6. па̄са̄дикасуттаван̣н̣ана̄

ниган̣т̣хана̄т̣апуттака̄лан̇кирийаван̣н̣ана̄

164. лаккхасса сараведхам̣ авираджджхитва̄на виджджханавидхим̣ джа̄нантӣти ведхан̃н̃а̄. тена̄ха ‘‘дханумхи катасиккха̄’’ти. сиппам̣ уггахан̣аттха̄йа̄ти дханусиппа̄дисиппасса уггахан̣аттха̄йа. маджджхимена пама̄н̣ена сарапа̄тайогйата̄васена кататта̄ дӣгхапа̄са̄до.

сампати ка̄лам̣ катоти ачирака̄лам̣ като. дведхикаджа̄та̄ти джа̄тадведхика̄ сан̃джа̄табхеда̄. дведжджхаджа̄та̄ти дувидхабха̄ваппатта̄. бхан̣д̣анти парибха̄санти етена̄ти бхан̣д̣анам̣, вируддхачиттам̣. танти бхан̣д̣анам̣. ‘‘идам̣ наха̄на̄ди на каттабба’’нти пан̃н̃аттаваттам̣ пан̣н̣атти. дхаммавинайанти па̄вачанам̣ сиддхантам̣. виджджханта̄ мукхасаттӣхи. сахитам̣ мети майхам̣ вачанам̣ сахитам̣ силит̣т̣хам̣ пубба̄парасамбандхам̣ аттхайуттам̣ ка̄ран̣айуттам̣. тена̄ха ‘‘аттхасам̣хита’’нти. адхичин̣н̣анти а̄чин̣н̣ам̣. випара̄ваттанти виродхадассанавасена пара̄ваттитам̣, пара̄ваттам̣ дӯситанти аттхо. тена̄ха ‘‘чирака̄лавасена пагун̣ам̣, там̣ мама ва̄дам̣ а̄гамма ниватта’’нти. парийесама̄но вичара таттха гантва̄ сиккха̄ти аттхо. саче саккоси, ида̄нийева майа̄ вет̣хитам̣ досам̣ ниббет̣хехи. маран̣амева̄ти ан̃н̃аман̃н̃агха̄танавасена маран̣амева. на̄т̣апуттасса имети на̄т̣апуттийа̄, те пана тасса сисса̄ти а̄ха ‘‘антева̄сикесӯ’’ти. пуримапат̣ипаттито пат̣иниваттанам̣ пат̣ива̄нам̣, там̣ рӯпам̣ сабха̄во етесанти пат̣ива̄нарӯпа̄. тена̄ха ‘‘ниваттанасабха̄ва̄’’ти. катханам̣ аттхасса а̄чиккханам̣. паведанам̣ хетуда̄харан̣а̄ни а̄харитва̄ бодханам̣. тена̄ха ‘‘дуппаведитети дувин̃н̃а̄пите’’ти. на упасама̄йа сам̣ваттатӣти анупасамасам̣ваттанам̣, тадева анупасамасам̣ваттаникам̣, тасмим̣. самусситам̣ хутва̄ патит̣т̣ха̄хетубха̄вато тхӯпам̣, патит̣т̣ха̄ти а̄ха ‘‘бхиннатхӯпети бхиннапатит̣т̣хе’’ти, тхӯпоти ва̄ дхаммасса ниййа̄набха̄во ведитаббо ан̃н̃е дхамме абхибхуййа самусситат̣т̣хена, со ниган̣т̣хасса самайе. кехичи абхиннасамматопи бхинно винат̣т̣хо ева саббена саббам̣ абха̄ватоти со бхиннатхӯпо, со ева ниййа̄набха̄во ват̣т̣адуккхато муччитука̄ма̄нам̣ пат̣исаран̣ам̣, таметтха наттхӣти аппат̣исаран̣о, тасмим̣ бхиннатхӯпе аппат̣исаран̣ети еваметтха аттхо ведитаббо.

а̄чарийаппама̄н̣анти а̄чарийамут̣т̣хи хутва̄ пама̄н̣абхӯтам̣. на̄на̄нӣха̄рена̄ти на̄на̄ка̄рена.

165. татхева самуда̄чарим̣су бхӯтапуббагатийа̄. са̄ма̄ка̄нанти са̄ма̄кадхан̃н̃а̄нам̣.

‘‘йенасса упаджджха̄йо’’ти ватва̄ йатха̄сса а̄йасмато чундасса дхаммабхан̣д̣а̄га̄рико упаджджха̄йо ахоси, там̣ виттха̄рена дассетум̣ ‘‘буддхака̄ле кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха буддхака̄лети бхӯтакатханаметам̣, на висесанам̣. саттху паринибба̄нато пуретарамева хи дхаммасена̄пати париниббуто.

дхаммаратанапӯджа̄ван̣н̣ана̄

саддхивиха̄рикам̣ ада̄сӣти саддхивиха̄рикам̣ катва̄ ада̄си.

катха̄йа мӯланти бхагавато сантика̄ лабхитаббадхаммакатха̄йа ка̄ран̣ам̣. самут̣т̣ха̄петӣти ут̣т̣ха̄пети, да̄лиддийапан̇като уддхаратӣти адхиппа̄йо. сандхаманти саммадева дхаманто. екекасмим̣ паха̄рейева тайо тайо ва̄ре катва̄ дива̄ навава̄ре раттим̣ навава̄ре.упат̣т̣ха̄намева гаччхати буддхупат̣т̣ха̄навасена, пан̃ха̄пуччхана̄дивасена пана антарантара̄пи гаччхатева, гаччханто ча дивасасса…пе… гаччхати. н̃а̄тум̣ иччхитасса аттхасса уддхаран̣абха̄вато пан̃хова пан̃худдха̄ро, там̣ гахетва̄ва гаччхати аттано маха̄пан̃н̃ата̄йа, саттху ча дхаммадесана̄йам̣ акила̄субха̄вато.

