1. пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄
идха пана т̣хатва̄ сиккха̄пада̄нам̣ камабхедо пака̄сетаббо. катхам̣ – саббасиккха̄пада̄нам̣ йатха̄самбхавам̣ десана̄ккамо, паха̄наккамо, пат̣ипаттиккамо, уппаттиккамоти чатуббидхо камо лаббхати. таттха бхагавата̄ ра̄джагахе бхиккхӯнам̣ па̄тимоккхуддесам̣ ануджа̄нантена па̄тимоккхуддесасса йо десана̄ккамо анун̃н̃а̄то, там̣ десана̄ккамам̣ ануккамантова маха̄кассапо пат̣хамам̣ па̄ра̄джикуддесам̣ пуччхи, таданантарам̣ сан̇гха̄дисесуддесам̣, таданантарам̣ анийатуддесам̣, таданантарам̣ виттха̄руддесам̣. таданантарам̣ бхиккхунивибхан̇ган̃ча тенева ануккамена пуччхи. тато парам̣ тайо а̄паттиккхандхе сан̇гахетум̣ вина̄ ган̣анапариччхедена секхийадхамме пуччхи. а̄паттиккхандхе сабха̄гато пат̣т̣ха̄йа пуччханто вӣсатикхандхаке пуччхи. нида̄нуддесантогадха̄нам̣ ва̄ сарӯпена ануддит̣т̣ха̄нам̣ пуччханаттхам̣ кхандхаке пуччхи. етена кхандхаке пан̃н̃атта̄ тхуллаччайа̄пи сан̇гахита̄ хонти. пуччхита̄нуккаменева а̄йасма̄ упа̄литтхеро бйа̄ка̄си. айаметтха десана̄ккамо. убхатовибхан̇гакхандхакато пана уччинитва̄ тада̄ парива̄ро висум̣ па̄л̣и като, имамева вачанам̣ сандха̄йа ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ ‘‘етенева упа̄йена кхандхакам̣ парива̄репи а̄ропайим̣сӯ’’тиа̄ди (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гаӣтикатха̄). апича па̄л̣ийам̣ ‘‘етенева упа̄йена убхатовибхан̇ге пуччхи. пут̣т̣хо пут̣т̣хо а̄йасма̄ упа̄ли виссаджджесӣ’’ти (чӯл̣ава. 439) еттакамева вуттам̣. тасма̄ тхеро убхатовибхан̇ге ева пуччхи. виссаджджанто пана а̄йасма̄ упа̄ли ниравасесам̣ дассенто кхандхакапарива̄ре анто катва̄ десеси. ган̣асаджджха̄йака̄ле пана тада̄ кхандхакапарива̄ра̄ висум̣ па̄л̣и ката̄ти айаметтха десана̄ккамо.
йади евам̣ нида̄нуддесо пат̣хамадесана̄ти че? на, упосатхаккхандхаке (маха̄ва. 133) ‘‘йа̄ни майа̄ бхиккхӯнам̣ сиккха̄пада̄ни пан̃н̃атта̄ни, та̄ни несам̣ па̄тимоккхуддесам̣ ануджа̄неййа’’нти вачанато, ‘‘йасса сийа̄ а̄паттӣ’’ти (маха̄ва. 134) вачанато ча. акусала̄бйа̄ката̄нам̣ а̄паттӣнам̣ дит̣т̣хадхаммасампара̄йика̄сават̣т̣ха̄нийатта̄ йатха̄бхӯтам̣ сӣласам̣варакена париваджджанена паха̄таббатта̄ паха̄наккамопеттха самбхавати ‘‘та̄вадева чатта̄ри акаран̣ӣйа̄ни а̄чиккхитабба̄нӣ’’ти вачанато. татха̄ ‘‘сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯ’’ти (ма. ни. 3.75; вибха. 508) вачанато йатха̄бхӯтам̣ а̄чиккханасиккханена пат̣ипаттиккамопи самбхавати. йатхуддесаккамам̣ парийа̄пун̣итаббапарийаттиаттхена̄пи пат̣ипаттиккамо, евамимехи тӣхи камехи десетабба̄наметесам̣ сиккха̄пада̄нам̣ йатха̄самбхавам̣ уппаттиккамо самбхавати. татха̄ хи йам̣ йам̣ са̄дха̄ран̣ам̣, там̣ там̣ бхиккхум̣ а̄раббха уппанне ева ваттхусмим̣ ‘‘йа̄ пана бхиккхунӣ чхандасо метхунам̣ дхамма’’нтиа̄дина̄ найена бхиккхунӣнампи пан̃н̃аттам̣. йато бхиккхунӣнам̣ там̣ ануппаннапан̃н̃атти на сийа̄, тато ануппаннапан̃н̃атти тасмим̣ наттхӣти (пари. 201-202) парива̄равачанам̣ на вируджджхати. етта̄вата̄ пуримена каматтайена йам̣ пат̣хамам̣ десетаббам̣, там̣ па̄ра̄джикуддесе пат̣хамуппаннатта̄ метхунадхаммапа̄ра̄джикам̣ саббапат̣хамам̣ десетука̄мо а̄йасма̄ упа̄литтхеро ‘‘татра судам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихаратӣ’’ти (па̄ра̄. 23) веса̄лийамева па̄петва̄ т̣хапеси.
ида̄ни саббесам̣ сиккха̄пада̄нам̣ пан̃н̃а̄панавидха̄нам̣ ведитаббам̣. катхам̣? ‘‘еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха̄’’ти (па̄ра̄. 39, 43) евам̣ сауддесаануддесабхедато дувидхам̣. таттха па̄тимоккхе сарӯпато а̄гата̄ пан̃ча а̄паттиккхандха̄ сауддесапан̃н̃атти на̄ма. са̄пи двидха̄ сапуггала̄пуггаланиддесабхедато. таттха йасса̄ пан̃н̃аттийа̄ анто а̄паттийа̄ саха, вина̄ ва̄ пуггало дассито, са̄ сапуггаланиддеса̄. итара̄ апуггаланиддеса̄.
таттха сапуггаланиддеса̄ двидха̄ адасситадассита̄паттибхедато. таттха адассита̄паттика̄ на̄ма ат̣т̣ха па̄ра̄джика̄ дхамма̄ ведитабба̄. ‘‘па̄ра̄джико хоти асам̣ва̄со’’ти (па̄ра̄. 39, 44, 89, 91, 167, 171, 195, 197) хи пуггалова таттха дассито, на̄патти. дассита̄паттика̄ на̄ма бхиккхунипа̄тимоккхе а̄гата̄ саттараса сан̇гха̄дисеса̄ дхамма̄. ‘‘айампи бхиккхунӣ пат̣хама̄паттикам̣ дхаммам̣ а̄панна̄ нисса̄ран̣ӣйам̣ сан̇гха̄дисеса’’нти (па̄чи. 683, 687) хи таттха а̄патти дассита̄ саддхим̣ пуггалена.
татха̄ апуггаланиддеса̄пи адасситадассита̄паттибхедато двидха̄. таттха адассита̄паттика̄ на̄ма секхийа̄ дхамма̄. вутта̄васеса̄ дассита̄паттика̄ти ведитабба̄.
са̄пи двидха̄ аниддит̣т̣хака̄раканиддит̣т̣хака̄ракабхедато. таттха аниддит̣т̣хака̄рака̄ на̄ма суккависат̣т̣химуса̄ва̄домасава̄дапесун̃н̃абхӯтага̄маан̃н̃ава̄дакауджджха̄панакаган̣абходжанапарампарабходжанасура̄мерайаан̇гулипатодакахасадхаммаана̄дарийаталагха̄такаджатумат̣т̣хакасиккха̄пада̄нам̣ васена пан̃чадасавидха̄ хонти. таттха ниддит̣т̣хака̄раке мисса̄миссабхедо ведитаббо – таттха упайогабхуммавибхаттийо екам̣сена мисса̄. авасеса̄ мисса̄ ча амисса̄ ча. сеййатхидам̣ – паччаттам̣ та̄ва двӣсу анийатесу упайогена миссам̣, два̄дасасу па̄т̣идесанӣйесу каран̣ена миссам̣, ӯнапан̃чабандханапаттасиккха̄падесу са̄микаран̣ехи, ӯнавӣсативассе бхуммена, моханаке упайогаса̄мибхуммехи. йасма̄ ‘‘виван̣н̣ака’’нти бха̄во адхиппето, на катта̄, тасма̄ виван̣н̣акасиккха̄падам̣ йада̄ на самбхавати, евам̣ паччаттам̣ пан̃чавидхам̣ миссам̣ хоти. сесесу пат̣хама̄нийатам̣ т̣хапетва̄ а̄димхи ‘‘йо пана бхиккхӯ’’ти евама̄гатам̣ паччаттам̣ ва̄, дутийа̄нийатам̣ т̣хапетва̄ пан̣ӣтабходжанасаман̣уддесататийачатуттхапа̄т̣идесанӣйасиккха̄падесу маджджхе ‘‘йо пана бхиккхӯ’’ти евама̄гатам̣ паччаттам̣ ва̄, дуббачакуладӯсакасам̣сат̣т̣хасиккха̄падесу а̄димхи кевалам̣ ‘‘бхиккхӯ’’ти а̄гатам̣ паччаттам̣ ва̄, бхеда̄нуваттакасиккха̄паде маджджхе а̄гатам̣ паччаттам̣ ва̄ ан̃н̃а̄йа вибхаттийа̄ амиссамева хоти. таттха бхеда̄нуваттакатуват̣т̣анадвайасам̣сат̣т̣хадутийапа̄т̣идесанӣйасиккха̄падесу бахувачанам̣, итараттха саббаттха екавачанамева̄ти ведитаббам̣.
