8. син̇га̄ласуттаван̣н̣ана̄

нида̄наван̣н̣ана̄

242. па̄ка̄рена париккхиттанти падам̣ а̄нетва̄ самбандхо. гопурат̣т̣а̄лакайуттанти два̄рапа̄са̄дена чева таттха таттха па̄ка̄раматтхаке патит̣т̣ха̄питаат̣т̣а̄лакехи ча йуттам̣. вел̣ӯхи париккхиттатта̄, аббхантаре пуппхӯпагапхалӯпагаруккхасан̃чханнатта̄ ча нӣлобха̄сам̣. чха̄йӯдакасампаттийа̄, бхӯмибха̄гасампаттийа̄ ча манорамам̣.

ка̄л̣акавесена̄ти каландакарӯпена. нива̄панти бходжанам̣. танти уййа̄нам̣.

‘‘кхо пана̄’’ти вачана̄лан̇ка̄раматтаметанти тена самайена̄ти аттхавачанам̣ йуттам̣. гахапати маха̄са̄лоти гахапатибхӯто маха̄са̄ро, ра-ка̄расса ла-ка̄рам̣ катва̄ айам̣ ниддесо. вибхавасампаттийа̄ маха̄са̄раппатто кут̣умбико. ‘‘путто панасса ассаддхо’’тиа̄ди ат̣т̣хуппаттико йам̣ суттаниккхепоти там̣ ат̣т̣хуппаттим̣ дассетум̣ а̄раддхам̣. каммапхаласаддха̄йа абха̄вена ассаддхо. ратанаттайе паса̄да̄бха̄вена аппасанно. евама̄ха̄ти евам̣ ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рена вадати.

йа̄ваджӣвам̣ ануссаран̣ӣйа̄ хоти хитесита̄йа вутта̄ паччхима̄ ва̄ча̄ти адхиппа̄йена. путхудиса̄ти висум̣ висум̣ диса̄, та̄ пана анека̄ти а̄ха ‘‘бахудиса̄’’ти.

243. ‘‘на та̄ва павит̣т̣хо’’тиа̄дӣсу ваттаббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. на ида̄нева̄ти на има̄йа ева вела̄йа. ким̣ чарахӣти а̄ха ‘‘паччӯсасамайепӣ’’тиа̄ди. гихивинайанти гихӣнам̣ гахат̣т̣ха̄нам̣ винайатантибхӯтам̣ ‘‘гихина̄ евам̣ ваттитабба’’нти гахат̣т̣ха̄ча̄расса гахат̣т̣хаваттасса анавасесато имасмим̣ сутте сависесам̣ катва̄ вуттатта̄. татхева̄ти йатха̄ буддхачаккхуна̄ дит̣т̣хам̣, татхева пасси. намассати ваттавасена каттаббанти гахетва̄ т̣хитатта̄.

чхадиса̄диван̣н̣ана̄

244. вачанам̣ сутва̄ва чинтеси буддха̄нубха̄вена аттасамма̄пан̣идха̄нанимиттена пун̃н̃абалена ча чодийама̄но. на кира та̄ ета̄ти та̄ чха диса̄ ета̄ ида̄ни майа̄ намассийама̄на̄ пураттхима̄дика̄ на хонти кира̄ти. нипа̄таматтанти анаттхакабха̄вам̣ тасса вадати. пуччха̄паданти пуччха̄вачанам̣.

бхагава̄ гахапатипуттена намасситабба̄ чха диса̄ пуччхито десана̄кусалата̄йа а̄дито ева та̄ акатхетва̄ тасса та̄ва пат̣ипаттийа̄ нам̣ бха̄джанабхӯтам̣ ка̄тум̣ ваджджанӣйаваджджанаттхан̃чева севитаббасеванаттхан̃ча ова̄дам̣ денто ‘‘йато кхо гахапатипутта̄’’тиа̄дина̄ десанам̣ а̄рабхи. таттха каммакилеса̄ти каммабхӯта̄ сам̣килеса̄. килиссантӣти килит̣т̣ха̄ малӣна̄ вийа т̣хита̄, упата̄пита̄ ча хонтӣти аттхо. тасма̄ти килиссананимиттатта̄. йадипи сура̄па̄нам̣ пан̃чаверабха̄вена упа̄сакехи париваджджанӣйам̣, тасса пана апа̄йамукхабха̄вена парато ваттука̄мата̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄дике ева сандха̄йа ‘‘чатта̄ро’’ти вуттам̣, на ‘‘пан̃ча̄’’ти. ‘‘висум̣ акаммапатхабха̄вато ча̄’’ти апаре. ‘‘сура̄па̄нампи ‘сура̄мерайапа̄нам̣, бхиккхаве, а̄севитам̣ бха̄витам̣ бахулӣкатам̣ нирайасам̣ваттаника’нтиа̄ди (а. ни. 8.40) вачанато висум̣ каммапатхабха̄вена а̄гатам̣. татха̄ хи там̣ дуччаритакаммам̣ хутва̄ дуггатига̄мипит̣т̣хиваттакабха̄вена нийата’’нти кечи, тесам̣ матена ека̄даса каммапатха̄ сийум̣. тасма̄ йатха̄вуттесвева каммапатхесу упака̄ракаттасабха̄гаттавасена ануппавесо дат̣т̣хабботи ‘‘висум̣ акаммапатхабха̄вато ча̄’’ти сувуттаметам̣. сура̄па̄насса бхога̄па̄йамукхабха̄вена ваттука̄мата̄йа ‘‘чатта̄ро’’ твева авоча. тит̣т̣хати еттха пхалам̣ тада̄йаттавуттита̄йа̄ти т̣ха̄нам̣, хетӯти а̄ха ‘‘т̣ха̄нехӣти ка̄ран̣ехӣ’’ти. апенти апагаччханти, апети ва̄ етехӣти апа̄йа̄, апа̄йа̄нам̣, апа̄йа̄ ева ва̄ мукха̄ни два̄ра̄нӣти апа̄йамукха̄ни. вина̄самукха̄нӣти еттха̄пи есева найо.

кин̃ча̄пи ‘‘арийаса̄вакасса̄’’ти пуббе са̄дха̄ран̣ато вуттам̣, висесато пана пат̣хама̄йа бхӯмийам̣ т̣хитассева ваккхама̄нанайо йуджджатӣти ‘‘соти со сота̄панно’’ти вуттам̣. па̄пака-саддо нихӣнапарийа̄йоти ‘‘ла̄макехӣ’’ти вуттам̣. апа̄йадуккхам̣, ват̣т̣адуккхан̃ча па̄пентӣти ва̄ па̄пака̄, техи па̄пакехи. чха диса̄ пат̣иччха̄дентоти тена тена бха̄гена диссантӣти ‘‘диса̄’’ти сан̃н̃ите чха бха̄ге сатте йатха̄ техи саддхим̣ аттано чхиддам̣ на хоти, евам̣ пат̣иччха̄денто пат̣исандха̄ренто. виджинанаттха̄йа̄ти абхибхаванаттха̄йа. йо хи дит̣т̣хадхаммикам̣, сампара̄йикан̃ча анаттхам̣ париваджджанавасена абхибхавати, тато ева тадубхайаттхам̣ сампа̄дети, со убхайалокавиджайа̄йа пат̣ипанно на̄ма хоти паччаттхиканигган̣ханато, сакаттхасампа̄данато ча. тена̄ха ‘‘айан̃чева локо’’тиа̄ди. па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни пан̃ча вера̄ни вераппасаванато. а̄раддхо хотӣти сам̣са̄дхито хоти, тайидам̣ сам̣са̄дханам̣ киттисаддена идха сатта̄нам̣ читтатосанена, вера̄бха̄ва̄па̄данена ча хотӣти а̄ха ‘‘паритосито чева ниппха̄дито ча̄’’ти. пуна пан̃ча вера̄нӣти пан̃ча верапхала̄ни уттарападалопена.

катамасса̄ти катаме асса. килесасампайуттатта̄ килесоти там̣йогато там̣садисам̣ вадати йатха̄ ‘‘пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣, (дӣ. ни. 1.226; ма. ни. 1.271, 287, 297; сам̣. ни. 2.152; а. ни. 4.123; 5.28; па̄ра̄. 11; дха. са. 499; вибха. 508) нӣлам̣ ваттха’’нти ча. сампайуттата̄ четтха тадекат̣т̣хата̄йа ведитабба̄, на екуппа̄да̄дита̄йа. еван̃ча катва̄ па̄н̣а̄типа̄такаммасса дит̣т̣хима̄налобха̄дӣхипи килит̣т̣хата̄ сиддха̄ хоти, миччха̄ча̄расса доса̄дӣхи килит̣т̣хата̄. тена̄ха ‘‘сам̣килесойева̄’’тиа̄ди. пуббе вуттааттхавасена пана саммукхенапи несам̣ килесапарийа̄йо лаббхатева. етадаттхапаридӣпакамева̄ти йо ‘‘па̄н̣а̄типа̄то кхо’’тиа̄дина̄ вутто, етасса аттхасса паридӣпакамева. йади евам̣ касма̄ пуна вуттанти а̄ха ‘‘га̄тха̄бандха’’нти, тасса аттхасса сукхаггахан̣аттхам̣ бхагава̄ га̄тха̄бандхам̣ авоча̄ти адхиппа̄йо.