асамма̄самбуддхаппаведитадхаммавинайаван̣н̣ана̄

166. а̄рочитепи тасмим̣ аттхе. са̄мико хоти, тасса са̄микабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘сова тасса̄ а̄димаджджхапарийоса̄нам̣ джа̄на̄тӣ’’ти а̄ха. еванти вачанасампат̣иччханам̣. чундаттхерена хи а̄нӣтам̣ катха̄па̄бхатам̣ бхагава̄ сампат̣иччханто ‘‘ева’’нти а̄ха. ‘‘ева’’нти дураккха̄те дхаммавинайе са̄вака̄нам̣ дведхика̄дибха̄вена вихаран̣акирийа̄пара̄масанан̃хетам̣.

йасма̄ …пе… па̄кат̣ам̣ хоти бйатирекамукхена ча неййасса аттхасса вибхӯтабха̄ва̄паттито. атха ва̄ йасма̄…пе… па̄кат̣ам̣ хоти досесу а̄дӣнавадассанена таппат̣ипаккхесу гун̣есу а̄нисам̣сасса вибхӯтабха̄ва̄паттито. воккамма̄ти апасаккетва̄. а̄мед̣италопена ча̄йам̣ ниддесо, воккамма воккамма̄ти вуттам̣ хоти, тена тасса воккаманасса антарантара̄ти айаматтхо лаббхатӣти а̄ха ‘‘на нирантара’’нтиа̄ди. дхамма̄нудхаммапат̣ипаттиа̄дайоти тена саттха̄ра̄ вуттамуттидхаммасса анудхаммам̣ аппат̣ипаджджана̄дайо. а̄ди-саддена па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ аса̄мӣчипат̣ипада̄дайо ча сан̇гайханти. мануссаттампӣти пи-саддена ‘‘вича̄ран̣апан̃н̃а̄йа асамбхаво, досесу анабхинивесита̄, асандит̣т̣хипара̄ма̄сита̄’’ти евама̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. ‘‘татха̄ ева’’нти падехи йатха̄ккамам̣ пака̄расса ка̄мам̣ тироккхата̄, паччаккхата̄ вуччати, татха̄пи йатха̄ ‘‘татха̄ пат̣ипаджджатӯ’’ти падена пат̣ипаджджана̄ка̄ро нийаметва̄ вихито, татха̄ ‘‘евам̣ пат̣ипаджджатӯ’’ти имина̄пӣти идам̣ тасса аттхадассанабха̄вена вуттам̣. сама̄дапитатта̄ миччха̄пат̣ипада̄йа апун̃н̃ам̣ пасавати.

167. н̃а̄йати муттидхаммо етена̄ти н̃а̄йо, тена саттха̄ра̄ вутто дхамма̄нудхаммо, там̣ пат̣ипанноти н̃а̄йаппат̣ипанно, со пана йасма̄ тасса муттидхаммасса адхигаме ка̄ран̣асаммато, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ка̄ран̣аппат̣ипанно’’ти. ниппха̄дессатӣти са̄дхессати, сиддхим̣ гамиссатӣти вуттам̣ хоти. дуккханиббаттаканти сампати, а̄йатин̃ча дуккхасса ниббаттакам̣. вӣрийам̣ кароти миччха̄пат̣ипаннатта̄.

самма̄самбуддхаппаведитадхаммавинайа̄диван̣н̣ана̄

168. ниййа̄тӣти ваттати, сам̣ваттатӣти ва̄ аттхо.

170. идха са̄вакасса самма̄пат̣ипаттийа̄ екантикаапассайадассанаттхам̣ саттху самма̄самбуддхата̄, дхаммасса ча сва̄ккха̄тата̄ киттита̄ти ‘‘самма̄пат̣ипаннасса кулапуттасса пасам̣сам̣ дассетва̄’’ти вуттам̣. еван̃хи имисса̄ десана̄йа сам̣килесабха̄гийабха̄вена ут̣т̣хита̄йа вода̄набха̄гийабха̄вена йатха̄нусандхина̄ паватти дӣпита̄ хоти. абодхитаттха̄ти аппаведитаттха̄, параматтхам̣ чатуттхасаччапат̣иведхам̣ апа̄пита̄ти аттхо. па̄л̣ийам̣ ‘‘асса̄’’ти падам̣ ‘‘са̄вака̄ саддхамме’’ти двӣхи падехи йоджетаббам̣ ‘‘асса самма̄самбуддхасса са̄вака̄, асса саддхамме’’ти. саббасан̇гахападехи катанти саббасса са̄санаттхасса сан̇ган̣ханападехи екаджджхам̣ катам̣. тена̄ха ‘‘саббасан̇га̄хикам̣ катам̣ на хотӣти аттхо’’ти. пуббена̄парам̣ самбандхаттхабха̄вена сан̇гахетаббата̄йа ва̄ сан̇гаха̄ни пада̄ни ката̄ни етасса̄ти сан̇гахападакатам̣, брахмачарийам̣. таппат̣иккхепена на ча сан̇гахападакатанти йоджана̄. ра̄га̄дипат̣ипаккхахаран̣ам̣, йатха̄нусит̣т̣хам̣ ва̄ пат̣ипаджджама̄на̄нам̣ ват̣т̣адуккхато пат̣ихаран̣ам̣ нибба̄напа̄панам̣ пат̣иха̄ро, со ева а̄-ка̄расса и-ка̄рам̣ катва̄ пат̣ихиро, пат̣ихиро ева па̄т̣ихиро, саха па̄т̣ихирена̄ти саппа̄т̣ихирам̣, татха̄ суппаведитата̄йа саппа̄т̣ихирам̣ катанти саппа̄т̣ихиракатам̣. та̄дисам̣ пана ват̣т̣ато ниййа̄не нийуттам̣, ниййа̄наппайоджанан̃ча хотӣти а̄ха ‘‘ниййа̄ника’’нти. девалокатоти девалокато пат̣т̣ха̄йа рӯпӣдеваника̄йато пабхути. суппака̄ситанти сут̣т̣ху пака̄ситам̣. йа̄ва девамануссехӣти ва̄ йа̄ва девамануссехи йаттака̄ дева̄ манусса̄ ча, та̄ва те саббе абхибйа̄петва̄ суппака̄ситам̣. анута̄па̄йа хотӣти анутаппо, со пана анута̄пам̣ каронто вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘анута̄пакаро хотӣ’’ти.

