намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса

дӣгханика̄йе

па̄тхикаваггат̣ӣка̄

1. па̄тхикасуттаван̣н̣ана̄

сунаккхаттаваттхуван̣н̣ана̄

1. апуббападаван̣н̣ана̄ти аттхасам̣ван̣н̣ана̄васена хет̣т̣ха̄ аггахитата̄йа апуббасса абхинавасса падасса ван̣н̣ана̄ аттхавибха̄вана̄. ‘‘хитва̄ пунаппуна̄гатаматтха’’нти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.гантха̄рамбхакатха̄) хи вуттам̣. маллесӯти еттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. чха̄йӯдакасампанне ванасан̣д̣е вихаратӣти анупийаса̄манта̄ катасса виха̄расса абха̄вато. йади на та̄ва павит̣т̣хо, касма̄ ‘‘па̄висӣ’’ти вуттанти а̄ха ‘‘пависисса̄мӣ’’тиа̄ди, тена авассам̣ бха̄вини бхӯте вийа упача̄ра̄ хонтӣти дассети. ида̄ни таматтхам̣ упама̄йа вибха̄венто ‘‘йатха̄ ки’’нтиа̄дима̄ха. етанти етам̣ ‘‘атиппаго кхо’’тиа̄дикам̣ чинтанам̣ ахоси. ативийа паго кхоти ативийа па̄това. чханнакопӣната̄йа, парибба̄джакапаббаджджупагамена ча чханнапарибба̄джакам̣, на наггапарибба̄джакам̣.

2. йасма̄ бхагавато учча̄кулаппасутатам̣, маха̄бхиниккхамананиккхантатам̣, анан̃н̃аса̄дха̄ран̣адуккарачаран̣ам̣, вивекава̄сам̣, локасамбха̄витатам̣, ова̄да̄нуса̄санӣхи локасса бахупака̄ратам̣, параппава̄дамадданам̣, махиддхикатам̣, маха̄нубха̄ватанти евама̄дикам̣ там̣там̣аттапаччаккхагун̣ависесам̣ нисса̄йа йебхуййена ан̃н̃атиттхийа̄пи бхагавантам̣ дисва̄ а̄дарага̄равабахума̄нам̣ дассентийева, тасма̄ вуттам̣ ‘‘бхагавантам̣ дисва̄ ма̄натхаддхатам̣ акатва̄’’тиа̄ди. локасамуда̄ча̄равасена̄ти локопача̄равасена. чирассанти чирака̄лена. а̄дӣни ваданти упача̄равасена. тасса̄ти бхаггаваготтасса парибба̄джакасса. гихисаха̄йоти гихика̄лато пат̣т̣ха̄йа саха̄йо. паччаккха̄тоти йена̄ка̄рена паччаккха̄на̄, там̣ дассетум̣ ‘‘паччаккха̄мӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

3. уддисса̄ти саттхука̄рабха̄вена уддисса̄ти айаметтха адхиппа̄йоти там̣ дассенто ‘‘бхагава̄ ме’’тиа̄дима̄ха. йада̄ сунаккхаттасса ‘‘бхагавантам̣ паччаккха̄мӣ’’ти читтам̣ уппаннам̣, ва̄ча̄ бхинна̄, тада̄ евасса бхагавата̄ саддхим̣ кочи самбандхо наттхи асакйапуттийабха̄вато са̄санато париба̄хиратта̄. айам̣ та̄веттха са̄санайутти, са̄ пана̄йам̣ т̣хапетва̄ са̄санайуттиковиде ан̃н̃есам̣ на саммадева висайоти бхагава̄ саббаса̄дха̄ран̣авасенасса аттана̄ самбандха̄бха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘апи нӯ’’ти а̄дим̣ ватва̄ сунаккхаттам̣ ‘‘ко санто кам̣ пачча̄чиккхасӣ’’ти а̄ха. йасма̄ мукха̄гатойам̣ самбандхо, на пӯджа̄гата̄дико, йо ча йа̄чакайа̄читаббата̄васена хоти, тадубхайан̃четтха наттхӣти дассенто бхагава̄ сунаккхаттам̣ ‘‘ко санто кам̣ пачча̄чиккхасӣ’’ти авоча, тасма̄ таматтхам̣ дассетум̣ ‘‘йа̄чако ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. йа̄читако ва̄ йа̄чакам̣ пачча̄чиккхеййа̄ти самбандхо. твам̣ пана нева йа̄чако ‘‘ахам̣ бханте бхагавантам̣ уддисса вихарисса̄мӣ’’ти евам̣ мама сантикам̣ анупагататта̄. на йа̄читако ‘‘ехи твам̣ сунаккхатта мамам̣ уддисса вихара̄хӣ’’ти евам̣ майа̄ апаттхитатта̄.

ко сама̄ноти йа̄чакайа̄читакесу ко на̄ма хонто. канти йа̄чакайа̄читакесу ева кам̣ на̄ма хонтам̣ мам̣ пачча̄чиккхаси. туччхапуриса̄ти джха̄намагга̄диуттаримануссадхаммесу кассачипи абха̄ва̄ риттапуриса̄. нану ча̄йам̣ сунаккхатто локийаджджха̄на̄ни, екачча̄бхин̃н̃ан̃ча уппа̄десӣти? кин̃ча̄пи уппа̄деси, тато пана бхагавати а̄гха̄туппа̄данена сахева парихӣно ахоси. апара̄дхо на̄ма суппат̣ипаттийа̄ вираджджханахетубхӯто килесуппа̄доти а̄ха ‘‘йаттако те апара̄дхо, таттако досо’’ти. йа̄ван̃ча̄ти авадхипариччхедабха̄вадассанам̣ ‘‘йа̄ван̃ча тена бхагавата̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.3) вийа. тети тайа̄. иданти нипа̄таматтам̣. апараддханти апараджджхитам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘пачча̄чиккха̄мида̄на̄хам̣ бханте бхагаванта’’нтиа̄дӣни вадантена туччхапуриса тайа̄ йа̄ван̃чидам̣ апараддхам̣, на тасса апара̄дхасса пама̄н̣ам̣ аттхӣти.

4. мануссадхамма̄ти бха̄вана̄нуйогена вина̄ мануссехи анут̣т̣ха̄таббадхамма̄. со хи манусса̄нам̣ читта̄дхит̣т̣ха̄наматтена иджджханато тесам̣ самбха̄витадхаммо вийа т̣хито татха̄ вутто, мануссаггахан̣ан̃четтха тесу бахулам̣ паваттанато. иддхибхӯтам̣ па̄т̣иха̄рийам̣, на а̄десана̄нуса̄санӣпа̄т̣иха̄рийанти адхиппа̄йо. катети паваттите. ниййа̄тӣти ниггаччхати, ват̣т̣адуккхато ниггаманавасена паваттатӣти аттхо. дхамме хи ниггаччханте там̣саман̇гипуггало ‘‘ниггаччхатӣ’’ти вуччати, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ни-саддо упасаггаматтам̣, йа̄ти иччева аттхоти дассетум̣ гаччхатӣти аттхо вутто. татра̄ти падха̄набха̄вена вуттасса аттхасса бхуммавасена пат̣иниддесоти тасмим̣ дхамме самма̄ дуккхаккхайа̄йа ниййантети айаметтха аттхоти дассенто а̄ха ‘‘тасмим̣…пе… сам̣ваттама̄не’’ти.

5. агганти н̃а̄йатӣти агган̃н̃ам̣. локапан̃н̃аттинти локасса пан̃н̃а̄панам̣. локасса агганти локуппаттисамайе ‘‘идам̣ на̄ма локасса агга’’нти евам̣ джа̄нитаббам̣ буджджхитаббам̣. аггамарийа̄данти а̄димарийа̄дам̣.

6. еттакам̣ виппалапитва̄ти ‘‘на да̄на̄хам̣ бханте бхагавантам̣ уддисса вихарисса̄мӣ’’ти, ‘‘на хи пана ме бханте бхагава̄ уттаримануссадхамма̄ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ каротӣ’’ти, ‘‘на хи пана ме бханте бхагава̄ агган̃н̃ам̣ пан̃н̃апетӣ’’ти ча еттакам̣ виппалапитва̄. идам̣ кира со бхагава̄ саттхукиччам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣, агган̃н̃апан̃н̃а̄панан̃ча ка̄тум̣ на саккотӣти пака̄сенто катхеси. тена̄ха ‘‘сунаккхатто кира̄’’тиа̄ди. уттаравачанавасена патит̣т̣ха̄бха̄вато аппатит̣т̣хо. тато ева нираво ниссаддо.

а̄дӣнавадассанаттханти дит̣т̣хадхаммикасса а̄дӣнавасса дассанаттхам̣. тена̄ха ‘‘сайамева гарахам̣ па̄пун̣иссасӣ’’ти. сампара̄йика̄ пана а̄дӣнава̄ анекавидха̄, те дассенто сунаккхатто на саддахеййа̄ти дит̣т̣хадхаммикассева гахан̣ам̣. анекака̄ран̣ена̄ти ‘‘итипи со бхагава̄ араха’’нтиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.157, 255) анекавидхена ван̣н̣ака̄ран̣ена. евам̣ ме аван̣н̣о на бхависсатӣти аджджха̄сайена аттано ба̄лата̄йа ван̣н̣а̄раха̄нам̣ аван̣н̣ам̣ катхетва̄. евам̣ бхагава̄ маккхибха̄ве а̄дӣнавам̣ дассетва̄ пуна тасса катхане ка̄ран̣ам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘ити кхо те’’тиа̄дима̄ха̄ти там̣ дассетум̣ ‘‘тато’’тиа̄ди вуттам̣. еван̃хи сунаккхаттасса аппакопи вачанока̄со на бхависсатӣти. апаккамӣти аттана̄ йатха̄т̣хита̄ вут̣т̣ха̄йа апасакки. апакканто са̄санато бхат̣т̣хо. тена̄ха ‘‘чуто’’ти. евамева̄ти апаккаманто ча на йатха̄ татха̄ апакками, йатха̄ пана ка̄йасса бхеда̄ апа̄йе ниббаттеййа, евамева апакками.

коракхаттийаваттхуван̣н̣ана̄

7. двӣхи падехӣти двӣхи ва̄кйехи а̄раддхам̣ бйатирекавасена тадубхайаттханиддесавасена упаридесана̄йа паваттатта̄. анусандхидассанавасена̄ти йатха̄нусандхисан̇кха̄таанусандхидассанавасена.

екам̣ самайанти ча бхумматтхе упайогавачананти а̄ха ‘‘екасмим̣ самайе’’ти ча. тхӯлӯ на̄ма джанападоти джанападӣнам̣ ра̄джакума̄ра̄нам̣ васена татха̄ладдхана̄мо. куккураватам̣ сама̄да̄навасена етасмим̣ аттхӣти куккураватикоти а̄ха ‘‘сама̄диннакуккуравато’’ти. ан̃н̃ампӣти ‘‘чатуккон̣д̣икассева вичаран̣ам̣, татха̄ катва̄ва кха̄данам̣, бхун̃джанам̣, ва̄мапа̄дам̣ уддхаритва̄ муттасса виссаджджана’’нти евама̄дикам̣ ан̃н̃ампи сунакхехи ка̄таббакирийам̣. чатӯхи сарӣра̄вайавехи кун̣д̣анам̣ гаманам̣ чатуккон̣д̣о, со етасмим̣ аттхӣти чатуккон̣д̣ико. со пана йасма̄ чатӯхи сарӣра̄вайавехи сан̇гхат̣т̣итагамано хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘чатусан̇гхат̣т̣ито’’ти. тенева̄ха ‘‘две джан̣н̣ӯнӣ’’тиа̄ди. бхаккхасанти ва̄ бхаккхитаббам̣, аситаббан̃ча. тенева̄ха ‘‘йам̣ кин̃чи кха̄данӣйам̣ бходжанӣйа’’нти. ка̄мам̣ кха̄данан̃ча на̄ма мукхена ка̄таббам̣, хаттхена пана таттха упана̄манам̣ нива̄ретум̣ авадха̄ран̣ам̣ катанти а̄ха ‘‘хаттхена апара̄маситва̄’’ти, аггахетва̄ти аттхо. сундарарӯпоти сундарабха̄во. вата̄ти паттханаттхе нипа̄то ‘‘ахо вата̄хам̣ ла̄бхӣ асса’’нтиа̄дӣсу вийа. ‘‘саман̣ена на̄ма еварӯпена бхавитаббам̣ ахо вата̄хам̣ едисо бхавеййа’’нти евам̣ тасса паттхана̄ ахоси. тена̄ха ‘‘евам̣ кира̄’’тиа̄ди.