чатут̣ха̄на̄диван̣н̣ана̄

246. ‘‘па̄пакаммам̣ каротӣ’’ти касма̄ айам̣ уддесаниддесо паваттоти антолӣначоданам̣ сандха̄йа ‘‘идам̣ бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. суккапаккхавасена хи уддесо като, кан̣хапаккхавасена ча ниддесо а̄раддхо. ка̄ракети па̄пакаммасса ка̄раке. ака̄рако па̄кат̣о хоти йатха̄ пат̣ипаджджанто па̄пам̣ кароти на̄ма, татха̄ аппат̣ипаджджанато. сам̣килесадхаммавиваджджанапуббакам̣ вода̄надхаммапат̣ипаттиа̄чиккханам̣ идха десана̄косаллам̣. пат̣хаматарам̣ ка̄ракам̣ дассенто а̄ха йатха̄ ‘‘ва̄мам̣ мун̃ча даккхин̣ам̣ ган̣ха̄’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 498) татха̄ хи бхагава̄ ат̣т̣хатим̣са ман̇гала̄ни дассенто ‘‘асевана̄ ча ба̄ла̄на’’нти (кху. па̄. 5.3; су. ни. 262) ватва̄ ‘‘пан̣д̣ита̄нан̃ча севана̄’’ти (кху. па̄. 5.3; су. ни. 262) авоча. чханда̄гатинти еттха сандхивасена саралопоти дассенто а̄ха ‘‘чхандена пемена агати’’нти. чханда̄ти хетумхи ниссаккавачананти а̄ха ‘‘чхандена̄’’ти. чханда-саддо четтха тан̣ха̄парийа̄йо, на кусалаччханда̄дипарийа̄йоти а̄ха ‘‘пемена̄’’ти. парападесӯти ‘‘доса̄гатим̣ гаччханто’’тиа̄дӣсу ва̄кйесу. ‘‘есева найо’’ти имина̄ ‘‘досена копена̄’’ти евама̄ди аттхавачанам̣ атидисати. миттоти дал̣хамитто, самбхаттоти аттхо. сандит̣т̣хоти дит̣т̣хаматтасаха̄йо. пакативеравасена̄ти пакатийа̄ уппаннаверавасена, чирака̄ла̄нубандхавиродхавасена̄ти аттхо. тенева̄ха ‘‘тан̇кхан̣уппаннакодхавасена ва̄’’ти. йам̣ ва̄ там̣ ва̄ айуттам̣ ака̄ран̣ам̣ ватва̄. висаме чора̄дике, висама̄ни ва̄ ка̄йадуччарита̄дӣни сама̄да̄йа ваттанена ниссито висаманиссито.

чханда̄гатиа̄дӣни на гаччхати маггенева чатуннампи агатигамана̄нам̣ пахӣнатта̄, агатигамана̄нӣти ча татха̄паватта̄ апа̄йагаманӣйа̄ акусалачиттуппа̄да̄ ведитабба̄ агати гаччхати етехӣти.

йассати тена киттӣйатӣти йасо, тхутигхосо. йассати тена пуречара̄нучарабха̄вена парива̄рӣйатӣти йасо, парива̄роти а̄ха ‘‘киттийасопи парива̄райасопӣ’’ти. париха̄йатӣти пуббе йо ча йа̄ватаке лаббхати, тато парито ха̄йати париккхайам̣ гаччхати.

чхаапа̄йамукха̄диван̣н̣ана̄

247. пӯве бха̄джане паккхипитва̄ таджджам̣ удакам̣ датва̄ маддитва̄ ката̄ пӯвасура̄. евам̣ сесасура̄пи. кин̣н̣а̄ти пана тасса̄ сура̄йа бӣджам̣ вуччати, йе ‘‘сура̄модака̄’’ типи вуччанти, те паккхипитва̄ ката̄ кин̣н̣апаккхитта̄. харӣтакӣса̄сапа̄дина̄на̄самбха̄рехи сам̣йоджита̄ самбха̄расам̣йутта̄. мадхуката̄лана̄л̣икера̄дипуппхарасо чирапа̄рива̄сико пуппха̄саво. панаса̄дипхаларасо пхала̄саво. муддика̄расо мадхва̄саво. уччхурасо гул̣а̄саво. харӣтака̄малакакат̣укабхан̣д̣а̄дина̄на̄самбха̄ра̄нам̣ расо чирапа̄рива̄сико самбха̄расам̣йутто. там̣ саббампӣти там̣ саббам̣ дасавидхампи. мадакаран̣авасена маджджам̣ пивантам̣ мадайатӣти катва̄. сура̄мерайамадждже пама̄дат̣т̣ха̄нам̣ сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄нам̣. ану ану йоготи пунаппунам̣ там̣саман̇гита̄. тена̄ха ‘‘пунаппунам̣ каран̣а’’нти, апара̄парам̣ паваттананти аттхо. уппанна̄ чева бхога̄ париха̄йанти па̄набйасанена бйасанакаран̣ато. ануппанна̄ ча нуппаджджанти паматтасса каммантесу н̃а̄йакаран̣а̄бха̄вато. бхога̄нанти бхун̃джитаббат̣т̣хена ‘‘бхога̄’’ти ладдхана̄ма̄нам̣ ка̄магун̣а̄нам̣. апа̄йамукха-саддасса аттхо хет̣т̣ха̄ вутто ева. авела̄йа̄ти айуттавела̄йа. йада̄ вичарато аттхараккха̄дайо на хонти. висикха̄су чарийа̄ти раччха̄су вичаран̣ам̣.

самаджджа̄ вуччати махо, йаттха начча̄нипи пайоджӣйанти, тесам̣ дассана̄диаттхам̣ таттха абхиративасена чаран̣ам̣ упагаманам̣ самаджджа̄бхичаран̣ам̣. начча̄дидассанавасена̄ти начча̄дӣнам̣ дассана̄дивасена̄ти а̄дисаддалопо дат̣т̣хаббо, дассанена ва̄ саванампи гахитам̣ вирӯпекасесанайена. а̄лочанасабха̄вата̄йа ва̄ пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ саванакирийа̄йапи дассанасан̇кхепасамбхавато ‘‘дассанавасена’’ иччева вуттам̣. идха читта̄ласийата̄ ака̄ран̣анти ‘‘ка̄йа̄ласийата̄’’ти вуттам̣. йуттаппайуттата̄ти таппасутата̄ атирекатарата̄йа.

сура̄мерайасса чхаа̄дӣнава̄диван̣н̣ана̄

248. сайам̣ дат̣т̣хаббанти сандит̣т̣хам̣. сандит̣т̣хамева сандит̣т̣хикам̣, дханаджа̄нисадда̄пеккха̄йа пана иттхилин̇гавасена ниддесо, дит̣т̣хадхаммика̄ти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘идхалокабха̄винӣ’’ти. самам̣, самма̄ пасситабба̄ти ва̄ сандит̣т̣хика̄, па̄насамака̄лабха̄винӣти аттхо. калахаппавад̣д̣ханӣ миттасса калахе ана̄дӣнавадассибха̄вато. кхеттам̣ уппаттит̣т̣ха̄набха̄вато. а̄йатананти ва̄ ка̄ран̣ам̣, а̄каро ва̄ти аттхо. паралоке акиттим̣ па̄пун̣анти акиттисам̣ваттанийасса каммасса пасаванато. копӣнам̣ ва̄ па̄кат̣абха̄вена акаттаббарахассакаммам̣. сура̄мадаматта̄ ча пуббе аттана̄ катам̣ та̄дисам̣ каммам̣ аматтака̄ле чха̄дента̄ вичаритва̄ маттака̄ле паччаттхика̄нампи виваранти па̄кат̣ам̣ каронти, тена тесам̣ са̄ сура̄ тасса копӣнасса нидам̣санато ‘‘копӣнанидам̣санӣ’’ти вуччатӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. каммассаката̄пан̃н̃анти нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. ‘‘йам̣ кин̃чи локийам̣ пан̃н̃ам̣ дуббалам̣ каротийева̄’’ти хи сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. татха̄ хи бйатирекамукхена таматтхам̣ патит̣т̣хапетум̣ ‘‘маггапан̃н̃ам̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘антомукхамева на пависатӣ’’ти имина̄ сура̄йа маггапан̃н̃а̄дуббалакаран̣асса дурасамусса̄ритабха̄вама̄ха. нану чевам̣ сура̄йа тасса̄ пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е са̄маттхийавигха̄то ачодито хоти арийа̄нам̣ ануппайогассева чодитатта̄ти? найидам̣ евам̣ упайогопи на̄ма сада̄ тесам̣ наттхи, куто киччакаран̣анти имасса аттхасса вуттатта̄. атха пана ат̣т̣ха̄напарикаппавасенасса̄ када̄чи сийа̄ упайого, татха̄пи со тасса̄ дуббалийам̣ ӣсакампи ка̄тум̣ на̄ламева саммадева пат̣ипаккхадӯрӣбха̄вена суппатит̣т̣хитабха̄вато. тена̄ха ‘‘маггапан̃н̃ам̣ пана дуббалам̣ ка̄тум̣ на саккотӣ’’ти. маггасӣсена четтха арийа̄нам̣ саббасса̄пи локийалокуттара̄йа пан̃н̃а̄йа дуббалабха̄ва̄па̄да̄не асаматтхата̄ дассита̄ти дат̣т̣хаббам̣. паджджати етена пхаланти падам̣, ка̄ран̣ам̣.

