ кеначидева каран̣ӣйена пунапи а̄гантука̄ма̄ ева апакканта̄ти вутто, амануссо со пакатига̄масадисова.

аттхи аран̃н̃ам̣ на аран̃н̃апариха̄рам̣ каттхачи лабхатӣти еттха ‘‘аджджхока̄со екӯпача̄ро на̄ма ага̄маке аран̃н̃е саманта̄ саттаббхантара̄ екӯпача̄ро, тато парам̣ на̄нӯпача̄ро’’ти (па̄ра̄. 494) еттха йва̄йам̣ на̄нӯпача̄роти вутто, там̣ ведитаббам̣. йо пана париккхиттасса екалед̣д̣упа̄тасан̇кха̄то га̄мӯпача̄рана̄мако га̄мо, йо ва̄ саттхо на̄тирекача̄тума̄санивит̣т̣хо, со аттхи га̄мо на га̄макиччам̣ кароти. на хи там̣ т̣ха̄нам̣ оккаманто га̄маппавесана̄паттим̣ а̄паджджати. йам̣ пана га̄масӣма̄йа парийа̄паннам̣ манусса̄нам̣ валан̃джанат̣т̣ха̄набхӯтам̣ аран̃н̃ам̣, там̣ аттхи аран̃н̃ам̣ на аран̃н̃акиччам̣ кароти на̄ма. на хи таттха а̄ран̃н̃акасӣма̄ лаббхатӣти. етта̄вата̄ ‘‘га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄’’ти имисса̄ анупан̃н̃аттийа̄ лаккхан̣а̄нупан̃н̃аттибха̄во дассито хоти.

‘‘гониса̄динивит̣т̣хопи га̄мо’’ти еттха саче тасса га̄масса га̄макхеттапариччхедо аттхи, саббопи еко га̄мо. но че, упача̄рена ва̄ париккхепена ва̄ париччхиндитаббо. саче га̄макхетте сати ка̄ничи та̄ни гхара̄ни ан̃н̃аман̃н̃аупача̄раппахонакам̣ т̣ха̄нам̣ атиккамитва̄ дӯре дӯре ката̄ни хонти, вика̄ле га̄маппавесе упача̄рова пама̄н̣ам̣. антарагхараппат̣исам̣йуттесу секхийесу, бхиккхунийа̄ га̄мантара̄паттӣсу ча гхара̄нам̣ париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нам̣ пама̄н̣ам̣, упосатха̄дикамма̄нам̣ га̄макхеттам̣ пама̄н̣ам̣, а̄ран̃н̃акасена̄санасса а̄саннагхарасса дутийалед̣д̣упа̄тато пат̣т̣ха̄йа пан̃чадханусатантарата̄ пама̄н̣анти евам̣ но пат̣ибха̄нанти а̄чарийа̄.

‘‘йампи екасмим̣йева га̄макхетте екам̣ падесам̣ ‘айампи висум̣га̄мо хотӯ’ти париччхиндитва̄ ра̄джа̄ кассачи дети, сопи висум̣га̄масӣма̄ хотийева̄’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 147) ат̣т̣хакатха̄вачанато там̣ пависантийа̄ бхиккхунийа̄ га̄мантара̄патти хоти ева. саче таттха виха̄ро ва̄ девакулам̣ ва̄ сабха̄ ва̄ гехам̣ ва̄ наттхи, кевалам̣ ваттхуматтакамева хоти, га̄моти винайакаммам̣ саббам̣ таттха каппати. ‘‘амануссо га̄мо’’ти хи вуттам̣. тан̃ча т̣ха̄нам̣ итарасса га̄масса париккхепаббхантаре ва̄ упача̄раббхантаре ва̄ хоти, вика̄ле га̄маппавесанам̣ а̄пуччхитва̄ва гантаббам̣. но че, аран̃н̃ам̣ вийа йатха̄сукхам̣ гантаббам̣. таттха че а̄ра̄мо ва̄ титтхийасеййа̄дӣсу ан̃н̃атарова̄ хоти, ладдхакаппамева. бхиккхунупассайо че хоти, га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависантийа̄ бхиккхунийа̄ га̄мантара̄патти парихаритабба̄. ‘‘аран̃н̃ам̣ на̄ма т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча авасесам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма̄’’ти (па̄ра̄. 92) еттха париккхепе сати йатха̄вуттапариччхедам̣ га̄мамева т̣хапетва̄ авасесам̣ тасса упача̄рам̣, тато паран̃ча аран̃н̃ам̣ на̄ма, париккхепе асати йатха̄вуттапариччхедам̣ га̄мӯпача̄рамева т̣хапетва̄ тато парам̣ авасесам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма̄ти адхиппа̄йо. евам̣ сати ‘‘никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ саббаметам̣ аран̃н̃а’’нти (вибха. 529) вутталаккхан̣е ага̄маке аран̃н̃е ган̣амха̄охӣйана̄патти, таттха авиппава̄сасӣма̄йа пхаран̣ам̣ вика̄ле га̄маппавесана̄паттийа̄ ана̄паттӣти евама̄дивинайавидхи самети, ан̃н̃атха̄ на самети.

