9. а̄т̣а̄на̄т̣ийасуттаван̣н̣ана̄
пат̣хамабха̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄
275. ‘‘чатуддисам̣ раккхам̣ т̣хапетва̄’’ти идам̣ двӣсу т̣ха̄несу чатӯсу диса̄су т̣хапитам̣ раккхам̣ сандха̄йа вуттанти тадубхайам̣ дассетум̣ ‘‘асурасена̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. аттано хи адхика̄ре, аттано раккха̄йа ча аппамаджджанена тесам̣ идам̣ двӣсу т̣ха̄несу чатӯсу диса̄су а̄раккхат̣т̣хапанам̣. йан̃хи там̣ асурасена̄йа пат̣иседханаттхам̣ девапуре чатӯсу диса̄су саккасса дева̄наминдасса а̄раккхат̣т̣хапанам̣, там̣ аттано адхика̄ре аппамаджджанам̣. йам̣ пана несам̣ бхагавато сантикам̣ упасан̇камане чатӯсу диса̄су а̄раккхат̣т̣хапанам̣, там̣ аттано ката̄ раккха̄йа аппамаджджанам̣. тена вуттам̣ ‘‘асурасена̄йа нива̄ран̣аттха’’нтиа̄ди. па̄л̣ийам̣ чатуддисанти бхумматтхе упайогавачананти бхуммавасена тадаттхам̣ дассенто ‘‘чатӯсу диса̄сӯ’’ти а̄ха. а̄раккхам̣ т̣хапетва̄ти вессаван̣а̄дайо чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но аттана̄ аттана̄ раккхитаббадиса̄су а̄раккхам̣ т̣хапетва̄ гуттим̣ саммадева видахитва̄. балагумбам̣ т̣хапетва̄ти йаккхасена̄дисена̄баласамӯхам̣ т̣хапетва̄. оваран̣ам̣ т̣хапетва̄ти пат̣ипаккханиседханасаматтхам̣ а̄варан̣ам̣ т̣хапетва̄. ити тӣхи падехи йатха̄ккамам̣ паччекам̣ деванагарадва̄расса анто, два̄расамӣпе, два̄рато бахи, диса̄раккха̄васаноти тивидха̄йа раккха̄йа т̣хапитабха̄во ва̄ дӣпито. тена̄ха ‘‘евам̣ саккасса…пе… катва̄’’ти. сатта буддхе а̄раббха̄ти еттха саттева буддхе а̄раббха парибандханака̄ран̣ам̣ маха̄пада̄нат̣ӣка̄йам̣ (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.12) вуттанайенева ведитаббам̣. дхаммаа̄н̣анти дхаммамайам̣ а̄н̣ам̣, саттху дхаммачакканти аттхо. ‘‘парисато ба̄хирабха̄во, асамбхого’’ти евама̄дим̣ идан̃чидан̃ча виваджджанакаран̣ам̣ карисса̄ма̄ти. са̄вананти чатуннампи париса̄нам̣ тиккхаттум̣ парива̄рена ануса̄ванам̣, йатха̄ сакко дева̄наминдо асурасена̄йа нива̄ран̣аттхам̣ чатӯсу диса̄су а̄раккхам̣ т̣хапа̄пети, евам̣ маха̄ра̄джа̄нопи та̄дисе киччависесе аттано а̄раккхам̣ т̣хапенти. имесампи хи тато са̄сан̇кам̣ саппат̣ибхайанти. тена вуттам̣ ‘‘аттанопӣ’’тиа̄ди.
абхикканта̄ти атикканта̄, вигата̄ти аттхоти а̄ха ‘‘кхайе диссатӣ’’ти. тенева хи ‘‘никкханто пат̣хамо йа̄мо’’ти анантарам̣ вуттам̣. абхиккантатароти ативийа кантатаро. та̄дисо ча сундаро бхаддако на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘сундаре диссатӣ’’ти.
коти девана̄гайаккхагандхабба̄дӣсу ко катамо. мети мама. па̄да̄нӣти па̄де. иддхийа̄ти има̄йа еварӯпа̄йа девиддхийа̄. ‘‘йасаса̄’’ти имина̄ едисена парива̄рена, париччхедена ча. джаланти виджджотама̄но. абхиккантена̄ти ативийа кантена каманӣйена абхирӯпена. ван̣н̣ена̄ти сарӣраван̣н̣анибха̄йа. сабба̄ обха̄сайам̣ диса̄ти дасапи диса̄ пабха̄сенто чандо вийа, сӯрийо вийа ча екобха̄сам̣ ека̄локам̣ каронтоти га̄тха̄йа аттхо. абхирӯпети ул̣а̄рарӯпе сампаннарӯпе. аббханумоданети сампахам̣сане. идха пана̄ти ‘‘абхикканта̄йа раттийа̄’’ти етасмим̣ паде. тена̄ти кхайапарийа̄йатта̄.
рӯпа̄йатана̄дӣсӯти а̄ди-саддена аккхара̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. суван̣н̣аван̣н̣оти суван̣н̣аччхавӣти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘чхавийа’’нти. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘кан̃чанасаннибхаттачо’’ти (дӣ. ни. 2.35; 3.200, 218; ма. ни. 2.386) сан̃н̃ӯл̣ха̄ти сан̇гантхита̄. ван̣н̣а̄ти гун̣аван̣н̣ана̄ти а̄ха ‘‘тхутийа’’нти, тхомана̄йанти аттхо. кулаваггети кхаттийа̄дикулакот̣т̣ха̄се. таттха ‘‘аччхо виппасанно’’тиа̄дина̄ ван̣н̣итаббат̣т̣хена ван̣н̣о, чхави. ван̣н̣анат̣т̣хена ван̣н̣о, тхути. абхиттхаванат̣т̣хена ван̣н̣о, тхути, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асан̇карато ван̣н̣итаббато т̣хапетаббато ван̣н̣о, кхаттийа̄дикулавагго. ван̣н̣ӣйати н̃а̄пӣйати етена̄ти ван̣н̣о, н̃а̄пакам̣ ка̄ран̣ам̣. ван̣н̣анато тхӯларасса̄дибха̄вена упат̣т̣ха̄нато ван̣н̣о, сан̣т̣ха̄нам̣. ‘‘махантам̣ кхуддакам̣, маджджхима’’нти ван̣н̣етаббато пама̄н̣етаббато ван̣н̣о, пама̄н̣ам̣. ван̣н̣ӣйати чаккхуна̄ виварӣйатӣти ван̣н̣о, рӯпа̄йатананти евам̣ тасмим̣ тасмим̣ аттхе ван̣н̣а-саддасса паватти ведитабба̄. соти ван̣н̣асаддо. чхавийам̣ дат̣т̣хаббо рӯпа̄йатане гайхама̄насса чхавимукхенева гахетаббато. ‘‘чхавигата̄ пана ван̣н̣адха̄ту ева суван̣н̣аван̣н̣оти еттха ван̣н̣аггахан̣ена гахита̄’’ти апаре.