249. атта̄писса ака̄лача̄рисса агутто сарасато араккхито упаккаматопи париваджджанӣйа̄нам̣ апариваджджанато. тена̄ха ‘‘авела̄йа чаранто хӣ’’тиа̄ди. кан̣т̣ака̄дӣнипӣти пи-саддена соббха̄дике сан̇ган̣ха̄ти. веринопӣти пи-саддена чора̄дика̄ сан̇гайханти. путтада̄ра̄ти еттха путтаггахан̣ена путтӣпи гахита̄ти а̄ха ‘‘путтадхӣтаро’’ти. бахи паттхананти ка̄мапаттхана̄васена антогехасситато нибаддхаваттхуто бахиддха̄ паттханам̣ катва̄. ан̃н̃ехи катапа̄пакаммесӯти парехи ката̄су па̄пакирийа̄су. сан̇китаббо хоти ака̄ле таттха таттха чаран̣ато. рухати йасмим̣ падесе чорика̄ паватта̄, таттха парехи дит̣т̣хатта̄. ваттум̣ на сакка̄ти ‘‘еттакам̣ дуккхам̣, еттакам̣ доманасса’’нти париччхиндитва̄ ваттум̣ на сакка̄. там̣ саббампи вика̄лача̄римхи пуггале а̄харитаббам̣ тасса упари паккхипитаббам̣ хоти. катхам̣? ан̃н̃асмим̣ пуггале татха̄рӯпе а̄сан̇китаббе асати. итӣти евам̣. соти вика̄лача̄рӣ. пураккхато пурато аттано упари а̄сан̇канте катва̄ чарати.

250. нат̣ана̄т̣ака̄диначчанти нат̣ехи на̄т̣акехи наччитаббана̄т̣ака̄диначчавидхи. а̄ди-саддена авасит̣т̣хам̣ саббам̣ сан̇ган̣ха̄ти. ‘‘таттха гантаббам̣ хотӣ’’ти ватва̄ таттхасса гаманена йатха̄ ануппанна̄нам̣ бхога̄нам̣ ануппа̄до, уппанна̄нан̃ча вина̄со хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘тасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. гӣтанти сарагатам̣, пакаран̣агатам̣, та̄л̣агатам̣, ападха̄нагатанти гандхаббасаттхавихитам̣ ан̃н̃ампи саббам̣ гӣтам̣ ведитаббам̣. ва̄дитанти вӣн̣а̄вен̣умудин̇га̄дива̄данам̣. аккха̄нанти бха̄ратайуддхасӣта̄харан̣а̄диаккха̄нам̣. па̄н̣иссаранти кам̣сата̄л̣ам̣, ‘‘па̄н̣ита̄л̣а’’нтипи ваданти. кумбхатхӯнанти чатурассаамбан̣аката̄л̣ам̣. ‘‘кут̣абхерисаддо’’ти кечи. ‘‘есева найо’’ти имина̄ ‘‘касмим̣ т̣ха̄не’’тиа̄дина̄ начче вуттаматтхам̣ гӣта̄дӣсу атидисати.

251. джайанти джӯтам̣ джинанто. веранти джитена кӣл̣акапурисена джайанимиттам̣ аттано упари верам̣ виродхам̣ пасавати уппа̄дети. тан̃хисса верапасаванам̣ дассетум̣ ‘‘джитам̣ майа̄’’тиа̄ди вуттам̣. джиноти джӯтапара̄джайа̄панна̄йа дханаджа̄нийа̄ джино. тена̄ха ‘‘ан̃н̃ена джито сама̄но’’тиа̄ди. виттам̣ анусочатӣти там̣ джинам̣ виттам̣ уддисса ануттхунати. виниччхайат̣т̣ха̄нети йасмим̣ кисмин̃чи ат̣т̣авиниччхайат̣т̣ха̄не. саккхипут̣т̣хасса̄ти саккхибха̄вена пут̣т̣хасса. аккхасон̣д̣оти аккхадхутто. джӯтакароти джӯтапама̄дат̣т̣ха̄на̄нуйутто. твампи на̄ма кулапуттоти кулапутто на̄ма твам̣, на майам̣ тайи колапуттийам̣ ида̄ни пасса̄ма̄ти адхиппа̄йо. чхиннабхиннакоти чхиннабхиннахироттаппо, ахирико аноттаппӣти аттхо. тасса ка̄ран̣а̄ти тасса аттха̄йа.

аниччхитоти на иччхито. поситабба̄ бхависсати джӯтапара̄джайена саббака̄лам̣ риттатуччхабха̄вато.

па̄памиттата̄йа чхаа̄дӣнава̄диван̣н̣ана̄

252. аккхадхутта̄ти аккхесу дхутта̄, аккханимиттам̣ аттхавина̄сака̄. иттхисон̣д̣а̄ти иттхӣсу сон̣д̣а̄, иттхисамбхоганимиттам̣ а̄таппанака̄. татха̄ бхаттасон̣д̣а̄дайо ведитабба̄. пипа̄са̄ти упарӯпари сура̄пипа̄са̄. тена̄ха ‘‘па̄насон̣д̣а̄’’ти. некатика̄дайо хет̣т̣ха̄ вутта̄ ева. меттиуппаттит̣т̣ха̄ната̄йа митта̄ хонти. тасма̄ти па̄памиттата̄йа.

253. каммантанти каммам̣, йатха̄ суттам̣йева суттанто, евам̣ каммам̣йева камманто, там̣ ка̄тум̣ гаччха̄ма̄ти вутто. каммам̣ ва̄ анто нит̣т̣ха̄нам̣ гаччхати еттха̄ти камманто, каммакаран̣ат̣т̣ха̄нам̣, там̣ гаччха̄ма̄ти вутто.

паннасакха̄ти сурам̣ па̄тум̣ панне пат̣ипаджджанте ева сакха̄ти паннасакха̄. тена̄ха ‘‘айамеваттхо’’ти. ‘‘саммийасаммийо’’ти вачанаметтха аттхӣти саммийасаммийо. тена̄ха ‘‘саммасамма̄ти ваданто’’ти. саха̄йо хотӣти саха̄йо вийа хоти. ота̄рамева гавесатӣти рандхамева парийесати анаттхамасса ка̄тука̄мо. вераппасавоти парехи аттани верасса пасаванам̣ анупаваттанам̣. тена̄ха ‘‘верабахулата̄’’ти. паресам̣ карийама̄но анаттхо еттха аттхӣти анаттхо, таббха̄во анаттхата̄ти а̄ха ‘‘анаттхака̄рита̄’’ти. йо хи паресам̣ анаттхам̣ кароти, со аттхато аттано анаттхака̄ро на̄ма, тасма̄ анаттхата̄ти убхайа̄наттхака̄рита̄. арийо вуччати сатто, куччхито арийо кадарийо. йасса дхаммасса васена со ‘‘кадарийо’’ти вуччати, со дхаммо кадарийата̄, маччхарийам̣. там̣ пана дуббисаджджанӣйабха̄ве т̣хитам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘сут̣т̣ху кадарийата̄ тхаддхамаччхарийабха̄’’воти. авипан̣н̣асабха̄вато ут̣т̣ха̄тум̣ асакконто ча ин̣ам̣ ган̣ханто сам̣сӣдантова ин̣ам̣ вига̄хати на̄ма. сӯрийе ануггате ева камманте ана̄рабханто раттим̣ анут̣т̣ха̄насӣло.

аттха̄ти дхана̄ни. атиккамантӣти апагаччханти. атха ва̄ аттха̄ти кичча̄ни. атиккамантӣти атиккантака̄ла̄ни хонти, тесам̣ атиккамопи аттхато дхана̄намева атиккамо. имина̄ катха̄маггена̄ти имина̄ ‘‘йато кхо гахапатипутта̄’’тиа̄ди (дӣ. ни. 3.244) найаппаваттена катха̄сан̇кха̄тена хита̄дхигамӯпа̄йена. еттакам̣ камманти чатта̄ро каммакилеса̄, чатта̄ри агатигамана̄ни, чха бхога̄нам̣ апа̄йамукха̄нӣти евам̣ вуттам̣ чуддасавидхам̣ па̄пакаммам̣.