гарахаттхе апи-ка̄ро ‘‘апи син̃че палан̣д̣ака’’нтиа̄дӣсу вийа. араханте ча буддхе, буддхаса̄ваке ‘‘араханто кхӣн̣а̄сава̄ на хонтӣ’’ти евам̣ тасса дит̣т̣хи уппанна̄. йатха̄ха маха̄сӣхана̄дасутте ‘‘наттхи саман̣асса готамасса уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависеса̄’’ти (ма. ни. 1.146). саттамам̣ дивасанти бхумматтхе упайогавачанам̣. аласакена̄ти аджӣран̣ена а̄марогена.

ат̣т̣хитачаматтата̄йа пура̄н̣апан̣н̣асадисо.бӣран̣аттхамбаканти бӣран̣агаччха̄.

матта̄ етасса аттхӣти маттам̣, бходжанаматтавантанти аттхо. тена̄ха ‘‘пама̄н̣айутта’’нти. манта̄ манта̄ти манта̄йа манта̄йа.

8. екадвӣхика̄йа ган̣ана̄йа. нира̄ха̄рова ахоси бхагавато вачанам̣ ан̃н̃атха̄ ка̄тука̄мо, татха̄бхӯтопи саттаме дивасе упат̣т̣ха̄кена упанӣтам̣ бхаккхасам̣ дисва̄ ‘‘дхӣ’’ти упат̣т̣ха̄петум̣ асакконто бходжанатан̣ха̄йа а̄кад̣д̣хийама̄нахадайо там̣ куччхипӯрам̣ бхун̃джитва̄ бхагавата̄ вуттанийа̄менева ка̄ламака̄си. тена вуттам̣ ‘‘атхасса̄’’тиа̄ди. сачепи…пе… чинтеййа̄ти йади есо ачело ‘‘дхӣ’’ти паччупат̣т̣хапетва̄ ‘‘аджджапи ахам̣ на бхун̃джеййа’’нти чинтеййа, татха̄чинтане сатипи девата̄виггахена там̣ дивасам̣…пе… кареййа. касма̄? адведжджхавачана̄ хи татха̄гата̄, на тесам̣ вачанам̣ витатхам̣ хоти.

гатагатат̣т̣ха̄нам̣ ан̇ган̣амева хотӣти техи там̣ кад̣д̣хитва̄ гаччхантехи гатагатаппадесо уттаракаса̄манта̄ виват̣ан̇ган̣амева хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. тети титтхийа̄. суса̄нам̣йева гантва̄ти ‘‘бӣран̣аттхамбакам̣ атиккамисса̄ма̄’’ти гаччханта̄пи анекава̄рам̣ там̣ анусам̣йа̄йитва̄ пунапи там̣йева суса̄нам̣ упагантва̄.

9. иданти идам̣ матасарӣрам̣. ‘‘тамева ва̄ сарӣрам̣ катха̄песӣти там̣ сарӣрам̣ адхит̣т̣хахитва̄ т̣хитапетена катха̄песӣ’’ти кечи. коракхаттийам̣ ва̄ асурайонито а̄нетва̄ катха̄пету ан̃н̃ам̣ ва̄ петам̣, ко еттха висесо. ‘‘ачинтеййо хи буддхависайо’’ти пана вачанато тадева сарӣрам̣ сунаккхаттена пахатаматтам̣ буддха̄нубха̄вена ут̣т̣ха̄йа таматтхам̣ н̃а̄песӣти дат̣т̣хаббам̣. пуримойева пана аттхо ат̣т̣хакатха̄су виниччхито. татха̄ хи ваккхати ‘‘ниббаттат̣т̣ха̄нато’’тиа̄ди (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.10).

10. випа̄канти пхалам̣, аттханиббаттӣти аттхо.

сама̄нетабба̄нӣти самма̄ а̄нетабба̄ни, сарӯпато а̄нетва̄ дассетабба̄нӣти аттхо. па̄т̣иха̄рийа̄нам̣ пат̣хама̄дита̄ бхагавата̄ вутта̄нупуббийа̄ ведитабба̄. кечи панеттха ‘‘парачиттавибха̄ванам̣, а̄йупариччхедавибха̄ванам̣, бйа̄дхивибха̄ванам̣, гативибха̄ванам̣, сарӣраниккхепавибха̄ванам̣, сунаккхаттена саддхим̣ катха̄вибха̄ванан̃ча̄ти чха па̄т̣иха̄рийа̄нӣ’’ти ваданти, там̣ йади сунаккхаттасса читтавибха̄ванам̣ сандха̄йа вуттам̣, евам̣ сати ‘‘сатта̄’’ти ваттаббам̣ тасса бха̄виаван̣н̣авибха̄вана̄йа саддхим̣. атха ачеласса маран̣ачиттавибха̄ванам̣, там̣ ‘‘саттамам̣ дивасам̣ ка̄лам̣ кариссатӣ’’ти имина̄ сан̇гахитанти висум̣ на ваттаббам̣, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайенева гахетаббам̣.

ачелакал̣а̄рамат̣т̣акаваттхуван̣н̣ана̄

11. никкхантадантамат̣т̣акоти никкхантаданто мат̣т̣ако. со кира ачелакабха̄вато пуббе мат̣т̣акито хутва̄ вичари вивараданто ча, тена нам̣ ‘‘корамат̣т̣ако’’ти сан̃джа̄нанти. йам̣ кин̃чи тасса денто ‘‘са̄дхурӯпо айам̣ саман̣о’’ти самбха̄венто аггам̣ сет̣т̣хам̣йева денти. тена вуттам̣ ‘‘ла̄бхаггам̣ патто, аггала̄бхам̣ патто’’ти. бахӯ ачелака̄ там̣ парива̄ретва̄ вичаранти, гахат̣т̣ха̄ ча там̣ бахӯ ад̣д̣ха̄ вибхавасампанна̄ ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ пайирупа̄санти. тена вуттам̣ ‘‘йасаггам̣ аггапарива̄рам̣ патто’’ти. вата̄нийева паджджитаббато пада̄ни. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асан̇карато ватакот̣т̣ха̄са̄ ва̄.саматта̄нӣти самам̣ аттани гахита̄ни. пураттхимена̄ти ена-саддасамбандхена ‘‘веса̄ли’’нти упайогавачанам̣, авидӯраттхе ча ена-саддо пан̃чамйантоти а̄ха ‘‘веса̄лито авидӯре’’ти.

12. са̄сане паричайавасена тилаккхан̣а̄хатам̣ пан̃хам̣ пуччхи.на сампа̄йа̄сӣти на̄вабуджджхи на сампа̄деси. тена̄ха ‘‘самма̄ н̃а̄н̣агатийа̄’’тиа̄ди. сампа̄йанам̣ ва̄ сампа̄данам̣. пан̃хам̣ пут̣т̣хасса ча сампа̄данам̣ на̄ма саммадева катхананти тадабха̄вам̣ дассенто ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. копавасена тасса аккхӣни кампанабха̄вам̣ а̄паджджим̣сӯти а̄ха ‘‘кампанаккхӣнипи париваттетва̄’’ти. копанти кодхам̣, со пана читтасса пакуппанавасена паваттатӣти а̄ха ‘‘куппана̄ка̄ра’’нти. досанти а̄гха̄там̣, со пана а̄рамман̣е дуссанавасена паваттӣти а̄ха ‘‘дуссана̄ка̄ра’’нти. атут̣т̣ха̄ка̄ранти тут̣т̣хийа̄ пӣтийа̄ пат̣ипаккхабхӯтаппаваттиа̄ка̄рам̣. ка̄йавачӣвика̄рехи па̄кат̣амака̄си. ма̄ вата ноти еттха ма̄ти пат̣иккхепо, ноти майханти аттхоти а̄ха ‘‘ахо вата ме на бхавеййа̄’’ти. мам̣ вата ноти еттха пана ноти сам̣сайети а̄ха ‘‘ахоси вата ну мама̄’’ти.

14. парипуббо дахита-саддо ваттханива̄санам̣ вадатӣти а̄ха ‘‘паридахито ниваттхаваттхо’’ти. йасанимиттаката̄йа ла̄бхасса йасапариха̄нийа̄ва ла̄бхапариха̄ни вутта̄ хотӣти па̄л̣ийам̣ ‘‘йаса̄ нихӣно’’ти вуттам̣.

ачелапа̄тхикапуттаваттхуван̣н̣ана̄

15. ‘‘ахам̣ саббам̣ джа̄на̄мӣ’’ти евам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ вадати пат̣иджа̄на̄тӣти н̃а̄н̣ава̄до, тена майа̄ н̃а̄н̣ава̄дена саддхим̣.атиккамма гаччхатоти упад̣д̣хабха̄гена париччхиннам̣ падесам̣ атиккамитва̄ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ ка̄тум̣ гаччхато. ким̣ пана̄йам̣ ачело па̄тхикапутто аттано пама̄н̣ам̣ на джа̄на̄тӣти? но на джа̄на̄ти. йади евам̣, касма̄ суккхагаджджитам̣ гаджджӣти? ‘‘ева̄хам̣ локе па̄сам̣со бхависса̄мӣ’’ти кохан̃н̃е катва̄ суккхагаджджитам̣ гаджджи. тена вуттам̣ ‘‘нагарава̄сино’’тиа̄ди. пат̣т̣хапетва̄ти йугагга̄хам̣ а̄рабхитва̄.

16. хӣнаджджха̄сайатта̄…пе… удапа̄ди. вуттан̃хетам̣ ‘‘хӣна̄дхимуттика̄ сатта̄ хӣна̄дхимуттике ева сатте севанти бхаджанти пайирупа̄сантӣ’’ти (сам̣. ни. 2.98).

йасма̄ татха̄вутта̄ ва̄ча̄ татха̄рӯпачиттахетука̄, тан̃ча читтам̣ татха̄рӯпадит̣т̣хичиттахетукам̣, тасма̄ ‘‘там̣ ва̄чам̣ аппаха̄йа̄’’ти ватва̄ йатха̄ тасса̄ аппаха̄нам̣ хоти, там̣ дассенто ‘‘там̣ читтам̣ аппаха̄йа̄’’ти а̄ха, тасса ча йатха̄ аппаха̄нам̣ хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄’’ти авоча. йасма̄ ва̄ татха̄рӯпа̄ ва̄ча̄ маха̄са̄ваджджа̄, читтам̣ тато маха̄са̄ваджджатарам̣ там̣самут̣т̣ха̄пакабха̄вато, дит̣т̣хи пана тато маха̄са̄ваджджатама̄ тадубхайасса мӯлабха̄вато, тасма̄ тесам̣ маха̄са̄ваджджата̄йа имам̣ вибха̄гам̣ дассетва̄ айам̣ ануккамо т̣хапитоти ведитаббо. тесам̣ пана йатха̄ паха̄нам̣ хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘аха’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘на̄хам̣ буддхо’’ти вадантоти са̄т̣хеййена вина̄ уджукамева ‘‘ахам̣ буддхо на хомӣ’’ти ваданто. читтадит̣т̣хиппаха̄непи есева найо. випатеййа̄ти еттха ви-саддо пат̣хаме викаппе упасаггаматтам̣, дутийе пана висаран̣аттхоти а̄ха ‘‘саттадха̄ ва̄ пана пхалеййа̄’’ти.

17. екам̣сена̄ти екантена, екантикам̣ пана вачанапарийа̄йавинимуттам̣ хотӣти а̄ха ‘‘ниппарийа̄йена̄’’ти. одха̄рита̄ти авадха̄рита̄ нийаметва̄ бха̄сита̄. вигатарӯпена̄ти апагатасабха̄вена. тена̄ха ‘‘вигаччхитасабха̄вена̄’’ти, иддха̄нубха̄вена апанӣтасакабха̄вена. тена вуттам̣ ‘‘аттано’’тиа̄ди.

18. двайам̣ гаччхатӣти двайага̄минӣ. кӣдисам̣ двайанти а̄ха ‘‘сарӯпена̄’’тиа̄ди. айан̃хи со ган̣д̣ассупарипхот̣т̣хабба̄досам̣.