172. тхироти т̣хитадхаммо кеначи асам̣ха̄рийо, асеккха̄ сӣлаккхандха̄дайо тхерака̄рака̄ дхамма̄.

173. йогехи кхематта̄ти йогехи анупаддутатта̄. саддхаммасса̄ти асса саддхаммасса. асса̄ти ча асса саттхуно.

174. упа̄сака̄ брахмача̄рино на̄ма висесато ана̄га̄мино. сота̄паннасакада̄га̄минопи та̄диса̄ татха̄ вуччантӣти ‘‘брахмачарийава̄сам̣ васама̄на̄ арийаса̄вака̄’’ иччева вуттам̣.

176. саббака̄ран̣асампаннанти йаттакехи ка̄ран̣ехи сампаннам̣ на̄ма хоти, техи саббехи ка̄ран̣ехи сампаннам̣ сампаттам̣ упагатам̣ парипун̣н̣ам̣, саманна̄гатам̣ ва̄. имамева дхамманти имамева са̄санадхаммам̣.

удакена падесан̃н̃уна̄ аттано пан̃н̃а̄веййаттийатам̣ дассетум̣ аниййа̄нике аттхе пайуттам̣ пахел̣икасадисам̣ вачанам̣, бхагавата̄ аттано саббан̃н̃ута̄йа ниййа̄нике аттхе йоджетва̄ дассетум̣ ‘‘удако суда’’нтиа̄ди вуттанти там̣ дассетум̣ ‘‘со кира̄’’тиа̄дима̄ха.

сан̇га̄йитаббадхамма̄диван̣н̣ана̄

177. сан̇гамма сама̄гамма̄ти тасмим̣йева т̣ха̄не лаббхама̄на̄нам̣ гативасена сан̇гамма т̣ха̄нантарато паккосанена сама̄гата̄нам̣ васена сама̄гамма. тена̄ха ‘‘сан̇гантва̄ сама̄гантва̄’’ти. аттхена аттханти падантаре а̄гатааттхена саха таттха таттха а̄гатаматтхам̣. бйан̃джанена бйан̃джананти еттха̄пи есева найо. сама̄нентехӣти сама̄нам̣ каронтехи, опаммам̣ ва̄ а̄нентехи. сан̇га̄йитаббанти саммадева га̄йитаббам̣ катхетаббам̣, там̣ пана сан̇га̄йанам̣ ва̄чана̄магготи а̄ха ‘‘ва̄четабба’’нти.

178. тасса ва̄ бха̄ситети тасса бхиккхуно бха̄сите аттхе чева бйан̃джане ча. аттхамиччха̄гахан̣аропана̄ни йатха̄ хонти, там̣ дассетум̣ ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄ди вуттам̣. а̄рамман̣ам̣ ‘‘сатипат̣т̣ха̄на’’нти ган̣ха̄ти, на сатийева ‘‘сатипат̣т̣ха̄на’’нти. ‘‘сатипат̣т̣ха̄на̄нӣ’’ти бйан̃джанам̣ ропети тасмим̣ аттхе, на ‘‘сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти. упапаннатара̄нӣти йуттатара̄ни. аллӣнатара̄нӣти силит̣т̣хатара̄ни. йа̄ чева̄ти лин̇гавипалла̄сена вуттам̣, вибхаттилопена ва̄. пуна йа̄ чева̄ти лин̇гавипалла̄сенева ниддесо. нева усса̄детабботи на уккам̣сетаббо вираджджхитва̄ вуттатта̄. на апаса̄детабботи на сантаджджетаббо вива̄дапарихаран̣аттхам̣. дха̄ран̣аттханти упадха̄ран̣аттхам̣ саллаккхан̣аттхам̣.

181. аттхена упетанти авипарӣтена аттхена упетам̣ там̣ ‘‘айаметтха аттхо’’ти упечча пат̣иджа̄нитва̄ т̣хитам̣. татха̄рӯпо ча тасса буджджхита̄ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘аттхасса вин̃н̃а̄та̄ра’’нти. еваметам̣ бхиккхум̣ пасам̣сатха̄ти вуттанайена дхаммабха̄н̣акам̣ амум̣ бхиккхум̣ ‘‘евам̣ ла̄бха̄ но а̄вусо’’тиа̄диа̄ка̄рена пасам̣сатха. ида̄нисса пасам̣сабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘есо хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. еса̄ти парийаттидхаммасса саттхукиччакаран̣ато, таттха часса саммадева ават̣т̣хитабха̄вато ‘‘буддхо на̄ма еса̄’’ти вутто. ‘‘ла̄бха̄ но’’тиа̄дина̄ часса бхиккхӯнам̣ пийагарубха̄вам̣ вибха̄венто саттха̄ там̣ аттано т̣ха̄не т̣хапесӣти вутто.