‘‘т̣хапетва̄ га̄мӯпача̄рам̣ авасесам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма̄’’ти (маха̄ва. 144) вутте га̄мӯпача̄рато паро аран̃н̃анти сиддхе ‘‘т̣хапетва̄ га̄ма’’нти висесаттхо на диссати, га̄масса пана аран̃н̃абха̄ваппасан̇габхайа̄ вуттанти че? на, га̄мӯпача̄расса абха̄ваппасан̇гато. сати хи га̄ме га̄мӯпача̄ро хоти, со ча тава матена аран̃н̃абхӯто. куто да̄ни га̄мӯпача̄ро. га̄мӯпача̄ропи че аран̃н̃асан̇кхйам̣ гаччхати, парова га̄моти катва̄ на йуттам̣ га̄масса аран̃н̃абха̄ваппасан̇гато ча. тасма̄ ‘‘га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄’’ти еттха га̄мӯпача̄ропи ‘‘га̄мо’’ твева сан̇гахито. тасма̄ га̄масса аран̃н̃абха̄ваппасан̇го на йуджджати. йади евам̣ ‘‘т̣хапетва̄ га̄мам̣ авасесам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма̄’’ти еттакам̣ ваттаббанти че? на, аран̃н̃асса париччхедаджа̄нанаппасан̇гато. татха̄ хи вутто ‘‘аран̃н̃апариччхедо на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти но ладдхи. га̄мӯпача̄рапарийанто хи идха га̄мо на̄ма. йади евам̣ ‘‘га̄масса ча аран̃н̃асса ча париччхедадассанаттхам̣ вутта’’нти ат̣т̣хакатха̄йам̣ ваттаббам̣, ‘‘аран̃н̃асса париччхедадассанаттхам̣ вутта’’нти киматтхам̣ вуттанти че? вуччате – ат̣т̣хакатха̄чарийена пат̣хамага̄мӯпача̄рам̣йева сандха̄йа вуттам̣ ‘‘аран̃н̃апариччхедадассанаттха’’нти саббасиккха̄паде хи ба̄хираиндакхӣлато пат̣т̣ха̄йа га̄мӯпача̄рам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма. га̄мапариччхедавачане пайоджанам̣ панеттха наттхи париккхепенева па̄кат̣абхӯтатта̄. дутийага̄мӯпача̄рова га̄масса париччхедадассанаттхам̣ вутто париккхепабха̄вена апа̄кат̣атта̄. таттха пат̣хамага̄мӯпача̄ро че аран̃н̃апариччхедадассанаттхам̣ вутто, таттха на ваттаббо. ‘‘никкхамитва̄ индакхӣла̄ саббаметам̣ аран̃н̃а’’нти ваттаббам̣. евам̣ санте субйаттатарам̣ аран̃н̃апариччхедо дассито хоти, миччха̄га̄хо ча на хоти.