19. аджитасса личчхависена̄патисса маха̄нирайе ниббаттитва̄ тато а̄гантва̄ ачеласса па̄тхикапуттасса сантике пароданам̣. абха̄ва̄ти пуббе вуттаппака̄расса па̄т̣иха̄рийакаран̣асса абха̄ва̄. бхагава̄ пана саннипатитапариса̄йам̣ паса̄даджананаттхам̣ таданурӯпам̣ па̄т̣иха̄рийамака̄сийева. йатха̄ха ‘‘теджодха̄тум̣ сама̄паджджитва̄’’тиа̄ди.

иддхипа̄т̣иха̄рийакатха̄ван̣н̣ана̄

20. ничайанам̣ дханадхан̃н̃а̄нам̣ сан̃чайанам̣ ничайо, таттха нийутта̄ти нечайика̄, гахапати ева нечайика̄ гахапатинечайика̄. еттака̄ни джан̇гхасахасса̄нӣти парима̄н̣а̄бха̄вато сахассехипи апарима̄н̣аган̣ана̄. тенева̄ти имасса васена саннипатита̄йа евам̣ махатийа̄ париса̄йа бандханамоккхам̣ ка̄тум̣ лаббхати, етенева ка̄ран̣ена.

21. читтутра̄сабхайанти читтасса утра̄сана̄ка̄рена паваттабхайам̣, на н̃а̄н̣абхайам̣, на̄пи ‘‘бха̄йати етасма̄’’ти евам̣ вуттам̣ а̄рамман̣абхайам̣. чхамбхитаттанти тенева читтутра̄сабхайена сакаласарӣрасса чхамбхитабха̄во. ломахам̣соти тенева бхайена, тена ча чхамбхитаттена сакаласарӣре лома̄нам̣ хат̣т̣хабха̄во, со пана тесам̣ бхиттийам̣ на̄гаданта̄нам̣ вийа уддхам̣мукхата̄ти а̄ха ‘‘лома̄нам̣ уддхаггабха̄во’’ти. антантена а̄виджджхитва̄ти аттано нисӣданаттхам̣ нигӯл̣хат̣т̣ха̄нам̣ упапариккханто парибба̄джака̄ра̄мам̣ парийантена анусам̣йа̄йитва̄, кассачидева сунаккхаттасса ва̄ сунаккхаттасадисасса ва̄ саббан̃н̃упат̣ин̃н̃ам̣ аппаха̄йа саттху саммукхӣбха̄ве саттадха̄ тасса муддха̄пхаланам̣ дхаммата̄. тена вуттам̣ ‘‘ма̄ нассату ба̄ло’’тиа̄ди.

22. сам̣саппатӣти таттхева па̄са̄н̣апхалаке ба̄лада̄рако вийа ут̣т̣ха̄тум̣ асакконто авасӣданавасена ито чито ча сам̣саппати. тена̄ха ‘‘осӣдатӣ’’ти. таттхева сан̃чаратӣти тасмим̣йева па̄са̄н̣е а̄нисадупат̣т̣хино сан̃чаланам̣ нисаджджавасенева сан̃чарати, на ут̣т̣ха̄йа падаса̄.

23. винат̣т̣харӯпоти самбха̄вана̄йа вина̄сена, ла̄бхасса вина̄сена ча винат̣т̣хасабха̄во.

пат̣хамабха̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

25. гойуттехӣти балавантабалӣбаддайоджитехи.

26. тасса̄ти джа̄лийасса. айан̃хи ман̣д̣исена парибба̄джакена саддхим̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сун̣и, тато пуретарам̣ бхагавато гун̣а̄нам̣ аджа̄нанака̄ле айам̣ паватти. тенева̄ха ‘‘тит̣т̣хату та̄ва па̄т̣иха̄рийам̣…пе… пара̄джайо бхависсатӣ’’ти.

27. тин̣асӣхоти тин̣асадисахаритаван̣н̣о сӣхо. ка̄л̣асӣхоти ка̄л̣аван̣н̣о сӣхо. пан̣д̣усӣхоти пан̣д̣уван̣н̣о сӣхо. кесарасӣхоти кесараванто сетаван̣н̣о, лохитаван̣н̣о ва̄ сӣхо. мигаран̃н̃оти еттха мига-саддо кин̃ча̄пи пасадакурун̇га̄дӣсу кесучидева чатуппадесу нирул̣хо, идха пана саббаса̄дха̄ран̣авасена̄ти дассенто ‘‘мигаран̃н̃оти саббачатуппада̄нам̣ ран̃н̃о’’ти вуттам̣. а̄гантва̄ сети еттха̄ти а̄сайо, нива̄санат̣т̣ха̄нам̣. сӣхана̄данти париссайа̄нам̣ саханато, пат̣ипаккхасса ча хананато ‘‘сӣхо’’ти ладдхана̄масса мига̄дхипасса гхосам̣, со пана тена йасма̄ куточипи абхӣтабха̄вена паваттӣйати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘абхӣтана̄да’’нти. таттха таттха та̄су та̄су диса̄су гантва̄ чаритаббата̄йа бхаккхитаббата̄йа гочаро гха̄соти а̄ха ‘‘гочара̄йа̄ти а̄ха̄раттха̄йа̄’’ти. варам̣ варанти мигасан̇гхе мигасамӯхе мудумам̣сата̄йа варам̣ варам̣ махим̣саванавара̄ха̄дим̣ вадхитва̄ти йоджана̄. тена̄ха ‘‘тхӯлам̣ тхӯла’’нти. вараварабха̄вена хи тасса варабха̄во иччхито. сӯрабха̄вам̣ саннисситам̣ сӯрабха̄васаннисситам̣, тена. сӯрабха̄вена̄пи хи ‘‘ким̣ име па̄н̣аке дуббале хантва̄’’ти аппатха̄месу па̄н̣есу ка̄рун̃н̃ам̣ упатит̣т̣хати.

28. вигха̄соти парасса бхаккхитасесата̄йа вирӯпо гха̄со вигха̄со, уччхит̣т̣хам̣. тена̄ха ‘‘бхаккхита̄тириттамам̣са’’нти, тасмим̣ вигха̄се, вигха̄санимиттанти аттхо. асмима̄надосена̄ти асмима̄надосахету, ахам̣ка̄ранимиттанти аттхо. со панасса асмима̄но йатха̄ уппаджджи, там̣ дассетум̣ ‘‘татра̄йа’’нтиа̄ди вуттам̣.

‘‘сега̄лакам̣йева̄’’типи па̄т̣хо, йатха̄вуттова аттхо. бхеран̣д̣акам̣йева̄ти бхеран̣д̣асакун̣аравасадисам̣йева, бхеран̣д̣о на̄ма еко паккхӣ двимукхо, тасса кира саддо ативийа вирӯпо амана̄по. тена̄ха ‘‘аппийаамана̄пасаддамева̄’’ти. самма̄пат̣ипаттийа̄ висесато сут̣т̣ху гата̄ти сугата̄, самма̄самбуддха̄. те апада̄йанти содхенти саттасанта̄нам̣ етехӣти сугата̄пада̄на̄ни, тиссо сиккха̄. йасма̄ та̄хи те ‘‘сугата̄’’ти лаккхӣйанти, та̄ ча тесам̣ ова̄дабхӯта̄, тасма̄ ‘‘сугаталаккхан̣есӯ’’тиа̄ди вуттам̣. йади та̄ сугатасса лаккхан̣абхӯта̄, са̄санабхӯта̄ ча, катхам̣ панеса па̄тхикапутто таттха та̄су сиккха̄су джӣвати, ко тасса та̄хи самбандхоти а̄ха ‘‘етасса хӣ’’тиа̄ди. самбуддха̄нам̣ дема̄ти дентӣти буддхасан̃н̃а̄йа дентӣти адхиппа̄йо. тена еса…пе… джӣвати на̄ма на сугатанвайааджджхупагаманато. ‘‘татха̄гате’’тиа̄ди екатте путхувачананти а̄ха ‘‘татха̄гата’’нтиа̄ди. бахувачанам̣ ева гарусмим̣ екасмимпи бахувачанаппайогато екавачанам̣ вийа вуттам̣ вачанавипалла̄сена.

29. самеккхитва̄ти самам̣ катва̄ миччха̄дассанена апеккхитва̄, там̣ пана апеккханам̣ татха̄ ман̃н̃анамева̄ти а̄ха ‘‘ман̃н̃итва̄’’ти. пуббе вуттам̣ самеккханампи ман̃н̃анам̣ ева̄ти вуттам̣ ‘‘аман̃н̃ӣти пуна аман̃н̃иттха̄’’ти, тена апара̄парам̣ тасса ман̃н̃анаппаваттим̣ дассети. бхеран̣д̣акаравам̣ косати виккосатӣти коттху.

30. те те па̄н̣е бйа̄па̄денто гхасатӣти бйаггхоти имина̄ ниббачанена ‘‘бйаггхо’’ти мигара̄джассапи сийа̄ на̄манти а̄ха ‘‘бйаггхоти ман̃н̃атӣти сӣхохамасмӣти ман̃н̃атӣ’’ти. йадипи йатха̄вуттаниббачанавасена сӣхопи ‘‘бйаггхо’’ти ваттаббатам̣ арахати, бйаггха-саддо пана мигара̄дже ева нирул̣хоти дассенто ‘‘сӣхена ва̄’’тиа̄дима̄ха.

31. сӣхена вичаритаване сам̣вад̣д̣хатта̄ вуттам̣ ‘‘маха̄ване сун̃н̃аване вивад̣д̣хо’’ти.

34. килесабандхана̄ти тан̣ха̄бандханато. тан̣ха̄бандханан̃хи тхирам̣ дал̣хабандханам̣ думмочанӣйам̣. йатха̄ха –

‘‘са̄раттаратта̄ ман̣икун̣д̣алесу,

путтесу да̄ресу ча йа̄ апеккха̄;

етам̣ дал̣хам̣ бандханама̄ху дхӣра̄,

оха̄ринам̣ ситхилам̣ дуппамун̃ча’’нти. (дха. па. 346; джа̄. 1.2.102);

килесабандхана̄ти ва̄ дасавидхасам̣йоджанато. маха̄видуггам̣ на̄ма чатта̄ро огха̄ махантам̣ джалавидуггам̣ вийа анупачитакусаласамбха̄рехи дуггамат̣т̣хена.

агган̃н̃апан̃н̃аттикатха̄ван̣н̣ана̄

36. имасса падасса. идам̣ на̄ма локасса агганти джа̄нитаббам̣, там̣ агган̃н̃ам̣, со пана локасса уппаттиккамо паватти павен̣ӣ ча̄ти а̄ха ‘‘локуппаттичарийавам̣са’’нти. самма̄самбодхито уттаритарам̣ на̄ма кин̃чи наттхи паджа̄нитаббесу, там̣ пана кот̣им̣ катва̄ дассенто ‘‘йа̄ва саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄ паджа̄на̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘мама паджа̄нана̄’’ти асса̄денто тан̣ха̄васена, ‘‘ахам̣ паджа̄на̄мӣ’’ти абхинивисанто дит̣т̣хивасена, ‘‘сут̣т̣ху паджа̄на̄ми самма̄ паджа̄на̄мӣ’’ти пагган̣ханто ма̄навасена на пара̄маса̄мӣти йоджана̄. ‘‘паччаттан̃н̃ева̄’’ти падам̣ ‘‘ниббути видита̄’’ти пададвайена̄пи йоджетаббам̣ ‘‘паччаттам̣йева уппа̄дита̄ ниббути ча паччаттам̣йева видита̄’’ти, сайамбхун̃а̄н̣ена ниббаттита̄ ниббути сайамева видита̄ти аттхо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘паччатта’’нти падам̣ вивидхавибхаттикам̣ хутва̄ а̄вуттинайена а̄ваттатӣти дассетум̣ ‘‘аттана̄йева аттанӣ’’ти вуттам̣. авидитанибба̄на̄ти аппат̣иладдханибба̄на̄ миччха̄пат̣ипаннатта̄. паджа̄нанампи хи тададхигамавасенева ведитаббам̣. ети ит̣т̣хабха̄вена паваттатӣти айо, сукхам̣. таппат̣иккхепена анайо, дуккхам̣. тадева хитасукхасса бйасанато бйасанам̣.