миттапатирӯпакаван̣н̣ана̄

254. анаттхоти ‘‘бхогаджа̄ни, а̄йасакйам̣, парисамаджджхе ман̇кубха̄во, саммӯл̣хамаран̣а’’нти евам̣ а̄дико дит̣т̣хадхаммико ‘‘дуггатипарикилесо, сугатийан̃ча аппа̄йуката̄, бахва̄ба̄дхата̄, атидалиддата̄, аппаннапа̄ната̄’’ти евам̣ а̄дико ча анаттхо уппаджджати. йа̄ни ка̄ничи бхайа̄нӣти атта̄нува̄дабхайапара̄нува̄дабхайадан̣д̣абхайа̄дӣни локе лаббхама̄на̄ни йа̄ни ка̄ничи бхайа̄ни. упаддава̄ти антара̄йа̄. упасагга̄ти сарӣрена сам̣сат̣т̣ха̄ни вийа упарӯпари уппаджджанака̄ни бйасана̄ни. ан̃н̃адаттхӯти екантена̄ти етасмим̣ аттхе нипа̄то ‘‘ан̃н̃адаттхудасо’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.42) вийа̄ти вуттам̣ ‘‘екам̣сена̄’’ти. йам̣ кин̃чи гахан̣айогйам̣ харатийева ган̣ха̄тийева. ва̄ча̄ ева парама̄ етасса камманти вачӣпарамо. тена̄ха ‘‘вачанаматтенева̄’’тиа̄ди. ануппийанти такканам̣, йам̣ ва̄ ‘‘ручӣ’’ти вуччати йехи сура̄па̄на̄дӣхи бхога̄ апенти вигаччханти, тесу тесам̣ апа̄йесу бйасанахетӯсу саха̄йо хоти.

255. ха̄ракойева хоти, на да̄йако, тамасса екам̣сато ха̄ракабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘саха̄йасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. йам̣ кин̃чи аппаканти пуппхапхала̄ди йам̣ кин̃чи париттам̣ ваттхум̣ датва̄, бахум̣ паттхети бахум̣ махаггхам̣ ваттхайуга̄дим̣ пачча̄сӣсати. да̄со вийа хутва̄ миттасса там̣ там̣ киччам̣ каронто катхам̣ амитто на̄ма джа̄тоти а̄ха ‘‘айа’’нтиа̄ди. йасса киччам̣ кароти анаттхапариха̄раттхам̣, аттано миттабха̄вадассанаттхан̃ча, там̣ севати. аттхака̄ран̣а̄ти вад̣д̣хинимиттам̣, айаметесам̣ бхедо.

256. парети парадивасе. на а̄гато сӣти а̄гато на̄хоси. кхӣн̣анти та̄дисасса, асукасса ча диннатта̄. сассасан̇гахети сассато ка̄таббадхан̃н̃асан̇гахе кате.

257. ‘‘да̄на̄дӣсу йам̣ кин̃чи карома̄’’ти вутте ‘‘са̄дху самма карома̄’’ти ануджа̄на̄тӣти имаматтхам̣ ‘‘калйа̄н̣епи есева найо’’ти атидисати. нану евам̣ ануджа̄нанто айам̣ митто ева, на амитто миттапатирӯпакоти? ануппийабха̄н̣ӣдассанаматтаметам̣. саха̄йена ва̄ десака̄лам̣, тасмим̣ ва̄ кате уппаджджанакавиродха̄дим̣ асаллаккхетва̄ ‘‘карома̄’’ти вутте йо там̣ джа̄нанто ева ‘‘са̄дху самма карома̄’’ти ануппийам̣ бхан̣ати, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘калйа̄н̣ам̣ писса ануджа̄на̄тӣ’’ти. тена вуттам̣ ‘‘калйа̄н̣епи есева найо’’ти.

259. миттапатирӯпака̄ ете митта̄ти евам̣ джа̄нитва̄.

сухадамиттаван̣н̣ана̄

260. сундарахадайа̄ти пемасса аттхивасена бхаддачитта̄.

261. паматтам̣ раккхатӣти еттха пама̄давасена кин̃чи айутте кате та̄дисе ка̄ле раккхан̣ам̣ ‘‘бхӣтасса саран̣ам̣ хотӣ’’ти имина̄ва там̣ гахитанти тато ан̃н̃амева паматтасса раккхан̣авидхим̣ дассетум̣ ‘‘маджджам̣ пивитва̄’’тиа̄ди вуттам̣. гехе а̄раккхам̣ асам̣вихитасса бахигаманампи пама̄дапаккхикамева̄ти ‘‘саха̄йо бахигато ва̄ хотӣ’’ти вуттам̣. бхайам̣ харантоти бхайам̣ пат̣иба̄ханто. бхогахетута̄йа пхалӯпача̄рена дханам̣ ‘‘бхога’’нти вадати. киччакаран̣ӣйети кхуддаке, маханте ча ка̄таббе уппанне.

262. нигӯхитум̣ йуттакатханти нигӯхитум̣ чха̄детум̣ йуттакатхам̣, нигӯхитум̣ ва̄ йутта̄ катха̄ етасса̄ти нигӯхитум̣ йуттакатхам̣, аттано каммам̣. раккхатӣти ана̄викаронто чха̄дети. джӣвитампӣти пи-саддена киман̇гам̣ пана ан̃н̃ам̣ париггахитаваттхунти дассети.

263. пассантесу пассантесӯти а̄мед̣итавачанена нива̄рийама̄насса па̄пасса пунаппунам̣ каран̣ам̣ дӣпети. пунаппунам̣ каронто хи па̄пато висесена нива̄ретаббо хоти. саран̣есӯти саран̣есу ваттассу абхинна̄ни катва̄ пат̣ипаджджа, саран̣есу ва̄ упа̄сакабха̄вена ваттассу. нипун̣анти сан̣хам̣. ка̄ран̣анти каммассаката̄дибхедайуттам̣. идам̣ камманти имам̣ да̄на̄дибхедам̣ кусалакаммам̣. ‘‘камма’’нти са̄дха̄ран̣ато вуттасса̄пи тасса ‘‘сагге ниббаттантӣ’’ти падантарасаннидха̄нена саддха̄хироттаппа̄лобха̄дигун̣адхаммасаман̇гита̄ вийа кусалабха̄во джотито хоти. саддха̄дайо хи дхамма̄ саггага̄мимагго. йатха̄ха –

‘‘саддха̄ хирийам̣ кусалан̃ча да̄нам̣,

дхамма̄ ете саппуриса̄нуйа̄та̄;

етан̃хи маггам̣ дивийам̣ ваданти,

етена хи гаччхати девалока’’нти. (а. ни. 8.32);

264. бхаванам̣ сампаттивад̣д̣ханам̣ бхавоти аттхо, таппат̣иккхепена абхавоти а̄ха ‘‘абхавена авуд̣д̣хийа̄’’ти. па̄риджун̃н̃анти джа̄ни. анаттамано хотӣти аттамано на хоти анукампакабха̄вато. ан̃н̃адаттху там̣ абхавам̣ аттани а̄патитам̣ вийа ман̃н̃ати. ида̄ни там̣ бхавам̣ сарӯпато дассетум̣ ‘‘татха̄рӯпа’’нтиа̄ди вуттам̣. вирӯпоти бӣбхаччхо. на па̄са̄дикоти тассева вевачанам̣. суджа̄тоти сундараджа̄тико джа̄тисампанно.

265. джаланти джаланто. аггӣва̄ти аггиккхандхо вийа. бха̄сатӣти вирочати. йасма̄сса бхагавата̄ сависесам̣ вирочанам̣ локе па̄кат̣абха̄ван̃ча дассетум̣ ‘‘джалам̣ аггӣва бха̄сатӣ’’ти вуттам̣, тасма̄ йада̄ агги сависесам̣ вирочати, йаттха ча т̣хито дӯре т̣хита̄нампи пан̃н̃а̄йати, там̣ дассана̄дивасена таматтхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘ратти’’нтиа̄ди вуттам̣.

‘‘бхамарассева ирӣйато’’ти етеневасса бхогасам̣харан̣ам̣ дхаммикам̣ н̃а̄йопетанти дассенто ‘‘атта̄нампӣ’’тиа̄дима̄ха. ра̄сим̣ каронтасса̄ти йатха̄сса дханадхан̃н̃а̄дибхогаджа̄там̣ сампин̣д̣итам̣ ра̄сибхӯтам̣ хутва̄ тит̣т̣хати, евам̣ ирӣйато а̄йӯхантасса ча. чаккаппама̄н̣анти ратхачаккаппама̄н̣ам̣. ничайанти вуд̣д̣хим̣ паривуд̣д̣хим̣. ‘‘бхога̄ санничайам̣ йантӣ’’ти кечи пат̣ханти.