кевалапарипун̣н̣анти екадесампи асесетва̄ ниравасесатова парипун̣н̣анти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘анавасесата̄ аттхо’’ти. кевалакаппа̄ти каппа-саддо нипа̄то падапӯран̣аматтам̣, кевалам̣ иччева аттхо. кевала-саддо бахулава̄чӣти а̄ха ‘‘йебхуййата̄ аттхо’’ти. кечи пана ‘‘ӣсакам̣ асаматта̄ кевалакаппа̄’’ти ваданти. евам̣ сати анавасесаттхо ева кевала-саддаттхо сийа̄, анаттхантарена пана каппа-саддена падавад̣д̣ханам̣ катам̣ кеваламева кевалакаппанти. атха ва̄ каппанӣйата̄, пан̃н̃а̄петаббата̄ кевалакаппа̄. абйа̄миссата̄ виджа̄тийена асан̇кара̄ суддхата̄. анатиреката̄ там̣парамата̄ висеса̄бха̄во. кевалакаппанти кевалам̣ дал̣хам̣ катва̄ти аттхо. кевалам̣ вуччати нибба̄нам̣ саббасан̇кхатавивиттатта̄. там̣ етасса адхигатам̣ аттхӣти кевалӣ, саччхикатаниродхо кхӣн̣а̄саво.
каппа-саддо пана̄йам̣ са-упасагго, анупасагго ча̄ти адхиппа̄йена окаппанийападе лаббхама̄нам̣ каппанийасаддаматтам̣ нидассети, ан̃н̃атха̄ каппа-саддасса аттхуддха̄ре окаппанийападам̣ анидассанамева сийа̄. саман̣акаппехӣти винайаккамасиддхехи саман̣авоха̄рехи. ниччакаппанти ниччака̄лам̣. пан̃н̃аттӣти на̄ман̃хетам̣ тасса а̄йасмато, йадидам̣ каппоти. каппитакесамассӯти каттарийа̄ чхедитакесамассу. дван̇гулакаппоти маджджханхикавела̄йа вӣтикканта̄йа дван̇гулата̄викаппо. лесоти ападесо. анавасесам̣ пхаритум̣ саматтхасса обха̄сасса кеначи ка̄ран̣ена екадесапхаран̣ампи сийа̄, айам̣ пана саббасова пхарӣти дассетум̣ самантаттхо каппа-саддо гахитоти а̄ха ‘‘анавасесам̣ самантато’’ти.
йасма̄ девата̄нам̣ сарӣраппабха̄ два̄дасайоджанаматтам̣ т̣ха̄нам̣, тато бхиййопи пхаритва̄ тит̣т̣хати, татха̄ ваттха̄бхаран̣а̄дӣхи самут̣т̣хита̄ пабха̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘чандима̄ вийа, сӯрийо вийа ча екобха̄сам̣ екам̣ паджджотам̣ каритва̄’’ти. касма̄ ете маха̄ра̄джа̄но бхагавато сантике нисӣдим̣су? нану йебхуййена девата̄ бхагавато сантикам̣ упагата̄ т̣хатва̄ва катхетаббам̣ катхента̄ гаччхантӣти? саччаметам̣, идха пана нисӣдане ка̄ран̣ам̣ аттхи, там̣ дассетум̣ ‘‘девата̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘идам̣ париттам̣ на̄ма саттабуддхапат̣исам̣йуттам̣ гару, тасма̄ на амхехи т̣хатва̄ гахетабба’’нти чинтетва̄ париттага̄рававасена нисӣдим̣су.
276. касма̄ панеттха вессаван̣о ева катхеси, на итаресу йо кочӣти? таттха ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. висса̄сико абхин̣хам̣ упасан̇каманена. бйаттоти виса̄радо, тан̃часса веййаттийам̣ сут̣т̣ху сиккхитабха̄вена̄ти а̄ха ‘‘сусиккхито’’ти. мануссесу вийа хи девесупи кочидева пуримаджа̄типаричайена сусиккхито хоти, татра̄пи кочидева йатха̄дхиппетаматтхам̣ ваттум̣ саматтхо парипун̣н̣ападабйан̃джана̄йа порийа̄ ва̄ча̄йа саманна̄гато. ‘‘махесаккха̄’’ти имасса аттхавачанам̣ ‘‘а̄нубха̄васампанна̄’’ти, махесаккха̄ти ва̄ маха̄парива̄ра̄ти аттхо. па̄н̣а̄типа̄те а̄дӣнавадассаненева там̣ випарийа̄йато тато вераман̣ийам̣ а̄нисам̣со па̄кат̣о хотӣти ‘‘а̄дӣнавам̣ дассетва̄’’ иччева вуттам̣. тесу сена̄санесӯти йа̄ни ‘‘аран̃н̃аванаппаттха̄нӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.34-45) вутта̄ни бхиккхӯнам̣ васанат̣т̣ха̄набхӯта̄ни аран̃н̃а̄йатана̄ни, тесу бхиккхӯхи сайитаббато, а̄ситаббато ча сена̄санасан̃н̃итесу. нибаддхава̄синоти руккхапаббатапат̣ибаддхесу вима̄несу ниччава̄сита̄йа нибаддхава̄сино. баддхатта̄ти га̄тха̄бха̄вена гантхитатта̄ самбандхитатта̄.
‘‘угган̣ха̄ту бханте бхагава̄’’ти аттана̄ вуччама̄нам̣ париттам̣ бхагавантам̣ угган̣ха̄петука̄мо вессаван̣о авоча̄ти адхиппа̄йена чодако ‘‘ким̣ пана бхагавато аппаччаккхадхаммо на̄ма аттхӣ’’ти чодеси. а̄чарийо саббаттха аппат̣ихатан̃а̄н̣ача̄расса бхагавато на кин̃чи аппаччаккханти дассенто ‘‘наттхӣ’’ти ватва̄ ‘‘угган̣ха̄ту бханте бхагава̄’’ти вадато вессаван̣асса адхиппа̄йам̣ виваранто ‘‘ока̄сакаран̣аттха’’нтиа̄дима̄ха. йатха̄ хи пан̃часикхо гандхаббадевапутто дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣, брахмуно ча санан̇кума̄расса саммукха̄ аттано йатха̄сутам̣ дхаммам̣ бхагавато сантикам̣ упагантва̄ паведети, евамайампи маха̄ра̄джа̄ итарехи саддхим̣ а̄т̣а̄на̄т̣анагаре га̄тха̄васена бандхитам̣ париттам̣ бхагавато паведетум̣ ока̄сам̣ ка̄ренто ‘‘угган̣ха̄ту бханте бхагава̄’’ти а̄ха, на нам̣ тасса парийа̄пун̣ане нийодженто. тасма̄ угган̣ха̄тӯти йатхидам̣ париттам̣ майа̄ паведитаматтамева хутва̄ чатуннам̣ париса̄нам̣ чирака̄лам̣ хита̄вахам̣ хоти, евам̣ уддхам̣ а̄раккха̄йа ган̣ха̄ту, сампат̣иччхатӯти аттхо. саттху катхитети саттху а̄рочите, чатуннам̣ париса̄нам̣ саттху катхане ва̄ти аттхо. сукхавиха̄ра̄йа̄ти йаккха̄дӣхи авихим̣са̄йа ладдхаббасукхавиха̄ра̄йа.