37. там̣ дассентоти бхагава̄пи ‘‘ан̃н̃атиттхийо таттха са̄расан̃н̃ӣ’’ти там̣ дассенто. а̄дхипаччабха̄вена̄ти а̄дхипаччасабха̄вена. йасса а̄чарийава̄дасса васена пурисо ‘‘а̄чарийо’’ти вуччати, со а̄чарийава̄до а̄чарийабха̄воти а̄ха ‘‘а̄чарийабха̄вам̣ а̄чарийава̄да’’нти. еттха̄ти а̄чарийава̄де. ити катва̄ти имина̄ ка̄ран̣ена. соти а̄чарийава̄до. ‘‘агган̃н̃ам̣’’ твева вутто агган̃н̃ависайатта̄. кена вихитанти кена пака̄рена вихитам̣. тена̄ха ‘‘кена вихитам̣ кинти вихита’’нти. брахмаджа̄лети брахмаджа̄ласам̣ван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.28). таттха хи виттха̄рато вуттавидхим̣ идха атидисати, па̄л̣и пана таттха чева идха ча екасадиса̄ ва̄ти.

41. кхид̣д̣а̄ падосика̄ мӯлабхӯта̄ еттха сантӣти кхид̣д̣а̄падосикам̣, а̄чарийакам̣. тенева̄ха ‘‘кхид̣д̣а̄падосикамӯлака’’нти. манопадосиканти еттха̄пи есева найо.

47. йена вачанена аббха̄чиккханти, тасса авиджджама̄ната̄ на̄ма аттхавасенева̄ти а̄ха ‘‘асам̣виджджама̄нат̣т̣хена̄’’ти. туччха̄, муса̄ти ча каран̣аттхе паччаттавачананти а̄ха ‘‘туччхена, муса̄ва̄дена̄’’ти. вачанасса антоса̄рам̣ на̄ма авипарӣто аттхоти тадабха̄вена̄ха ‘‘антоса̄равирахитена̄’’ти. абхиа̄чиккхантӣти абхибхавитва̄ гхат̣т̣ента̄ катхенти, аккосантӣти аттхо. випарӣтасан̃н̃оти айа̄тха̄васан̃н̃о. субхам̣ вимоккханти ‘‘субха’’нти вуттавимоккхам̣. ван̣н̣акасин̣анти сунӣлакасупӣтака̄диван̣н̣акасин̣ам̣. саббанти йам̣ субхам̣, асубхан̃ча ван̣н̣акасин̣ам̣, тан̃ча саббам̣. на асубханти асубхампи ‘‘асубха’’нти тасмим̣ самайе на сан̃джа̄на̄ти, атха кхо ‘‘субхам̣’’ твева сан̃джа̄на̄тӣти аттхо. випарӣта̄ айа̄тха̄вага̄хита̄йа, айа̄тха̄вава̄дита̄йа ча.

48. йасма̄ со парибба̄джако ависсат̣т̣хамиччха̄га̄хита̄йа самма̄ аппат̣ипаджджитука̄мо самма̄пат̣ипаннам̣ вийа мам̣ саман̣о готамо, бхиккхаво ча сан̃джа̄нантӯти адхиппа̄йена ‘‘татха̄ дхаммам̣ десету’’нтиа̄дима̄ха, тасма̄ вуттам̣ ‘‘майа̄ етасса…пе… ват̣т̣атӣ’’ти. мамманти маммаппадесам̣ пӣл̣а̄джананат̣т̣ха̄нам̣. сут̣т̣хӯти саккаччам̣. йатха̄ на винассати, евам̣ анураккха.

ва̄сана̄йа̄ти килесаккхайа̄ваха̄йа пат̣ипаттийа̄ ва̄сана̄йа. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

па̄тхикасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.

2. удумбарикасуттаван̣н̣ана̄

нигродхапарибба̄джакаваттхуван̣н̣ана̄

49. удумбарика̄йа̄ти самбандхе са̄мивачананти а̄ха ‘‘удумбарика̄йа девийа̄ сантаке парибба̄джака̄ра̄ме’’ти. ‘‘удумбарика̄йа’’нти ва̄ па̄т̣хо, татха̄ сати адхикаран̣е етам̣ бхуммам̣. айан̃хеттха аттхо удумбарика̄йа ран̃н̃о девийа̄ ниббаттито а̄ра̄мо удумбарика̄, тассам̣ удумбарика̄йам̣. тена̄ха ‘‘удумбарика̄йа девийа̄ сантаке’’ти. та̄йа хи ниббаттито тасса̄ сантако. варан̣а̄дипа̄т̣хавасена четтха ниббаттаттхабодхакасса саддасса адассанам̣. сандха̄ноти бхинна̄нампи тесам̣ сандха̄панена ‘‘сандха̄но’’ти евам̣ ладдхана̄мо. сам̣ван̣н̣итоти пасам̣сито. ирийатӣти паваттати. арийена н̃а̄н̣ена̄ти килесехи а̄ракатта̄ арийена локуттарена н̃а̄н̣ена. арийа̄йа вимуттийа̄ти сувисуддха̄йа локуттарапхалавимуттийа̄.

дива̄-саддо дина-саддо вийа дивасапарийа̄йо, тасса висесанабха̄вена вуччама̄но дива̄-саддо сависесам̣ дивасабха̄гам̣ дӣпетӣти а̄ха ‘‘дивасасса дива̄’’тиа̄ди. йасма̄ сама̄паннасса читтам̣ на̄на̄рамман̣ато пат̣исам̣хатам̣ хоти, джха̄насаман̇гӣ ча павивекӯпагаманена сан̇ган̣ика̄бха̄вато ека̄кийа̄йа нилӣно вийа хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘тато тато…пе… гато’’ти. мано бхаванти манасо виват̣т̣анисситам̣ вад̣д̣хим̣ а̄вахантӣти манобха̄ванийа̄ти а̄ха ‘‘манавад̣д̣хака̄на’’нтиа̄ди. уннамати на сан̇кучати, алӣнан̃ча хотӣти аттхо.

51. йа̄вата̄ти йа̄вантоти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘йаттака̄’’ти. тесанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. ниддха̄ран̣ан̃ча кеначи висесена иччхитаббам̣. йехи ча гун̣ависесехи саманна̄гата̄ бхагавато са̄вака̄ упа̄сака̄ ра̄джагахе пат̣ивасанти, айан̃ча техи саманна̄гатоти имам̣ висесам̣ дӣпетум̣ ‘‘тесам̣ аббхантаро’’ти вуттам̣. тена̄ха ‘‘бхагавато кира̄’’тиа̄ди.

52. тесанти парибба̄джака̄нам̣. катха̄йа̄ти тираччха̄накатха̄йа. дассанена̄ти дит̣т̣хидассанена. а̄каппена̄ти весена. куттена̄ти кирийа̄йа. а̄ча̄рена̄ти ан̃н̃аман̃н̃асмим̣ а̄чаритаббаа̄ча̄рена. виха̄рена̄ти раттиндивам̣ вихаритаббавихаран̣ена. ирийа̄патхена̄ти т̣ха̄на̄диирийа̄патхена. ан̃н̃а̄ка̄рата̄йа ан̃н̃атиттхе нийутта̄ти ан̃н̃атиттхийа̄. сан̇гантва̄ сама̄гантва̄ ра̄сӣ хутва̄ парехи нисиннат̣т̣ха̄не. аран̃н̃а̄ни ча та̄ни ванапаттха̄ни ча̄ти аран̃н̃аванапаттха̄ни. таттха йам̣ аран̃н̃акан̇ганиппха̄дакам̣ а̄ран̃н̃ака̄нам̣, там̣ ‘‘аран̃н̃а’’нти ведитаббам̣. ванапаттханти га̄мантам̣ атиккамитва̄ манусса̄нам̣ анупача̄рат̣т̣ха̄нам̣, йаттха на касӣйати на ваппӣйати. вуттан̃хетам̣ ‘‘ванапаттханти дӯра̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачана’’нти ‘‘ванапаттханти ванасан̣д̣а̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣, ванапаттханти бхӣсанака̄наметам̣, ванапаттханти саломахам̣са̄наметам̣, ванапаттханти парийанта̄наметам̣ ванапаттханти на мануссӯпача̄ра̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачана’’нти (вибха. 531). тена вуттам̣ ‘‘га̄мӯпача̄рато мутта̄нӣ’’тиа̄ди. панта̄нӣти парийанта̄ни атидӯра̄ни. тена̄ха ‘‘дӯратара̄нӣ’’тиа̄ди. виха̄рӯпача̄рена̄ти виха̄расса упача̄раппадесена. аддхикаджанасса̄ти маггага̄мино джанасса. мандасадда̄нӣти учча̄саддамаха̄садда̄бха̄вато танусадда̄ни. мануссехи сама̄гамма екаджджхам̣ паваттитасаддо ниггхосо, тасса йасма̄ аттхо дуббибха̄вито хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘авибха̄витаттхена ниггхосена̄’’ти. вигатава̄та̄нӣти вигатасадда̄ни. ‘‘рахасса каран̣асса йутта̄нӣ’’ти имина̄пи тесам̣ т̣ха̄на̄нам̣ аран̃н̃алаккхан̣айуттатам̣, джанавивиттатам̣, ванавивиттамева ча вибха̄вети, татха̄ ‘‘екӣбха̄васса анурӯпа̄нӣ’’ти имина̄.

53. кена̄ти хетумхи, сахайоге ча каран̣авачананти а̄ха ‘‘кена ка̄ран̣ена кена пуггалена саддхи’’нти. екопи хи вибхаттиниддесо анекаттхавибха̄вано хоти, татха̄ таддхитаттхападасама̄ха̄рети.

сам̣сандананти а̄ла̄пасалла̄павасена катха̄сам̣санданам̣. н̃а̄н̣абйаттабха̄ванти бйаттан̃а̄н̣абха̄вам̣, со пана парасса вачане уттарада̄навасена, парена ва̄ вуттауттаре паччуттарада̄навасена сийа̄ти а̄ха ‘‘уттарапаччуттаранайена̄’’ти. йо хи парасса вачанам̣ типуккхалена найена рӯпети, татха̄ парасса рӯпанавачанам̣ джа̄тибха̄вам̣ а̄па̄дети, тасса та̄дисам̣ вачанасабха̄вам̣ н̃а̄н̣авеййаттийам̣ вибха̄вети па̄кат̣ам̣ каротӣти. сун̃н̃а̄га̄ресу нат̣т̣ха̄ти сун̃н̃а̄га̄ресу нива̄сесу нат̣т̣ха̄ винат̣т̣ха̄ абха̄вам̣ гата̄. на̄сса пан̃н̃а̄ нассеййа техи техи катапуччханапат̣ипуччхананимиттам̣ на̄на̄пат̣ибха̄нуппаттийа̄ виса̄рама̄паннам̣ пуччхитам̣ пан̃хам̣ виссаджджетум̣ асаматтхата̄йа. ородхеййа̄ма̄ти нирусса̄хам̣ вийа каронта̄ авародхеййа̄ма, там̣ парасса ородханам̣ ва̄даджа̄лена винандханам̣ вийа хотӣти а̄ха ‘‘винандхеййа̄ма̄’’ти. тадаттхам̣ тена туччхакумбхинидассанам̣ катам̣, там̣ бйатирекамукхена дассетум̣ ‘‘пӯритагхат̣о хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

балам̣ дӣпентоти абхӯтамева аттано н̃а̄н̣абалам̣ пака̄сенто. асамбхиннанти джа̄тисамбхеда̄бха̄вена асамбхиннам̣. ан̃н̃аджа̄тисамбхеде сати ассатарасса ассасса джа̄табха̄во вийа сӣхассапи сӣхатха̄ма̄бха̄во сийа̄ти а̄ха ‘‘асамбхиннакесарасӣха’’нти. т̣ха̄насо ва̄ти тан̇кхан̣е ева.