татха̄ упайого двӣсу викаппанасиккха̄падесу, тантава̄йасиккха̄паде ча паччаттена миссо, абхихат̣асиккха̄паде каран̣ена, ра̄джасиккха̄паде каран̣аса̄мипаччаттехӣти упайого тидха̄ миссо хоти. каран̣ан̃ча кут̣ика̄рамахаллакадутийакатхинадвебха̄ганисӣданасантхатадуббан̣н̣акаран̣асиккха̄падесу чхасу паччаттена миссам̣, пат̣хамататийакатхинаат̣т̣хан̇гулапа̄даканисӣданакан̣д̣уппат̣иччха̄дикавассикаса̄т̣икаудакаса̄т̣икадведхаммапачча̄сӣсанасиккха̄падесу ат̣т̣хасу са̄мина̄ миссанти каран̣ам̣ двидха̄ миссам̣ хоти. авасесесу чхаббассавассикаса̄т̣икадваттиччхадана̄васатхапин̣д̣амаха̄на̄магарулахупа̄вуран̣асиккха̄падесу саттасу каран̣авибхатти ан̃н̃авибхаттийа̄ амисса̄, аччекаел̣акаломасиккха̄падесу са̄мивибхатти каран̣авибхаттийа̄ мисса̄. атирекапаттабхесаджджасиккха̄падесу аггахитаггахан̣ена са̄мивибхатти амисса̄ва хотӣти ведитабба̄. евам̣ та̄ва ниддит̣т̣хака̄ракесу сиккха̄падесу –
пан̃чадха̄ ча тидха̄ чева, двидха̄ чепи татхекадха̄;
бхинна̄ вибхаттийо пан̃ча, саббека̄дасадха̄ сийум̣.
евам̣ та̄ва йатха̄вуттесу сауддесапан̃н̃аттисан̇кха̄тесу сиккха̄падесу аггахитаггахан̣ена пан̃н̃а̄суттаресу тисатесу навутианиддит̣т̣хака̄раке ваджджетва̄ ниддит̣т̣хака̄рака̄ни атирекасат̣т̣хидвисата̄ни хонти. тесу паччаттакаран̣а̄ни тим̣суттара̄ни двисата̄ни хонти. тесу амиссапаччаттакаран̣а̄ни два̄дасуттара̄ни двисата̄ни, миссапаччаттакаран̣а̄ни ат̣т̣ха̄раса хонти. авасесесу тим̣сатийа̄ сиккха̄падесу миссопайогакаран̣а̄ни пан̃ча хонти, миссакаран̣а̄ни чуддаса, амисса̄ни сатта, мисса̄миссакаран̣а̄ни две, амисса̄ни двети саббесупи ниддит̣т̣хака̄ракесу бхеда̄нуваттакадуббачакуладӯсакапат̣хамадутийататийакатхинаабхихат̣акут̣ика̄рамахаллакавикаппанадвайадвебха̄гачхаббассанисӣданасантхатаел̣акалома̄тирекапаттабхесаджджавассикаса̄т̣икатантава̄йааччекачха̄раттадва пан̃чаттим̣сесу ‘‘йо пана бхиккхӯ’’ти наттхи. дутийа̄нийатапан̣ӣтабходжанасаман̣уддесататийачатуттхапа̄т̣идесанӣйесу маджджхе аттхи.
етта̄вата̄ сауддеса̄нуддесадукам̣, сапуггала̄пуггаланиддесадукам̣, паччекадассита̄паттидукадвайам̣, аниддит̣т̣хака̄ракадукам̣, таттха ниддит̣т̣хака̄ракесу паччаттабхуммадукам̣, сайопана̄йопанадукам̣, айопанамаджджхейопанадукам̣, ека̄некавачанадуканти нава дука̄ни дассита̄ни хонти. висесака̄ран̣ам̣ тасмим̣ тасмим̣ сиккха̄паде сампатте а̄вибхависсати. евам̣ та̄ва сауддесапан̃н̃аттим̣ н̃атва̄ сесавинайапит̣аке йа̄ ка̄чи пан̃н̃атти ануддесапан̃н̃аттӣти ведитабба̄. са̄ падабха̄джанантара̄паттивинӣтаваттхупат̣иккхепапан̃н̃аттиавуттасиддхисиккха̄падавасена чхаббидха̄ хоти.
таттха ‘‘йебхуййена кхайите а̄патти тхуллаччайасса (пари. 157-158), ват̣т̣акате мукхе аччхупантасса а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (па̄ра̄. 73) евама̄дика̄ падабха̄джане сандиссама̄на̄патти падабха̄джанасиккха̄падам̣ на̄ма. ‘‘на ча, бхиккхаве, саббаматтика̄майа̄ кут̣и ка̄табба̄, йо кареййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄ди (па̄ра̄. 85) антара̄паттисиккха̄падам̣ на̄ма. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, дива̄пат̣исаллӣйантена два̄рам̣ сам̣варитва̄ пат̣исаллӣйиту’’нти (па̄ра̄. 77) евама̄ди винӣтаваттхусиккха̄падам̣ на̄ма. ‘‘сан̇гхабхедако, бхиккхаве, анупасампанно на упасампа̄детаббо’’ти (маха̄ва. 115) евама̄ди пат̣иккхепасиккха̄падам̣ на̄ма.
йасма̄ пана тена тена пат̣иккхепена ‘‘йо пана бхиккху самаггам̣ сан̇гхам̣ адхаммасан̃н̃ӣ бхиндеййа, па̄ра̄джико хоти асам̣ва̄со. йо пана бхиккху дут̣т̣хачитто бхагавато джӣвама̄накасарӣре лохитам̣ уппа̄деййа, па̄ра̄джико хоти асам̣ва̄со’’ти сиккха̄пада̄ни пан̃н̃атта̄ни хонти. йа̄ни сандха̄йа ‘‘екасса чхеджджака̄ хоти, чатуннам̣ тхуллаччайам̣, чатуннан̃чева ана̄патти, саббесам̣ екаваттхука̄’’ти вуттам̣. ‘‘аттха̄патти тит̣т̣ханте бхагавати а̄паджджати, но париниббуте’’ти (пари. 323) ча вуттам̣. тена на кевалам̣ ‘‘на, бхиккхаве, джа̄нам̣ сан̇гхабхедако анупасампанно упасампа̄детаббо…пе… а̄патти дуккат̣асса̄’’ти идамева сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хоти са̄дхакам̣ хоти. ‘‘пан̣д̣ако, бхиккхаве, анупасампанно на упасампа̄детаббо, упасампанно на̄сетаббо’’ти (маха̄ва. 109) евама̄дӣсу пана упаджджха̄йа̄дӣнам̣ дуккат̣амева пан̃н̃аттам̣, на пан̣д̣ака̄дӣнам̣ па̄ра̄джика̄патти. на хи тесам̣ бхиккхубха̄во аттхи. йато сийа̄ па̄ра̄джика̄патти. татха̄ ‘‘на аччхинне тхеве паккамитабба’’нти (маха̄ва. 66, 67, 78, 79) евама̄дикан̃ча пат̣иккхепасиккха̄падамева на̄ма.