277. саттапи буддха̄ чаккхуманто пан̃чахи чаккхӯхи чаккхумабха̄ве висеса̄бха̄вато. тасма̄ти йасма̄ чаккхумабха̄во вийа саббабхӯта̄нукампита̄дайо саббепи висеса̄ саттаннампи буддха̄нам̣ са̄дха̄ран̣а̄, тасма̄, гун̣анемиттака̄нева ва̄ йасма̄ буддха̄нам̣ на̄ма̄ни на̄ма, на лин̇гика̄ваттхикайа̄диччхака̄ни, тасма̄ буддха̄нам̣ гун̣ависесадӣпана̄ни ‘‘чаккхумантасса̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.277) вутта̄ни ета̄ни екекасса сатта сатта на̄ма̄ни хонти. тесам̣ на̄ма̄нам̣ са̄дха̄ран̣абха̄вам̣ аттхавасена йоджетабба̄ти дассетум̣ ‘‘саббепӣ’’тиа̄ди вуттам̣. саббабхӯта̄нукампиноти анан̃н̃аса̄дха̄ран̣амаха̄карун̣а̄йа саббасатта̄нам̣ анукампика̄. нха̄такилесатта̄ти ат̣т̣хан̇гикена арийамаггаджалена сапарасанта̄несу ниравасесато дхотакилесамалатта̄. ма̄расена̄памаддиноти сапарива̄ре пан̃чапи ма̄ре памаддитаванто. вуситавантоти маггабрахмачарийава̄сам̣, дасавидхам̣ арийава̄сан̃ча вуситаванто. вуситавантата̄йа ева ба̄хитапа̄пата̄ вутта̄ хотӣти ‘‘бра̄хман̣асса̄’’ти падам̣ ана̄мат̣т̣хам̣. вимутта̄ти анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄нам̣ пан̃чаннампи вимуттӣнам̣ васена ниравасесато мутта̄. ан̇гатоти сарӣран̇гато, н̃а̄н̣ан̇гато ча, дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а- (дӣ. ни. 2.33; 3.200; ма. ни. 2.385) асӣтианубйан̃джанехи никкхаманаппабха̄, бйа̄маппабха̄, кетума̄ла̄ун̣хӣсаппабха̄ ча сарӣран̇гато никкхаманакарасмийо, йамакамаха̄па̄т̣иха̄рийа̄дӣсу уппаджджанакаппабха̄ н̃а̄н̣ан̇гато никкхаманакарасмийо. на ета̄нева ‘‘чаккхума̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.277) вутта̄ни сатта на̄ма̄ни, атха кхо ан̃н̃а̄нипи бахӯни апаримита̄ни на̄ма̄ни. катханти а̄ха ‘‘асан̇кхйеййа̄ни на̄ма̄ни сагун̣ена махесиноти вутта’’нти (дха. са. ат̣т̣ха. 1313; уда̄. ат̣т̣ха. 53; пат̣и. ат̣т̣ха. 76). кена вуттам̣? дхаммасена̄патина̄.
йади евам̣ касма̄ вессаван̣о ета̄нева ган̣хӣти а̄ха ‘‘аттано па̄кат̣ана̄мавасена̄’’ти. кхӣн̣а̄сава̄ джана̄ти адхиппета̄. те хи каммакилесехи джа̄та̄пи евам̣ на пуна джа̄йиссантӣти имина̄ аттхена джана̄. йатха̄ха ‘‘йо ча ка̄лагхасо бхӯто’’ти (джа̄. 1.2.190) десана̄сӣсаматтанти нидассанаматтанти аттхо, авайавена ва̄ самуда̄йупалаккхан̣аметам̣. сати ча писун̣ава̄чаппаха̄не пхарусава̄ча̄ пахӣна̄ва хоти, пагева ча муса̄ва̄доти ‘‘аписун̣а̄’’ иччева вутта̄. махатта̄ти маха̄ атта̄ сабха̄во етесанти махатта̄. тена̄ха ‘‘махантабха̄вам̣ патта̄’’ти. маханта̄ти ва̄ маха̄ анта̄, паринибба̄напарийоса̄на̄ти вуттам̣ хоти. махантехи ва̄ сӣла̄дӣхи саманна̄гата̄. айам̣ та̄ва ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатанайена аттхо. итаресам̣ пана матена буддха̄дӣхи арийехи маханӣйато пӯджанӣйато махам̣ на̄ма нибба̄нам̣, махаманто етесанти маханта̄, нибба̄надит̣т̣ха̄ти аттхо. нисса̄рада̄ти са̄раджджарахита̄, ниббхайа̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘вигаталомахам̣са̄’’ти.
хитанти хитачиттам̣, сатта̄нам̣ хитесӣти аттхо. йатха̄бхӯтам̣ випассисунти пан̃чупа̄да̄наккхандхесу самудайа̄дито йа̄тха̄вато вивидхена̄ка̄рена пассим̣су. ‘‘йе ча̄пӣ’’ти пуббе паччаттабахувачанена анийамато вутте тесампӣти аттхам̣ сампада̄набахувачанавасена нийаметва̄ ‘‘наматтхӯ’’ти ча падам̣ а̄нетва̄ йоджети йам̣ там̣-садда̄нам̣ абйабхича̄ритасамбандхабха̄вато. випассим̣су намассантӣти ва̄ йоджана̄. пат̣хамага̄тха̄йа̄ти ‘‘йе ча̄пи ниббута̄ локе’’ти евам̣ вуттага̄тха̄йа. дутийага̄тха̄йа̄ти тадантарага̄тха̄йа. таттха десана̄мукхаматтанти итаресампи буддха̄нам̣ на̄маггахан̣е патте имассева бхагавато на̄маггахан̣ам̣ татха̄ десана̄йа мукхаматтам̣, тасма̄ тепи аттхато гахита̄ ева̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘айампи хӣ’’тиа̄ди. таттха айанти айам̣ га̄тха̄. пуримайоджана̄йам̣ тасса̄ти висеситаббата̄йа абха̄вато ‘‘йанти нипа̄таматта’’нти вуттам̣, идха пана ‘‘тасса наматтхӯ’’ти евам̣ самбандхасса ча иччхитатта̄ ‘‘йа’’нти на̄мападам̣ упайогекавачананти дассенто ‘‘йам̣ намассанти готама’’нти а̄ха.