54. ‘‘сума̄гадха̄ на̄ма надӣ’’ти кечи, там̣ миччха̄ти дассенто ‘‘сума̄гадха̄ на̄ма поккхаран̣ӣ’’ти ватва̄ тасса̄ поккхаран̣ибха̄васса суттантаре а̄гататам̣ дассетум̣ ‘‘йасса̄ тӣре’’тиа̄ди вуттам̣. мора̄нам̣ нива̄по еттха̄ти моранива̄по. бйадхикаран̣а̄нампи хи пада̄нам̣ ба̄хираттхасама̄со хотийева йатха̄ ‘‘урасиломо’’ти. атха ва̄ нивуттхам̣ еттха̄ти нива̄по, мора̄нам̣ нива̄по моранива̄по, мора̄нам̣ нива̄падиннат̣т̣ха̄нам̣. тена̄ха ‘‘йаттха мора̄на’’нтиа̄ди. йасма̄ нигродхо таподжигуччхава̄до, са̄сане ча бхиккхӯ аттакиламатха̄нуйогам̣ ваджджетва̄ бха̄вана̄нуйогена парамасса̄саппатте вихаранте пассати, тасма̄ ‘‘катхам̣ ну кхо саман̣о готамо ка̄йакиламатхена вина̄ва са̄ваке винетӣ’’ти сан̃джа̄тасандехо ‘‘ко на̄ма со’’тиа̄дина̄ бхагавантам̣ пуччхи. ассасати анусан̇китапарисан̇кито хоти етена̄ти асса̄со, пӣтисоманассанти а̄ха ‘‘асса̄саппатта̄ти тут̣т̣хиппатта̄ соманассаппатта̄’’ти. адхико сет̣т̣хо а̄сайо ниссайо аджджха̄сайоти а̄ха ‘‘уттаманиссайабхӯта’’нти. а̄дибхӯтам̣ пура̄танам̣ сет̣т̣хачарийам̣ а̄дибрахмачарийам̣, локуттарамагганти аттхо. татха̄ хеса саббабуддхапаччекабуддхаса̄вакехи тенева а̄ка̄рена адхигато. тена̄ха ‘‘пура̄н̣а…пе… арийамагга’’нти. татха̄ хи там̣ бхагава̄ ‘‘аддаса пура̄н̣ам̣ маггам̣ пура̄н̣аман̃джаса’’нти авоча. пӯретва̄ бха̄вана̄па̄рипӯривасена. ‘‘пӯретва̄’’ти ва̄ идам̣ ‘‘аджджха̄сайам̣ а̄дибрахмачарийа’’нти еттха па̄т̣хасесоти ваданти. ‘‘аджджха̄сайам̣ а̄дибрахмачарийам̣ пат̣иджа̄нанти асса̄саппатта̄’’ти евам̣ ва̄ еттха йоджана̄.

таподжигуччха̄ва̄даван̣н̣ана̄

55. паката̄ хутва̄ виччхинна̄ виппаката̄ти а̄ха ‘‘анит̣т̣хита̄ва хутва̄ т̣хита̄’’ти.

56. вӣрийена па̄паджигуччханава̄доти лӯкхапат̣ипаттиса̄дханена вӣрийена аттатан̣ха̄виноданавасена па̄пакасса джигуччханава̄до. джигуччхатӣти джигуччхо, таббха̄во джегуччхам̣, адхикам̣ джегуччхам̣ адхиджегуччхам̣, ативийа па̄паджигуччханам̣, тасмим̣ адхиджегуччхе. ка̄йадал̣хӣбахулам̣ тапатӣти тапо, аттакиламатха̄нуйогавасена паваттам̣ вӣрийам̣, тена ка̄йадал̣хӣбахулата̄нимиттасса па̄пасса джигуччханам̣, вираджджанампи таподжигуччха̄ти а̄ха ‘‘вӣрийена па̄паджигуччха̄’’ти. гха̄саччха̄данасена̄санатан̣ха̄виноданамукхена аттаснехавираджджананти аттхо. упари вуччама̄несу на̄на̄ка̄ресу ачелака̄диватесу екаджджхам̣ сама̄динна̄нам̣ парисодханамеветтха па̄рипӯран̣ам̣, на саббесам̣ анавасесато сама̄да̄нам̣ тасса асамбхаватоти а̄ха ‘‘парипун̣н̣а̄ти парисуддха̄’’ти. парисодханан̃ча несам̣ сакасамайасиддхена найена пат̣ипаджджанамева. випарийа̄йена апарисуддхата̄ ведитабба̄.

57. ‘‘екам̣ пан̃хампи на катхетӣ’’ти пат̣хамам̣ аттана̄ пуччхитапан̃хасса акатхитатта̄ вуттам̣.

тапанисситакоти аттакиламатха̄нуйогасан̇кха̄там̣ тапам̣ нисса̄йа сама̄да̄йа ваттанако. сӣхана̄дети сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄йам̣. йасма̄ таттха виттха̄ританайена ведитабба̄ни, тасма̄ тасса̄ аттхаппака̄сана̄йа вуттанайенапи ведитабба̄ни.

упаккилесаван̣н̣ана̄

58. ‘‘самма̄ а̄дийатӣ’’ти ватва̄ самма̄ а̄дийанан̃часса дал̣хагга̄хо ева̄ти а̄ха ‘‘дал̣хам̣ ган̣ха̄тӣ’’ти. ‘‘са̄сана̄вачарена̄пи дӣпетабба’’нти ватва̄ там̣ дассетум̣ ‘‘екаччо хӣ’’тиа̄ди вуттам̣, тена дхутан̇гадхарата̄маттена аттаманата̄, парипун̣н̣асан̇каппата̄ самма̄пат̣ипаттийа̄ упаккилесоти имаматтхам̣ дассети, на йатха̄вуттатапасама̄да̄надхутан̇гадхарата̄нам̣ сатипи аниййа̄никатте садисатанти дат̣т̣хаббам̣.

‘‘дувидхасса̄пӣти ‘аттамано хоти парипун̣н̣асан̇каппо’ти ча евам̣ упаккилесабхедена вуттасса дувидхасса̄пи тапассино’’ти кечи. йасма̄ пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ са̄саникавасена̄пи аттхо дӣпито, тасма̄ ба̄хиракасса, са̄саникасса ча̄ти евам̣ дувидхасса̄пи тапассиноти аттхо ведитаббо. татха̄ чева хи упарипи аттхаван̣н̣анам̣ ваккхатӣти. етта̄вата̄ти йадидам̣ ‘‘ко ан̃н̃о майа̄ садисо’’ти евам̣ атима̄насса, анит̣т̣хитакиччассева ча ‘‘аламетта̄вата̄’’ти евам̣ атима̄насса ча уппа̄данам̣, етта̄вата̄.

уккам̣сатӣти уккат̣т̣хам̣ кароти. уккхипатӣти ан̃н̃есам̣ упари кхипати, пагган̣ха̄тӣти аттхо. парам̣ сам̣ха̄ретӣти парам̣ сам̣харам̣ нихӣнам̣ кароти. аваккхипатӣти адхо кхипати, аваман̃н̃атӣти аттхо.

ма̄намадакаран̣ена̄ти ма̄насан̇кха̄тасса мадасса каран̣ена уппа̄данена. муччхито хотӣти муччха̄панно хоти, са̄ пана муччха̄патти абхиджджха̄сӣлаббатапара̄ма̄сака̄йагантхехи гадхитачиттата̄, таттха ча атилаггабха̄воти а̄ха ‘‘гадхито аджджхосанно’’ти. памаджджанан̃четтха памаджджанамева̄ти а̄ха ‘‘пама̄дама̄паджджатӣ’’ти. кевалам̣ дхутан̇гасуддхико хутва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ анануйун̃джанто та̄йа ева дхутан̇гасуддхиката̄йа аттуккам̣сана̄дивасена паваттеййа̄ти дассетум̣ ‘‘са̄сане’’тиа̄ди вуттам̣. тена̄ха ‘‘дхутан̇гамева…пе… паччетӣ’’ти.

59. тейева паччайа̄. сут̣т̣ху катва̄ пат̣исан̇кхаритва̄ ладдха̄ти а̄дарага̄равайогена саккаччам̣ абхисан̇кхаритва̄ да̄навасена упанайавасена ладдха̄. ван̣н̣абхан̣ананти гун̣акиттанам̣. асса̄ти тапассино.

60. вода̄санти бйа̄санам̣, вибхаджджананти аттхо. там̣ панеттха вибхаджджанам̣ двидха̄ иччхитанти а̄ха ‘‘двебха̄гам̣ а̄паджджатӣ’’ти. две бха̄ге кароти руччана̄руччанавасена. гедхаджа̄тоти сан̃джа̄тагедхо. муччханам̣ на̄ма сативиппава̄сенева хоти, на сатийа̄ сатӣти а̄ха ‘‘самут̣т̣хассатӣ’’ти. а̄дӣнаваматтампӣти гадхита̄дибха̄вена парибхоге а̄дӣнаваматтампи на пассати. маттан̃н̃ута̄ти парибхоге маттан̃н̃ута̄. паччавеккхан̣апарибхогаматтампӣти паччавеккхан̣аматтена парибхогампи екава̄рам̣ паччавеккхитва̄пи парибхун̃джанампи на кароти.

61. вичаккасан̣т̣ха̄на̄ти випулатамачаккасан̣т̣ха̄на̄. саббасса бхун̃джанато айокӯт̣асадиса̄ данта̄ ева дантакӯт̣ам̣.апаса̄детӣти паса̄дети. ачелака̄дивасена̄ти ачелакавата̄дивасена. лӯкха̄джӣвинти саллекхапат̣ипаттийа̄ лӯкхаджӣвикам̣.

62. тапам̣ каротӣти бха̄вана̄манасика̄ралаккхан̣ам̣ тапам̣ чарати чаранто вийа хоти. чан̇камам̣ отарати бха̄ванам̣ ануйун̃джанто вийа. виха̄ран̇ган̣ам̣ саммаджджати ваттапат̣ипаттим̣ пӯренто вийа.

‘‘а̄дассайама̄но’’ти ва̄ па̄т̣хо.

кин̃чи ваджджанти кин̃чи ка̄йикам̣ ва̄ ва̄часикам̣ ва̄ досам̣. дит̣т̣хигатанти випарӣтадассанам̣. аруччама̄нанти аттано сиддханте пат̣иккхиттабха̄вена аруччама̄нам̣. руччати мети ‘‘каппати ме’’ти вадати. ануджа̄нитаббанти таччха̄випарӣтабхӯтабха̄вена ‘‘евамета’’нти ануджа̄нитаббам̣. саванаманоха̄рита̄йа ‘‘са̄дху сут̣т̣хӯ’’ти анумодитаббам̣.

63. куджджханасӣлата̄йа кодхано. вутталаккхан̣о упана̄хо етасса аттхӣти упана̄хӣ. евам̣бхӯто ча там̣саман̇гӣ хотӣти ‘‘саманна̄гато хотӣ’’ти вуттам̣. еса найо ито паресупи.

айам̣ пана висесо – иссати усӯйатӣти уссукӣ. сат̣ханам̣ асантагун̣асамбха̄ванам̣ сат̣хо, со етасса аттхӣти сат̣хо. сантадосапат̣иччха̄данасабха̄ва̄ ма̄йа̄, ма̄йа̄ етасса аттхӣти ма̄йа̄вӣ. гарут̣т̣ха̄нийа̄нампи пан̣ипа̄та̄каран̣алаккхан̣ам̣ тхамбханам̣ тхаддхам̣, таметтха аттхӣти тхаддхо. гун̣ехи сама̄нам̣, адхикан̃ча атиккамитва̄ нихӣнам̣ катва̄ ман̃н̃анасӣлата̄йа атима̄нӣ. асантагун̣асамбха̄ванаттхиката̄сан̇кха̄та̄ па̄па̄ ла̄мака̄ иччха̄ етасса̄ти па̄пиччхо. миччха̄ випарӣта̄ дит̣т̣хи етасса̄ти миччха̄дит̣т̣хико. ‘‘идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’нти (ма. ни. 187, 202, 427; 3.27, 29; уда̄. 55; маха̄ни. 20; нетти. 58) евам̣ аттана̄ атта̄бхинивит̣т̣хата̄йа сата̄ дит̣т̣хи сандит̣т̣хи, тамева пара̄масатӣти сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣ. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘сайам̣ дит̣т̣хи сандит̣т̣хӣ’’ти ваттхувасена аттхо вутто. а̄ ба̄л̣хам̣ вийа дхӣйатӣти а̄дха̄нанти а̄ха ‘‘дал̣хам̣ сут̣т̣ху т̣хапита’’нти. йатха̄гахитам̣ га̄хам̣ пат̣иниссаджджанасӣло пат̣иниссаггӣ, таппат̣иккхепена дуппат̣иниссаггӣ. пат̣иседхаттхо хи айам̣ ду-саддо йатха̄ ‘‘дуппан̃н̃о, (ма. ни. 1.449) дуссӣло’’ти (а. ни. 5.213; 10.75; па̄ра̄. 195; дха. па. 308) ча.