сама̄хатва̄ти сам̣харитва̄. алам̣-саддо ‘‘аламева саббасан̇кха̄ресу ниббиндитум̣, алам̣ вираджджиту’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.272; сам̣. ни. 2.124, 129, 134, 143) йуттанти имаматтхам̣ джотети, ‘‘аламарийан̃а̄н̣адассанависеса’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.328) парийаттанти. йо вет̣хитаттотиа̄дӣсу (су. ни. 217) вийа атта-саддо сабха̄вапарийа̄йоти там̣ саббам̣ дассенто ‘‘йуттасабха̄во’’тиа̄дима̄ха. сан̣т̣хапетунти самма̄ т̣хапетум̣, саммадева паваттетунти аттхо.

евам̣ вибхаджантоти евам̣ вуттанайена аттано дханам̣ чатудха̄ вибхаджанто вибхаджанахету митта̄ни гантхати сол̣аса калйа̄н̣амитта̄ни метта̄йа аджӣра̄панена пабандхати. тена̄ха ‘‘абхеджджама̄на̄ни т̣хапетӣ’’ти. катхам̣ пана вуттанайена чатудха̄ бхога̄нам̣ вибхаджанена митта̄ни гантхатӣти а̄ха ‘‘йасса хӣ’’тиа̄ди. тена̄ха бхагава̄ ‘‘дадам̣ митта̄ни гантхатӣ’’ти (сам̣. ни. 1.246). бхун̃джеййа̄ти упабхун̃джеййа, упайун̃джеййа ча̄ти аттхо. саман̣абра̄хман̣акапан̣аддхика̄дӣнам̣ да̄навасена чева адхиваттхадевата̄дӣнам̣ петабаливасена, нха̄пита̄дӣнам̣ ветанавасена ча винийогопи упайого ева. татха̄ хи ваккхати ‘‘имесу пана̄’’тиа̄ди а̄йо на̄ма хет̣т̣химантена вайато чатуггун̣о иччхитаббо, ан̃н̃атха̄ вайо авиччхедавасена на санта̄неййа, нидхеййа, бха̄джеййа ча асамбхатети вуттам̣ ‘‘двӣхи каммам̣ пайоджайе’’ти. нидхетва̄ти нидахитва̄, бхӯмигатам̣ катва̄ти аттхо. ра̄джа̄дивасена̄ти а̄ди-саддена аггиудакачорадуббхиккха̄дике сан̇ган̣ха̄ти. нха̄пита̄дӣнанти а̄ди-саддена кула̄лараджака̄дӣнам̣ сан̇гахо.

чхаддиса̄пат̣иччха̄данакан̣д̣аван̣н̣ана̄

266. чатӯхи ка̄ран̣ехӣти на чхандагамана̄дӣхи чатӯхи ка̄ран̣ехи. акусалам̣ паха̄йа̄ти ‘‘чатта̄ро каммакилеса̄’’ти вуттам̣ акусалан̃чева агатигамана̄кусалан̃ча паджахитва̄. чхахи ка̄ран̣ехӣти сура̄па̄на̄дӣсу а̄дӣнавадассанасан̇кха̄техи чхахи ка̄ран̣ехи. сура̄па̄на̄нуйога̄дибхедам̣ чхаббидхам̣ бхога̄нам̣ апа̄йамукхам̣ вина̄самукхам̣ ваджджетва̄. сол̣аса митта̄нӣти упака̄ра̄дивасена чатта̄ро, паматтараккхан̣а̄дикиччависесавасена паччекам̣ чатта̄ро чатта̄ро катва̄ сол̣асавидхе калйа̄н̣амитте севанто бхаджанто. саттхава̄н̣иджджа̄димиччха̄джӣвам̣ паха̄йа н̃а̄йенева ваттанато дхаммикена а̄джӣвена джӣвати. намасситабба̄ти упака̄равасена, гун̣авасена ча намасситабба̄ саббада̄ натена хутва̄ ваттитабба̄. диса̄-саддасса аттхо хет̣т̣ха̄ вутто ева. а̄гаманабхайанти таттха самма̄ аппат̣ипаттийа̄, миччха̄пат̣ипаттийа̄ ча уппаджджанакаанаттхо. со хи бха̄йанти етасма̄ти ‘‘бхайа’’нти вуччати. йена ка̄ран̣ена ма̄та̄питуа̄дайо пураттхима̄дибха̄вена ападит̣т̣ха̄, там̣ дассетум̣ ‘‘пуббупака̄рита̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣, тена аттхасариккхата̄йа несам̣ пураттхима̄дибха̄воти дассети. татха̄ хи ма̄та̄питаро путта̄нам̣ пураттхимабха̄вена та̄ва упака̄рибха̄вена диссанато, ападиссанато ча пураттхима̄ диса̄. а̄чарийа̄ антева̄сикасса даккхин̣абха̄вена, хита̄хитам̣ патикусалабха̄вена даккхин̣а̄рахата̄йа ча вуттанайена даккхин̣а̄ диса̄. имина̄ найена ‘‘паччхима̄ диса̄’’тиа̄дӣсу йатха̄рахам̣ аттхо ведитаббо. гхара̄ва̄сасса дуккхабахулата̄йа те те ча киччависеса̄ йатха̄уппатитадуккханиттхаран̣аттха̄ти вуттам̣ ‘‘те те дуккхависесе уттаратӣ’’ти. йасма̄ да̄сакаммакара̄ са̄микасса па̄да̄нам̣ пайирупа̄санавасена чева тадануччхавикакиччаса̄дханавасена ча йебхуййена сантика̄вачара̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘па̄дамӯле патит̣т̣ха̄навасена̄’’ти. гун̣ехӣти упарибха̄ва̄вахехи гун̣ехи. упари т̣хитабха̄вена̄ти саггамагге моккхамагге ча патит̣т̣хитабха̄вена.

267. бхатоти посито, там̣ пана бхаран̣ам̣ джа̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа сукхапаччайӯпахаран̣ена дуккхапаччайа̄пахаран̣ена ча техи паваттитанти дассетум̣ ‘‘тхан̃н̃ам̣ па̄йетва̄’’тиа̄ди вуттам̣. джаггитоти пат̣иджаггито. тети ма̄та̄питаро.

ма̄та̄питӯнам̣ сантакам̣ кхетта̄дим̣ авина̄сетва̄ раккхитам̣ тесам̣ парампара̄йа т̣хитийа̄ ка̄ран̣ам̣ хотӣти ‘‘там̣ раккханто кулавам̣сам̣ сан̣т̣хапети на̄ма̄’’ти вуттам̣. адхаммикавам̣сатоти ‘‘кулаппадеса̄дина̄ аттана̄ садисам̣ екам̣ пурисам̣ гхат̣етва̄ ва̄ гӣва̄йам̣ ва̄ хаттхе ва̄ бандхаман̣ийам̣ ва̄ ха̄ретабба’’нти евам̣ а̄дина̄ паваттаадхаммикапавен̣ито. ха̄ретва̄ти апанетва̄ там̣ га̄хам̣ виссаджджа̄петва̄. ма̄та̄питаро тато га̄хато вивечаненева хи а̄йатим̣ тесам̣ парампара̄ха̄рика̄ сийа̄. дхаммикавам̣сети хим̣са̄дивиратийа̄ дхаммике вам̣се дхаммика̄йа павен̣ийам̣. т̣хапентоти патит̣т̣хапенто. сала̄кабхатта̄дӣни анупаччхиндитва̄ти сала̄кабхаттада̄на̄дӣни авиччхиндитва̄.

да̄йаджджам̣ пат̣ипаджджа̄мӣти еттха йасма̄ да̄йапат̣ила̄бхасса йогйабха̄вена ваттама̄нойева да̄йаджджам̣ пат̣ипаджджати на̄ма, на итаро, тасма̄ таматтхам̣ дассетум̣ ‘‘ма̄та̄питаро’’тиа̄ди вуттам̣. да̄ракети путте. виниччхайам̣ патва̄ти ‘‘путтасса чаджависсаджджана’’нти евам̣ а̄гатам̣ виниччхайам̣ а̄гамма. да̄йаджджам̣ пат̣ипаджджа̄мӣти вуттанти ‘‘да̄йаджджам̣ пат̣ипаджджа̄мӣ’’ ти идам̣ чатуттхам̣ ваттанат̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣. тесанти ма̄та̄питӯнам̣. татийадивасато пат̣т̣ха̄йа̄ти матадивасато татийадивасато пат̣т̣ха̄йа.