278. ‘‘йато уггаччхати сӯрийо’’тиа̄дикам̣ касма̄ а̄раддхам̣? йам̣ йе йаккха̄дайо саттху дхаммаа̄н̣ам̣, аттано ча ра̄джа̄н̣ам̣ на̄дийанти, тесам̣ ‘‘идан̃чидан̃ча ниггахам̣ карисса̄ма̄’’ти са̄ванам̣ ка̄тука̄ма̄ таттха таттха двисахассапариттадӣпапарива̄ресу чатӯсу маха̄дӣпесу аттано а̄н̣а̄йа ватта̄нам̣ аттано путта̄нам̣, ат̣т̣хавӣсатийа̄ йаккхасена̄патиа̄дӣнан̃ча саттхари паса̄дага̄равабахума̄нан̃ча паведетва̄ ниггаха̄раха̄нам̣ сантаджджанаттхам̣ а̄раддхам̣. таттха ‘‘йато уггаччхатӣ’’тиа̄дӣсу ‘‘йато т̣ха̄нато удетӣ’’ти вуччати, куто пана т̣ха̄нато удетӣти вуччати? пуббавидехава̄сӣнам̣ та̄ва маджджханхикат̣т̣ха̄не т̣хито джамбудӣпава̄сӣнам̣ удетӣти вуччати, уттаракурука̄нам̣ пана оггаччхатӣти имина̄ найена сесадӣпесупи сӯрийасса уггаччханоггаччханапарийа̄йо ведитаббо. айан̃ча аттхо хет̣т̣ха̄ агган̃н̃асуттаван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.121) пака̄сито ева. адитийа̄ путтоти локасамуда̄ча̄равасена вуттам̣. локийа̄ хи деве адитийа̄ путта̄, асуре атитхийа̄ путта̄ти ваданти. а̄диппанато пана а̄диччо, екаппаха̄ренева тӣсу дӣпесу а̄локавидам̣санена самуджджаланатоти аттхо. ман̣д̣алӣти еттха ӣ-ка̄ро бхусаттхоти а̄ха ‘‘махантам̣ ман̣д̣алам̣ асса̄ти ман̣д̣алӣ’’ти. махантам̣ хисса вима̄наман̣д̣алам̣ пан̃н̃а̄сайоджана̄йа̄мавиттха̄рато. ‘‘сам̣варӣпи нируджджхатӣ’’ти имина̄ва дивасопи джа̄йатӣти айампи аттхо вуттоти ведитаббо. ратти антарадха̄йатӣти синерупаччха̄йа̄лаккхан̣асса андхака̄расса вигаччханато.
удакарахадоти джаладхи. ‘‘тасмим̣ т̣ха̄не’’ти идам̣ пураттхимасамуддасса упарибха̄гена сӯрийасса гаманам̣ сандха̄йа вуттам̣. татха̄ хи джамбудӣпе т̣хита̄нам̣ пураттхимасамуддато сӯрийо уггаччханто вийа упат̣т̣ха̄ти. тена̄ха ‘‘йато уггаччхати сӯрийо’’ти. самудданат̣т̣хена аттани патитасса саммадева, саббасо ча унданат̣т̣хена киледанат̣т̣хена самуддо. самуддо хи киледанат̣т̣хо рахадо. са̄ритодакоти анека̄ни йоджанасахасса̄ни виттхин̣н̣одако, сарита̄ надийо удаке етасса̄ти ва̄ саритодако.
синерупаббатара̄джа̄ чаккава̄л̣асса вемаджджхе т̣хито, там̣ падха̄нам̣ катва̄ ваттаббанти адхиппа̄йена ‘‘итоти синеруто’’ти ватва̄ татха̄ пана диса̄ваваттха̄нам̣ анават̣т̣хитанти ‘‘тесам̣ нисиннат̣т̣ха̄нато ва̄’’ти вуттам̣. тесанти чатуннам̣ маха̄ра̄джа̄нам̣. нисиннат̣т̣ха̄нам̣ а̄т̣а̄на̄т̣анагарам̣. таттха хи нисинна̄ те имам̣ париттам̣ бандхим̣су. тесам̣ нисиннат̣т̣ха̄натоти ва̄ саттху сантике тесам̣ нисиннат̣т̣ха̄нато. убхайатха̄пи сӯрийасса удайат̣т̣ха̄на̄ пураттхима̄ диса̄ на̄ма хоти. пуримапаккхам̣йеветтха ван̣н̣енти. тена вуттам̣ ‘‘ито са̄ пурима̄ диса̄’’ти. сӯрийо, пана чанданаккхатта̄дайо ча синерум̣ даккхин̣ато, чаккава̄л̣апаббатан̃ча ва̄мато катва̄ париваттенти. йаттха ча несам̣ уггаманам̣ пан̃н̃а̄йати, са̄ пураттхима̄ диса̄. йаттха оккаманам̣ пан̃н̃а̄йати, са̄ паччхима̄ диса̄. даккхин̣апассе уттара̄ диса̄, ва̄мапассе даккхин̣а̄ диса̄ти чатумаха̄дӣпава̄сӣнам̣ паччекам̣ синеру уттара̄диса̄йамева, тасма̄ анават̣т̣хита̄ диса̄ваваттха̄ти а̄ха ‘‘ити нам̣ а̄чиккхати джано’’ти. йам̣ дисанти йам̣ пураттхимадисам̣ йасассӣти маха̄парива̄ро. кот̣исатасахассапарима̄н̣а̄ хи девата̄ абхин̣хам̣ парива̄ренти. чанданана̄гаруккха̄дӣсу осадхитин̣аванаппатисугандха̄нам̣ аббанато, техи диттабха̄вӯпагаманато ‘‘гандхабба̄’’ти ладдхана̄ма̄нам̣ ча̄тумаха̄ра̄джикадева̄нам̣ адхипати бха̄вато. ме сутанти еттха мети нипа̄таматтам̣. сутанти виссутанти аттхо. айан̃хеттха йоджана̄ – тасса дхатарат̣т̣хамаха̄ра̄джасса путта̄пи бахаво. киттака̄? асӣти, даса еко ча. екана̄ма̄. катхам̣? индана̄ма̄. ‘‘махаппхала̄’’ти ча сутам̣ виссутаметам̣ локети.
а̄диччо готамаготто, бхагава̄пи готамаготто, а̄диччена сама̄наготтата̄йа а̄диччо бандху етасса̄типи а̄диччабандху, а̄диччасса ва̄ бандхӯти а̄диччабандху, там̣ а̄диччабандхунам̣.анаваджджена̄ти аваджджапат̣ипаккхена брахмавиха̄рена. самеккхаси одхисо, анодхисо ча пхаран̣ена олокесиа̄сайа̄нусайачарийа̄дхимуттиа̄дивибха̄га̄вабодхавасена. ватва̄ вандантӣти ‘‘локасса анукампако’’ти киттетва̄ ванданти. сутам̣ нетанти сутам̣ нанӯти етасмим̣ аттхе ну-саддо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана нока̄ройанти адхиппа̄йена амхехӣти аттхо вутто. етанти етам̣ татха̄ парикиттетва̄ аманусса̄нам̣ девата̄нам̣ ванданам̣. ваданти дхатарат̣т̣хамаха̄ра̄джасса путта̄.