кхандхакесу пан̃н̃аттадуккат̣атхуллаччайа̄ни пан̃н̃аттисиккха̄падам̣ на̄ма. ‘‘тена хи, са̄рипутта, бхеда̄нуваттаке тхуллаччайам̣ деса̄пехӣ’’ти (чӯл̣ава. 345) вуттам̣, тхуллаччайампи таттхева самодха̄нам̣ гаччхати. идам̣ тесам̣ вибхаттикаммаккхан̣е апан̃н̃аттатта̄ авиджджама̄нампи бхагавато вачанена висуддхаккхан̣епи виджджама̄нам̣ джа̄танти еке. ‘‘бхеда̄нуваттаке деса̄пехӣ’’ти вачанато сесабхеда̄нуваттака̄нам̣ ‘‘йо пана бхиккху джа̄нам̣ сан̇гхабхедака̄нам̣ ануваттеййа, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хотӣти ведитаббам̣. татха̄ сабба̄ни кхандхакаватта̄ни, винайакамма̄ни ча таттхева самодха̄нам̣ гаччханти. йатха̄ха ‘‘пан̃н̃атте там̣ упа̄ли майа̄ а̄гантука̄нам̣ бхиккхӯнам̣ а̄гантукаваттам̣…пе… евам̣ супан̃н̃атте кхо майа̄ упа̄ли сиккха̄паде’’тиа̄ди. ‘‘йа̄ пана бхиккхунӣ наччам̣ ва̄ гӣтам̣ ва̄ ва̄дитам̣ ва̄ дассана̄йа гаччхеййа, па̄читтийа’’нти (па̄чи. 834) имина̄ суттена бхиккхунӣ наччеййа ва̄ га̄йеййа ва̄ ва̄деййа ва̄, па̄читтийанти евама̄дикам̣ йам̣ кин̃чи ат̣т̣хакатха̄йа диссама̄нам̣ а̄паттиджа̄там̣ винайакаммам̣ ва̄ авуттасиддхисиккха̄падам̣ на̄ма. чхаббидхампетам̣ чхахи а̄ка̄рехи уддеса̄рахам̣ на хотӣти ануддесасиккха̄падам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣. сеййатхидам̣ – пан̃чахи уддесехи йатха̄самбхавам̣ висабха̄гатта̄ тхуллаччайадуббха̄сита̄нам̣ сабха̄гаваттхукампи дуккат̣атхуллаччайадвайам̣ асабха̄га̄паттикатта̄ антара̄паттипан̃н̃аттисиккха̄пада̄нам̣, на̄на̄ваттхука̄паттикатта̄ пат̣иккхепасиккха̄пада̄нам̣, кесан̃чи винӣтаваттхупан̃н̃аттисиккха̄пада̄нан̃ча адассита̄паттикатта̄, адасситаваттхукатта̄ бхеда̄нуваттакатхуллаччайасса, адассита̄паттиваттхукатта̄ авуттасиддхисиккха̄пада̄нанти. етта̄вата̄ ‘‘дувидхам̣ сиккха̄падапан̃н̃а̄панам̣ сауддеса̄нуддесабхедато’’ти йам̣ вуттам̣, там̣ сама̄сато пака̄ситам̣ хоти.
пан̃н̃аттийам̣ та̄ва –
‘‘ка̄рако идха ниддит̣т̣хо, апеккха̄йа абха̄вато;
пуббе ваттаббавидха̄на̄-бха̄вато ча а̄дито йопанена саха̄’’ти. –
айам̣ найо ведитаббо. тассаттхо – йе те аниддит̣т̣хака̄рака̄ пуббе вуттаппабхеда̄ суккависат̣т̣хиа̄дайо сиккха̄падависеса̄, тесу адхиппа̄йакаммаваттхупуггалапайоге апеккха̄йа бха̄вато ка̄рако на ниддит̣т̣хо тесам̣ са̄пеккхабха̄вадассанаттхам̣. там̣ саббам̣ тасмим̣ тасмим̣ сиккха̄паде а̄вибхависсати, идха пана па̄ра̄джикапан̃н̃аттийам̣ апеккха̄йа абха̄вато ка̄рако ниддит̣т̣хо. йо пана ка̄рако ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасми’’нтиа̄дӣсу (па̄ра̄. 462, 472, 475) вийа пуббе ваттаббавидха̄на̄бха̄вато каран̣а̄дивасена аниддиситва̄ паччаттавасена ниддит̣т̣хо апеккха̄йа абха̄вато. таттха ниддисийама̄но сесадутийа̄нийатапан̣ӣтабходжанам̣ саман̣уддесататийачатауттхапа̄т̣идесанӣйесу вийа маджджхе аниддиситва̄ ‘‘на хева кхо пана…пе… обха̄ситу’’нтиа̄ди (па̄ра̄. 453) вийа пуббе ваттаббавидха̄на̄бха̄вато ева а̄димхи ниддит̣т̣хо. а̄димхи ниддисийама̄нопи пуббе вуттаппабхедесу бхеда̄нуваттака̄дӣсу пан̃чаттим̣сесу сиккха̄падесу вийа аниддиситва̄ пуббе ваттаббавидха̄на̄бха̄вато ева ‘‘йо пана бхиккхӯ’’тиа̄дитова йопана-саддена саха ниддит̣т̣хо. евам̣ ниддисийама̄нопи со йасма̄ ‘‘йа̄ пана бхиккхунийо две екаман̃че туват̣т̣еййу’’нтиа̄ди (па̄чи. 933) а̄патти вийа параппабхавам̣ а̄паттим̣ на а̄паджджати, тасма̄ ‘‘йо пана бхиккхӯ’’ти екавачанена ниддит̣т̣хо. метхунадхамма̄паттипи параппабхава̄ ‘‘двайам̣двайасама̄паттӣ’’ти (па̄ра̄. 39) вачанатоти че? там̣ на, адхиппа̄йаджа̄нанато. анекисса̄ ева бхиккхунийа̄ а̄патти, на екисса̄ти нийамо таттха аттхи, на евам̣ идха нийамоти анийамита̄дхиппа̄йо. ламбӣмудупит̣т̣хӣнам̣ куто ‘‘двайам̣двайасама̄паттӣ’’ти (па̄ра̄. 55) вачанато тесам̣ метхунадхамма̄патти. айаматтхо чатассо метхунадхаммапаччайа̄ти ат̣т̣хаваттхукам̣ сандха̄йа ‘‘чхеджджам̣ сийа̄ метхунадхаммапаччайа̄’’ти (пари. 481) ча парива̄ре вуттавачанена са̄дхетаббо.
бхеда̄нуваттакасиккха̄паде тин̣н̣ам̣ уддхам̣ на саманубха̄ситабба̄, на сан̇гхена сан̇гхам̣ екато ка̄таббанти. найадассанаттхам̣ а̄дитова ‘‘бхиккхӯ хонтӣ’’ти бахувачананиддесам̣ катва̄ пуна ‘‘еко ва̄ две ва̄ тайо ва̄’’ти (па̄ра̄. 418) вуттам̣, ан̃н̃атха̄ на тато уддхам̣ ‘‘ануваттака̄ хонтӣ’’ти а̄паджджати. тато нида̄навиродхо. пан̃часатаматта̄ хи тадануваттака̄ ахесум̣. йам̣ пана саттасатикаккхандхаке ‘‘сан̇гхо чатта̄ро па̄чӣнаке бхиккхӯ, чатта̄ро па̄веййаке бхиккхӯ самманнеййа …пе… саммата̄’’тиа̄ди (чӯл̣ава. 456) н̃аттидутийакаммам̣ вуттам̣, там̣ ‘‘убба̄хика̄йа имам̣ адхикаран̣ам̣ вӯпасамету’’нти вуттатта̄ техи каттаббавидха̄нам̣. саммутикаран̣амева ва̄ татийам̣ катва̄ каппати. на хи те тена каммена камма̄раха̄ каммаката̄ хонти. йасса сан̇гхо каммам̣ кароти, со камма̄рахоти лаккхан̣ам̣. на ча тада̄ сан̇гхо тесам̣ ат̣т̣ханнампи бхиккхӯнам̣ каммам̣ ака̄си. бхаджа̄пийама̄на̄ те каммапаттабха̄вам̣ бхаджанти. адхикаран̣авӯпасамакаммасса патта̄ йутта̄ сан̇гхена ката̄ти катва̄ каммапатта̄ ева хи те хонти. ‘‘те бхиккхӯ бхиккхӯхи йа̄вататийам̣ саманубха̄ситабба̄ тасса пат̣иниссагга̄йа̄’’ти (па̄ра̄. 418) вачанато техи каттаббавидха̄нам̣. саммутикаран̣амева каммам̣ хотӣти че? там̣ на, адхиппа̄йаджа̄нанато, тасса пат̣иниссагга̄йа ева те бхиккхӯ камма̄раха̄ ка̄табба̄, на доса̄гативасена̄ти айаметтха адхиппа̄йо. на хи па̄чӣнака̄дӣнам̣ саммутийа̄ адхикаран̣авӯпасамасиддхи вийа тесам̣ саманубха̄санакаммена тасса пат̣иниссаггасиддхи хоти, саммути на̄меса̄ пат̣хамам̣ ануматим̣ гахетва̄ йа̄читва̄ва карӣйати, на татха̄ камманти. каммакаран̣е пана тадаттхасиддхи хотийева. парасаммутийа̄ бахутара̄ва самманнитабба̄ти ведитаббам̣.