парисуддхапапат̣икаппаттакатха̄ван̣н̣ана̄

64. идха нигродха тапассӣти йатха̄нуккантам̣ пуримапа̄л̣им̣ нигаманавасена екадесена дассети. тена̄ха ‘‘евам̣ бхагава̄’’тиа̄ди. гахиталаддхинти ‘‘ачелака̄дибха̄во сеййо, тена ча сам̣са̄расуддхи хотӣ’’ти евам̣ гахиталаддхим̣. раккхитам̣ тапанти та̄йа ладдхийа̄ сама̄дийитва̄ раккхитам̣ ачелакавата̄дитапам̣. ‘‘саббамева сам̣килит̣т̣ха’’нти имина̄ йам̣ ваккхати парисуддхапа̄л̣иван̣н̣ана̄йам̣ ‘‘лӯкхатапассино чева дхутан̇гадхарасса ча васена йоджана̄ ведитабба̄’’ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.64), тасса парикаппитарӯпасса лӯкхасса тапассиноти айаметтха адхиппа̄йоти дассети. ‘‘парисуддхапа̄л̣идассанаттха’’нти ча имина̄ титтхийа̄нам̣ васена па̄л̣и йеветтха лаббхати, на пана тадаттхоти дассети. вуттавипаккхавасена̄ти вуттасса аттхасса пат̣ипаккхавасена, пат̣иккхепавасена̄ти аттхо. тасмим̣ т̣ха̄нети хетуаттхе бхумманти тасса хетуаттхена каран̣авачанена аттхам̣ дассенто ‘‘евам̣ со тена̄’’тиа̄дима̄ха. уттари ва̄йамама̄ноти йатха̄сама̄диннехи дхутадхаммехи апаритут̣т̣хо, апарийоситасан̇каппо ча хутва̄ упари бха̄вана̄нуйогавасена самма̄ва̄йа̄мам̣ каронто.

69. ито паранти ито йатха̄вуттанайато парам̣. аггабха̄вам̣ ва̄ са̄рабха̄вам̣ ва̄ти таподжигуччха̄йа аггабха̄вам̣ ва̄ са̄рабха̄вам̣ ва̄ аджа̄нанто. ‘‘айамевасса аггабха̄во са̄рабха̄во’’ти ман̃н̃ама̄но ‘‘аггаппатта̄, са̄раппатта̄ ча̄’’ти а̄ха.

парисуддхатачаппатта̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

70. йаманам̣ сам̣йаманам̣ йа̄мо, хим̣са̄дӣнам̣ акаран̣авасена чатуббидхо йа̄мова ча̄туйа̄мо, со ева сам̣варо, тена сам̣вуто гуттасаббадва̄ро ча̄туйа̄масам̣варасам̣вуто. тена̄ха ‘‘чатуббидхена сам̣варена пихито’’ти. атипа̄танам̣ хим̣сананти а̄ха ‘‘па̄н̣ам̣ на ханатӣ’’ти. лобхачиттена бха̄витам̣ самбха̄витанти катва̄ бха̄витам̣ на̄ма пан̃ча ка̄магун̣а̄. айан̃ча тесу тесам̣йева самуда̄ча̄ро маггот̣т̣ха̄пакам̣ вийа̄ти а̄ха ‘‘тесам̣ сан̃н̃а̄йа̄’’ти.

етанти абхихаран̣ам̣, хӣна̄йа ана̄ваттанан̃ча. тена̄ха ‘‘со абхихаратӣти а̄дилаккхан̣а’’нти. абхихаратӣти абхибуддхим̣ нети. тена̄ха ‘‘упарӯпари вад̣д̣хетӣ’’ти. чаккаваттина̄пи паббаджитасса абхива̄дана̄ди карӣйатева̄ти паббаджджа̄ сет̣т̣ха̄ гун̣ависесайогато, досавирахитато ча, йато са̄ пан̣д̣итапан̃н̃атта̄ вутта̄. гихибха̄во пана нихӣно тадубхайа̄бха̄ватоти а̄ха ‘‘хӣна̄йа гихибха̄ваттха̄йа̄’’ти.

71. тачаппатта̄ти тачам̣ патта̄, тачасадиса̄ хотӣти аттхо.

74. титтхийа̄нам̣ васена̄ти титтхийа̄нам̣ самайавасена. несанти титтхийа̄нам̣. танти диббачаккхум̣. сӣласампада̄ти сабба̄ка̄расампаннам̣ чатупа̄рисуддхисӣлам̣. тачаса̄расампаттитоти тачатаподжигуччха̄йа̄са̄расампаттито. висесабха̄ванти висесасабха̄вам̣.

ачелакапа̄л̣иматтампӣти ачелакапа̄л̣иа̄гататтхаматтампи наттхи, тасма̄ майам̣ анасса̄ма винат̣т̣ха̄ти аттхо. а-ка̄ро ва̄ нипа̄таматтам̣, насса̄ма̄ти винасса̄ма. куто парисуддхапа̄л̣ӣти куто ева амхесу парисуддхапа̄л̣иа̄гатапат̣ипатти. еса найо сесесупи. сутивасена̄пӣти сотапатха̄гаманаматтена̄пи на джа̄на̄ма.

нигродхассападжджха̄йанаван̣н̣ана̄

75. асса̄ти сандха̄насса гахапатисса. каккхал̣анти пхарусам̣. дура̄садавачананти аваттаббавачанам̣. йасма̄ пхарусавачанам̣ йам̣ уддисса пайуттам̣, тасмим̣ кхама̄пите кхама̄пакасса пат̣ипа̄катикам̣ хоти, тасма̄ ‘‘айам̣ майӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

76. бодхаттха̄йа дхаммам̣ десети, на аттано буддхабха̄вагхосанаттха̄йа. ва̄даттха̄йа̄ти парава̄дабхан̃джанава̄даттха̄йа. ра̄га̄дисаманаттха̄йа дхаммам̣ десети, на антева̄сикамйата̄йа. огханиттхаран̣аттха̄йа̄ти чатурогханиттхаран̣аттха̄йа дхаммам̣ десети саббасо орапа̄ра̄тин̣н̣ама̄вахатта̄ десана̄йа. саббакилесапаринибба̄наттха̄йа дхаммам̣ десети килеса̄нам̣ лесенапи десана̄йа апара̄мат̣т̣хабха̄вато.

брахмачарийапарийоса̄на̄диван̣н̣ана̄

77. идам̣ саббампӣти саттавассато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ‘‘сатта̄ха’’нти падам̣, идам̣ саббампи вачанам̣. асат̣хо пана ама̄йа̄вӣ уджуджа̄тико тиккхапан̃н̃о уггхат̣итан̃н̃ӯти адхиппа̄йо. со хи там̣мухуттенева арахаттам̣ паттум̣ саккхиссатӣти. ван̇каван̇коти ка̄йаван̇ка̄дӣхипи ван̇кехи ван̇ко джимхо кут̣ило. ‘‘сат̣хам̣ пана̄хам̣ ануса̄ситум̣ на саккомӣ’’ти на идам̣ бхагава̄ кила̄субха̄венева вадати, атха кхо тасса абха̄джанабха̄венева.

78. пакатийа̄ а̄чарийоти йо ева тумха̄кам̣ ито пуббе пакатийа̄ а̄чарийо ахоси, со ева ида̄нипи пубба̄чин̣н̣авасена а̄чарийо хоту, на майам̣ тумхе антева̄сике ка̄тука̄ма̄ти адхиппа̄йо. на майам̣ тумха̄кам̣ уддесена аттхика̄, дхамматанти мева пана тумхе н̃а̄петука̄мамха̄ти адхиппа̄йо. а̄джӣватоти джӣвика̄йа вуттито. акусала̄ти кот̣т̣ха̄сам̣ патта̄ти акусала̄ти там̣ там̣ кот̣т̣ха̄сатам̣йева упагата̄. килесадаратхасампайутта̄ти килесадаратхасахита̄ там̣самбандханато. джа̄тиджара̄маран̣а̄нам̣ хита̄ти джа̄тиджара̄маран̣ийа̄. сам̣килесо еттха аттхи, сам̣килесе ва̄ нийутта̄ти сам̣килесика̄. вода̄нам̣ вуччати висуддхи, тасса паччайабхӯтатта̄ вода̄нийа̄. татха̄бхӯта̄ чете вода̄пентӣти а̄ха ‘‘сатте вода̄пентӣ’’ти. сикха̄ппатта̄ пан̃н̃а̄йа па̄рипӯривепуллата̄ маггапхалавасенева иччхитабба̄ти а̄ха ‘‘маггапан̃н̃а̄…пе… вепуллата’’нти. убхопи ва̄ ета̄ни па̄рипӯривепулла̄ни. йа̄ хи тасса па̄рипӯрӣ, са̄ ева вепуллата̄ти. татоти сам̣килесадхаммаппаха̄навода̄надхамма̄бхибуддхихету.

79. ‘‘йатха̄ ма̄рена̄’’ти найидам̣ нидассанавасена вуттам̣, атха кхо татха̄бха̄вакатханамева̄ти дассетум̣ ‘‘ма̄ро кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. атха̄ти ма̄рена тесам̣ парийут̣т̣ха̄наппаттито паччха̄ ан̃н̃а̄сӣти йоджана̄. касма̄ пана бхагава̄ пагева на ан̃н̃а̄сӣти? ана̄ваджджитатта̄. ма̄рам̣ пат̣иба̄хитва̄ти ма̄рена тесу катам̣ парийут̣т̣ха̄нам̣ видхаметва̄, на тесам̣ сати пайоджане буддха̄нам̣ дуккарам̣. соти маггапхалуппаттихету. тесам̣ парибба̄джака̄нам̣.

пхут̣т̣ха̄ти парийут̣т̣ха̄навасена пхут̣т̣ха̄. йатра̄ти ниддха̄ран̣е бхумманти а̄ха ‘‘йесӯ’’ти. ан̃н̃а̄н̣аттханти а̄джа̄нанаттхам̣, упасаггаматтан̃четтха а̄-ка̄роти а̄ха ‘‘джа̄нанаттха’’нти, вӣмам̣санаттханти аттхо. читтам̣ нуппаннанти ‘‘джа̄на̄ма та̄васса дхамма’’нти а̄джа̄нанаттхам̣ ‘‘брахмачарийам̣ чарисса̄ма̄’’ти екасмим̣ дивасе екава̄рампи тесам̣ читтам̣ нуппаннам̣. сатта̄хо пана вуччама̄но етесам̣ ким̣ кариссатӣти йоджана̄. сатта̄хам̣ пӯретунти сатта̄хам̣ брахмачарийам̣ пӯретум̣, брахмачарийавасена ва̄ сатта̄хам̣ пӯретунти аттхо. парава̄дабхиндананти парава̄дамадданам̣. сакава̄дасамусса̄пананти сакава̄дапагган̣ханам̣. ва̄сана̄йа̄ти саччасампат̣иведхава̄сана̄йа. несанти ча пакаран̣авасена вуттам̣. тадан̃н̃есампи хи бхагавато саммукха̄, парампара̄йа ча деваманусса̄нам̣ сун̣анта̄нам̣ ва̄сана̄йа паччайо ева̄ти. йам̣ панеттха аттхато на вибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

удумбарикасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.

3. чаккаваттисуттаван̣н̣ана̄

аттадӣпасаран̣ата̄ван̣н̣ана̄

80. утта̄нам̣ вуччати па̄кат̣ам̣, таппат̣иккхепена анутта̄нам̣ апа̄кат̣ам̣, пат̣иччханнам̣, апачурам̣, дувин̃н̃еййан̃ча. анутта̄на̄нам̣ пада̄нам̣ ван̣н̣ана̄ анутта̄нападаван̣н̣ана̄. утта̄нападаван̣н̣ана̄йа пайоджана̄бха̄вато анутта̄наггахан̣ам̣. ‘‘ма̄тула̄’’ти иттхилин̇гавасена ладдхана̄мо еко руккхо, тасса̄ а̄саннаппадесе ма̄питатта̄ нагарампи ‘‘ма̄тула̄’’ твева пан̃н̃а̄йиттха. тена вуттам̣ ‘‘ма̄тула̄йанти евам̣ на̄маке нагаре’’ти. авидӯрети тасса нагарасса авидӯре.

ка̄ман̃четтха сутте ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, ра̄джа̄ дал̣ханеми на̄ма ахосӣ’’тиа̄дина̄ атӣтавам̣садӣпика̄ катха̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа а̄гата̄, ‘‘ад̣д̣хатеййавассасата̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ вассасата̄йука̄ путта̄ бхависсантӣ’’тиа̄дина̄ пана сависесам̣ ана̄гататтхапат̣исам̣йутта̄ катха̄ а̄гата̄ти вуттам̣ ‘‘ана̄гатавам̣садӣпика̄йа суттантакатха̄йа̄’’ти. ана̄гататтхадӣпанан̃хи аччхарийам̣, таттха̄пи ана̄гатасса самма̄самбуддхасса пат̣ипаттикиттанам̣ аччхарийатамам̣. сама̄гамена̄ти саннипа̄тена.