279. йена пета̄ павуччантӣти еттха вачанасесена аттхо ведитаббо, на йатха̄рутавасенева̄ти дассенто ‘‘йена диса̄бха̄гена нӣхарӣйантӯти вуччантӣ’’ти а̄ха. д̣айханту ва̄ти пете сандха̄йа вадати. чхиджджанту ва̄ хаттхапа̄да̄дике писун̣а̄ пит̣т̣химам̣сика̄. хан̃н̃анту па̄н̣а̄типа̄тинотиа̄дика̄. павуччантӣти ва̄ самуччанти, ‘‘алам̣ теса’’нти сама̄чинӣйантӣти аттхо. еван̃хи вачанасесена вина̄ ева аттхо сиддхо хоти. рахассан̇ганти бӣджам̣ сандха̄йа вадати.
280. йасмим̣ диса̄бха̄ге сӯрийо аттхам̣ гаччхатӣти еттха ‘‘йато т̣ха̄нато удетӣ’’ти еттха вуттанайа̄нуса̄рена аттхо ведитаббо.
281. йена диса̄бха̄гена уттаракуру раммо ават̣т̣хито, ито са̄ уттара̄ диса̄ти йоджана̄. маха̄нерӯти маханто, маханӣйо ча нерусан̇кха̄то паббато. тена̄ха ‘‘маха̄синеру паббатара̄джа̄’’ти. раджатамайам̣. татха̄ хи тасса пабха̄йа аджджхоттхатам̣ тассам̣ диса̄йам̣ самуддодакам̣ кхӣрам̣ вийа пан̃н̃а̄йати. ман̣имайанти инданӣламайам̣. татха̄ хи даккхин̣адиса̄йа самуддодакам̣ йебхуййена нӣлаван̣н̣ам̣ хутва̄ пан̃н̃а̄йати, татха̄ а̄ка̄сам̣. манусса̄ джа̄йанти. катхам̣ джа̄йанти? амама̄ апариггаха̄ти йоджана̄. маматтавирахита̄ти ‘‘идам̣ мама идам̣ мама̄’’ти маман̇ка̄равирахита̄ти адхиппа̄йо. йади тесам̣ ‘‘айам̣ майхам̣ бхарийа̄’’ти париггахо наттхи, ‘‘айам̣ ме ма̄та̄, айам̣ бхагинӣ’’ти еварӯпа̄ идха вийа марийа̄да̄пи на сийа̄ ма̄туа̄дибха̄васса аджа̄нанатоти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ма̄тарам̣ ва̄’’тиа̄ди. чхандара̄го нуппаджджатӣти еттха ‘‘дхаммата̄сиддхасса сӣласса а̄нубха̄вена путте дит̣т̣хаматте ева ма̄ту тханато тхан̃н̃ам̣ паггхарати, тена сан̃н̃а̄н̣ена несам̣ ма̄тари путтасса ма̄тусан̃н̃а̄, ма̄ту ча путте путтасан̃н̃а̄ паччупат̣т̣хита̄’’ти кечи.
нан̇гала̄ти лин̇гавипалла̄сена вуттанти а̄ха ‘‘нан̇гала̄нипӣ’’ти. акат̣т̣хети акасите акатакасикамме.
тан̣д̣ула̄ва тасса пхаланти сатта̄нам̣ пун̃н̃а̄нубха̄вахетука̄ тхуса̄диабха̄вена тан̣д̣ула̄ ева тасса са̄лисса пхалам̣. тун̣д̣икиранти пачанабха̄джанасса на̄манти вуттам̣ ‘‘уккхалийа’’нти. а̄киритва̄ти тан̣д̣ула̄ни паккхипитва̄. ниддхӯман̇га̄рена̄ти дхӯман̇га̄рарахитена кевалена аггина̄. джотикапа̄са̄н̣ато аггимхи ут̣т̣хаханте куто дхӯман̇га̄ра̄нам̣ самбхаво. бходжананти оданамева̄дхиппетанти ‘‘бходжанамева̄’’ти авадха̄ран̣ам̣ катва̄ тена ниваттетаббам̣ дассенто ‘‘ан̃н̃о сӯпо ва̄ бйан̃джанам̣ ва̄ на хотӣ’’ти а̄ха. йади евам̣ расависесайутто тесам̣ а̄ха̄ро на хотӣти? ноти дассенто ‘‘бхун̃джанта̄нам̣…пе… расо хотӣ’’ти а̄ха. маччхарийачиттам̣ на̄ма на хотӣти дхаммата̄сиддхасса сӣласса а̄нубха̄вена. татха̄ хи те каттхачипи амама̄ париггаха̄ва хутва̄ васанти.
апича таттха уттаракурука̄нам̣ пун̃н̃а̄нубха̄васиддхо айампи висесо ведитаббо – таттха кира тесу тесу падесесу гханачитапаттасан̃чханнаса̄кха̄паса̄кха̄ кӯт̣а̄га̄рӯпама̄ манорама̄ руккха̄ тесам̣ манусса̄нам̣ нивесанакиччам̣ са̄дхенти, йаттха сукхам̣ нивасанти, ан̃н̃епи таттха руккха̄ суджа̄та̄ саббада̄пи пуппхитагга̄ тит̣т̣ханти, джала̄сайа̄пи викаситакамалакувалайапун̣д̣арӣкасогандхика̄дипуппхасан̃чханна̄ саббака̄лам̣ парамасугандхам̣ самантато пава̄йанта̄ тит̣т̣ханти. сарӣрампи тесам̣ атидӣгхата̄дидосарахитам̣ а̄рохапарин̣а̄хасампаннам̣ джара̄йа анабхибхӯтатта̄ валипалита̄дидосарахитам̣ йа̄вата̄йукам̣ апариккхӣн̣аджавабалапараккамасобхамева хутва̄ тит̣т̣хати. анут̣т̣ха̄напхалӯпаджӣвита̄йа на ча несам̣ касива̄н̣иджджа̄дивасена, а̄ха̄рапарийет̣т̣хивасена дуккхам̣ аттхи, тато ева на да̄сада̄сикаммакара̄дипариггахо аттхи, на ча таттха сӣтун̣хад̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапава̄л̣а̄дипариссайо аттхи. йатха̄ на̄меттха гимха̄нам̣ паччхиме ма̄се паччӯсавела̄йам̣ самасӣтун̣хауту хоти, евамева саббака̄лам̣ самасӣтун̣хова уту хоти, на ча тесам̣ кочи упагха̄то, вихеса̄ ва̄ уппаджджати. акат̣т̣хапа̄кимамева са̄лим̣ акан̣ам̣ атхусам̣ сугандхам̣ тан̣д̣улапхалам̣ парибхун̃джанта̄нам̣ несам̣ кут̣т̣хам̣, ган̣д̣о, кила̄со, сосо, ка̄со, са̄со, апама̄ро, джароти евама̄дико на кочи рого уппаджджати. на те кхуджджа̄ ва̄ ва̄манака̄ ва̄ ка̄н̣а̄ ва̄ кун̣ӣ ва̄ кхан̃джа̄ ва̄ паккхахата̄ ва̄ викалан̇га̄ ва̄ викалиндрийа̄ ва̄ хонти. иттхийопи таттха на̄тидӣгха̄ на̄тирасса̄ на̄тикиса̄ на̄титхӯла̄ на̄тика̄л̣а̄ на̄ччода̄та̄ собхаггаппаттарӯпа̄ хонти. татха̄ хи дӣгхан̇гулӣ тамбанакхӣ ламбаттхана̄ танумаджджха̄ пун̣н̣ачандамукхӣ виса̄лаккхӣ мудугатта̄ сам̣хитӯрӯ ода̄таданта̄ гамбхӣрана̄бхӣ тануджан̇гха̄ дӣгханӣлавеллитакесӣ путхуласусон̣ӣ на̄тилома̄на̄лома̄ субхага̄ утусукхасампхасса̄ сан̣ха̄ сакхиласамбха̄са̄ на̄на̄бхаран̣авибхӯсита̄ вичаранти. саббада̄ хи сол̣асавассуддесика̄ вийа хонти. пуриса̄ ча пан̃чавӣсативассуддесика̄ вийа, на путтада̄ресу раджджанти. айам̣ таттха дхаммата̄.