паччайа̄нун̃н̃а̄така̄ран̣а̄диван̣н̣ана̄

182. татопи уттаритаранти йа̄ пуббе самма̄пат̣ипаннасса бхиккхуно пасам̣санавасена ‘‘идха пана чунда саттха̄ ча хоти самма̄самбуддхо’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.167, 169) паваттитадесана̄йа упари ‘‘идха чунда саттха̄ ча локе удапа̄дӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.170, 171) десана̄ вад̣д̣хита̄. татопи уттаритарам̣ сависесам̣ десанам̣ вад̣д̣хенто ‘‘паччайахетӯ’’тиа̄дима̄ха. таттха паччайахетӯти паччайасам̣ваттанахету. уппаджджанака̄ а̄сава̄ти паччайа̄нам̣ парийесанахету чева парибхогахету ча уппаджджанака̄ ка̄ма̄сава̄дайо. тесам̣ дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ ‘‘идха, бхиккхаве, арийаса̄вако миччха̄а̄джӣвам̣ паха̄йа самма̄а̄джӣвена джӣвитам̣ каппетӣ’’ти (сам̣. ни. 5.8) ‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо чӣварам̣ пат̣исеватӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23; а. ни. 6.58) ча самма̄пат̣ипаттим̣ упадисанто бхагава̄ пат̣игха̄та̄йа дхаммам̣ десети на̄ма. ‘‘йо тумхесу па̄л̣ийа̄ аттхабйан̃джана̄ни миччха̄ ган̣ха̄ти, со нева усса̄детаббо, на апаса̄детаббо, са̄дхукам̣ сан̃н̃а̄петаббо тассева аттхасса нисантийа̄’’ти евам̣ парийаттидхамме миччха̄пат̣ипанне самма̄пат̣ипаттийам̣ бхиккхӯ нийодженто бхагава̄ бхан̣д̣анахету уппаджджанака̄нам̣ сампара̄йика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа дхаммам̣ десети на̄ма. йатха̄ те на пависантӣти те а̄сава̄ аттано читтасанта̄нам̣ йатха̄ на отаранти. мӯлагха̄тена пат̣иханана̄йа̄ти йатха̄ мӯлагха̄то хоти, евам̣ мӯлагха̄тавасена паджахана̄йа. танти чӣварам̣. йатха̄ чӣварам̣ идаматтхикатамева упа̄да̄йа анун̃н̃а̄там̣, евам̣ пин̣д̣апа̄та̄дайопи.

сукхаллика̄нуйога̄диван̣н̣ана̄

183. сукхитанти сан̃джа̄тасукхам̣. пӣн̣итанти дха̄там̣ сухитам̣. татха̄бхӯто пана йасма̄ тхӯласарӣро хоти, тасма̄ ‘‘тхӯлам̣ каротӣ’’ти вуттам̣.

186. нат̣хитасабха̄ва̄ти анават̣т̣хитасабха̄ва̄, еварӯпа̄йа катха̄йа анават̣т̣ха̄набха̄вато сабха̄вопи тесам̣ анават̣т̣хитоти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘дживха̄ но аттхӣ’’тиа̄ди. ка̄мам̣ ‘‘пан̃чахи чаккхӯхӣ’’ти вуттам̣, аггахитаггахан̣ена пана чатта̄ри чаккхӯни ведитабба̄ни. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃хи самантачаккхӯти. тасса ва̄ н̃еййадхаммесу джа̄нанавасена паваттим̣ упа̄да̄йа ‘‘джа̄ната̄’’ти вуттам̣. хаттха̄малакам̣ вийа паччаккхато дассанавасена паваттим̣ упа̄да̄йа ‘‘пассата̄’’ти вуттам̣. немам̣ вуччати тхамбха̄дӣхи анупавит̣т̣хабхӯмиппедесоти а̄ха ‘‘гамбхӣрабхӯмим̣ анупавит̣т̣хо’’ти. сут̣т̣ху никха̄тоти бхӯмим̣ никханитва̄ саммадева т̣хапито. тасминти кхӣн̣а̄саве. анаджджха̄ча̄ро ачало асампаведхӣ, йасма̄ аджджха̄ча̄ро сетугха̄то кхӣн̣а̄сава̄нам̣. сота̄панна̄дайоти еттха а̄ди-саддена гахитесу ана̄га̄мино та̄ва навасупи т̣ха̄несу кхӣн̣а̄сава̄ вийа абхабба̄, сота̄паннасакада̄га̄мино пана ‘‘татийапан̃чамат̣т̣ха̄несу абхабба̄’’ти на ваттабба̄, итаресу саттасу т̣ха̄несу абхабба̄ва.