‘‘маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти хи вутте айам̣ га̄мӯпача̄рова аран̃н̃ам̣ га̄мӯпача̄расса вибхан̇гатта̄. йади аран̃н̃апариччхедадассанаттхам̣ вуттам̣, авуттакамева, аран̃н̃ато паранти ча миччха̄га̄хо хотӣти че, нану вуттам̣ ‘‘пат̣хамамева идам̣ париккхиттасса га̄масса упача̄ранийаманаттхам̣ вутта’’нти? аран̃н̃апариччхедадассанаттхам̣ кин̃ча̄пи ‘‘га̄мӯпача̄ро’’тиа̄ди а̄раддхам̣, индакхӣле т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄тоти пана евам̣ вачанаппайоджанам̣. апариккхиттасса ча га̄масса йва̄йам̣ лед̣д̣упа̄то упача̄ро’’ти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто, тасса нийамананти вуттам̣ хоти. катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? ‘‘аран̃н̃ам̣ на̄ма̄’’ти падам̣ ануддхаритва̄ ‘‘га̄мӯпача̄ро на̄ма̄’’ти уддхаран̣асса кататта̄. таттха ‘‘га̄мӯпача̄ро на̄ма̄’’ти ма̄тика̄йам̣ авиджджама̄нам̣ падам̣ уддхаранто тайо аттхавасе дассети. сеййатхидам̣ – аран̃н̃апариччхедадассанамеко аттхо, апариккхиттасса га̄масса упача̄рена саддхим̣ париччхедадассанамеко, на кевалам̣ апариккхиттассайева упача̄ро винайа̄дхика̄ре саппайоджано дасситаббо, ниппайоджанопи париккхиттасса упача̄ро имина̄ парийа̄йена лаббхатӣти анусан̇гаппайоджанамеко аттхопи ведитаббо.

‘‘апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти идам̣ бхагава̄ тайо аттхавасе пат̣ичча абха̄си. сеййатхидам̣ – апариккхиттасса га̄масса париччхедадассанамеко, авиппава̄сасӣма̄дхика̄ре айамева га̄мӯпача̄роти дассанамеко, таттха т̣хитасса дутийо лед̣д̣упа̄то саббаттха га̄маппат̣исам̣йуттесу сиккха̄падесу сакиччако упача̄роти дассанамекоти евам̣ бхагава̄ аттано десана̄вила̄саппаттийа̄ екекападуддха̄ран̣ена тайо аттхавасе дассетӣти ведитаббам̣.

татха̄ авиппава̄сасӣма̄каммава̄ча̄йа ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) еттха̄пи париккхепе сати га̄мам̣ т̣хапетва̄, асати га̄мӯпача̄рам̣ т̣хапетва̄ти аттхо. париккхиттасса, апариккхиттасса ча маджджхе а̄ра̄ме авиппава̄сасӣма̄самманнанака̄ле айам̣ найо ативийа йуджджати. убхайапариваджджанато пуббе вуттанайена ва̄ убхайаттха убхайам̣ лаббхатева. ‘‘антара̄ра̄месу пана а̄чин̣н̣акаппа̄ бхиккхӯ авиппава̄сасӣмам̣ самманнантӣ’’ти ган̣т̣хипаде вуттам̣. ‘‘антарагхараппат̣исам̣йутта̄нам̣ секхийа̄нам̣ антара̄ра̄месу асамбхавато антара̄ра̄мо на га̄масан̇кхам̣ гаччхати, тасма̄ таттхапи авиппава̄сасӣма̄ рухатева̄’’ти еке. те бхиккхӯ дутийасса га̄мӯпача̄расса га̄масан̇кха̄сабха̄вато та̄сам̣ има̄йа дутийа̄йа авиппава̄сакаммава̄ча̄йа абха̄вам̣ дассетва̄ пат̣иккхипитабба̄. аджджха̄ра̄мо пана га̄мопи сама̄но титтхийасеййа̄ди вийа каппийабхӯмӣти ведитаббо.

а̄паттийа̄ париччхедам̣, татха̄на̄паттийа̄пи ча;

дассетум̣ га̄масамбандха-сиккха̄падавибха̄ване.

га̄мага̄мӯпача̄ра̄ две, дассита̄ идха та̄дина̄;

сӣма̄ сӣмӯпача̄ра̄ ту, анеканта̄ти нуддхат̣а̄.