‘‘метхунадхамма’’нти евам̣ ба̄хулланайена ладдхана̄макам̣ сакапайогена ва̄ парапайогена ва̄ аттано нимиттасса сакамагге ва̄ парамагге ва̄ паранимиттасса ва̄ сакамагге ева павесанапавит̣т̣хат̣т̣хитауддхаран̣есу йам̣ кин̃чи екам̣ пат̣иса̄дийанавасена севеййа, па̄ра̄джико хоти асам̣ва̄соти. кечи пана ‘‘павесана̄дӣни чатта̄ри ва̄ тӣн̣и ва̄ две ва̄ екам̣ ва̄ пат̣исевеййа, па̄ра̄джико хоти. вуттан̃хетам̣ ‘со че павесанам̣ са̄дийати, павит̣т̣хам̣ са̄дийати, т̣хитам̣ са̄дийати, уддхаран̣ам̣ са̄дийати, а̄патти па̄ра̄джикасса̄’тиа̄дӣ’’ти (па̄ра̄. 58) ваданти. тесам̣ матена чатӯсупи чатассо па̄ра̄джика̄паттийо а̄паджджати. тейева евам̣ ваданти – а̄паджджату метхунадхаммапа̄ра̄джика̄патти, метхунадхаммапа̄ра̄джика̄паттийа̄ там̣бха̄гийа̄ти аттано вӣтиккаме па̄ра̄джика̄паттийо, сан̇гха̄дисеса̄паттин̃ча а̄паджджитва̄ сиккхам̣ паччаккха̄йа гахат̣т̣хака̄ле метхуна̄дикам̣ па̄ра̄джикам̣ а̄паджджитва̄ пуна паббаджитва̄ упасампаджджитва̄ екам̣ сан̇гха̄дисеса̄паттим̣ екаманекам̣ ва̄ пат̣икаритва̄ва со пуггало йасма̄ нира̄паттико хоти, тасма̄ со гахат̣т̣хака̄ле са̄паттикова̄ти. антимаваттхуаджджха̄паннасса̄пи аттхева а̄патти. вут̣т̣ха̄надесана̄хи пана асуджджханато ‘‘пайоге пайоге а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти на вуттам̣. ган̣анапайоджана̄бха̄вато кин̃ча̄пи на вуттам̣, атха кхо падабха̄джане (па̄ра̄. 58) ‘‘а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти вачанена̄йаматтхо сиддхоти йуттин̃ча ваданти.
йади евам̣ ма̄тика̄йампи ‘‘йо пана бхиккху метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа, па̄ра̄джика’’нти ваттаббам̣ бхавеййа, па̄ра̄джикасса анавасесавачанампи на йуджджеййа. саббепи хи а̄паттиккхандхе, бхиккхуган̣анан̃ча анавасесетва̄ тит̣т̣хатӣти анавасесавачананти катва̄ павесева а̄патти, на павит̣т̣ха̄дӣсу. тамевекам̣ сандха̄йа ‘‘йасса сийа̄ а̄паттӣ’’ти (маха̄ва. 134) па̄ра̄джика̄паттимпи анто катва̄ нида̄нуддесавачанам̣ ведитаббам̣. тасма̄ ма̄тика̄йам̣ ‘‘па̄ра̄джика’’нти аватва̄ ‘‘па̄ра̄джико хотӣ’’ти (па̄ра̄. 42, 44) пуггаланиддесавачанам̣ тена сарӣрабандханена упасампада̄йа абхаббабха̄вадӣпанаттхам̣. ‘‘а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти падабха̄джане вачанам̣ антимаваттхум̣ аджджха̄паннасса̄пи па̄ра̄джикасса асам̣ва̄сасса сато пуггаласса атхеййасам̣ва̄сакабха̄вадӣпанаттхам̣. на хи со сам̣ва̄сам̣ са̄дийантопи тхеййасам̣ва̄сако хоти, тасма̄ упасампанно ‘‘бхиккхӯ’’твева вуччати. тенева̄ха ‘‘асуддхо хоти пуггало ан̃н̃атарам̣ па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄панно, тан̃че суддхадит̣т̣хи сама̄но анока̄сам̣ ка̄ра̄петва̄ аккоса̄дхиппа̄йо вадати, а̄патти омасава̄дена дуккат̣асса̄’’ти (па̄ра̄. 389) анупасампаннасса тадабха̄вато сиддхо со упасампанно ‘‘бхиккхӯ’’твева вуччатӣти, тена падасодхаммам̣, сахасеййан̃ча джанети, бхиккхупесун̃н̃а̄дин̃ча джанетӣти ведитаббам̣ (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 39).
нида̄на̄ ма̄тика̄бхедо, вибхан̇го таннийа̄мако;
тато а̄паттийа̄ бхедо, ана̄патти тадан̃н̃атха̄ти. (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 43-44) –
айам̣ найо ведитаббо. таттха судиннаваттху (па̄ра̄. 24 а̄дайо)-маккат̣иваттху (па̄ра̄. 40 а̄дайо)-ваджджипуттакаваттху (па̄ра̄. 43) ча̄ти типпабхедаваттху имасса сиккха̄падасса нида̄нам̣ на̄ма. тато нида̄на̄ ‘‘йо пана бхиккху бхиккхӯнам̣…пе… асам̣ва̄со’’ти (па̄ра̄. 44) имисса̄ ма̄тика̄йа бхедо джа̄то. таттха хи ‘‘антамасо тираччха̄нагата̄йа̄’’ти (па̄ра̄. 44) иттхилин̇гавасена ‘‘саччам̣, а̄вусо, бхагавата̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, тан̃ча кхо иттхийа̄, но пурисе, но пан̣д̣аке, но убхатобйан̃джанаке ча̄’’ти маккат̣ипа̄ра̄джико вийа ан̃н̃опи лесам̣ од̣д̣етум̣ саккоти, тасма̄ та̄дисасса алесока̄сасса дассанаттхам̣ идам̣ вуччати, маккат̣исан̇кха̄та̄ нида̄на̄ ‘‘антамасо тираччха̄нагата̄йапӣ’’ти ма̄тика̄йа вачанабхедо, на иттхийа̄ ева метхунасиддхидассанато. тасма̄ вибхан̇го таннийа̄мако тасса̄ ма̄тика̄йа адхиппетаттханийа̄мако вибхан̇готи. вибхан̇ге хи ‘‘тиссо иттхийо, тайо убхатобйан̃джанака̄, тайо пан̣д̣ака̄, тайо пуриса̄. манусситтхийа̄ тайо магге, тираччха̄нагатапурисасса две магге’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 56) найена саббалесока̄сам̣ пидахитва̄ нийамо като. еттха̄ха – йади евам̣ са̄дха̄ран̣асиккха̄падавасена ва̄ лин̇гапариваттанавасена ва̄ на кевалам̣ бхиккхӯнам̣, бхиккхунӣнампи ‘‘сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’ти вибхан̇ге ваттаббам̣ сийа̄. тадавачанена хи бхиккхунӣ пурисалин̇гапа̄тубха̄вена бхиккхубха̄ве т̣хита̄ евам̣ вадеййа ‘‘на̄хам̣ упасампада̄каран̣ака̄ле бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панна̄, тасма̄ на апаччаккха̄тасиккха̄пи метхунадхаммена па̄ра̄джика̄ хомӣ’’ти. вуччате – йатха̄ вуттам̣, татха̄ на ваттаббам̣ анит̣т̣хаппасан̇гато. татха̄ вутте бхиккхунӣнампи сиккха̄паччаккха̄нам̣ аттхӣти а̄паджджати. тан̃ча̄нит̣т̣хам̣. идамапараманит̣т̣хам̣ ‘‘саббасиккха̄пада̄ни са̄дха̄ран̣а̄нева на̄са̄дха̄ран̣а̄нӣ’’ти. апича̄йам̣ бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панна̄ва хотӣти дассанаттхам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, там̣йева упаджджхам̣ тамева упасампадам̣ та̄ни васса̄ни бхиккхӯхи сан̇гамиту’’нтиа̄ди (па̄ра̄. 69) вуттам̣. тато а̄паттийа̄ бхедоти тато вибхан̇гато ‘‘аккхайите сарӣре па̄ра̄джикам̣, йебхуййена кхайите тхуллаччайа’’нтиа̄ди (па̄ра̄. 73, пари. 157) а̄паттийа̄ бхедо хоти. ана̄патти тадан̃н̃атха̄ти тато ева вибхан̇гато йена а̄ка̄рена а̄патти вутта̄, тато ан̃н̃ена̄ка̄рена ана̄паттибхедова хоти. ‘‘са̄дийати, а̄патти па̄ра̄джикасса, на са̄дийати, ана̄паттӣ’’ти хи вибхан̇ге асати на пан̃н̃а̄йати. етта̄вата̄ ‘‘нида̄на̄ ма̄тика̄бхедо’’ти айам̣ га̄тха̄ сама̄сато вуттаттха̄ хоти. висесака̄ран̣ам̣ пана тасмим̣ тасмим̣ сиккха̄паде а̄вибхависсати.