пан̃хабйа̄каран̣аван̣н̣ана̄

187. гихибйан̃джанена̄ти гихилин̇гена. кхӣн̣а̄саво пана гихибйан̃джанена арахаттам̣ паттопи на тит̣т̣хати вивекат̣т̣ха̄насса абха̄ва̄ти адхиппа̄йо. тасса васена̄ти бхуммадеваттабха̄ве т̣хатва̄ арахаттаппаттасса васена. айам̣ пан̃хоти ‘‘абхаббо со нава т̣ха̄на̄ни аджджха̄чариту’’нти айам̣ пан̃хо а̄гато итарасса паббаджджа̄йа, паринибба̄нена ва̄ абхаббата̄йа авуттасиддхатта̄. йади евам̣ катхам̣ бхиккхугахан̣анти а̄ха ‘‘бхиннадосатта̄’’тиа̄ди. апариччхеданти апарийантам̣, тайидам̣ сувипуланти а̄ха ‘‘маханта’’нти. н̃еййасса хи випулата̄йа н̃а̄н̣асса випулата̄ ведитабба̄, етена ‘‘апариччхеда’’нти вуччама̄нампи н̃еййам̣ саттху н̃а̄н̣асса васена париччхедамева̄ти дасситам̣ хоти. вуттан̃хетам̣ ‘‘н̃а̄н̣апарийантикам̣ неййа’’нти (маха̄ни. 69, 156; чӯл̣ани. 85; пат̣и. ма. 3.5) ана̄гате апан̃н̃а̄пананти ана̄гате висайе н̃а̄н̣асса апан̃н̃а̄панам̣. ‘‘паччаккхам̣ вийа катва̄’’ти касма̄ вийа-саддаггахан̣ам̣ катам̣, нану буддха̄нам̣ саббампи н̃а̄н̣ам̣ аттано висайам̣ паччаккхамева катва̄ паваттати екаппама̄н̣абха̄ватоти? саччаметам̣, ‘‘аккха’’нти пана чаккха̄дииндрийам̣ вуччати, там̣ аккхам̣ пати ваттатӣти чаккха̄динисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, тасса ча а̄рамман̣ам̣ ‘‘паччаккха’’нти локе нирул̣хаметанти там̣ нидассанам̣ катва̄ дассенто ‘‘паччаккхам̣ вийа катва̄’’ти авоча, на пана бхагавато н̃а̄н̣асса аппаччаккха̄ка̄рена паваттанато. татха̄ хи ваданти –

‘‘а̄вибхӯтам̣ пака̄санам̣, анупаддутачетасам̣;

атӣта̄на̄гате н̃а̄н̣ам̣, паччаккха̄нам̣ васиссатӣ’’ти.

ан̃н̃аттха вихитакена̄ти ан̃н̃асмим̣ висайе паваттитена. сан̇га̄хетаббанти самам̣ катва̄ катхайитаббам̣, катханам̣ пана пан̃н̃а̄панам̣ на̄ма хотӣти пан̃н̃а̄петаббанти аттхо вутто. та̄дисанти сататам̣ самитам̣ паваттакам̣. н̃а̄н̣ам̣ на̄ма наттхӣти а̄ваджджанена вина̄ н̃а̄н̣уппаттийа̄ асамбхавато. ека̄ка̄рена ча н̃а̄н̣е паваттама̄не на̄на̄ка̄расса висайасса авабодхо на сийа̄. атха̄пи сийа̄, анирупитарӯпенева авабодхо сийа̄, тена ча н̃а̄н̣ам̣ н̃еййам̣ ан̃н̃а̄тасадисамева сийа̄. на хи ‘‘идам̣ та’’нти вивекена анавабуддхо аттхо н̃а̄то на̄ма хоти, тасма̄ ‘‘чарато ча тит̣т̣хато ча̄’’тиа̄ди ба̄лала̄панаматтам̣. тена̄ха ‘‘йатхарива ба̄ла̄ абйатта̄, евам̣ ман̃н̃антӣ’’ти.

сатим̣ ануссаратӣти сата̄нуса̄ри, сатийа̄нуваттанавасена паваттан̃а̄н̣ам̣. тена̄ха ‘‘пуббенива̄са̄нуссатисампайуттака’’нти. н̃а̄н̣ам̣ песесӣти н̃а̄н̣ам̣ паваттеси. саббаттхакамева н̃еййа̄варан̣асса суппахӣнатта̄ аппат̣ихатам̣ анива̄ритам̣ н̃а̄н̣ам̣ гаччхати паваттатиччева аттхо. ‘‘бодхи вуччати чатӯсу маггесу н̃а̄н̣а’’нти (чӯл̣ани. 211) вачанато чатумагган̃а̄н̣ам̣ бодхи, тато тасса адхигататта̄ уппаджджанакам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ ‘‘бодхиджам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппаджджатӣ’’ти вуттам̣. бодхиджам̣ бодхимӯле джа̄там̣ чатумагган̃а̄н̣ам̣, тан̃ча кхо ана̄гатам̣ а̄раббха уддисса тасса аппаваттиаттхам̣ татха̄гатасса уппаджджати тасса уппаннатта̄ а̄йатим̣ пунаббхава̄бха̄вато. катхам̣ татха̄гато ана̄гатамаддха̄нам̣ а̄раббха атӣракам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ пан̃н̃а̄петӣти? атӣтасса пана аддхуно махантата̄йа атӣракам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ таттха пан̃н̃а̄петӣти ко еттха виродхо. титтхийа̄ пана имаматтхам̣ йа̄тха̄вато аджа̄нанта̄ – ‘‘тайидам̣ ким̣ су, тайидам̣ катхам̣сӯ’’ти аттано ан̃н̃а̄н̣амева па̄кат̣ам̣ каронти. тасма̄ бхагавата̄ сасантатипарийа̄паннадхаммаппаваттим̣ сандха̄йа ‘‘ан̃н̃авихитакам̣ н̃а̄н̣адассана’’нтиа̄ди вуттам̣. итарам̣ пана сандха̄йа вуччама̄не сати татха̄рӯпе пайоджане ана̄гатампи аддха̄нам̣ а̄раббха атӣракамева н̃а̄н̣адассанам̣ пан̃н̃а̄пеййа бхагава̄ти анаттхасам̣хитанти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘на идхалокаттхам̣ ва̄ паралокаттхам̣ ва̄ ниссита’’нти. йам̣ пана сатта̄нам̣ анаттха̄вахатта̄ анаттхасам̣хитам̣, таттха сетугха̄то татха̄гатасса. ‘‘бха̄ратайуддхасӣта̄харан̣асадиса’’нти имина̄ тасса̄ катха̄йа йебхуййена абхӯтаттхатам̣ дӣпети. сахетуканти н̃а̄пакена хетуна̄ сахетукам̣. со пана хету йена нидассанена са̄дхӣйати, там̣ тасса ка̄ран̣анти тена сака̄ран̣ам̣ катва̄. йатха̄ хи пат̣ин̃н̃а̄таттхаса̄дханато хету, евам̣ са̄дхакам̣ нидассананти. йуттапаттака̄лейева̄ти йутта̄нам̣ паттака̄ле ева. йе хи венеййа̄ тасса̄ катха̄йа йутта̄ ануччхавика̄, тесам̣йева йоджане сандха̄йа ва̄ катха̄йа патто упака̄ра̄вахо ка̄ло, тада̄ ева катхетӣти аттхо.

