5. сампаса̄данӣйасуттаван̣н̣ана̄
са̄рипуттасӣхана̄даван̣н̣ана̄
141. па̄ва̄ренти сан̃чха̄денти сарӣрам̣ етена̄ти па̄ва̄ро, ваттхам̣. па̄варан̣ам̣ ва̄ па̄ва̄ро, ‘‘ваттхам̣ дусса’’нти парийа̄йасадда̄ етети дуссамева па̄ва̄ро, со етасса бахувидхо анекакот̣иппабхедо бхан̣д̣абхӯто аттхӣти дуссапа̄ва̄рико. со кира пуббе дахарака̄ле дуссапа̄ва̄рабхан̣д̣амева бахум̣ париггахетва̄ ва̄н̣иджджам̣ ака̄си, тена нам̣ сет̣т̣хит̣т̣ха̄не т̣хитампи ‘‘па̄ва̄рико’’ твева сан̃джа̄нанти. бхагаватӣти ити-саддо а̄диаттхо, пака̄раттхо ва̄, тена бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ тхерена вуттавачанам̣ саббам̣ сан̇ган̣ха̄ти. ‘‘касма̄ евам̣ авоча̄’’ти татха̄вачане ка̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ ‘‘соманассапаведанаттха’’нти касма̄ пайоджанам̣ виссаджджитам̣, тайидам̣ амбам̣ пут̣т̣хасса лабуджам̣ бйа̄каран̣асадисанти? найидамевам̣ чинтетаббам̣. йа̄ хисса тхерасса тада̄ бхагавати соманассуппатти, са̄ ниддха̄ритарӯпа̄ ка̄ран̣абха̄вена чодита̄, тасма̄ евам̣ авоча̄ти, са̄ ева ча йасма̄ ниддха̄ритарӯпа̄ паведанавасена бхагавато саммукха̄ татха̄вачанам̣ пайоджети, тасма̄ ‘‘аттано уппаннасоманассапаведанаттха’’нти пайоджанабха̄вена виссаджджитам̣.
татра̄ти тасмим̣ соманассапаведане. виха̄ре нива̄сапариваттанавасена суниваттханива̄сано. а̄бхуджитва̄ти а̄бандхитва̄.
сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа ‘‘ахо санто вата̄йам̣ арийавиха̄ро’’ти сама̄паттисукхапаччавеккхан̣амукхена аттано гун̣е ануссаритум̣ а̄раддхо, а̄рабхитва̄ ча несам̣ там̣ там̣ са̄ман̃н̃ависесавибха̄гавасена ануссари. татха̄ хи ‘‘сама̄дхӣ’’ти са̄ман̃н̃ато гахитассева ‘‘пат̣хамам̣ джха̄на’’нтиа̄дина̄ висесавибха̄го, ‘‘пан̃н̃а̄’’ти са̄ман̃н̃ато ча гахитассева ‘‘випассана̄н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄ висесавибха̄го уддхат̣о. ‘‘локийа̄бхин̃н̃а̄су диббачаккхун̃а̄н̣ассева гахан̣ам̣ тхерасса итарехи са̄тисайанти дассету’’нти ваданти, пуббенива̄сан̃а̄н̣ампи пана ‘‘каппасатасахасса̄дхикасса̄’’тиа̄дина̄ киччавасена дасситамева, лаккхан̣аха̄равасена ва̄ итаресам̣ петтха гахитата̄ ведитабба̄.