па̄пато нива̄ран̣ам̣ на̄ма ана̄гатависайам̣. сампаттаваттхутопи хи нива̄ран̣ам̣ вӣтиккаме ана̄гате ева сийа̄, на ваттама̄не. ниббаттита̄ пана па̄пакирийа̄ гарахан̣аматтапат̣ика̄ра̄ти а̄ха ‘‘катампи гарахантӣ’’ти. нивесентӣти патит̣т̣хапенти. вуттаппака̄ра̄ ма̄та̄питаро анаваджджамева сиппам̣ сиккха̄пентӣти вуттам̣ ‘‘мудда̄ган̣ана̄дисиппа’’нти. рӯпа̄дӣхӣти а̄ди-саддена бхогапарива̄ра̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. анурӯпена̄ти ануччхавикена.

ниччабхӯто самайо абхин̣хакаран̣ака̄ло. абхин̣хаттхо хи айам̣ ничча-саддо ‘‘ниччапахам̣сито ниччапахат̣т̣хо’’тиа̄дӣсу вийа. йуттапаттака̄ло ева самайо ка̄ласамайо. ‘‘ут̣т̣ха̄йа самут̣т̣ха̄йа̄’’ти имина̄сса ниччамева да̄не тесам̣ йуттапайуттатам̣ дассети. сикха̄т̣хапанам̣ да̄ракака̄ле. а̄ва̄хавива̄хам̣ путтадхӣтӯнам̣ йоббанаппаттака̄ле.

там̣ бхайам̣ йатха̄ на̄гаччхати, евам̣ пихита̄ хоти ‘‘пураттхима̄ диса̄’’ти вибхаттим̣ парин̣а̄метва̄ йоджана̄. йатха̄ пана там̣ бхайам̣ а̄гаччхеййа, йатха̄ ча на̄гаччхеййа, тадубхайам̣ дассетум̣ ‘‘саче хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. виппат̣ипанна̄ти ‘‘бхато не бхарисса̄мӣ’’тиа̄дина̄ уттасамма̄пат̣ипаттийа̄ ака̄ран̣ена чева таппат̣ипаккхамиччха̄пат̣ипаттийа̄ акаран̣ена ча виппат̣ипанна̄ путта̄ ассу. етам̣ бхайанти етам̣ ‘‘ма̄та̄питӯнам̣ аппатирӯпа̄ти вин̃н̃ӯнам̣ гарахитаббата̄бхайам̣, парава̄дабхайа’’нти евама̄ди а̄гаччхеййа путтесу. путта̄нам̣ на̄нурӯпа̄ти еттха ‘‘путта̄на’’нти падам̣ етам̣ бхайам̣ путта̄нам̣ а̄гаччхеййа̄ти евам̣ идха̄пи а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. та̄диса̄нан̃хи ма̄та̄питӯнам̣ путта̄нам̣ ова̄да̄нуса̄санийо да̄тум̣ саматтхака̄лато пат̣т̣ха̄йа та̄ тесам̣ да̄табба̄ ева̄ти катва̄ татха̄ вуттам̣. путта̄нан̃хи васена̄йам̣ десана̄ ана̄гата̄ самма̄пат̣ипаннесу убхосу аттано, ма̄та̄питӯнан̃ча васена уппаджджанаката̄йа саббам̣ бхайам̣ на хоти самма̄пат̣ипаннатта̄. евам̣ пат̣ипаннатта̄ ева пат̣иччханна̄ хоти таттха ка̄таббапат̣исантха̄расса саммадева кататта̄. кхема̄ти анупаддава̄. йатха̄вуттасамма̄пат̣ипаттийа̄ акаран̣ена хи уппаджджанакаупаддава̄ каран̣ена на хонтӣти.

‘‘на кхо те’’тиа̄дина̄ вутто сан̇гӣтиана̄рул̣хо бхагавата̄ тада̄ тасса вутто парампара̄гато аттхо ведитаббо. тена̄ха ‘‘бхагава̄ син̇га̄лакам̣ етадавоча̄’’ти. айан̃хӣти еттха хи-саддо авадха̄ран̣е. татха̄ хи ‘‘но ан̃н̃а̄’’ти ан̃н̃адисам̣ ниваттети.

268. а̄чарийам̣ дӯратова дисва̄ ут̣т̣ха̄навачаненева тасса паччуггамана̄диса̄мӣчикирийа̄ авуттасиддха̄ти там̣ дассенто ‘‘паччуггаманам̣ катва̄’’тиа̄дима̄ха. упат̣т̣ха̄нена̄ти пайирупа̄санена. тиккхаттум̣упат̣т̣ха̄нагаманена̄ти па̄то, маджджханхике, са̄йанти тӣсу ка̄лесу упат̣т̣ха̄наттхам̣ упагаманена. сиппуггахан̣аттхам̣ пана упагаманам̣ упат̣т̣ха̄нантогадхам̣ пайоджанавасена гаманабха̄ватоти а̄ха ‘‘сиппуггахан̣а…пе… хотӣ’’ти. сотум̣ иччха̄ суссӯса̄, са̄ пана а̄чарийе сиккхитаббасиккхе ча а̄дарага̄равапуббика̄ иччхитабба̄ ‘‘аддха̄ имина̄ сиппена сиккхитена еварӯпам̣гун̣ам̣ пат̣илабхисса̄мӣ’’ти. татха̄бхӯтан̃ча там̣ саванам̣ саддха̄пуббан̇гамам̣ хотӣти а̄ха ‘‘саддахитва̄ саванена̄’’ти. вуттамеваттхам̣ бйатирекавасена дассетум̣ ‘‘асаддахитва̄…пе… на̄дхигаччхатӣ’’ти вуттам̣. тасма̄ тассаттхо вуттапат̣ипаккханайена ведитаббо. йам̣ сандха̄йа ‘‘авасесакхуддакапа̄ричарийа̄йа̄’’ти вуттам̣, там̣ вибхаджанам̣ анавасесато дассетум̣ ‘‘антева̄сикена хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. паччупат̣т̣ха̄на̄дӣнӣти а̄ди-саддена а̄санапан̃н̃а̄панам̣ бӣджананти евама̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. антева̄сикаваттанти антева̄сикена а̄чарийамхи самма̄ваттитаббаваттам̣. сиппапат̣иггахан̣ена̄ти сиппагантхасса саккаччам̣ уггахан̣ена. тасса хи сут̣т̣ху уггахан̣ена тадануса̄ренасса пайогопи саммадева уггахито хотӣти. тена̄ха ‘‘тхокам̣ гахетва̄’’тиа̄ди.

сувинӣтам̣ винентӣти идха а̄ча̄равинайо адхиппето. сиппасмим̣ пана сиккха̄панавинайо ‘‘суггахитам̣ га̄ха̄пентӣ’’ти имина̄ва сан̇гахитоти вуттам̣ ‘‘евам̣ те нисӣдитабба’’нтиа̄ди. а̄чарийа̄ хи на̄ма антева̄сике на дит̣т̣хадхаммике ева виненти, атха кхо сампара̄йикепӣти а̄ха ‘‘па̄памитта̄ ваджджетабба̄’’ти. сиппагантхасса угган̣ханам̣ на̄ма йа̄вадева пайогасампа̄данаттханти а̄ха ‘‘пайогам̣ дассетва̄ ган̣ха̄пентӣ’’ти. митта̄маччесӯти аттано митта̄маччесу. пат̣ийа̄дентӣти париггахетва̄ нам̣ маматтавасена пат̣ийа̄денти. ‘‘айам̣ амха̄кам̣ антева̄сико’’тиа̄дина̄ хи аттано париггахитадассанамукхена чева ‘‘бахуссуто’’тиа̄дина̄ тасса гун̣апаригган̣ханамукхе ча там̣ тесам̣ пат̣ийа̄денти. саббадиса̄су раккхам̣ каронти ча̄туддисабха̄васампа̄даненасса саббаттха сукхаджӣвибха̄васа̄дханато. тена̄ха ‘‘уггахитасиппо хӣ’’тиа̄ди. сатта̄нан̃хи дувидха̄ сарӣрараккха̄ аббхантарапариссайапат̣игха̄тена, ба̄хирапариссайапат̣игха̄тена ча. таттха аббхантарапариссайо кхуппипа̄са̄дибхедо, со ла̄бхасиддхийа̄ пат̣ихан̃н̃ати та̄йа таджджа̄париха̄расам̣видха̄нато. ба̄хирапариссайо чорааманусса̄дихетуко, со виджджа̄сиддхийа̄ пат̣ихан̃н̃ати та̄йа таджджа̄париха̄расам̣видха̄нато. тена вуттам̣ ‘‘йам̣ йам̣ диса’’нтиа̄ди.