пат̣хамапан̃н̃атти та̄ва пат̣хамабодхим̣ атиккамитва̄ пан̃н̃аттатта̄, а̄йасмато судиннасса ат̣т̣хавассикака̄ле пан̃н̃аттатта̄ ча раттан̃н̃умахаттам̣ паттака̄ле пан̃н̃атта̄, дутийапан̃н̃атти ба̄хусаччамахаттам̣ паттака̄ле. со хи а̄йасма̄ маккат̣ипа̄ра̄джико йатха̄ ма̄туга̄маппат̣исам̣йуттесу сиккха̄падесу тираччха̄нагатиттхӣ на адхиппета̄, татха̄ идха̄пӣти сан̃н̃а̄йа ‘‘саччам̣, а̄вусо…пе… тан̃ча кхо манусситтхийа̄, но тираччха̄нагата̄йа̄’’ти (па̄ра̄. 41) а̄ха. татийапан̃н̃атти ла̄бхаггамахаттам̣ паттака̄ле уппанна̄ ‘‘йа̄вадаттхам̣ бхун̃джитва̄’’тиа̄ди (па̄ра̄. 43) вачанато, вепулламахаттампи еттхева лаббхатӣти имам̣ пат̣хамапа̄ра̄джикасиккха̄падам̣ тивидхампи ваттхум̣ упа̄да̄йа чатуббидхампи там̣ ка̄лам̣ патва̄ пан̃н̃аттанти ведитаббам̣.
таттха йо пана̄ти анавасесапарийа̄да̄нападам̣. бхиккхӯти тасса атиппасан̇ганийамападам̣. бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панноти тасса висесанавачанам̣. на хи саббопи бхиккхуна̄мако, йа̄ бхагавата̄ йа̄йа ка̄йачи упасампада̄йа упасампаннабхиккхӯнам̣ хет̣т̣химапариччхедена сиккхитабба̄ сиккха̄ вихита̄, ‘‘еттха саха джӣвантӣ’’ти йо ча са̄джӣво вутто, там̣ убхайам̣ сама̄паннова хоти. када̄ пана сама̄панно хоти? йа̄йа ка̄йачи упасампада̄йа упасампаннасаманантарамева тадубхайам̣ джа̄нантопи аджа̄нантопи тададжджхупагататта̄ сама̄паннова на̄ма хоти. саха джӣвантӣти йа̄ва сиккхам̣ на паччаккха̄ти, па̄ра̄джикабха̄вам̣ ва̄ на па̄пун̣а̄ти. йам̣ пана вуттам̣ андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сиккхам̣ парипӯренто сиккха̄сама̄панно са̄джӣвам̣ авӣтиккаманто са̄джӣвасама̄панно’’ти, там̣ уккат̣т̣хапариччхедавасена вуттам̣. на хи сиккхам̣ апарипӯренто, ка̄мавитакка̄дибахуло ва̄ екаччам̣ са̄васесам̣ са̄джӣвам̣ вӣтиккаманто ва̄ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно на̄ма на хоти.
уккат̣т̣хапариччхедена пана чатуккам̣ лаббхати – ‘‘аттхи бхиккху сиккха̄сама̄панно сӣла̄ни паччавеккханто на са̄джӣвасама̄панно ачиттакам̣ сиккха̄падам̣ вӣтиккаманто, аттхи на сиккха̄сама̄панно ка̄мавитакка̄дибахуло са̄джӣвасама̄панно нира̄паттико, аттхи на сиккха̄сама̄панно на ча са̄джӣвасама̄панно анавасесам̣ а̄паттим̣ а̄панно, аттхи убхайасама̄панно сиккхам̣ парипӯренто са̄джӣван̃ча авӣтиккаманто’’ти. айаметтха чатуттхо бхиккху уккат̣т̣хо идха адхиппето сийа̄. на хи бхагава̄ ануккат̣т̣хам̣ ваттум̣ йуттоти че? на, ‘‘татра йа̄йам̣ адхисӣласиккха̄, айам̣ имасмим̣ аттхе адхиппета̄ сиккха̄’’ти вачанавиродхато, уккат̣т̣хаггахан̣а̄дхиппа̄йе сати ‘‘сиккха̄ти тиссо сиккха̄’’ти еттакамева ваттаббанти адхиппа̄йо. сиккхаттайасама̄панно хи саббуккат̣т̣хо. ‘‘метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа̄’’ти парато вачанам̣ апеккхитва̄ адхисӣласиккха̄ва вутта̄ти че? на, тасса̄пи абхаббатта̄. на хи адхисӣласиккхам̣ парипӯренто, са̄джӣван̃ча авӣтиккаманто метхунадхаммам̣ пат̣исевитум̣ бхаббо, там̣ сиккхам̣ апарипӯренто, са̄джӣван̃ча вӣтиккамантойева хи пат̣исевеййа̄ти адхиппа̄йа̄. тасма̄ еваметтха аттхо гахетаббо. йасма̄ сиккха̄падасан̇кха̄то са̄джӣво адхисӣласиккхамева сан̇ган̣ха̄ти, на итарасиккха̄двайам̣, тасма̄ ‘‘татра йа̄йам̣ адхисӣласиккха̄, айам̣ имасмим̣ аттхе адхиппета̄ сиккха̄’’ти вуттам̣. тасма̄ адхисӣласиккха̄йа сан̇га̄хако са̄джӣво сиккха̄са̄джӣвоти вутто. ити са̄джӣвависесанаттхам̣ сиккха̄ггахан̣ам̣ катам̣. тадаттхадӣпанаттхамева вибхан̇ге сиккхам̣ апара̄маситва̄ ‘‘тасмим̣ сиккхати, тена вуччати са̄джӣвасама̄панно’’ти (па̄ра̄. 45) вуттам̣. тена екамевидам̣ аттхападанти дӣпитам̣ хоти. тан̃ча упасампадӯпагаманантарато пат̣т̣ха̄йа сиккхана̄дхика̄ратта̄ ‘‘сиккхатӣ’’ти ча ‘‘сама̄панно’’ти ча вуччати. йо евам̣ ‘‘сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’ти сан̇кхам̣ гато, та̄дисам̣ паччайам̣ пат̣ичча апарабха̄ге са̄джӣвасан̇кха̄тамева сиккхам̣ апаччаккха̄йа тасмим̣йева дуббалйам̣ ана̄викатва̄ метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа̄ти айаматтхо йуджджати.
кинту ат̣т̣хакатха̄найо пат̣иккхитто хоти, со ча на пат̣иккхепа̄рахо хоти, адхиппа̄йо панеттха парийеситаббо. саббесу сиккха̄падесу идамева бхиккхулаккхан̣ам̣ са̄дха̄ран̣ам̣ йадидам̣ ‘‘бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’ти. кхӣн̣а̄савопи са̄вако а̄паттим̣ а̄паджджати ачиттакам̣, татха̄ секкхо, путхуджджано пана сачиттакампи, тасма̄ секкха̄секкхапутхуджджана̄нам̣ са̄ман̃н̃амидам̣ бхиккхулаккхан̣анти катва̄ кевалам̣ сиккха̄сама̄панно, кевалам̣ са̄джӣвасама̄панно, убхайасама̄панно ча̄ти сарӯпекадесаекасесанайена ‘‘сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’твева сампин̣д̣етва̄ уккат̣т̣хаггахан̣ена ануккат̣т̣ха̄нам̣ гахан̣асиддхито ат̣т̣хакатха̄йам̣ уккат̣т̣хова вутто. тамева сампа̄детум̣ ‘‘тасмим̣ сиккхати, тена вуччати са̄джӣвасама̄панно’’ти еттха сиккха̄саддасса авачане париха̄рам̣ ватва̄ йасма̄ пана со сиккхампи сама̄панно, тасма̄ сиккха̄сама̄паннотипи аттхато ведитабботи ча ватва̄ ‘‘йам̣ сиккхам̣ сама̄панно, там̣ апаччаккха̄йа, йан̃ча са̄джӣвам̣ сама̄панно, таттха дуббалйам̣ ана̄викатва̄’’ти вуттанти айамат̣т̣хакатха̄йа адхиппа̄йо ведитаббо. етасмим̣ пана адхиппа̄йе адхисӣласиккха̄йа ева гахан̣ам̣ саббаттхикатта̄, сӣла̄дхика̄рато ча винайасса̄ти ведитаббам̣. йатха̄ ча сиккха̄падам̣ сама̄дийанто сӣлам̣ сама̄дийатӣти вуччати, евам̣ сиккха̄падам̣ паччаккханто сӣлам̣ паччаккха̄тӣти ваттум̣ йуджджати, тасма̄ таттха вуттам̣ ‘‘йам̣ сиккхам̣ сама̄панно, там̣ апаччаккха̄йа̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. сиккха̄паччаккха̄навибхан̇гаван̣н̣ана̄). етта̄вата̄ сама̄сато ‘‘сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’ти еттха ваттаббавиниччхайо нит̣т̣хито хоти.