сатта̄хикамева ча таттха иттхипуриса̄ ка̄маратийа̄ вихаранти, тато вӣтара̄га̄ йатха̄сакам̣ гаччханти. на таттха идха вийа габбхоккантимӯлакам̣, габбхапарихаран̣амӯлакам̣, виджа̄йанамӯлакам̣ ва̄ дуккхам̣ хоти. раттакан̃чукато кан̃чанапат̣има̄ вийа да̄рака̄ ма̄тукуччхито амаккхита̄ ева семха̄дина̄ сукхенева никкхаманти, айам̣ таттха дхаммата̄.
ма̄та̄ пана путтам̣ ва̄ дхӣтарам̣ ва̄ виджа̄йитва̄ тесам̣ вичаран̣аппадесе т̣хапетва̄ анапеккха̄ йатха̄ручи гаччхати. тесам̣ таттха сайита̄нам̣ йе пассанти пуриса̄, иттхийо ва̄, те аттано ан̇гулийо упана̄менти, тесам̣ каммабалена тато кхӣрам̣ паваттати, тена да̄рака̄ йа̄пенти. евам̣ пана вад̣д̣ханта̄ катипайадивасехева ладдхабала̄ хутва̄ да̄рика̄ иттхийо упагаччханти, да̄рака̄ пурисе. каппаруккхато ева ча тесам̣ таттха таттха ваттха̄бхаран̣а̄ни ниппаджджанти. на̄на̄вира̄гаван̣н̣авичитта̄ни хи сукхума̄ни мудусукхасампхасса̄ни ваттха̄ни таттха таттха каппаруккхесу оламбанта̄ни ит̣т̣ханти. на̄на̄видхарам̣сиджа̄ласамуджджалавивидхаван̣н̣аратанавинаддха̄ни анекавидхама̄ла̄каммалата̄каммабхиттикаммавичитта̄ни сӣсӯпагагӣвӯпагахаттхӯпагакат̣ӯпагапа̄дӯпага̄ни сован̣н̣амайа̄ни а̄бхаран̣а̄ни ча каппаруккхато оламбанти. татха̄ вӣн̣а̄мудин̇гапан̣авасаммата̄л̣асан̇кхавам̣савета̄л̣апарива̄ниваллакӣпабхутика̄ тӯрийабхан̣д̣а̄пи тато тато оламбанти. таттха ча бахӯ пхаларуккха̄ кумбхаматта̄ни пхала̄ни пхаланти мадхурараса̄ни, йа̄ни парибхун̃джитва̄ те сатта̄хампи кхуппипа̄са̄хи на ба̄дхӣйанти. наджджопи таттха сувисуддхаджала̄ супатиттха̄ раман̣ӣйа̄ акаддама̄ ва̄лукатала̄ на̄тисӣта̄ на̄ччун̣ха̄ сурабхигандхӣхи джаладжапуппхехи сан̃чханна̄ саббака̄лам̣ сурабхим̣ ва̄йантийо санданти. на таттха кан̣т̣акатин̣акаккхал̣агаччхалата̄ хонти, акан̣т̣ака̄ пуппхапхаласампанна̄ ева хонти. чанданана̄гаруккха̄ сайамева расам̣ паггхаранти. нха̄йитука̄ма̄ ча надӣтиттхе екаджджхам̣ ваттха̄бхаран̣а̄ни т̣хапетва̄ надим̣ отаритва̄ нхатва̄ уттин̣н̣уттин̣н̣а̄ упарит̣т̣химам̣ ваттха̄бхаран̣ам̣ ган̣ханти, на тесам̣ евам̣ хоти ‘‘идам̣ мама, идам̣ парасса̄’’ти, тато ева на тесам̣ кочи виггахо ва̄ вива̄до ва̄. сатта̄хика̄ ева ча несам̣ ка̄маратикӣл̣а̄ хоти, тато вӣтара̄га̄ вийа вичаранти. йаттха ча руккхе сайитука̄ма̄ хонти, таттхева сайанам̣ упалабханти. мате ча сатте дисва̄ на роданти, на сочанти, тан̃ча ман̣д̣айитва̄ никкхипанти. та̄вадева ча несам̣ татха̄рӯпа̄ сакун̣а̄ упагантва̄ матам̣ дӣпантарам̣ ненти. тасма̄ суса̄нам̣ ва̄ асучит̣т̣ха̄нам̣ ва̄ таттха наттхи. на ча тато мата̄ нирайам̣ ва̄ тираччха̄найоним̣ ва̄ петтивисайам̣ ва̄ упападжджанти. ‘‘дхаммата̄сиддхасса пан̃часӣласса а̄нубха̄вена те девалоке ниббаттантӣ’’ти ваданти. вассасахассамева ча несам̣ саббака̄лам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣. саббаметам̣ тесам̣ пан̃часӣлам̣ вийа дхаммата̄сиддхам̣ ева̄ти ведитаббам̣. таттха̄ти тасмим̣ уттаракурудӣпе.
екакхурам̣ катва̄ти анекасапхампи екасапхам̣ вийа катва̄, ассам̣ вийа катва̄ти аттхо. ‘‘га̄ви’’нти ватва̄ пуна ‘‘пасу’’нти вуттатта̄ га̄вито итаро саббо чатуппадо идха ‘‘пасӯ’’ти адхиппетоти а̄ха ‘‘т̣хапетва̄ га̄ви’’нти.
тасса̄ти габбхиниттхийа̄. пит̣т̣хи онамитум̣ сахатӣти куччхийа̄ гарубха̄рата̄йа тесам̣ а̄рул̣хака̄ле пит̣т̣хи онамати, тесам̣ нисаджджам̣ сахати паллан̇ке нисинна̄ вийа хонти. самма̄дит̣т̣хикети каммапатхасамма̄дит̣т̣хийа̄ самма̄дит̣т̣хике. еттха̄ти джамбудӣпе. еттха хи джанападавоха̄ро, на уттаракурумхи. татха̄ хи ‘‘паччантимамилаккхува̄сике’’ти ча вуттам̣.