188. ‘‘татха̄ татхева гаданато’’ти имина̄ ‘‘татха̄гато’’ти а̄мед̣италопена̄йам̣ ниддесоти дассети. татха̄ татхева̄ти ча дхаммааттхасабха̄ва̄нурӯпам̣, венеййаджджха̄сайа̄нурӯпан̃ча̄ти адхиппа̄йо. дит̣т̣ханти рӯпа̄йатанам̣ дат̣т̣хаббато, тена йам̣ дит̣т̣хам̣, йам̣ диссати, йам̣ даккхати, йам̣ сати самава̄йе пассеййам̣, там̣ саббам̣ ‘‘дит̣т̣хам̣’’ твева гахитам̣ ка̄лависесасса ана̄мат̣т̣хабха̄вато. ‘‘сута’’нтиа̄дӣсупи есева найо. сутанти садда̄йатанам̣ сотаббато. мутанти саниссайена гха̄на̄дииндрийена сайам̣ патва̄ па̄пун̣итва̄ гахетаббам̣. тена̄ха ‘‘патва̄ гахетаббато’’ти. вин̃н̃а̄танти виджа̄нитаббам̣, там̣ пана дит̣т̣ха̄дивинимуттам̣ вин̃н̃еййанти а̄ха ‘‘сукхадуккха̄дидхамма̄йатана’’нти. паттанти йатха̄ татха̄ паттам̣, хаттхагатам̣ адхигатанти аттхо. тена̄ха ‘‘парийеситва̄ ва̄ апарийеситва̄ ва̄’’ти. парийеситанти паттийа̄маттхам̣ парийит̣т̣хам̣, там̣ пана паттам̣ ва̄ сийа̄ аппаттам̣ ва̄ убхайатха̄пи парийеситамева̄ти а̄ха ‘‘паттам̣ ва̄ аппаттам̣ ва̄’’ти. пададвайена̄пи двиппака̄рампи паттам̣, двиппака̄рампи парийеситам̣, тена тена пака̄рена татха̄гатена абхисамбуддханти дассети. читтена анусан̃чаританти чопанам̣ апа̄петва̄ читтенева анусам̣чаритам̣, паривитаккитанти аттхо. пӣтаканти а̄дӣти а̄ди-саддена лохитакаода̄та̄ди саббам̣ рӯпа̄рамман̣авибха̄гам̣ сан̇ган̣ха̄ти. суманоти ра̄гавасена, лобхавасена, саддха̄дивасена ва̄ сумано. думманоти бйа̄па̄давитаккавасена, вихим̣са̄витаккавасена ва̄ думмано. маджджхаттоти ан̃н̃а̄н̣авасена ва̄ н̃а̄н̣авасена ва̄ маджджхатто. есева найо саббаттха. таттха таттха а̄ди-саддена сан̇кхасаддо пан̣авасаддо, паттагандхо пуппхагандхо, паттарасо пхаларасо, упа̄диннам̣ анупа̄диннам̣, маджджхаттаведана̄ кусалакаммам̣ акусалакамманти евам̣ а̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо.

аппаттанти н̃а̄н̣ена асампаттам̣, авидитанти аттхо. тена̄ха ‘‘н̃а̄н̣ена асаччхиката’’нти. татхева гататта̄ти татхева н̃а̄татта̄ абхисамбуддхатта̄. гата-саддена екаттхам̣ буддхиаттханти аттхо. ‘‘гатиаттха̄ хи дха̄таво буддхиаттха̄ бхавантӣ’’ти аккхарачинтака̄.