пуббе ‘‘уггахитасиппо хӣ’’тиа̄дина̄ сиппасиккха̄паненева ла̄бхуппаттийа̄ диса̄су паритта̄н̣акаран̣ам̣ дасситам̣, ида̄ни ‘‘йам̣ ва̄ со’’тиа̄дина̄ тасса уггахитасиппасса ниппхаттивасена гун̣акиттанамукхена пагган̣ханенапи ла̄бхуппаттийа̄ти айаметесам̣ викаппа̄нам̣ бхедо. сесанти ‘‘пат̣иччханна̄ хотӣ’’тиа̄дикам̣ па̄л̣иа̄гатам̣, ‘‘еван̃ча пана ватва̄’’тиа̄дикам̣ ат̣т̣хакатха̄гатан̃ча. еттха̄ти етасмим̣ дутийадиса̄ва̄ре. пуриманайенева̄ти пуббе пат̣хамадиса̄ва̄ре вуттанайенева.

269. самма̄нана̄ на̄ма самбха̄вана̄, са̄ пана аттхачарийа̄лаккхан̣а̄ ча да̄налаккхан̣а̄ ча чатуттхапан̃чамат̣т̣ха̄нехева сан̇гахита̄ти пийавачаналаккхан̣ам̣ там̣ дассетум̣ ‘‘самбха̄витакатха̄катханена̄’’ти вуттам̣. вигатама̄нана̄ вима̄нана̄, на вима̄нана̄ авима̄нана̄, вима̄нана̄йа акаран̣ам̣. тена̄ха ‘‘йатха̄ да̄сакаммакара̄дайо’’тиа̄ди. са̄микена хи вима̄нита̄нам̣ иттхӣнам̣ саббо париджано вима̄нетийева. паричарантоти индрийа̄ни паричаранто. там̣ атичарати на̄ма там̣ аттано гихиним̣ атиман̃н̃итва̄ аган̣етва̄ ваттанато. иссарийавоссаггена̄ти еттха йа̄дисо иссарийавоссагго гихинийа̄ ануччхавико, там̣ дассенто ‘‘бхаттагехе виссат̣т̣хе’’ти а̄ха. гехе ева т̣хатва̄ вича̄ретаббампи хи касива̄н̣иджджа̄дикаммам̣ кулиттхийа̄ бха̄ро на хоти, са̄микассева бха̄ро, тато а̄гатаса̄патеййам̣ пана та̄йа сугуттам̣ катва̄ т̣хапетаббам̣ хоти. ‘‘саббам̣ иссарийам̣ виссат̣т̣хам̣ на̄ма хотӣ’’ти ета̄ ман̃н̃антӣти адхиппа̄йо. иттхийо на̄ма путтала̄бхена вийа махаггхавипула̄лан̇ка̄рала̄бхенапи на сантуссантева̄ти та̄сам̣ тосанам̣ алан̇ка̄рада̄нанти а̄ха ‘‘аттано вибхава̄нурӯпена̄’’ти.

кулиттхийа̄ сам̣вихитаббакамманта̄ на̄ма а̄ха̄расампа̄данавича̄раппака̄ра̄ти а̄ха ‘‘йа̄губхаттапачанака̄ла̄дӣнӣ’’тиа̄ди. самма̄нана̄дӣхи йатха̄рахам̣ пийавачанехи чева бходжанада̄на̄дӣхи ча пахен̣акапесана̄дӣхи ан̃н̃ато, таттхева ва̄ уппаннасса пан̣н̣а̄ка̄расса чхан̣адиваса̄дӣсу песетаббапийабхан̣д̣ехи ча сан̇гахитапариджана̄. гехаса̄минийа̄ антогехаджано ниччам̣ сан̇гахито ева̄ти вуттам̣ ‘‘идха париджано на̄ма…пе… н̃а̄тиджано’’ти. а̄бхатадхананти ба̄хирато антогехам̣ павеситадханам̣. гихинийа̄ на̄ма пат̣хамам̣ а̄ха̄расампа̄дане косаллам̣ иччхитаббам̣, таттха ча йуттапайуттата̄, тато са̄микасса иттхиджана̄йаттесу кичча̄киччесу, тато путта̄нам̣ париджанасса ка̄таббакиччесӯти а̄ха ‘‘йа̄губхаттасампа̄дана̄дӣсӯ’’тиа̄ди. ‘‘никкосаджджа̄’’ти ватва̄ тамева никкосаджджатам̣ бйатирекато, анвайато ча вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄’’тиа̄ди вуттам̣. идха̄ти имасмим̣ татийадиса̄ва̄ре. пуриманайенева̄ти пат̣хамадиса̄ва̄ре вуттанайенева. ити бхагава̄ ‘‘паччхима̄ диса̄ путтада̄ра̄’’ти уддиситва̄пи да̄равасенева паччхимам̣ дисам̣ виссаджджеси, на путтавасена. касма̄? путта̄ хи да̄ракака̄ле аттано ма̄ту анугган̣ханенева ануггахита̄ хонти анукампита̄, вин̃н̃утам̣ паттака̄ле пана йатха̄ тепи тада̄ ануггахетабба̄, сва̄йам̣ видхи ‘‘па̄па̄ нива̄рентӣ’’тиа̄дина̄ пат̣хамадиса̄ва̄ре дассито ева̄ти ким̣ пуна виссаджджанена̄ти. да̄на̄дисан̇гахаваттхӯсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева̄ти.

270. чатта̄рипи т̣ха̄на̄ни лан̇гхитва̄ пан̃чамамева т̣ха̄нам̣ виваритум̣ ‘‘ависам̣ва̄даната̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йасса йасса на̄мам̣ ган̣ха̄тӣти саха̄йо аттхикабха̄вена йасса йасса ваттхуно на̄мам̣ катхети. ависам̣ва̄детва̄ти еттха дувидхам̣ ависам̣ва̄данам̣ ва̄ча̄йа, пайогена ча̄ти там̣ дувидхампи дассетум̣ ‘‘идампӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘да̄нена̄’’ти ча идам̣ нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣ итарасан̇гахаваттхувасенапи ависам̣ва̄детва̄ сан̇ган̣ханасса лаббханато, иччхитаббато ча. апара̄ паччхима̄ паджа̄ апарападжа̄, апара̄парам̣ уппанна̄ ва̄ паджа̄ апарападжа̄. пат̣ипӯджана̄ на̄ма мама̄йана̄, сакка̄ракирийа̄ ча̄ти тадубхайам̣ дассетум̣ ‘‘кела̄йантӣ’’тиа̄ди вуттам̣. мама̄йантӣти маматтам̣ каронти.

271. йатха̄балам̣ каммантасам̣видха̄нена̄ти да̄сакаммакара̄нам̣ йатха̄балам̣ бала̄нурӯпам̣ тесам̣ тесам̣ камманта̄нам̣ сам̣видаханена вича̄ран̣ена, ка̄ра̄панена̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘дахарехӣ’’тиа̄ди. бхаттаветана̄нуппада̄нена̄ти тасса тасса да̄сакаммакарасса анурӯпам̣ бхаттасса, ветанасса ча пада̄нена. тенева̄ха ‘‘айам̣ кхуддакапутто’’тиа̄ди. бхесаджджа̄дӣнӣти а̄ди-саддена саппа̄йа̄ха̄равасанат̣т̣ха̄на̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. са̄табха̄во ева раса̄нам̣ аччхарийата̄ти а̄ха ‘‘аччхарийе мадхурарасе’’ти. тесанти да̄сакаммакара̄нам̣. воссаджджанена̄ти каммакаран̣ато виссаджджанена. велам̣ н̃атва̄ти ‘‘паха̄ра̄васесо, упад̣д̣хапаха̄ра̄васесо ва̄ дивасо’’ти велам̣ джа̄нитва̄. йо кочи махуссаво чхан̣о на̄ма. каттикуссаво, пхаггун̣уссавоти евам̣ наккхаттасаллаккхито махуссаво наккхаттам̣.пуббут̣т̣ха̄йита̄, паччха̄нипа̄тита̄ ча маха̄судассане вутта̄ ева̄ти идха ана̄мат̣т̣ха̄.

динна̄да̄йиноти пуббапада̄вадха̄ран̣авасена са̄вадха̄ран̣авачананти авадха̄ран̣ена ниваттитам̣ дассетум̣ ‘‘чорика̄йа кин̃чи аггахетва̄’’ти вуттам̣. тена̄ха ‘‘са̄микехи диннассева а̄да̄йино’’ти. на майам̣ кин̃чи лабха̄ма̄ти ануджджха̄йитва̄ти пат̣иседхадвайена техи ладдхаббасса ла̄бхам̣ дассети. ‘‘ким̣ етасса каммена катена̄ти ануджджха̄йитва̄’’ти идам̣ тут̣т̣хахадайата̄йа ка̄ран̣адассанам̣ пат̣ипаккхадӯрӣбха̄вато. тут̣т̣хахадайата̄дассанампи каммасса сукатака̄рита̄йа ка̄ран̣адассанам̣. китти ева ван̣н̣о киттиван̣н̣о, там̣ киттиван̣н̣ам̣ гун̣акатхам̣ харанти, там̣ там̣ дисам̣ упа̄харантӣти киттиван̣н̣ахара̄. татха̄ татха̄ киттетаббато хи китти, гун̣о, тесам̣ ван̣н̣анам̣ катханам̣ ван̣н̣о. тена̄ха ‘‘гун̣акатха̄ха̄рака̄’’ти.