упача̄ра̄ ча две хонти, ба̄хираббхантараббаса̄;

париккхитта̄париккхитта-бхеда̄ че чатуро сийум̣.

айан̃хи упача̄расаддо винайапит̣аке ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, агила̄ненапи а̄ра̄ме а̄ра̄мӯпача̄ре чхаттам̣ дха̄рету’’нти (чӯл̣ава. 270) евама̄дӣсу ба̄хире упача̄ре диссати. ба̄хиро упача̄ро на̄ма париккхепато, париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нато ва̄ еко лед̣д̣упа̄то. ‘‘аджджха̄ра̄мо на̄ма париккхиттасса а̄ра̄масса антоа̄ра̄мо, апариккхиттасса упача̄ро. аджджха̄васатхо на̄ма париккхиттасса а̄васатхасса антоа̄васатхо, апариккхиттасса упача̄ро’’тиа̄дӣсу (па̄чи. 506) пана упача̄расаддо аббхантаре упача̄ре диссати. аббхантаро упача̄ро ча на̄ма париккхепо, париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нан̃ча хоти. идха пана париккхепо ‘‘аджджха̄ра̄мо, аджджха̄васатхо’’ти ва̄ на вуччати, анто ева а̄ра̄мо, а̄васатхоти ва̄. тесу ба̄хираббхантарабхедабхиннесу двӣсу упача̄ресу авиппава̄сасӣма̄дхика̄ре ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) еттха га̄мӯпача̄ро на̄ма аббхантарӯпача̄ро адхиппето, на ба̄хиро. бхиккхунийа̄ аран̃н̃асан̃н̃итата̄йа тасса ба̄хирасса, тасса̄ га̄мантара̄паттийа̄ т̣ха̄набхӯтатта̄ ча аббхантараупача̄расса̄ти идаметтха ка̄ран̣адвайам̣ ведитаббам̣. таттха идха адинна̄да̄напа̄ра̄джикавибхан̇гейева пат̣хамо га̄мӯпача̄ро дассито, со ба̄хиро, дутийо аббхантароти ведитаббо. пат̣хамена ча апариккхиттасса га̄масса дутийалед̣д̣упа̄тасан̇кха̄то ба̄хиро упача̄ро, дутийена ча париккхиттасса га̄масса париккхепато ба̄хирасан̇кха̄то аббхантаро упача̄ро лесена дасситоти ведитаббо. евам̣ чатта̄ропи упача̄ра̄ идха бхагавата̄ десана̄вила̄саппаттена десана̄лӣла̄йа дассита̄ хонтӣти айам̣ найо сут̣т̣ху лаккхетва̄ а̄чарийехи саммантайитва̄ йатха̄нурӯпам̣ таттха йоджетаббо. итаратха̄ –

асамбудхам̣ буддхамаха̄нубха̄вам̣;

дхаммасса гамбхӣранайаттатан̃ча;

йо ван̣н̣айе нам̣ винайам̣ авин̃н̃ӯ;

со дуддасо са̄санана̄сахету.

па̄л̣им̣ тадаттхан̃ча асамбудхан̃хи;

на̄сети йо ат̣т̣хакатха̄найан̃ча;

аниччхайам̣ ниччхайато парехи;

га̄моти тейева пураккхато со.

ануккаменева маха̄джанена;

пураккхато пан̣д̣итама̄ни бхиккху;

апан̣д̣ита̄нам̣ виматим̣ акатва̄;

а̄чарийалӣлам̣ пурато кароти.

таттха хи па̄л̣ийам̣ ‘‘га̄масса упача̄ро га̄мӯпача̄ро, га̄масан̇кха̄то упача̄ро га̄мӯпача̄ро на̄ма̄’’ти уддхаритва̄ га̄масса упача̄рам̣ дассенто ‘‘индакхӣле т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти (па̄ра̄. 92) ватва̄ пуна га̄масан̇кха̄там̣ упача̄рам̣ дассенто ‘‘гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти вуттам̣. имаматтхам̣ сандха̄йа вика̄ле га̄маппавесанага̄мантараааппава̄сасаммутиа̄дӣсу париккхепа̄рахат̣т̣ха̄намева га̄мӯпача̄ранти вуттанти ликхитам̣.