абйа̄катат̣т̣ха̄на̄диван̣н̣ана̄

189. ‘‘асаматам̣ катхетва̄’’ти ватва̄ самопи на̄ма кочи наттхи, куто уттаритароти дассетум̣ ‘‘ануттарата’’нти вуттам̣. са̄ пана̄йам̣ асамата̄, ануттарата̄ ча саббан̃н̃утам̣ пӯретва̄ т̣хита̄ти дассетум̣ ‘‘саббан̃н̃ута’’нти вуттам̣. са̄ саббан̃н̃ута̄ саддхаммаварачаккаваттибха̄вена локе па̄кат̣а̄ джа̄та̄ти дассетум̣ ‘‘дхаммара̄джабха̄вам̣ катхетва̄’’ти вуттам̣. татха̄ саббан̃н̃убха̄вена ча саттха̄ имесу дит̣т̣хигатавипалла̄сесу евам̣ пат̣ипаджджатӣти дассенто ‘‘ида̄нӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха сӣхана̄данти абхӣтана̄дам̣ сет̣т̣хана̄дам̣. сет̣т̣хана̄до хеса, йадидам̣ т̣хапанӣйасса пан̃хасса т̣хапанӣйабха̄вадассанам̣. т̣хапанӣйата̄ часса па̄л̣иа̄рул̣ха̄ ева ‘‘на хета’’нтиа̄дина̄. йатха̄ упачитакаммакилесена иттхаттам̣ а̄гантаббам̣, татха̄ нам̣ а̄гатоти татха̄гато, сатто. татха̄ хи со рӯпа̄дӣсу сатто висаттоти катва̄ ‘‘сатто’’ти ча вуччати. иттхаттанти ча пат̣иладдхатта̄ татха̄ паччаккхабхӯто аттабха̄воти ведитаббо.

‘‘аттхасам̣хитам̣ на хотӣ’’ти имина̄ убхайаттха видхурата̄дассанена нираттхакавиппала̄патам̣ тасса ва̄дасса вибха̄вети, убхайалокаттхавидхурампи сама̄нам̣ ‘‘ким̣ ну кхо виват̣т̣аниссита’’нти кочи а̄сан̇кеййа̄ти тада̄сан̇ка̄ниваттанаттхам̣ ‘‘на ча дхаммасам̣хита’’нти вуттам̣. тена̄ха ‘‘навалокуттарадхамманисситам̣ на хотӣ’’ти. йадипи там̣ на виват̣т̣огатам̣ хоти, виват̣т̣асса пана адхит̣т̣ха̄набхӯтам̣ ну кхоти кочи а̄сан̇кеййа̄ти тада̄сан̇ка̄ниваттанаттхам̣ ‘‘на а̄дибрахмачарийака’’нтиа̄ди вуттам̣.

190. ка̄мам̣ тан̣ха̄пи дуккхасабха̄ватта̄ ‘‘дуккха’’нти бйа̄ка̄табба̄, пабхавабха̄вена пана са̄ тато висум̣ ка̄табба̄ти ‘‘тан̣хам̣ т̣хапетва̄’’ти вуттам̣. тена̄ха ‘‘тассева дуккхасса пабха̄вика̄’’тиа̄ди. нану ча авиджджа̄дайопи дуккхасса самудайоти? саччам̣ самудайо, тасса̄ пана каммасса вичиттабха̄вахетуто, дуккхуппа̄дане висесапаччайабха̄вато ча са̄тисайо самудайат̣т̣хоти са̄ ева суттесу татха̄ вутта̄. тена̄ха ‘‘тан̣ха̄ дуккхасамудайоти бйа̄ката’’нти. убхиннам̣ аппаваттӣти дуккхасамудайа̄нам̣ аппаваттинимиттам̣. ‘‘дуккхапариджа̄нано’’тиа̄ди маггакиччадассанам̣, тена маггасса бха̄ванаттхопи аттхато дасситова̄ти дат̣т̣хаббам̣. на хи бха̄вана̄бхисамайена вина̄ парин̃н̃а̄бхисамайа̄дайо самбхавантӣти. саччававаттха̄панам̣ аппама̄дапат̣ипаттибха̄вато асаммохакалйа̄н̣акиттисадда̄динимиттата̄йа йатха̄ са̄тисайам̣ идхалокаттха̄вахам̣, евам̣ йа̄ва н̃а̄н̣асса тиккхависадабха̄ваппаттийа̄ абха̄вена навалокуттарадхаммасампа̄пакам̣ на хоти, та̄ва таттха таттха сампаттибхаве аббхудайасампатти анугатамева сийа̄ти вуттам̣ ‘‘етам̣ идхалокапаралокаттханиссита’’нти. навалокуттарадхамманисситанти нававидхампи локуттарадхаммам̣ нисса̄йа паваттам̣ тададхигамӯпа̄йабха̄вато. йасма̄ саччасамбодхам̣ уддисса са̄санабрахмачарийам̣ вуссати, на ан̃н̃адаттхам̣, тасма̄ етам̣ саччававаттха̄панам̣ ‘‘а̄дипадха̄на’’нти вуттам̣ пат̣хаматарам̣ читте а̄да̄таббато.

пуббантасахагатадит̣т̣хиниссайаван̣н̣ана̄

191. там̣ майа̄ бйа̄катамева̄ти там̣ майа̄ татха̄ бйа̄катамева, бйа̄ка̄таббам̣ на̄ма майа̄ абйа̄катам̣ наттхӣти бйа̄каран̣а̄векаллена аттано дхаммасудхаммата̄йа буддхасубуддхатам̣ вибха̄вети. тена̄ха ‘‘сӣхана̄дам̣ наданто’’ти. пуримуппанна̄ дит̣т̣хийо апара̄паруппанна̄нам̣ дит̣т̣хӣнам̣ авассайа̄ хонтӣти ‘‘дит̣т̣хийова дит̣т̣хиниссайа̄’’ти вуттам̣. дит̣т̣хигатика̄ти дит̣т̣хигатийо, дит̣т̣хиппаваттийоти аттхо. идамева дассанам̣ саччанти ‘‘сассато атта̄ ча локо ча̄’’ти идамева дассанам̣ саччам̣ амогхам̣ авипарӣтам̣. ан̃н̃есам̣ вачанам̣ могханти ‘‘асассато атта̄ ча локо ча̄’’ти евама̄дикам̣ ан̃н̃есам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ вачанам̣ могхам̣ туччхам̣, миччха̄ти аттхо. на сайам̣ ка̄табботи асайам̣ка̄роти а̄ха ‘‘асайам̣като’’ти, йа̄диччхикатта̄ти адхиппа̄йо.