‘‘бхаттаггам̣ амана̄па’’нтиа̄ди кевалам̣ тесам̣ паривитаккаматтам̣. амана̄панти аманун̃н̃ам̣. буддхесу като аппакопи апара̄дхо аппако ка̄ро вийа гарутаравипа̄коти а̄ха ‘‘буддхехи саддхим̣…пе… садисам̣ хотӣ’’ти. татра̄ти тасмим̣ ма̄туланагарасса самӣпе, тассам̣ ва̄ париса̄йам̣.

аттадӣпа̄ти еттха ка̄мам̣ йо паро на хоти, со атта̄ти сасанта̄но ‘‘атта̄’’ти вуччати, хитасукхесибха̄вена пана аттаниббисесатта̄ дхаммо идха ‘‘атта̄’’ти адхиппето. тена̄ха ‘‘атта̄ на̄ма локийалокуттаро дхаммо’’ти. двидха̄ а̄по гато еттха̄ти дӣпо, огхена анаджджхоттхато бхӯмибха̄го. идха пана ка̄могха̄дӣхи анаджджхоттхаран̣ӣйатта̄ дӣпо вийа̄ти дӣпо, атта̄ дӣпо патит̣т̣ха̄ етесанти аттадӣпа̄. тена̄ха ‘‘атта̄нам̣ дӣпа’’нтиа̄ди. дӣпабха̄во четтха пат̣исаран̣ата̄ти а̄ха ‘‘идам̣ тассева вевачана’’нти. ан̃н̃асаран̣апат̣иккхепавачананти ан̃н̃асаран̣абха̄вапат̣иккхепавачанам̣. идан̃хи на ан̃н̃ам̣ саран̣ам̣ катва̄ вихаран̣ассева пат̣иккхепавачанам̣, атха кхо ан̃н̃асса саран̣асабха̄вассева пат̣иккхепавачанам̣ таппат̣иккхепе ча тена итарасса̄пи пат̣иккхепасиддхито. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. ида̄ни тамеваттхам̣ суттантарена са̄дхетум̣ ‘‘вуттампи чета’’нтиа̄ди. йади еттха па̄катико атта̄ иччхито, катхам̣ тасса дӣпасаран̣абха̄во, тасма̄ адхиппа̄йико еттха атта̄ бхавеййа̄ти пуччхати ‘‘ко панеттха атта̄ на̄ма̄’’ти. итаро йатха̄дхиппетам̣ атта̄нам̣ дассенто ‘‘локийалокуттаро дхаммо’’ти. дутийава̄ропи пат̣хамава̄рассева парийа̄йабха̄вена деситоти дассетум̣ ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣.

гочарети бхиккхӯнам̣ гочарат̣т̣ха̄набхӯте. тена̄ха ‘‘чаритум̣ йуттат̣т̣ха̄не’’ти. сакети катхам̣ пана̄йам̣ бхиккхӯнам̣ сакоти а̄ха ‘‘петтике висайе’’ти. питито самма̄самбуддхато а̄гататта̄ ‘‘айам̣ тумха̄кам̣ гочаро’’ти тена уддит̣т̣хатта̄ петтике висайети. чарантанти са̄миаттхе упайогавачананти а̄ха ‘‘айамеваттхо’’ти, чаранта̄нанти ча аттхо, тена̄йам̣ вибхаттивипалла̄сенапи вачанавипалла̄сенапӣти дассети. килесама̄расса ота̄ра̄ла̄бхенева итарама̄ра̄нампи ота̄ра̄ла̄бхо ведитаббо. айам̣ панаттхоти гочаре чаран̣ам̣ сандха̄йа̄ха, ваттху пана бйатирекамукхена а̄гатам̣.

сакун̣е хантӣти сакун̣аггхи, маха̄сенасакун̣о. аджджхаппатта̄ти абхибхаванавасена патта̄ упагата̄. на мйа̄йанти ме айам̣ сакун̣аггхи на̄лам̣ абхависса. нан̇галакат̣т̣хакаран̣анти нан̇галена каситаппадесо. лед̣д̣ут̣т̣ха̄нанти лед̣д̣ӯнам̣ ут̣т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣. саке балети аттано балахету. апаттхаддха̄ти авага̄л̣хаттхамбха̄ сан̃джа̄таттхамбха̄. ассарама̄на̄ти авха̄йантӣ.

махантам̣ лед̣д̣унти нан̇галена бхиннат̣т̣ха̄не суккхата̄йа тикхин̣асин̇гаайогханасадисам̣ махантам̣ лед̣д̣ум̣. абхирухитва̄ти тасса адхобха̄гена аттана̄ пависитва̄ нилӣнайоггаппадесам̣ саллаккхетва̄ тассупари чан̇каманто ассарама̄но ат̣т̣ха̄си. ‘‘ехи кхо’’тиа̄ди тасса ассарама̄на̄ка̄радассанам̣. саннайха̄ти ва̄таггахан̣авасена убхо паккхе самам̣ т̣хапетва̄. паччупа̄дӣти па̄виси. таттхева̄ти йаттха пуббе ла̄по т̣хито, таттхева лед̣д̣умхи. уранти аттано ураппадесам̣. паччата̄л̣есӣти пати ата̄л̣еси са̄рамбхавасена вегена гантва̄ пахаран̣ато видха̄рентӣ пата̄л̣еси. а̄рамман̣анти паччайам̣. ‘‘авасара’’нти кечи.

‘‘кусала̄на’’нти евам̣ паватта̄йа десана̄йа ко анусандхи? йатха̄анусандхи ева. а̄дито хи ‘‘аттадӣпа̄, бхиккхаве, вихаратха̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.80) йева аттадхаммапарийа̄йена локийалокуттарадхамма̄ гахита̄, те йеветтха кусалаггахан̣ена гахита̄ти. анаваджджалаккхан̣а̄нанти аваджджапат̣ипаккхасабха̄ва̄нам̣. ‘‘аваджджарахитасабха̄ва̄на’’нти кечи. таттха пуриме аттхавикаппе випа̄кадхаммадхамма̄ ева гахита̄, дутийе пана випа̄кадхамма̄пи. йади евам̣, катхам̣ тесам̣ сама̄да̄йа ваттананти? на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣ ‘‘випа̄кадхамма̄ сӣла̄ди вийа сама̄да̄йа ваттитабба̄’’ти. сама̄да̄нанти пана аттано санта̄не самма̄ а̄да̄нам̣ паччайавасена паватти йева̄ти дат̣т̣хаббам̣. випа̄кадхамма̄ хи паччайависесехи саттасанта̄не саммадева а̄хита̄ а̄йуа̄дисампаттивисесабхӯта̄ упарӯпарикусалависесуппаттийа̄ упаниссайа̄ хонтӣти ваданти. пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти еттха пун̃н̃анти уттарападалопена̄йам̣ ниддесоти а̄ха ‘‘пун̃н̃апхалам̣ вад̣д̣хатӣ’’ти. пун̃н̃апхаланти ча екадесасарӯпекасесена вуттам̣ ‘‘пун̃н̃ан̃ча пун̃н̃апхалан̃ча пун̃н̃апхала’’нти а̄ха ‘‘упарӯпари пун̃н̃ампи пун̃н̃авипа̄копи ведитаббо’’ти.

‘‘ма̄та̄питӯна’’нтиа̄ди нидассанаматтам̣, тасма̄ ан̃н̃ампи еварӯпам̣ хетӯпаниссайам̣ кусалам̣ дат̣т̣хаббам̣. синехавасена̄ти упаниссайабхӯтасса синехасса васена, на сампайуттасса. на хи синехасампайуттам̣ на̄ма кусалам̣ аттхи. мудумаддавачиттанти метта̄васена ативийа маддавантам̣ читтам̣. йатха̄ маттхакаппаттам̣ ват̣т̣ага̄микусалам̣ дассетум̣ ‘‘ма̄та̄питӯнам̣ …пе… мудумаддавачитта’’нти вуттам̣, евам̣ маттхакаппаттамева виват̣т̣ага̄микусалам̣ дассетум̣ ‘‘чатта̄ро сати…пе… бодхипаккхийадхамма̄’’ти вуттам̣. тадан̃н̃епи пана да̄насӣла̄дидхамма̄ ват̣т̣асса упаниссайабхӯта̄ ват̣т̣ага̄микусалам̣ виват̣т̣асса упаниссайабхӯта̄ виват̣т̣ага̄микусаланти ведитабба̄. парийоса̄нанти пхалависеса̄вахата̄йа пхалада̄йа кот̣и сикха̄ппатти, девалоке ча паваттисиривибхавоти парийоса̄нам̣ ‘‘мануссалоке’’ти висеситам̣, мануссалокавасенева ча̄йам̣ десана̄ а̄гата̄ти. маггапхаланибба̄насампатти парийоса̄нанти йоджана̄. виват̣т̣ага̄микусаласса випа̄кам̣ суттапарийоса̄не дассиссати ‘‘атха кхо, бхиккхаве, сан̇кхо на̄ма ра̄джа̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.108).

дал̣ханемичаккаваттира̄джакатха̄ван̣н̣ана̄

81. идха̄ти имасмим̣ ‘‘кусала̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄на’’нтиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.110) суттадесана̄йа а̄раддхат̣т̣ха̄не ват̣т̣авиват̣т̣ага̄мибха̄вена са̄дха̄ран̣е кусалаггахан̣е. таттха ват̣т̣ага̄микусала̄нусандхивасена ‘‘бхӯтапуббам̣ бхиккхаве’’ти десанам̣ а̄рабхи, а̄рабханто ча десийама̄наматтам̣. дхаммапат̣игга̄хака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сан̇кхепато евам̣ дӣпетва̄ а̄рабхӣти дассетум̣ ‘‘бхиккхаве’’тиа̄ди вуттам̣, пат̣хамам̣ татха̄ адӣпентопи бхагава̄ аттхато дӣпети вийа̄ти адхиппа̄йо.

82. ӣсакампӣти аппаматтакампи. авасаккитанти огатабхат̣т̣хам̣. немиабхимукханти немиппадесасса саммукха̄. бандхим̣су чаккаратанасса осаккита̄носаккитабха̄вам̣ джа̄нитум̣. тадетанти йатха̄вуттат̣т̣ха̄на̄ чаванам̣. атибалавадосети ран̃н̃о балавати анаттхе упат̣т̣хите сати.

аппаматтоти ран̃н̃о а̄н̣а̄йа пама̄дам̣ акаронто.

екасамуддапарийантамева̄ти джамбудӣпамева сандха̄йа вадати. со уттарато ассакан̣н̣апаббатена париччхиннам̣ хутва̄ атта̄нам̣ париккхипитва̄ т̣хитаекасамуддапарийанто. пун̃н̃иддхивасена̄ти чаккаваттибха̄ва̄ваха̄йа пун̃н̃иддхийа̄ васена.

83. евам̣ катва̄ти ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄. сукатам̣ камманти дасакусалакаммапатхамева вадати.

‘‘дасавидхам̣, два̄дасавидха’’нти ча вуттавибха̄го парато а̄гамиссати. пӯрентенева̄ти пӯретва̄ т̣хитенева. ниддосети чаккаваттиваттасса пат̣ипаккхабхӯта̄нам̣ доса̄нам̣ апагамане ниддосе. чаккаваттӣнам̣ ваттети чаккаваттира̄джӯхи ваттитаббаватте. бха̄вини бхӯте вийа хи упача̄ро йатха̄ ‘‘агама̄ ра̄джагахам̣ буддхо’’ти (су. ни. 410). адхигатачаккаваттибха̄ва̄пи хи те таттха ваттантева̄ти татха̄ вуттам̣.