аттхаппабхедасса саллаккхан̣авибха̄ванававаттха̄накаран̣асаматтхам̣ аттхе пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ аттхапат̣исамбхида̄. татха̄ дхаммаппабхедасса саллаккхан̣авибха̄ванававаттха̄накаран̣асаматтхам̣ дхамме пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ дхаммапат̣исамбхида̄. нируттипабхедасса саллаккхан̣авибха̄ванававаттха̄накаран̣асаматтхам̣ нируттийам̣ пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ нируттипат̣исамбхида̄. пат̣ибха̄наппабхедасса саллаккхан̣авибха̄ванававаттха̄на каран̣асаматтхам̣ пат̣ибха̄не пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ пат̣ибха̄напат̣исамбхида̄. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге, (висуддхи. 2.428) там̣ сам̣ван̣н̣ана̄су (висуддхи. т̣ӣ. 2.428) вуттанайенева ведитаббо. са̄вакависайе парамуккам̣сагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ вийа саббан̃еййадхаммесу. тасса̄пи хи висум̣ парикаммам̣ на̄ма наттхи, са̄вакапа̄рамийа̄ пана саммадева парипӯритатта̄ аггамаггасамадхигаменевасса самадхигамо хоти. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ассева самма̄самбуддха̄нам̣ йа̄ва нисиннапаллан̇ка̄ ануссаратоти йоджана̄.
бхагавато сӣлам̣ нисса̄йа гун̣е ануссаритума̄раддхоти йоджана̄. йасма̄ гун̣а̄нам̣ бахубха̄вато несам̣ екаджджхам̣ а̄па̄тха̄гаманам̣ наттхи, сати ча тасмим̣ анирӯпитарӯпенева ануссаран̣ена бхавитаббам̣, тасма̄ тхеро сависайе т̣хатва̄ те анупадам̣ сарӯпато ануссари, ануссаранто ча саббапат̣хамам̣ сӣлам̣ ануссари, там̣ дассенто ‘‘бхагавато сӣлам̣ нисса̄йа̄’’ти а̄ха, сӣлам̣ а̄раббха̄ти аттхо. сесападесупи есева найо. йасма̄ четтха тхеро екекавасена бхагавато гун̣е ануссаритва̄ тато парам̣ чатуккапан̃чака̄дивасена ануссари, тасма̄ ‘‘чатта̄ро иддхипа̄де’’ти ватва̄ тато парам̣ боджджхан̇габха̄вана̄са̄ман̃н̃ена индрийесу ваттаббесу та̄ни аггахетва̄ ‘‘чатта̄ро магге’’тиа̄ди вуттам̣. чатуйонипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ маха̄сӣхана̄дасутте (ма. ни. 1.152) а̄гатанайенева ведитаббам̣. чатта̄ро арийавам̣са̄ арийавам̣сасутте (а. ни. 4.28) а̄гатанайенева ведитабба̄.
падха̄нийан̇га̄дайо сан̇гӣти (дӣ. ни. 3.317) дасуттарасуттесу (дӣ. ни. 3.355) а̄гамиссанти. чха са̄ран̣ӣйа дхамма̄ паринибба̄насутте (дӣ. ни. 2.141) а̄гата̄ ева. сукхам̣ супана̄дайо (а. ни. 11.15; пат̣и. ма. 2.22) ека̄даса метта̄нисам̣са̄. ‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасачча’’нтиа̄дина̄ сам̣. ни. 5.1081, маха̄ва. 15, пат̣и. ма. 2.30) чатӯсу арийасаччесу типариваттавасена а̄гата̄ два̄даса дхаммачакка̄ка̄ра̄. маггапхалесу паватта̄ни ат̣т̣ха н̃а̄н̣а̄ни, чха аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а̄ни ча̄ти чуддаса буддхан̃а̄н̣а̄ни. пан̃чадаса вимуттипарипа̄чанийа̄ дхамма̄ мегхийасуттаван̣н̣ана̄йам̣ (уда̄. ат̣т̣ха. 31) гахетабба̄, сол̣асавидха̄ а̄на̄па̄нассати а̄на̄па̄нассатисутте (ма. ни. 3.148), ат̣т̣ха̄раса буддхадхамма̄ (маха̄ни. 69, 156; чӯл̣ани. 85; пат̣и. ма. 3.5; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.305) евам̣ ведитабба̄ –
атӣтам̣се буддхасса бхагавато аппат̣ихатам̣ н̃а̄н̣ам̣, ана̄гатам̣се, паччуппаннам̣се буддхасса бхагавато аппат̣ихатам̣ н̃а̄н̣ам̣. имехи тӣхи дхаммехи саманна̄гатасса буддхасса бхагавато саббам̣ ка̄йакаммам̣ н̃а̄н̣апуббан̇гамам̣ н̃а̄н̣а̄нупариватти, саббам̣ вачӣкаммам̣, саббам̣ манокаммам̣ н̃а̄н̣апуббан̇гамам̣ н̃а̄н̣а̄нупариватти. имехи чхахи дхаммехи саманна̄гатасса буддхасса бхагавато наттхи чхандасса ха̄ни, наттхи дхаммадесана̄йа ха̄ни, наттхи вӣрийасса ха̄ни, наттхи сама̄дхисса ха̄ни, наттхи пан̃н̃а̄йа ха̄ни, наттхи вимуттийа̄ ха̄ни. имехи два̄дасахи дхаммехи саманна̄гатасса буддхасса бхагавато наттхи дава̄, наттхи рава̄, наттхи аппхут̣т̣хам̣, наттхи вега̄йитаттам̣, наттхи абйа̄ват̣амано, наттхи аппат̣исан̇кха̄нупеккха̄ти.
таттха ‘‘наттхи дава̄ти кхид̣д̣а̄дхиппа̄йена кирийа̄ наттхи. наттхи рава̄ти сахаса̄ кирийа̄ наттхӣ’’ти ваданти. сахаса̄ пана кирийа̄ дава̄, ‘‘ан̃н̃ам̣ карисса̄мӣ’’ти ан̃н̃асса каран̣ам̣ рава̄. наттхи аппхут̣анти н̃а̄н̣ена апхуситам̣ наттхи. наттхи вега̄йитаттанти туритакирийа̄ наттхи. наттхи абйа̄ват̣аманоти нираттхакачиттасамуда̄ча̄ро наттхи. наттхи аппат̣исан̇кха̄нупеккха̄ти ан̃н̃а̄н̣упеккха̄ наттхи. кечи пана ‘‘наттхи дхаммадесана̄йа ха̄нӣ’’ти апат̣хитва̄ ‘‘наттхи чхандасса ха̄ни, наттхи вӣрийасса ха̄ни, наттхи сатийа̄ [саттийа̄ (вибха. мӯлат̣ӣ. суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄)] ха̄нӣ’’ти пат̣ханти.
джара̄маран̣а̄дӣсу ека̄дасасу пат̣иччасамуппа̄дан̇гесу паччекам̣ чатусаччайоджана̄васена паватта̄ни чатучатта̄лӣса н̃а̄н̣а̄нийева (сам̣. ни. 2.33) сукхависеса̄нам̣ адхит̣т̣ха̄набха̄вато н̃а̄н̣аваттхӯни. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йато кхо бхиккхаве арийаса̄вако евам̣ джара̄маран̣ам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ джара̄маран̣асамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ джара̄маран̣аниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ джара̄маран̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄тӣ’’тиа̄ди (сам̣. ни. 2.33).
джара̄маран̣асамудайоти четтха джа̄ти адхиппета̄. сесападесу бхава̄дайо ведитабба̄.
кусалачиттуппа̄десу пхасса̄дайо паропан̣н̣а̄са кусаладхамма̄.
‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти н̃а̄н̣ам̣, ‘‘асати джа̄тийа̄ наттхи джара̄маран̣а’’нти н̃а̄н̣ам̣, атӣтампи аддха̄нам̣ ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти н̃а̄н̣ам̣, ‘‘асати джа̄тийа̄ наттхи джара̄маран̣а’’нти н̃а̄н̣ам̣, ана̄гатампи аддха̄нам̣ ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти н̃а̄н̣ам̣, ‘‘асати джа̄тийа̄ наттхи джара̄маран̣а’’нти н̃а̄н̣ам̣. ‘‘йампи идам̣ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣, тампи кхайадхаммам̣ вайадхаммам̣ вира̄гадхаммам̣ ниродхадхамма’’нти н̃а̄н̣анти евам̣ джара̄маран̣а̄дӣсу ека̄дасасу пат̣иччасамуппа̄дан̇гесу паччекам̣ сатта сатта катва̄ саттасаттати н̃а̄н̣аваттхӯни (сам̣. ни. 2.34) ведитабба̄ни. таттха йампӣти чхаббидхампи паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ випассана̄рамман̣абха̄вена екаджджхам̣ гахетва̄ вуттам̣. дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣анти чхапи н̃а̄н̣а̄ни сан̇кхипитва̄ вуттам̣ н̃а̄н̣ам̣. ‘‘кхайадхамма’’нтиа̄дина̄ пана пака̄рена паваттан̃а̄н̣асса дассанам̣, випассана̄дассанато випассана̄ пат̣ивипассана̄дассанаматтамева̄ти на там̣ ‘‘ан̇га’’нти ваданти, па̄л̣ийам̣ (сам̣. ни. 2.34) пана саббаттха н̃а̄н̣авасена ан̇га̄нам̣ вуттатта̄ ‘‘ниродхадхамманти н̃а̄н̣а’’нти ити-саддена пака̄сетва̄ вуттам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ саттамам̣ н̃а̄н̣анти айаматтхо диссати. на хи йампи идам̣ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣, тампи н̃а̄н̣анти самбандхо хоти н̃а̄н̣аггахан̣ена етасмим̣ н̃а̄н̣абха̄вадассанасса анадхиппетатта̄, ‘‘кхайадхаммам̣…пе… ниродхадхамма’’нти етесам̣ самбандхабха̄ваппасан̇го ча̄ти. чатувӣсати…пе… ваджиран̃а̄н̣анти еттха кечи та̄ва а̄ху ‘‘бхагава̄ девасикам̣ два̄дасакот̣исатасахассаккхаттум̣ маха̄карун̣а̄сама̄паттим̣ сама̄паджджати, два̄дасакот̣исатасахассаккхаттумева ча арахаттапхаласама̄паттим̣ сама̄паджджати, та̄сам̣ пуречарам̣, сахавачаран̃ча н̃а̄н̣ам̣ пат̣ипаккхехи абхеджджатам̣, махаттан̃ча упа̄да̄йа маха̄ваджиран̃а̄н̣ам̣ на̄ма. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘татха̄гатам̣, бхиккхаве, арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ две витакка̄ бахулам̣ самуда̄чаранти – кхемо ча витакко, павивеко ча витакко’ти (итиву. 38).
кхемавитакко хи бхагавато маха̄карун̣а̄сама̄паттим̣ пӯретва̄ т̣хито, павивекавитакко арахаттапхаласама̄паттим̣. буддха̄нан̃хи бхаван̇гапарива̄со лахуко, маттхакаппатто сама̄паттӣсу васӣбха̄во, тасма̄ сама̄паджджанавут̣т̣ха̄на̄ни катипайачиттаккхан̣ехева иджджханти. пан̃ча рӯпа̄вачарасама̄паттийо чатассо арӯпасама̄паттийо аппаман̃н̃а̄сама̄паттийа̄ саддхим̣ даса, ниродхасама̄патти, арахаттапхаласама̄патти ча̄ти два̄дасета̄ сама̄паттийо бхагава̄ паччекам̣ дивасе дивасе кот̣исатасахассаккхаттум̣ пуребхаттам̣ сама̄паджджати, татха̄ паччха̄бхатта’’нти. ‘‘евам̣ сама̄паджджитаббасама̄паттисан̃ча̄ритан̃а̄н̣ам̣ маха̄ваджиран̃а̄н̣ам̣ на̄ма̄’’ти кечи.