ким̣ имина̄ висесавачанена пайоджанам̣, нану ‘‘йо пана бхиккху сиккхам̣ апаччаккха̄йа дуббалйам̣ ана̄викатва̄…пе… асам̣ва̄со’’ти еттакамева ваттаббанти че? на ваттаббам̣ анит̣т̣хаппасан̇гато. ‘‘йо пана сиккха̄са̄джӣвасама̄панно тхеййасам̣ва̄са̄дико кевалена саман̃н̃а̄маттена, пат̣ин̃н̃а̄маттена ва̄ бхиккху, тасса̄пи сиккха̄паччаккха̄нам̣ аттхи, сиккхам̣ апаччаккха̄йа ча метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевантасса па̄ра̄джика̄патти. йо ва̄ паччха̄ па̄ра̄джикам̣ а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ на сиккха̄са̄джӣвасама̄панно, тасса ча, йо ва̄ паккхапан̣д̣акатта̄ пан̣д̣акабха̄вӯпагаманена на сиккха̄са̄джӣвасама̄панно, тасса ча тадубхайам̣ аттхӣти а̄паджджати. пан̣д̣акабха̄вапаккхе ча пан̣д̣ако упасампада̄йа на ваттхӯ’’ти вуттам̣. тасма̄ итарасмим̣ паккхе ваттхӯти сиддхам̣. тасмим̣ паккхе упасампанно пан̣д̣акабха̄вапаккхе пан̣д̣акатта̄ на сиккха̄са̄джӣвасама̄панно, со париччаджитабба̄йа сиккха̄йа абха̄вена сиккхам̣ апаччаккха̄йа мукхена парасса ан̇гаджа̄таггахан̣анайена метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа, тасса куто па̄ра̄джика̄паттӣти адхиппа̄йо. айам̣ найо апан̣д̣акапаккхам̣ алабхама̄нассева парато йуджджати, лабхантасса пана арӯпасатта̄нам̣ кусала̄дисама̄паттиккхан̣е бхаван̇гавиччхеде сатипи амаран̣ам̣ вийа пан̣д̣акабха̄вапаккхепи бхиккхубха̄во аттхи. сам̣ва̄сам̣ ва̄ са̄дийантасса на тхеййасам̣ва̄сакабха̄во аттхи антимаваттхуаджджха̄паннасса вийа. на ча сахасеййа̄дим̣ джанети. ган̣апӯрако пана на хоти антимаваттхум̣ аджджха̄панно вийа. на со сиккха̄са̄джӣвасама̄панно. итарасмим̣ пана паккхе хоти, айам̣ имасса тато висесо. кимайам̣ сахетуко, уда̄ху ахетукоти? на ахетуко. йато упасампада̄ тасса апан̣д̣акапаккхе анун̃н̃а̄та̄ сахетукаппат̣исандхикатта̄. пан̣д̣акабха̄вапаккхепи кисса на̄нун̃н̃а̄та̄ти че? пан̣д̣акабхӯтатта̄ опаккамикапан̣д̣акасса вийа.
апича ‘‘сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’ти имина̄ тасса сиккха̄сама̄да̄нам̣ дӣпетва̄ там̣ сама̄диннам̣ сиккхам̣ апаччаккха̄йа, таттха ча дуббалйам̣ ана̄викатва̄ти ваттум̣ йуджджати, на ан̃н̃атха̄ти имина̄ ка̄ран̣ена йатха̄вутта̄нит̣т̣хаппасан̇гато ‘‘йо пана бхиккху бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно сиккхам̣ апаччаккха̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄ четтха, евам̣ ‘‘йо пана бхиккху бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно сиккхам̣ апаччаккха̄йа дуббалйам̣ ана̄викатва̄ га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄ адиннам̣…пе… йо пана бхиккху бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно сиккхам̣ апаччаккха̄йа дуббалйам̣ ана̄викатва̄ сугатачӣвараппама̄н̣ам̣ чӣварам̣ ка̄ра̄пеййа̄’’ти саббаттха йоджетаббам̣.
‘‘антамасо тираччха̄нагата̄йапӣ’’ти манусситтхим̣ упа̄да̄йа вуттам̣. на хи пагева пан̣д̣аке, пурисе ва̄ти ваттум̣ йуджджати. сесам̣ таттха таттха вуттанайамева. айам̣ та̄ва ма̄тика̄йа виниччхайо ан̃н̃аттха̄пи йатха̄самбхавам̣ йоджетва̄ дӣпетаббо.
са̄рипуттабелат̣т̣хасӣса̄нанда̄дайопи сиккха̄падапан̃н̃аттика̄ран̣атта̄ ча а̄паттиа̄паджджанато ча касма̄ маха̄вибхан̇ге н̃аттичатуттхаупасампада̄йева а̄гата̄ти? пат̣иккхитта̄йа саран̣агаманӯпасампада̄йа анун̃н̃а̄таппасан̇габхайа̄ти упатиссаттхеро. а̄паттийа̄ бхаббатам̣ сандха̄йа тасмимпи вутте пуббе пат̣иккхитта̄пи бхагавата̄ пуна анун̃н̃а̄та̄ти бхиккхӯнам̣ миччха̄га̄хо ва̄ вимати ва̄ уппаджджати, тасма̄ на вутта̄ти вуттам̣ хоти.
‘‘адхаммакаммам̣ ваггакамма’’ти (маха̄ва. 387) вачанато куппакаммампи каттхачи ‘‘камма’’нти вуччати, тасма̄ ‘‘акуппена̄’’ти вуттам̣. йасма̄ акуппакаммампи екаччам̣ на т̣ха̄на̄рахам̣, йена апатто оса̄ран̣ам̣ суоса̄ритоти вуччати, тасма̄ ‘‘т̣ха̄на̄рахена̄’’ти вуттам̣. йади евам̣ ‘‘т̣ха̄на̄рахена̄’’ти идамева ваттаббам̣ имина̄ акуппасиддхитоти че? на, ат̣т̣ха̄на̄рахена акуппена упасампанно имасмим̣ аттхе на адхиппето анит̣т̣хаппасан̇гато. двӣхи панетехи екато вуттехи айаматтхо пан̃н̃а̄йати – кевалам̣ тена акуппена упасампанно айампи имасмим̣ аттхе адхиппето бхиккхӯти, т̣ха̄на̄рахена ча акуппена ча упасампанно айампи имасмим̣ аттхе адхиппето бхиккхӯти, куппена упасампанно на̄дхиппетоти.
‘‘пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа апарипун̣н̣авӣсативассо’’ти вуттатта̄ опапа̄тикан̃ча̄ти сол̣асавассуддесика̄ опапа̄тика̄ пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа апарипун̣н̣авӣсативасса̄ти ваданти. ‘сол̣асавассуддесика̄ хонтӣ’ти вуттатта̄ пуна чатта̄ри васса̄ни иччхитабба̄ни, ‘пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа̄’ти идам̣ габбхасеййака̄нам̣ васена вутта’’нти еке. ‘‘кечи вадантӣ’’ти йаттха йаттха ликхӣйати, таттха таттха вича̄ретва̄ аттхам̣ сут̣т̣ху упалаккхайе. опаккамике пан̣д̣акабха̄во а̄рул̣ханайена ведитаббо. ‘‘паккхапан̣д̣ако апан̣д̣акапаккхе пабба̄джетва̄ пан̣д̣акапаккхе на̄сетаббо’’ти (ваджира. т̣ӣ. маха̄вагга 109) ликхитам̣.
‘‘биндум̣ адатва̄ че нива̄сети, тхеййасам̣ва̄сако на хотӣ’’ти ваданти, вӣмам̣ситаббам̣. лин̇га̄нурӯпасса̄ти са̄ман̣ера̄рахасса сам̣ва̄сасса са̄дитатта̄ти адхиппа̄йо.
ра̄джабхайа̄дӣхи гахиталин̇га̄нам̣ ‘‘гихӣ мам̣ ‘саман̣о’ти джа̄нантӯ’’ти ван̃чаначитте сатипи бхиккхӯнам̣ ван̃четука̄мата̄йа ча техи сам̣васитука̄мата̄йа ча абха̄ва̄ досо на джа̄тоти. ‘‘йо евам̣ паббаджати, со тхеййасам̣ва̄сако на̄ма хотӣ’’ти ва̄ ‘‘евам̣ ка̄тум̣ на лаббхатӣ’’ти ва̄ ‘‘евам̣ паббаджито са̄ман̣еро на хотӣ’’ти ва̄ на джа̄на̄ти, ват̣т̣ати. ‘‘джа̄на̄ти, на ват̣т̣атӣ’’ти ча ликхитам̣. ‘‘ра̄джадуббхиккха̄диаттха̄йа чӣварам̣ па̄рупитва̄ сам̣ва̄сам̣ са̄дийанто тхеййасам̣ва̄сако хоти. касма̄? асуддхачиттатта̄. пуна со ‘суддхам̣ брахмачарийам̣ карисса̄ми, ким̣ етена̄ти виппат̣иса̄рена ва̄ паччайа̄дисулабхата̄йа ва̄ карисса̄мӣ’ти суддхама̄насо хутва̄ йа̄ва со сам̣ва̄сам̣ на̄дхива̄сети, та̄ва тхеййасам̣ва̄сако на хоти. евам̣ суддхачиттуппаттито пат̣т̣ха̄йа сам̣ва̄сам̣ са̄дийати че, тхеййасам̣ва̄сако хотӣти адхиппето. итаратха̄ саббам̣ вируджджхатӣ’’ти еке.