тасса ран̃н̃оти вессаван̣амаха̄ра̄джасса. ити со атта̄намева парам̣ вийа катва̄ вадати. есева найо паратопи. бахувидхам̣ на̄на̄ратанавичиттам̣ на̄на̄сан̣т̣ха̄нам̣ ратха̄ди диббайа̄нам̣ упат̣т̣хитамева хоти судантава̄ханайуттам̣, на несам̣ йа̄на̄нам̣ упат̣т̣ха̄пане уссуккам̣ а̄паджджитаббам̣ аттхи. ета̄нӣти хаттхийа̄на̄дӣни. несанти вессаван̣апарича̄рика̄нам̣. каппита̄ни хутва̄ ут̣т̣хита̄ни а̄рухитум̣ упакаппанайа̄на̄ни. нипанна̄пи нисинна̄пи вичаранти чандимасӯрийа̄ вийа йатха̄сакам̣ вима̄несу.
нагара̄ ахӯти лин̇гавипалла̄сена вуттанти а̄ха ‘‘нагара̄ни бхавим̣сӯти аттхо’’ти. а̄т̣а̄на̄т̣а̄ на̄ма̄ти иттхилин̇гавасена ладдхана̄мам̣ нагарам̣ а̄си.
тасмим̣ т̣хатва̄ти тасмим̣ падесе паракусит̣ана̄т̣а̄на̄маке нагаре т̣хатва̄. тато уджум̣ уттарадиса̄йам̣. етасса̄ти касивантанагарасса. апарабха̄ге апаракот̣т̣ха̄се, парато иччева аттхо.
кувероти тасса пуримаджа̄тисамуда̄гатам̣ на̄манти тенева пасан̇гена йена̄йам̣ сампатти адхигата̄, тадасса пуббакаммам̣ а̄чиккхитум̣ ‘‘айам̣ кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. уччхуваппанти уччхусассам̣. авасесаса̄ла̄хӣти авасесайантаса̄ла̄хи, ниссаккавачанан̃четам̣. таттхева̄ти пун̃н̃аттхам̣ диннаса̄ла̄йамева.
пат̣иесантоти пати пати аттхе есанто вӣмам̣санто. на кевалам̣ те вӣмам̣санти ева, атха кхо таматтхам̣ патит̣т̣ха̄пентӣти а̄ха ‘‘висум̣ висум̣ аттхе упапариккхама̄на̄ ануса̄сама̄на̄’’ти. йаккхарат̣т̣хика̄ти йаккхарат̣т̣ха̄дхипатино. йаккха̄ ча вессаван̣асса ран̃н̃о нивесанадва̄ре нийутта̄ ча̄ти йаккхадова̄рика̄, тесам̣ йаккхадова̄рика̄нам̣.
йасма̄ дхаран̣ӣпораккхан̣ито пура̄н̣одакам̣ бхассайантам̣ хет̣т̣ха̄ вут̣т̣хи хутва̄ никкхамати, тасма̄ там̣ тато гахетва̄ мегхехи павут̣т̣хам̣ вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘йато поккхаран̣ито удакам̣ гахетва̄ мегха̄ павассантӣ’’ти. йатоти йато дхаран̣ӣпоккхаран̣ито. сабха̄ти йаккха̄нам̣ упат̣т̣ха̄насабха̄.
тасмим̣ т̣ха̄нети тасса̄ поккхаран̣ийа̄ тӣре йаккха̄нам̣ васанаване. сада̄ пхалита̄ти ниччака̄лам̣ сан̃джа̄тапхала̄. ниччапуппхита̄ти ниччам̣ сан̃джа̄тапуппха̄. на̄на̄диджаган̣а̄йута̄ти на̄на̄видхехи диджаган̣ехи йутта̄. техи пана сакун̣асан̇гхехи ито чито ча сампатантехи париббхамантехи йасма̄ са̄ поккхаран̣ӣ а̄кула̄ вийа хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘вивидхапаккхисан̇гхасама̄кула̄’’ти. кон̃часакун̣ехӣти са̄расасакунтехи.
‘‘евам̣ вираванта̄на’’нти имина̄ татха̄ васситавасена ‘‘джӣван̃джӣвака̄’’ти айам̣ тесам̣ саман̃н̃а̄ти дассети. ут̣т̣хавачиттака̄ти еттха̄пи есева найо. тена̄ха ‘‘евам̣ вассама̄на̄’’ти. поккхараса̄така̄ти поккхарасан̣т̣ха̄ната̄йа ‘‘поккхараса̄така̄’’ти евам̣ ладдхана̄ма̄.
саббака̄лам̣ собхатӣти саббаутӯсу собхати, на тасса̄ хеманта̄дивасена собха̄вирато аттхи. евам̣бхӯта̄ ча ниччам̣ пуппхитаджаладжатхаладжапуппхата̄йа, пхалабха̄рабхаритаруккхапарива̄ритата̄йа, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатасалилата̄йа ча нирантарам̣ собхати.
282. парикамманти пуббупача̄рам̣. парисодхетва̄ти екаккхарасса̄пи авира̄дханавасена а̄чарийасантике саббам̣ содхетва̄. сут̣т̣ху уггахита̄ти париман̣д̣алападабйан̃джана̄йа порийа̄ ва̄ча̄йа виссат̣т̣ха̄йа анелагал̣а̄йа аттхасса вин̃н̃а̄панӣйа̄ саммадева уггахита̄. татха̄ хи ‘‘аттхан̃ча бйан̃джанан̃ча парисодхетва̄’’ти вуттам̣. аттхам̣ джа̄нато ева хи бйан̃джанам̣ парисуджджхати, но аджа̄нато. падабйан̃джана̄нӣти падан̃чева бйан̃джанан̃ча аха̄петва̄. еван̃хи парипун̣н̣а̄ на̄ма хотӣти. висам̣ва̄детва̄ти ан̃н̃атха̄ катва̄. теджавантам̣ на хоти вираджджханато чева вимхайаттхабха̄вато ча. саббасоти анавасесато а̄димаджджхапарийоса̄нато. теджавантам̣ хотӣти сабха̄ванируттим̣ авира̄дхетва̄ суппаваттибха̄вена са̄дханато. евам̣ пайогавипаттим̣ паха̄йа пайогасампаттийа̄ сати париттасса аттхаса̄дхакатам̣ дассетва̄ ида̄ни аджджха̄сайавипаттим̣ паха̄йа аджджха̄сайасампаттийа̄ аттхаса̄дхакатам̣ дассетум̣ ‘‘ла̄бхахетӯ’’тиа̄ди вуттам̣. идам̣ париттабхан̣анам̣ сатта̄нам̣ анаттхапат̣иба̄ханахетӯти тасса н̃а̄н̣акарун̣а̄пуббаката̄ ниссаран̣апаккхо. меттам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ти метта̄манасика̄рена саттесу хитапхаран̣ам̣ пураккхатва̄.