192. аттхи кхоти еттха кхо-саддо пуччха̄йам̣, аттхи нӯти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘аттхи кхо идам̣ а̄вусо вуччатӣ’’тиа̄ди. а̄вусо йам̣ тумхехи ‘‘сассато атта̄ ча локо ча̄’’ти вуччати, идаматтхи кхо идам̣ ва̄ча̄маттам̣, но наттхи, тасма̄ ва̄ча̄ваттхуматтато тасса йам̣ кхо те евама̄хам̣су ‘‘идамева саччам̣ могхам̣ ан̃н̃а’’нти, там̣ тесам̣ на̄нуджа̄на̄мӣти еваметтха аттхо ча йоджана̄ ча ведитабба̄. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ брахмаджа̄лат̣ӣка̄йам̣ (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.30) вуттамева. дит̣т̣хипан̃н̃аттийа̄ти дит̣т̣хийа̄ пан̃н̃а̄пане ‘‘евам̣ еса̄ дит̣т̣хи уппанна̄’’ти тасса̄ дит̣т̣хийа̄ самудайато, аттхан̇гамато, асса̄дато, а̄дӣнавато, ниссаран̣ато ча йа̄тха̄вато пан̃н̃а̄пане. авипарӣтавуттийа̄ самена н̃а̄н̣ена самам̣ кан̃чи нева саманупасса̄ми. адхипан̃н̃аттӣти абхин̃н̃еййадхаммапан̃н̃а̄пана̄. йам̣ аджа̄нанта̄ ба̄хирака̄ дит̣т̣хипан̃н̃аттийева аллӣна̄ти тан̃ча пан̃н̃аттито аджа̄нанта̄ тха̄маса̄ пара̄ма̄са̄ абхинивисса вохаранти. еттха ча йа̄йам̣ ‘‘дит̣т̣хипан̃н̃атти на̄ма̄’’ти вутта̄ дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигатикехи евам̣ гахитата̄йа вибха̄вана̄, таттха ча бхагавато уттаритаро на̄ма кочи наттхи, сва̄йаматтхо брахмаджа̄ле (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.30) вибха̄вито ева. ‘‘адхипан̃н̃аттӣ’’ти вутта̄ пана вибха̄вийама̄на̄ локасса ниббида̄хетубха̄вена бахулӣка̄ра̄ти тасса̄ васена бхагава̄ ануттарабха̄вам̣ паведенто ‘нева аттана̄ самасамам̣ саманупасса̄мӣ’ти сӣхана̄дам̣ надӣ’’ти кечи. ат̣т̣хакатха̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.192) пана ‘‘йан̃ча вуттам̣ ‘пан̃н̃аттийа̄’ти йан̃ча ‘адхипан̃н̃аттӣ’ти, убхайаметам̣ аттхато ека’’нти ‘‘идха пана пан̃н̃аттийа̄ти еттха̄пи пан̃н̃атти чева адхипан̃н̃атти ча адхиппета̄, адхипан̃н̃аттӣти еттха̄пӣ’’ти ча вутта̄, убхайассапи васенеттха бхагава̄ сӣхана̄дам̣ надӣти вин̃н̃а̄йати. убхайам̣ петам̣ аттхато еканти ча пан̃н̃аттибха̄васа̄ман̃н̃ам̣ сандха̄йа вуттам̣, на бхеда̄бха̄вато. тена̄ха ‘‘бхедато хӣ’’тиа̄ди. кхандхапан̃н̃аттӣти кхандха̄нам̣ ‘‘кхандха̄’’ти пан̃н̃а̄пана̄ дассана̄ пака̄сана̄ т̣хапана̄ никкхипана̄. ‘‘а̄чиккхати дассети пан̃н̃а̄пети пат̣т̣хапетӣ’’ти (сам̣. ни. 2.20, 97) а̄гатат̣т̣ха̄не хи пан̃н̃а̄пана̄ дассана̄ пака̄сана̄ пан̃н̃атти на̄ма, ‘‘супан̃н̃аттам̣ ман̃чапӣт̣ха’’нти (па̄ра̄. 269) а̄гатат̣т̣ха̄не т̣хапана̄ никкхипана̄ пан̃н̃атти на̄ма, идха убхайампи йуджджати.

дит̣т̣хиниссайаппаха̄наван̣н̣ана̄

196. паджаханаттханти аччанта̄йа пат̣иниссаджджанаттхам̣. йасма̄ тена паджаханена саббе дит̣т̣хиниссайа̄ саммадева атикканта̄ хонти вӣтикканта̄, тасма̄ ‘‘саматиккама̄йа̄ти тассева вевачана’’нти авоча. на кевалам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄ катхитаматта̄, атха кхо венеййасанта̄не патит̣т̣ха̄пита̄ти дассетум̣ ‘‘десита̄’’ти ватва̄ ‘‘пан̃н̃атта̄’’ти вуттанти а̄ха ‘‘десита̄ти катхита̄. пан̃н̃атта̄ти т̣хапита̄’’ти. ида̄ни сатипат̣т̣ха̄надесана̄йа дит̣т̣хиниссайа̄нам̣ екантикам̣ паха̄на̄вахабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа̄ти имина̄ тесам̣ бха̄вана̄йа ева несам̣ паха̄нам̣, десана̄ пана тадупаниссайабха̄вато татха̄ вутта̄ти дассети. сесам̣ саббам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

па̄са̄дикасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.