аттхато еканти еттха сан̇кха̄саддам̣ сан̇кха̄тасаддена сама̄найати. ‘‘а̄дийеййа̄’’ти идам̣ пан̃чавӣсатийа̄ аваха̄ра̄нам̣ са̄дха̄ран̣ападам̣. т̣ха̄на̄ча̄ванавасена ча кхӣла̄дӣни сан̇ка̄метва̄ кхетта̄диггахан̣авасена ча̄ти аттхо. т̣ха̄на̄ча̄ване йатха̄ са̄микасса дхураниккхепа̄дим̣ анолокетва̄ва а̄патти, татха̄ иха̄пӣти гахетабба̄.

‘‘асукам̣ на̄ма бхан̣д̣ам̣ авахарисса̄мӣ’’ти саббесам̣ ека̄сайатта̄ ‘‘екена̄пӣ’’ти вуттам̣. йади а̄н̣атти иччхитабба̄, сам̣видха̄ваха̄ро на̄ма еко аваха̄ро париха̄йитаббо.

ока̄сапарикаппе т̣ха̄на̄ча̄вана̄йа гахитампи ока̄сапарикаппитатта̄ раккхати. ока̄са̄тиккамова пама̄н̣ам̣ пуббе асуддхачиттена гахитатта̄. ида̄ни суддхачиттена гахитепи хоти ева̄ти ваданти, там̣ на сундарам̣. еттха пана виниччхайо самантапа̄са̄дикам̣ олокетва̄ гахетаббо.

уддха̄ро наттхӣти т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ наттхӣти аттхо.

уддхатаматте аваха̄ро сакаласса пайогасса нит̣т̣ха̄питатта̄, на аттхаса̄дхакавасена. уддха̄рейева раккхатӣти еттха ева-саддена па̄тане на раккхатӣти аттхе сиддхепи аттхаса̄дхакавасена аттхам̣ дассетум̣ ‘‘там̣ уддхаритва̄’’тиа̄ди вуттам̣.

‘‘патхабйа̄ра̄джападесара̄джа̄дайо бахӯ, тесам̣ сан̇ган̣ханаттхам̣ ‘ра̄джа̄но’ти бахувачанам̣ вутта’’нти ликхитам̣. кин̃ча̄пи бахувачанам̣ катам̣, идам̣ пана екам̣ бимбиса̄рамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. ра̄джа̄ноти кин̃чи аниддиситва̄ са̄дха̄ран̣авасена кин̃ча̄пи вуттам̣, идам̣ пана бимбиса̄рамева̄ти.

пуббаппайогети еттха гаманака̄ле маггасодхана̄дхикаран̣е апа̄читтийакхетте дуккат̣ам̣, лата̄ччхедана̄дӣсу па̄читтийамева. гантва̄ пана кумбхиматтхаке джа̄талата̄диччхедане сахапайогатта̄ дуккат̣ам̣. ‘‘екабхан̣д̣е евам̣ бха̄рийамидам̣, ‘твампи екапассам̣ ган̣ха, ахампи екапассам̣ ган̣ха̄мӣ’ти сам̣видахитва̄ убхайесам̣ пайогена т̣ха̄на̄ча̄ване кате ка̄йава̄ча̄читтехи самут̣т̣ха̄ти. ан̃н̃атха̄ са̄хаттхикам̣ ва̄ а̄н̣аттикасса ан̇гам̣ на хоти, а̄н̣аттикам̣ ва̄ са̄хаттхикасса̄ти вутталаккхан̣ена вируджджхатӣ’’ти винайаган̣т̣хипаде ликхитам̣. пи-саддо панеттха таттхева ликхито.

ка̄йава̄ча̄самут̣т̣ха̄нам̣, йасса̄ а̄паттийа̄ сийа̄;

татра ва̄чан̇гам̣ читтам̣ва, каммам̣ насса̄ видхӣйати.

кирийа̄кирийа̄дикам̣ йан̃че, йампи камматтайам̣ бхаве;

на йуттам̣ там̣ вируддхатта̄, каммамекам̣ва йуджджатӣти. (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 131 пакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄);

дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.