‘‘на̄бхипара̄ма̄са̄дина̄ джа̄то татха̄рӯпам̣ питарам̣ гха̄тети че, питугха̄тако хотӣ’’ти ваданти.
йо пана ка̄йасам̣саггена сӣлавина̄сам̣ па̄пети, на со бхиккхунидӯсако ‘‘тин̣н̣ам̣ магга̄на’’нти вачанато. бхиккхуним̣ пана екатоупасампаннам̣ дӯсетва̄пи бхиккхунидӯсако хоти, сопи па̄ра̄джико хотӣти виниччхайо. бхиккхунӣ пана тхеййасам̣ва̄сика̄, ма̄тупитуарахантагха̄тика̄, лохитуппа̄дика̄, титтхийапаккантика̄ ча хоти, ат̣т̣хакатха̄су ана̄гатам̣ винайадхара̄ сампат̣иччханти.
‘‘сампаджа̄намуса̄ва̄де па̄читтийа’’нти (па̄чи. 2) вуттам̣ марийа̄дам̣ авӣтиккаманто тасмин̃ча сиккха̄паде сиккхатӣти вуччати. сиккха̄паданти асабха̄вадхаммо сан̇кетова, идха пан̃н̃атти адхиппета̄. ‘‘метхунасам̣варассетам̣ адхивачана’’нти самантапа̄са̄дика̄йам̣ вуттам̣, там̣ панаттхам̣ сандха̄йа̄ти ликхитам̣. сиккха̄ти там̣ там̣ сиккха̄падам̣, сиккханабха̄вена паваттачиттуппа̄до. са̄джӣванти пан̃н̃атти. тадаттхадассанаттхам̣ пуббе ‘‘метхунасам̣варассетам̣ адхивачана’’нти вуттам̣. йасма̄ сиккха̄йа гун̣асаммата̄йа пун̃н̃асаммата̄йа тантийа̄ абха̄вато локасса дуббалйа̄викаммам̣ таттха на самбхавати. паттханӣйа̄ хи са̄, тасма̄ ‘‘йан̃ча са̄джӣвам̣ сама̄панно, тасмим̣ дуббалабха̄вам̣ аппака̄сетва̄’’ти вуттам̣. а̄н̣а̄йа хи дуббалйам̣ самбхаватӣти упатиссо. дуббалйа̄викаммападам̣ сиккха̄паччаккха̄нападасса бйан̃джанасилит̣т̣хата̄йа ва̄ парива̄ракабха̄вена ва̄ ведитаббам̣. атха ва̄ йасма̄ сиккха̄паччаккха̄насса екаччам̣ дуббалйа̄викаммам̣ акатам̣ хоти, тасма̄ там̣ сандха̄йа ‘‘сиккхам̣ апаччаккха̄йа̄’’ти падасса аттхам̣ виваранто ‘‘дуббалйам̣ ана̄викатва̄’’ти а̄ха. таттха сийа̄ йасма̄ на саббам̣ дуббалйа̄викаммам̣ сиккха̄паччаккха̄нам̣, тасма̄ ‘‘дуббалйам̣ ана̄викатва̄’’ти пат̣хамам̣ ватва̄ тасса аттханийаматтхам̣ ‘‘сиккхам̣ апаччаккха̄йа̄’’ти ваттаббанти? там̣ на, касма̄? аттха̄нуккама̄бха̄вато. ‘‘сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’ти хи вуттатта̄ ‘‘йам̣ сиккхам̣ сама̄панно, там̣ апаччаккха̄йа, йан̃ча са̄джӣвам̣ сама̄панно, таттха дуббалйам̣ ана̄викатва̄’’ти вуччама̄не ануккаменева аттхо вутто хоти, на ан̃н̃атха̄, тасма̄ идамева пат̣хамам̣ вуттанти. тесам̣йева̄ти чуддасаннам̣.
‘‘сиккхам̣ апаччаккха̄йа̄’’ти саббасиккха̄пада̄нам̣ са̄дха̄ран̣аттхам̣ ‘‘айаметтха анупан̃н̃аттӣ’’ти вуттам̣.
павесанам̣ на̄ма ан̇гаджа̄там̣ павесентасса ан̇гаджа̄тена сампхусанам̣. павит̣т̣хам̣ на̄ма йа̄ва мӯлам̣ павесентасса виппакатака̄ло ва̄йа̄мака̄ло. суккависат̣т̣хисамайе ан̇гаджа̄там̣ т̣хитам̣ на̄ма. уддхаран̣ам̣ на̄ма нӣхаран̣ака̄ло. винайаган̣т̣хипаде пана ‘‘ва̄йа̄мато орамитва̄ т̣ха̄нам̣ т̣хитам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣, там̣ асан̇карато дассанаттхам̣ вуттам̣. павесанапавит̣т̣хауддхаран̣ака̄лесупи суккависат̣т̣хи хотийева. са̄дийанам̣ на̄ма севаначиттасса адхива̄саначиттасса уппа̄данам̣.
убхатовибхан̇ге ева пан̃н̃атта̄ни сандха̄йа ‘‘идан̃хи саббасиккха̄пада̄нам̣ нида̄на’’нти вуттам̣. ‘‘винайадхарапан̃чамена ган̣ена упасампада̄’’ти (маха̄ва. 259) вуттатта̄ идха татийа̄ сахайогена вутта̄. тасма̄ вӣсатипи бхиккхӯ че нисинна̄, пан̃чамо винайадхарова иччхитаббо, евам̣ сати па̄ра̄джико че винайадхаро, упасампада̄каммам̣ копетӣти че? на, парива̄ра̄васа̄не каммавагге (пари. 482 а̄дайо) йам̣ каммавипаттилаккхан̣ам̣ вуттам̣, тасса тасмим̣ наттхита̄йа. ‘‘катхам̣ ваттхуто ва̄ н̃аттито ва̄ анусса̄ванато ва̄ сӣмато ва̄ парисато ва̄’’ти еттакам̣ вуттам̣, нану айам̣ ‘‘парисато ва̄’’ти вачанена сан̇гахитоти че? на, ‘‘два̄дасахи а̄ка̄рехи парисато камма̄ни випаджджантӣ’’ти (пари. 487) суттасса хи вибхан̇ге тасса ана̄мат̣т̣хатта̄ти айаматтхо йасма̄ таттха таттха сарӯпена вуттапа̄л̣ивасенева сакка̄ джа̄нитум̣, тасма̄ найамукхам̣ дассетва̄ сам̣кхиттоти ликхитам̣. ‘‘ан̇га’’нти падам̣ уддхаритва̄ ‘‘саббасиккха̄падесу а̄паттӣнам̣ ан̇га̄нан̇гам̣ ведитабба’’нти вуттам̣, идха пана ‘‘ан̇га’’нти вуттам̣, касма̄? самут̣т̣хана̄дӣнам̣ парива̄ра̄дӣсу сан̇кхепена а̄гататта̄ таттха гахетва̄ идха̄пи ниддит̣т̣ха̄нам̣ анан̇га̄нам̣ ваваттха̄на̄бха̄вато, саббаттха сан̇кхепато ча виттха̄рато ча анан̇гатте вуччама̄не ативиттха̄рата̄йа тасмим̣ тасмим̣ сиккха̄паде анӯнам̣ ваттаббато ча̄ти ведитаббо, сабба̄паттӣнам̣ сан̇га̄хакавасена̄ти аттхо.