чаккаваттиарийаваттаван̣н̣ана̄

84. ан̃н̃атха̄ ваттитум̣ аденто со дхаммо адхит̣т̣ха̄нам̣ етасса̄ти тададхит̣т̣ха̄нам̣, тена тададхит̣т̣ха̄нена четаса̄. саккаронтоти а̄даракирийа̄васена каронто. тена̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. гарум̣ каронтоти па̄са̄н̣аччхаттам̣ вийа гарукаран̣авасена гарум̣ каронто. тенева̄ха ‘‘тасмим̣ га̄равуппаттийа̄’’ти. ма̄нентоти самбха̄вана̄васена манена пийа̄йанто. тена̄ха ‘‘тамева̄’’тиа̄ди. евам̣ пӯджайато апача̄йато еван̃ча йатха̄вуттасакка̄ра̄дисамбхавоти там̣ дассетум̣ ‘‘там̣ ападиситва̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘дхамма̄дхипатибхӯто а̄гатабха̄вена̄’’ти имина̄ йатха̄вуттадхаммасса джет̣т̣хакабха̄вена пуримапуриматарааттабха̄весу саккачча самупачитабха̄вам̣ дассети. ‘‘дхаммавасенева саббакирийа̄нам̣ каран̣ена̄’’ти етена т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу йатха̄вуттадхамманиннапон̣апаббха̄рабха̄вам̣ дассети. асса̄ти раккха̄варан̣агуттийа̄. парам̣ раккханто ан̃н̃ам̣ дит̣т̣хадхаммика̄дианаттхато раккханто тенева параттхаса̄дханена кхантиа̄дигун̣ена атта̄нам̣ тато ева раккхати. меттачиттата̄ти меттачиттата̄йа. нива̄санапа̄рупанагеха̄дӣнам̣ сӣтун̣ха̄дипат̣иба̄ханена а̄варан̣ам̣. анто джанасминти аббхантарабхӯте путтада̄ра̄диджане.

‘‘сӣласам̣варе патит̣т̣ха̄пехӣ’’ти имина̄ раккхам̣ дассети, ‘‘ваттхагандхама̄ла̄дӣни дехӣ’’ти имина̄ а̄варан̣ам̣, итарена гуттим̣. бхаттаветанасампада̄ненапӣти пи-саддена сӣласам̣варе патит̣т̣ха̄пана̄дӣни сампин̣д̣ети. есева найо ито паресупи пи-саддаггахан̣есу. нигамо нива̄со етесанти негама̄, евам̣ джа̄напада̄ти а̄ха ‘‘нигамава̄сино’’тиа̄ди.

нававидха̄ ма̄намада̄ти ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄ди (сам̣. ни. 4.108; дха. са. 1121; вибха. 866; маха̄ни. 21, 178) найаппаваттийа̄ нававидха̄ ма̄насан̇кха̄та̄ мада̄. ма̄но ева хеттха памаджджана̄ка̄рена паваттийа̄ ма̄намадо. собхане ка̄йикава̄часикакамме ратоти сӯрато у-ка̄расса дӣгхам̣ катва̄, тасса бха̄во сораччам̣, ка̄йикава̄часико авӣтиккамо, саббам̣ ва̄ ка̄йавачӣсучаритам̣. сут̣т̣ху оратоти сорато, тасса бха̄во сораччам̣, йатха̄вуттамева сучаритам̣. ра̄га̄дӣнанти ра̄гадосамохама̄на̄дӣнам̣. дамана̄дӣхӣти даманасаманапаринибба̄панехи. екаматта̄нанти екам̣ читтам̣, екаччам̣ аттано читтанти аттхо. ра̄га̄дӣнан̃хи пуббабха̄гийам̣ дамана̄дипаччекам̣ иччхитаббам̣, на маггаккхан̣е вийа екаджджхам̣ пат̣исан̇кха̄намукхена паджаханато. екаматта̄нанти ва̄ вивекавасена екам̣ ека̄кинам̣ атта̄нам̣. ка̄ле ка̄лети тесам̣ сантикам̣ упасан̇камитаббе ка̄ле ка̄ле.

идха т̣хатва̄ти ‘‘идам̣ кхо, та̄та, та’’нти евам̣ нигаманавасена вуттат̣т̣ха̄не т̣хатва̄. ваттанти арийачаккаваттиваттам̣. сама̄нетаббанти ‘‘дасавидхам̣, два̄дасавидха’’нти ча хет̣т̣ха̄ вуттаган̣ана̄йа ча сама̄нам̣ ка̄таббам̣ анӯнам̣ анадхикам̣ катва̄ дассетаббам̣. адхаммара̄гасса̄ти айуттат̣т̣ха̄не ра̄гасса. висамалобхасса̄ти йуттат̣т̣ха̄непи ативийа балавабха̄вена паватталобхасса.

чаккаратанапа̄тубха̄ваван̣н̣ана̄

85. ваттама̄насса̄ти парипун̣н̣е чаккаваттиватте ваттама̄насса, но апарипун̣н̣ети а̄ха ‘‘пӯретва̄ ваттама̄насса̄’’ти. китта̄вата̄ панасса па̄рипӯрӣ хотӣти? таттха ‘‘ката̄дхика̄расса та̄ва хет̣т̣химапариччхедена два̄дасахипи сам̣ваччхарехи пӯрати, пан̃чавӣсатийа̄, пан̃н̃а̄са̄йа ва̄ сам̣ваччхарехи. айан̃ча бхедо дхаммаччхандассапи тиккхамаджджхамудута̄васена, итарасса тато бхиййопӣ’’ти ваданти.

дутийа̄дичаккаваттикатха̄ван̣н̣ана̄

90. аттано матийа̄ти парампара̄гатам̣ пура̄н̣ам̣ тантим̣ павен̣им̣ лан̇гхитва̄ аттано иччхита̄ка̄рена. тена̄ха ‘‘пора̄н̣ака’’нтиа̄ди.

на паббантӣти самиддхийа̄ на пӯренти, пхӣта̄ на хонтӣти аттхо. тена̄ха ‘‘на вад̣д̣хантӣ’’ти. татха̄ ча̄ха ‘‘каттхачи сун̃н̃а̄ хонтӣ’’ти. таттха таттха ра̄джакичче ран̃н̃а̄ ама̄ саха ваттантӣти амачча̄, йехи вина̄ ра̄джакиччам̣ наппаваттати. парампара̄гата̄ хутва̄ ран̃н̃о париса̄йа бхава̄ти па̄рисаджджа̄. тена̄ха ‘‘париса̄вачара̄’’ти. тасмим̣ т̣ха̄нантаре т̣хапита̄ хутва̄ ран̃н̃о а̄йам̣, вайан̃ча йа̄тха̄вато ган̣ентӣти ган̣ака̄. джа̄тикуласута̄ча̄ра̄дивасена путхуттам̣ гататта̄ махатӣ матта̄ етесанти маха̄матта̄, те пана маха̄нубха̄ва̄ амачча̄ ева̄ти а̄ха ‘‘маха̄амачча̄’’ти. йе ран̃н̃о хаттха̄нӣка̄дӣсу ават̣т̣хита̄, те анӣкат̣т̣ха̄ти а̄ха ‘‘хаттхиа̄чарийа̄дайо’’ти. мантам̣ пан̃н̃ам̣ асита̄ хутва̄ джӣвантӣти мантасса̄джӣвино, матисаджӣва̄ти аттхо, йе таттха таттха ра̄джакичче упадесада̄йино. тена̄ха ‘‘манта̄ вуччати пан̃н̃а̄’’тиа̄ди.

а̄йуван̣н̣а̄дипариха̄никатха̄ван̣н̣ана̄

91. балавалобхатта̄ти ‘‘имасмим̣ локе ида̄ни далиддаманусса̄ на̄ма бахӯ, тесам̣ саббесам̣ дхане ануппадийама̄не майхам̣ косасса париккхайо хотӣ’’ти евам̣ уппаннабалавалобхатта̄. упарӯпарибхӯмӣсӯти чхака̄масаггасан̇кха̄та̄су упарӯпарика̄мабхӯмӣсу. каммасса пхалам̣ аггам̣ на̄ма, там̣ панеттха уддхага̄мӣти а̄ха ‘‘уддхам̣ аггам̣ асса̄’’ти. сагге нийутта̄, саггаппайоджана̄ти ва̄ соваггика̄. дасаннам̣ висеса̄нанти диббаа̄йуван̣н̣айасасукхаа̄дхипатеййа̄нан̃чева диббарӯпа̄дӣнан̃ча пхалависеса̄нам̣. ван̣н̣аггахан̣ена четтха сако аттабха̄ваван̣н̣о гахито, рӯпаггахан̣ена бахиддха̄ рӯпа̄рамман̣ам̣.

92. сут̣т̣ху нисиддханти йатха̄йам̣ имина̄ аттабха̄вена адиннам̣ а̄да̄тум̣ на саккоти, евам̣ саммадева тато ниседхитам̣ катва̄. мӯлахатанти джӣвита̄ воропанена мӯле ева хатам̣.

96. ра̄гавасена чаран̣ам̣ чариттам̣, чариттамева ча̄риттам̣, метхунанти адхиппа̄йо, там̣ пана ‘‘паресам̣ да̄ресӯ’’ти вуттатта̄ ‘‘миччха̄ча̄ра’’нти а̄ха.

100. паччанӣкадит̣т̣хӣти ‘‘аттхи динна’’нтиа̄дика̄йа (ма. ни. 1.441; 2.94; вибха. 793) самма̄дит̣т̣хийа̄ пат̣ипаккхабхӯта̄ дит̣т̣хи.

101. ма̄туччха̄дика̄ упари сайамева ваккхати. атибалавалобхоти ативийа балава̄ бахалакилесо, йена ака̄ле, адесе ча паваттати. миччха̄дхаммоти миччха̄ випарӣто ависабха̄гаваттхуко лобхадхаммо. тена̄ха ‘‘пуриса̄на’’нтиа̄ди.

тасса бха̄воти йена метта̄карун̣а̄пуббан̇гамена читтена пуггало ‘‘маттеййо’’ти вуччати, со тасса йатха̄вуттачиттуппа̄до, там̣самут̣т̣ха̄на̄ ча кирийа̄ маттеййата̄. тена̄ха ‘‘ма̄тари самма̄ пат̣ипаттийа̄ етам̣ на̄ма’’нти. йа̄ самма̄ паджджитаббе самма̄ аппат̣ипатти, сопи досо ага̄равакирийа̄дибха̄вато. виппат̣ипаттийам̣ пана ваттаббамева наттхӣти а̄ха ‘‘тасса̄ абха̄во чева таппат̣ипаккхата̄ ча аматтеййата̄’’ти. куле джет̣т̣ха̄нанти аттано куле вуддха̄нам̣ маха̄питучӯл̣апитуджет̣т̣хакабха̄тика̄дӣнам̣.

дасавасса̄йукасамайаван̣н̣ана̄

103. ‘‘йа’’нти имина̄ самайо а̄мат̣т̣хо, бхумматтхе четам̣ паччаттавачананти а̄ха ‘‘йасмим̣ самайе’’ти. алам̣ патиноти алам̣патеййа̄. тасса̄ парийаттата̄ бхарийа̄бха̄вена̄ти а̄ха ‘‘да̄тум̣ йутта̄’’ти. аггараса̄нӣти мадхурабха̄вена, бхесаджджабха̄вена ча аггабхӯтараса̄ни.

дипписсантӣти пат̣ипаккхабха̄вена самуджджалиссанти. тена̄ха ‘‘кусалантипи на бхависсатӣ’’ти. ахо пурисоти ма̄та̄дӣсупи ӣдисо, ан̃н̃есам̣ кесам̣ ким̣ виссаджджессати, ахо теджавапурисоти.

гехе ма̄туга̄мам̣ вийа̄ти аттано гехе да̄сибхарийа̄бхӯтама̄туга̄мам̣ вийа. миссӣбха̄ванти ма̄та̄дӣсу бхарийа̄йа вийа ча̄риттасан̇карам̣.

балавакопоти хантука̄мата̄васена уппаттийа̄ балавакопо. а̄гха̄тетӣти а̄ханати, аттано каккхал̣апхарусабха̄вена читтам̣ виба̄дхатӣти аттхо. ниссайадаханарасо хи досо. бйа̄па̄детӣти вина̄сети, манопадӯсанато манасса пакопанато. тиббанти тиккхам̣, са̄ панасса тиккхата̄ сарӣре авахантепи синехаваттхум̣ лан̇гхитва̄пи паваттийа̄ ведитабба̄ти а̄ха ‘‘пийама̄нассапӣ’’тиа̄ди.

104. каппавина̄со каппо уттарападалопена, антара̄ва каппо антаракаппо. тан̣ха̄дибхедо каппо етасса аттхӣти каппо, сатталокоти а̄ха ‘‘антара̄ва локавина̄со’’ти. сва̄йам̣ антаракаппо кативидхо, катхан̃часса самбхаво, ким̣ гатикоти антогадхам̣ чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘антаракаппо ча на̄ма̄’’тиа̄ди. лобхуссада̄йа̄ти лобха̄дхика̄йа паджа̄йа ваттама̄на̄йа.