‘‘ваттхум̣ ва̄’’тиа̄ди пуббе чатупарисамаджджхе ката̄йа са̄дхана̄йа бхагавато паведанам̣. гхараваттхунти васанагехам̣. нибаддхава̄санти парагехепи нева̄сикабха̄вена ва̄сам̣ на лабхеййа, йам̣ пана маха̄ра̄джа̄нам̣, йаккхасена̄патӣнан̃ча аджа̄нанта̄нам̣йева када̄чи васитва̄ гаманам̣, там̣ аппама̄н̣анти адхиппа̄йо. самитинти йаккха̄дисама̄гамам̣. ка̄мам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘на ме со’’ти а̄гатам̣, итаресампи пана маха̄ра̄джа̄наматтана̄ екаджджха̄сайата̄йа тесампи аджджха̄сайам̣ хадайе т̣хапетва̄ вессаван̣о татха̄ авоча. кан̃н̃ам̣ ану ану вахитум̣ айутто ана̄вайхо, саббака̄лам̣ кан̃н̃ам̣ ладдхум̣ айуттоти аттхо, там̣ ана̄вайхам̣. тена̄ха ‘‘на а̄ва̄хайутта’’нти. на вивайханти авивайхам̣, кан̃н̃ам̣ гахетумайуттанти аттхо. тена̄ха ‘‘на вива̄хайутта’’нти. а̄хито ахам̣ма̄но еттха̄ти атта̄, аттабха̄во. атта̄ висайабхӯто ета̄сам̣ аттхӣти атта̄, парибха̄са̄, та̄хи. парийаттам̣ катва̄ вачанена парипун̣н̣а̄хи. йатха̄ йаккха̄ аккоситабба̄, евам̣ паватта̄ аккоса̄ йаккхааккоса̄ на̄ма, техи. те пана ‘‘кал̣а̄раккхи кал̣а̄раданта̄ ка̄л̣аван̣н̣а̄’’ти евам̣ а̄дайо.
вируддха̄ти вируджджханака̄ парехи виродхино. рабхаса̄ти са̄рамбхака̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘каран̣уттарийа̄’’ти. рабхаса̄ти ва̄ са̄хасика̄. са̄мино манасо ассава̄ти манасса̄, кин̇кара̄. йе хи ‘‘ким̣ кароми бхадданте’’ти са̄микасса васе ваттанти, те евам̣ вуччанти. тена вуттам̣ ‘‘йаккхасена̄патӣнам̣ йе манасса̄, теса’’нти. а̄н̣а̄йа авародхитупача̄ра̄ аваруддха̄, те пана а̄н̣а̄вато паччаттхика̄ на̄ма хонтӣти ‘‘пачча̄митта̄ верино’’ти вуттам̣. уджджха̄петаббанти хет̣т̣ха̄ катва̄ чинта̄петаббам̣, там̣ пана уджджха̄панам̣ тесам̣ нӣчакирийа̄йа джа̄на̄панам̣ хотӣти а̄ха ‘‘джа̄на̄петабба̄’’ти.
париттапарикаммакатха̄ван̣н̣ана̄
париттасса парикаммам̣ катхетаббанти а̄т̣а̄на̄т̣ийапариттасса парикаммам̣ пуббупача̄рат̣т̣ха̄нийам̣ меттасутта̄ди катхетаббам̣. еван̃хи там̣ ладдха̄севанам̣ хутва̄ теджавантам̣ хоти. тена̄ха ‘‘пат̣хамамева хӣ’’тиа̄ди. пит̣т̣хам̣ ва̄ мам̣сам̣ ва̄ти ва̄-саддо анийаматтхо, тена маччхагхатасӯпа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. ота̄рам̣ лабханти аттана̄ пийа̄йитаббаа̄ха̄равасена пийа̄йитаббат̣т̣ха̄навасена ча. ‘‘паритта…пе… нисӣдитабба’’нти имина̄ва париттака̄ракасса бхиккхуно парисуддхипи иччхитабба̄ти дассети.
‘‘париттака̄рако…пе… сампарива̄ритена̄’’ти идам̣ париттакаран̣е ба̄хирараккха̄сам̣видха̄нам̣. ‘‘меттачиттам̣ …пе… ка̄табба’’нти идам̣ аббхантарараккха̄ убхайато раккха̄сам̣видха̄нам̣. еван̃хи аманусса̄ париттакаран̣асса антара̄йам̣ ка̄тум̣ на висаханти. ман̇галакатха̄ ваттабба̄ пуббупача̄равасена. саббасаннипа̄тоти тасмим̣ виха̄ре, тасмим̣ ва̄ га̄макхетте саббесам̣ бхиккхӯнам̣ саннипа̄то. гхосетаббо,‘‘четийан̇ган̣е саббехи саннипатитабба’’нти. ана̄гантум̣ на̄ма на лаббхати амануссена буддха̄н̣а̄бхайена, ра̄джа̄н̣а̄бхайена ча. гахитака̄падесена амануссова пуччхито хотӣти а̄ха ‘‘амануссаггахитако ‘твам̣ ко на̄ма̄’ти пуччхитаббо’’ти. ма̄ла̄гандха̄дӣсу пӯджанаттхам̣ винийун̃джийама̄несу. паттӣти туйхам̣ паттида̄нам̣. пин̣д̣апа̄те паттӣти пин̣д̣апа̄те диййама̄не паттида̄нам̣. девата̄нанти йаккхасена̄патӣнам̣. париттам̣ бхан̣итаббанти еттха̄пи ‘‘меттачиттам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄’’ти ча ‘‘ман̇галакатха̄ ваттабба̄’’ти ча ‘‘виха̄расса упаване’’ти евама̄ди ча саббам̣ гихӣнам̣ париттакаран̣е вуттам̣ парикаммам̣ ка̄таббамева.
сарӣре адхимуччатӣти сарӣрам̣ анупависитва̄ вийа а̄висанто йатха̄ гахитакасса васена на ваттати, аттано ева васена ваттати, евам̣ адхимуччати адхит̣т̣хахитва̄ тит̣т̣хати. тена̄ха ‘‘а̄висатӣти тассева вевачана’’нти. лаггатӣти таттхева лагго аллӣно хоти. тена̄ха ‘‘на апетӣ’’ти. рогам̣ вад̣д̣хентоти дха̄тӯнам̣ самабха̄вена ваттитум̣ аппада̄навасена уппаннам̣ рогам̣ вад̣д̣хенто. дха̄тӯнам̣ висамабха̄ва̄паттийа̄ ча а̄ха̄расса ча аруччанена гахитакасса сарӣре лохитам̣ суссати, мам̣сам̣ мила̄йати, там̣ панасса йаккхо дха̄туккхобханимиттата̄йа каронто вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘аппамам̣салохитам̣ каронто’’ти.
283. тесам̣ на̄ма̄ни инда̄дина̄мабха̄вена вохаритаббато. татоти тато а̄рочанато парам̣. тети йаккхасена̄патайо. ока̄со на бхависсатӣти бхиккхубхиккхунийо, упа̄сакаупа̄сика̄йо вихет̣хетум̣ авасаро на бхависсати саммадева а̄раккха̄йа вихитатта̄ти.
а̄т̣а̄на̄т̣ийасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.