йа̄ни сиккха̄пада̄ни ‘‘кирийа̄нӣ’’ти вуччанти, тесам̣ васена ка̄йава̄ча̄ саха вин̃н̃аттийа̄ ведитабба̄, акирийа̄нам̣ васена вина̄ вин̃н̃аттийа̄ ведитабба̄. читтам̣ панеттха аппама̄н̣ам̣ бхӯта̄рочанасамут̣т̣ха̄насса кирийатта̄, ачиттакатта̄ ча. таттха кирийа̄ а̄паттийа̄ анан̇гантарачиттасамут̣т̣ха̄на̄ ведитабба̄. авин̃н̃аттиджанакампи екаччам̣ ба̄хулланайена ‘‘кирийа’’нти вуччати йатхева пат̣хамапа̄ра̄джикам̣. вин̃н̃аттийа̄ абха̄вепи ‘‘со че са̄дийати, а̄патти па̄ра̄джикасса, на са̄дийати, ана̄паттӣ’’ти хи вуттам̣, вин̃н̃аттисан̇кха̄та̄пи кирийа̄ вина̄ севаначиттена на хоти вуттачиттаджатта̄, вика̄рарӯпатта̄, читта̄нупариваттикатта̄ ча. тасма̄ кирийа̄сан̇кха̄тамидам̣ вин̃н̃аттирӯпам̣, итарам̣ читтаджарӯпам̣ вийа джанакачиттена вина̄ на тит̣т̣хати, итарам̣ садда̄йатанам̣ тит̣т̣хати, тасма̄ кирийа̄йа сати екантато таджджанакам̣ севаначиттам̣ аттхи ева̄ти катва̄ на са̄дийати, ана̄паттӣти на йуджджатӣти. йасма̄ вин̃н̃аттиджанакампи сама̄нам̣ севаначиттам̣ на саббака̄лам̣ вин̃н̃аттим̣ джанети, тасма̄ вина̄пи вин̃н̃аттийа̄ сайам̣ уппаджджатӣти катва̄ ‘‘са̄дийати, а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти вуттам̣. нуппаджджати че, на са̄дийати на̄ма, тасса ана̄патти. тенева бхагава̄ ‘‘ким̣читто твам̣ бхиккхӯ’’ти (па̄ра̄. 135) читтенева а̄паттим̣ париччхиндати, на кирийа̄йа̄ти ведитаббам̣.
еттха самут̣т̣ха̄наггахан̣ам̣ каттаббато ва̄ акаттаббато ва̄ ка̄йа̄дибхеда̄пеккхамева а̄паттим̣ а̄паджджати, на ан̃н̃атха̄ти дассанаппайоджанам̣. тесу кирийа̄ггахан̣ам̣ ка̄йа̄дӣнам̣ савин̃н̃аттика̄вин̃н̃аттикабхедадассанаппайоджанам̣. сан̃н̃а̄ггахан̣ам̣ а̄паттийа̄ ан̇га̄нан̇гачиттависесадассанаппайоджанам̣. тена йам̣ читтам̣ кирийалаккхан̣е ва̄ акирийалаккхан̣е ва̄ саннихитам̣, йато ва̄ кирийа̄ ва̄ акирийа̄ ва̄ хоти, на там̣ ависесена а̄паттийа̄ ан̇гам̣ ва̄ анан̇гам̣ ва̄ хоти. кинту йа̄йа сан̃н̃а̄йа ‘‘сан̃н̃а̄вимоккха’’нти вуччати, та̄йа сампайуттам̣ читтам̣ ан̇гам̣, итарам̣ анан̇ганти дасситам̣ хоти. ида̄ни йена читтена сиккха̄падам̣ сачиттакам̣ хоти, тадабха̄ва̄ ачиттакам̣, тена тасса ависесена са̄ваджджата̄йа ‘‘локаваджджамева̄’’ти вуттам̣. кинту са̄ваджджам̣йева сама̄нам̣ екаччам̣ локаваджджам̣, екаччам̣ пан̣н̣аттиваджджанти дассанаппайоджанам̣ читталокаваджджаггахан̣ам̣. читтамева йасма̄ ‘‘локаваджджа’’нти вуччати, тасма̄ манокаммампи сийа̄ а̄паттӣти анит̣т̣хаппасан̇ганива̄ран̣аппайоджанам̣ каммаггахан̣ам̣.
йам̣ панеттха акирийалаккхан̣ам̣ каммам̣, там̣ кусалаттикавинимуттам̣ сийа̄ти анит̣т̣хаппасан̇ганива̄ран̣аппайоджанам̣ кусалаттикаггахан̣ам̣. йа̄ панеттха абйа̄ката̄патти, там̣ екаччам̣ аведанампи ниродхам̣ сама̄панно а̄паджджатӣти ведана̄ттикам̣ еттха на лаббхатӣти анит̣т̣хаппасан̇ганива̄ран̣аттхам̣ ведана̄ттикаггахан̣ам̣. сиккха̄падан̃хи сачиттакапуггалавасена ‘‘тичиттам̣ тиведана’’нти ладдхавоха̄рам̣ ачиттакена̄паннампи ‘‘тичиттам̣ тиведана’’мичева вуччати. татридам̣ са̄дхакасуттам̣ – ‘‘аттха̄патти ачиттако а̄паджджати ачиттако вут̣т̣ха̄ти (пари. 324), аттха̄патти кусалачитто а̄паджджати кусалачитто вут̣т̣ха̄тӣ’’тиа̄ди (пари. 470). ‘‘сачиттакам̣ а̄паттидӣпанам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣ ана̄паттидӣпанам̣, ачиттакам̣ ваттхуаджа̄нанам̣, носан̃н̃а̄вимоккхам̣ вӣтиккамана̄джа̄нанам̣. идамева тесам̣ на̄на̄тта’’нти (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 61-66 пакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄) ликхитам̣.
сачиттакапаккхети еттха айам̣ та̄ва ган̣т̣хипаданайо – сачиттакапаккхети сура̄па̄на̄диачиттаке сандха̄йа вуттам̣. сачиттакесу пана йам̣ екантамакусаленева самут̣т̣ха̄ти, тан̃ча убхайам̣ локаваджджам̣ на̄ма. сура̄па̄насмин̃хи ‘‘сура̄’’ти ва̄ ‘‘па̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ва̄ джа̄нитва̄ пиване акусаламева̄ти. таттха ‘‘на ват̣т̣атӣти джа̄нитва̄’’ти вуттавачанам̣ на йуджджати пан̣н̣аттиваджджассапи локаваджджата̄пасан̇гато. имам̣ анит̣т̣хаппасан̇гам̣ парихаритука̄мата̄йа ча ваджирабуддхиттхерена ликхитам̣ – ‘‘идха ‘сачиттака’нти ча ‘ачиттака’нти ча вича̄ран̣а̄ ваттхувиджа̄нане ева хоти, на пан̃н̃аттивиджа̄нане. йади пан̃н̃аттивиджа̄нане хоти, саббасиккха̄пада̄ни локаваджджа̄нева сийум̣, на ча саббасиккха̄пада̄ни локаваджджа̄ни. тасма̄ ваттхувиджа̄нане ева хотӣти идам̣ йуджджати. касма̄? йасма̄ секхийесу пан̃н̃аттивиджа̄нанамева пама̄н̣ам̣, на ваттхуматтавиджа̄нана’’нти. айам̣ панеттха аттхо сиккха̄падасӣсена а̄паттим̣ гахетва̄ йасса сиккха̄падасса сачиттакасса читтам̣ акусаламева хоти, там̣ локаваджджам̣, сачиттака̄читтакасан̇кха̄тасса ачиттакасса ча сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева хоти, тампи сура̄па̄на̄дилокаваджджанти имаматтхам̣ сандха̄йа ‘‘йасса̄ сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева хоти, айам̣ локаваджджа̄ на̄ма̄’’ти вуттам̣. ‘‘сачиттакапаккхе’’ти хи идам̣ вачанам̣ ачиттакам̣ сандха̄йа̄ха. на хи екам̣сато сачиттака̄йа ‘‘сачиттакапаккхе’’ти висесане пайоджанам̣ аттхӣти, евам̣ сантепи анийамена вуттан̃ча нийамавасена ева гахетаббанти аттхо.
тираччха̄на̄нам̣ пана̄ти пана-саддена тхуллаччайа̄дика̄рам̣ ниваттети. кирийа̄ти еттха ‘‘т̣хитам̣ са̄дийатӣ’’ти (па̄ра̄. 58) вуттатта̄ там̣ катханти че? ‘‘са̄дийатӣ’’ти вуттатта̄ кирийа̄ ева. евам̣ санте ‘‘ка̄йакаммам̣ манокамма’’нти ваттаббанти че? на, пачуравоха̄равасена ‘‘ка̄йакамма’’нти вуттатта̄. уббхаджа̄н̣уман̣д̣алика̄йа лаббхати ева̄ти ликхитам̣. пуббе вуттанайена сам̣сандетва̄ гахетаббам̣. ‘‘дунниккхиттасса, бхиккхаве, падабйан̃джанасса аттхопи дуннайо хотӣ’’ти (а. ни. 2.20) вадантена̄пи аттхасса сукхаггахан̣аттхамева падабйан̃джанасса суниккхиттабха̄во иччхито, на аккхаравачана̄йа, тасма̄ а̄ха ‘‘аттхан̃хи на̄тхо саран̣ам̣ авоча̄’’тиа̄ди.
пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.