272. ка̄ран̣абхӯта̄ метта̄ етесам̣ аттхӣти метта̄ни, ка̄йакамма̄дӣни. йа̄ни пана та̄ни йатха̄ йатха̄ ча самбхаванти, там̣ дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘виха̄рагамана’’нтиа̄дӣсу ‘‘меттачиттам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄’’ти падам̣ а̄харитва̄ йоджетаббам̣. ана̄ват̣адва̄рата̄йа̄ти еттха два̄рам̣ на̄ма алобхаджджха̄сайата̄ да̄насса мукхабха̄вато. тасса сато деййадхаммасса да̄тука̄мата̄ ана̄ват̣ата̄ еван̃хи гхарама̄васанто кулапутто гехадва̄ре пихитепи ана̄ват̣адва̄ро ева, ан̃н̃атха̄ апихитепи гхарадва̄ре а̄ват̣адва̄ро ева̄ти. тена вуттам̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди. виваритва̄пи васантоти вачанасесо. пидахитва̄пӣти еттха̄пи есева найо. ‘‘сӣлавантесӯ’’ти идам̣ пат̣игга̄хакато даккхин̣ависуддхидассанаттхам̣ вуттам̣. карун̣а̄кхеттепи да̄нена ана̄ват̣адва̄рата̄ ева. ‘‘сантан̃н̃ева̄’’ти имина̄ асантам̣ наттхивачанам̣ пуччхитапат̣ивачанам̣ вийа иччхитаббам̣ ева̄ти дассети вин̃н̃ӯнам̣ аттхика̄нам̣ читтамаддавакаран̣ато. ‘‘пуребхаттам̣ парибхун̃джитаббака’’нти идам̣ йа̄вака̄лике ева а̄мисабха̄васса нирул̣хата̄йа вуттам̣.

‘‘саббе сатта̄’’ти идам̣ тесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аджджха̄сайасампаттидассанам̣ паккхапа̄та̄бха̄вадӣпанато, одхисо пхаран̣а̄йапи метта̄бха̄вана̄йа лаббханато. йа̄йа кусала̄бхивад̣д̣хиа̄кан̇кха̄йа тесам̣ упат̣т̣ха̄ка̄нам̣, татха̄ несам̣ гехапависанам̣, там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пависанта̄пи калйа̄н̣ена четаса̄ анукампанти на̄ма̄’’ти. сутасса парийода̄панам̣ на̄ма тасса йа̄тха̄вато аттхам̣ вибха̄ветва̄ вичикиччха̄тамавидхаманена висодхананти а̄ха ‘‘аттхам̣ катхетва̄ кан̇кхам̣ винодентӣ’’ти. саванам̣ на̄ма дхаммасса йа̄вадева самма̄пат̣ипаджджана̄йа асати тасмим̣ тасса нираттхакабха̄вато, тасма̄ сутасса парийода̄панам̣ на̄ма самма̄пат̣ипаджджа̄пананти а̄ха ‘‘татхатта̄йа ва̄ пат̣ипаджджа̄пентӣ’’ти.

273. аламаттоти саматтхасабха̄во, со ча аттхато саматтхо ева̄ти ‘‘ага̄рам̣ аджджха̄васанасаматтхо’’ти вуттам̣. диса̄намассанат̣т̣ха̄нети йатха̄вуттадиса̄нам̣ паччупат̣т̣ха̄насан̃н̃ите намассанака̄ран̣е. пан̣д̣ито хутва̄ кусало чхеко лабхате йасанти йоджана̄. сан̣хагун̣айогато сан̣хо, сан̣хагун̣оти панеттха сукхуманипун̣апан̃н̃а̄, мудува̄ча̄ти дассенто ‘‘сукхума…пе… бхан̣анена ва̄’’ти вуттам̣. диса̄намассанат̣т̣ха̄нена̄ти йена н̃а̄н̣ена йатха̄вутта̄ чха диса̄ вуттанайена пат̣ипаджджанто намассати на̄ма, там̣ н̃а̄н̣ам̣ диса̄намассанат̣т̣ха̄нам̣, тена пат̣ибха̄нава̄. тена хи там̣там̣киччайуттапаттавасена пат̣ипаджджанто идха ‘‘пат̣ибха̄нава̄’’ти вутто. нива̄тавуттӣти пан̣ипа̄тасӣло. аттхаддхоти на тхаддхо тхамбхарахитоти читтасса уддхума̄талаккхан̣ена тхамбхитабха̄вена вирахито. ут̣т̣ха̄навӣрийасампанноти ка̄йикена вӣрийена саманна̄гато. нирантаракаран̣авасена̄ти а̄раддхасса каммасса сататака̄рита̄васена. т̣ха̄нуппаттийа̄ пан̃н̃а̄йа̄ти тасмим̣ тасмим̣ аттхакичче упат̣т̣хите т̣ха̄насо тан̇кхан̣е ева уппаджджанакапан̃н̃а̄йа.

сан̇гахакароти йатха̄рахам̣ сатта̄нам̣ сан̇ган̣ханако. миттакароти миттабха̄вакаро, со пана аттхато митте парийесанако на̄ма хотӣти вуттам̣ ‘‘миттагавесано’’ти. йатха̄вуттам̣ вадам̣ вачанам̣ джа̄на̄тӣти вадан̃н̃ӯти а̄ха ‘‘пуббака̄рина̄ вуттавачанам̣ джа̄на̄тӣ’’ти. ида̄ни тамеваттхам̣ сан̇кхепена вуттам̣ виттха̄равасена дассетум̣ ‘‘саха̄йакасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. пуббе йатха̄паватта̄йа ва̄ча̄йа джа̄нане вадан̃н̃утам̣ дассетва̄ ида̄ни а̄ка̄расаллаккхан̣ена аппаватта̄йа ва̄ча̄йа джа̄нанепи вадан̃н̃утам̣ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘йена йена ва̄ пана̄’’тиа̄дина̄ вачанӣйаттхатам̣ вадан̃н̃ӯ-саддасса дассети. нета̄ти йатха̄дхиппетаматтхам̣ паччаккхато па̄пета̄. тена̄ха ‘‘там̣ таматтхам̣ дассенто пан̃н̃а̄йа нета̄’’ти. нети там̣ таматтханти а̄нетва̄ самбандхо. пунаппунам̣ нетӣти ану ану нети, там̣ таматтханти а̄нетва̄ йоджана̄.

тасмим̣ тасминти тасмим̣ тасмим̣ да̄на̄дӣхи сан̇гахехи сан̇гахетаббе пуггале. а̄н̣ийа̄ти аккхасӣсагата̄йа а̄н̣ийа̄. йа̄йатоти гаччхато. путтака̄ран̣а̄ти путтанимиттам̣. путтахетукан̃хи путтена каттаббам̣ ма̄нам̣ ва̄ пӯджам̣ ва̄.

упайогавачанети упайогаттхе. вуччатӣти вачанам̣, аттхо. упайогавачане ва̄ ваттаббе. паччаттанти паччаттавачанам̣. самма̄ пеккхантӣти саммадева ка̄таббе пеккханти. пасам̣санӣйа̄ти пасам̣ситабба̄. бхаванти ете сан̇гахетаббе таттха пуггале йатха̄рахам̣ паваттента̄ти адхиппа̄йо.

274. ‘‘ити бхагава̄’’тиа̄ди нигаманам̣. йа̄ диса̄ти йа̄ ма̄та̄питуа̄дилаккхан̣а̄ пураттхима̄дидиса̄. намасса̄ти намассеййа̄сӣти аттхо ‘‘йатха̄ катхам̣ пана̄’’тиа̄дика̄йа гахапатипуттасса пуччха̄йа васена десана̄йа а̄раддхатта̄ ‘‘пуччха̄йа т̣хатва̄’’ти вуттам̣. акатхитам̣ наттхи гихӣхи каттаббакамме аппама̄дапат̣ипаттийа̄ анавасесато катхитатта̄. ма̄та̄питуа̄дӣсу хи техи ча пат̣ипаджджитаббапат̣ипаттийа̄ ниравасесато катханенева ра̄джа̄дӣсупи пат̣ипаджджитаббавидхи аттхато катхито ева хотӣти. гихино винӣйанти, винайам̣ упенти етена̄ти гихивинайо. йатха̄нусит̣т̣ханти йатха̄ идха саттха̄ра̄ анусит̣т̣хам̣ гихича̄риттам̣, татха̄ тена пака̄рена там̣ авира̄дхетва̄. пат̣ипаджджама̄насса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄ти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи вуддхийева иччхитабба̄ авассамбха̄винӣти.

син̇га̄ласуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.