апаре пана ‘‘йам̣ там̣ бхагавата̄ абхисамбодхидивасе паччхимайа̄ме пат̣иччасамуппа̄дамукхена пат̣иломанайена джара̄маран̣ато пат̣т̣ха̄йа н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ анупададхаммавипассанам̣ а̄рабхантена йатха̄ на̄ма пурисо сувидуггам̣ маха̄гаханам̣ маха̄ванам̣ чхинданто антарантара̄ ниса̄насила̄йам̣ пхарасум̣ суниситам̣ кароти, евамева ниса̄насила̄садисийо сама̄паттийо антарантара̄ сама̄паджджитва̄ н̃а̄н̣асса тиккхависадасӯрабха̄вам̣ сампа̄детум̣ ануломапат̣иломато паччекам̣ пат̣иччасамуппа̄дан̇гавасена саммасанто дивасе дивасе лаккхакот̣илаккхакот̣ипхаласама̄паттийо сама̄паджджати, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘чатувӣсати…пе… маха̄ваджиран̃а̄н̣ам̣ нисса̄йа̄’ти’’. нану бхагавато сама̄паттисама̄паджджане парикамме пайоджанам̣ наттхӣти? найидам̣ екантикам̣. татха̄ хи ведана̄пат̣иппан̣а̄мана̄дӣсу сависесам̣ парикаммапуббан̇гамена сама̄паттийо сама̄паджджи. апаре пана ‘‘локийасама̄паттисама̄паджджане парикаммена пайоджанам̣ наттхи. локуттарасама̄паттисама̄паджджане таджджам̣ парикаммам̣ иччхитаббамева̄’’ти ваданти.
‘‘апарампара̄’’ти падам̣ йесам̣ десана̄йа аттхи, те апарампарийа̄ва. кусалапан̃н̃аттийанти кусаладхамма̄нам̣ пан̃н̃а̄пане. ануттароти уттамо. упаниссайе т̣хатва̄ти н̃а̄н̣ӯпаниссайе т̣хатва̄ йа̄дисо пуббӯпаниссайо пуббайого, таттха патит̣т̣ха̄йа. махантато саддахати пат̣ипаккхавигамена н̃а̄н̣асса вийа саддха̄йапи тиккхависадабха̄ва̄паттито. авасесаарахантехӣти пакатиса̄вакехи. асӣти маха̄тхера̄ параматтхадӣпанийам̣ тхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄йам̣ на̄мато уддхат̣а̄. чатта̄ро маха̄тхера̄ти маха̄кассапаануруддхамаха̄качча̄намаха̄кот̣т̣хикаттхера̄. тесупи аггаса̄вакесу са̄рипуттаттхеро пан̃н̃а̄йа висит̣т̣хабха̄вато. са̄рипуттаттхератопи еко паччекабуддхо тиккхависадан̃а̄н̣о абхинӣха̄рамахантата̄йа самбхатан̃а̄н̣асамбха̄ратта̄. сатипи паччекабодхийа̄ ависесесу бахӯсу екаджджхам̣ саннипатитесу пуббайогавасена локийе висайе сийа̄ кассачи н̃а̄н̣асса висит̣т̣хата̄ти дассетум̣ ‘‘саче пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘саббан̃н̃убуддхова буддхагун̣е махантато саддахатӣ’’ти идам̣ хет̣т̣ха̄ а̄гатадесана̄сотавасена вуттам̣. буддха̄ хи буддхагун̣е махаттам̣ паччаккхатова пассанти, на саддаханавасена.
ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ упама̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘сеййатха̄пи на̄ма̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. гамбхӣро утта̄ноти гамбхӣро ва̄ утта̄но ва̄ти джа̄нанаттхам̣. ‘‘евамева̄’’тиа̄ди йатха̄дассита̄йа упама̄йа упамеййена сам̣санданам̣. буддхагун̣есу аппаматтависайампи локийамаха̄джанасса н̃а̄н̣ам̣ апаваттитарӯпенева паваттати анаваттитасабха̄ватта̄ти вуттам̣ ‘‘екабйа̄ма…пе… ведитабба̄’’ти. таттха н̃а̄таудакам̣ вийа̄ти пама̄н̣ато н̃а̄таудакам̣ вийа. арийа̄нам̣ пана таттха аттано висайе паваттанакан̃а̄н̣ам̣ паваттитарӯпенева паваттати аттано пат̣иведха̄нурӯпам̣, абхинӣха̄ра̄нурӯпан̃ча аваттитасабха̄ватта̄ти дассенто ‘‘дасабйа̄майоттена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха пат̣ивиддхасачча̄нампи пат̣ипаккхавидхаманапуббайогависесавасена н̃а̄н̣ам̣ са̄тисайам̣, маха̄нубха̄ван̃ча хотӣти имаматтхам̣ дассетум̣ сота̄паннан̃а̄н̣асса дасабйа̄маудакам̣ опаммабха̄вена дассетва̄ тато паресам̣ дасуттарадигун̣адасагун̣аасӣтигун̣ависит̣т̣хам̣ удакам̣ опаммам̣ катва̄ дасситам̣. нану евам̣ санте буддхагун̣а̄ паримитапариччхинна̄, тхерена ча те париччхиджджа н̃а̄та̄ти а̄паджджатӣти? на̄паджджатӣти дассенто ‘‘таттха йатха̄ со пурисо’’тиа̄дима̄ха. таттха со пурисоти со чатура̄сӣтибйа̄масахассаппама̄н̣ена йоттена чатура̄сӣтибйа̄масахассат̣т̣ха̄не маха̄самудде удакам̣ минитва̄ т̣хито пурисо. со хи тхерасса упама̄бха̄вена гахито. дхамманвайена̄ти анума̄нан̃а̄н̣ена. тан̃хи сиддхам̣ дхаммам̣ анугантва̄ паваттанато ‘‘дхамманвайо’’ти вуччати, татха̄ анвайавасена аттхасса буджджханато анвайабуддхи, анумеййам̣ ануминотӣти анума̄нам̣, нидассане дит̣т̣ханайена анумеййам̣ ган̣ха̄тӣти ‘‘найагга̄хо’’ти ча вуччати. тена̄ха ‘‘дхамманвайена̄’’тиа̄ди. сва̄йам̣ дхамманвайо на йасса кассачи хоти, атха кхо татха̄рӯпасса аггаса̄вакассева̄ти а̄ха ‘‘са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣е т̣хатва̄’’ти. йади тхеро буддхагун̣е екадесато паччаккхе катва̄ тадан̃н̃е найагга̄хена ган̣хи, нану евам̣ санте буддхагун̣а̄ паримитапариччхинна̄ а̄панна̄ти? найидам̣ еванти дассенто ‘‘ананта̄ апарима̄н̣а̄’’ти.
‘‘саддахатӣ’’ти ватва̄ пуна тамеваттхам̣ вибха̄венто ‘‘тхерена хи…пе… бахутара̄’’ти а̄ха. катхам̣ пана̄йаматтхо евам̣ дат̣т̣хабботи евам̣ адхиппа̄йабхедакам̣ упама̄йа сан̃н̃а̄петум̣ ‘‘йатха̄ катхам̣ вийа̄’’тиа̄ди вуттам̣ ‘‘упама̄йамидхекачче вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нантӣ’’ти (сам̣. ни. 2.67) ито нава ито нава̄ти ито маджджхат̣т̣ха̄нато йа̄ва даккхин̣атӣра̄ нава ито маджджхат̣т̣ха̄нато йа̄ва уттаратӣра̄ нава. ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ суттена саматтхетум̣ ‘‘буддхопӣ’’ти га̄тхама̄ха.
йамакайугал̣амаха̄надӣмахогхо вийа̄ти двиннам̣ екато сама̄гататта̄ йугал̣абхӯта̄нам̣ маха̄надӣнам̣ махогхо вийа.
ануччхавикам̣ катва̄ти йойам̣ мама паса̄до буддхагун̣е а̄раббха ога̄л̣хо хутва̄ уппанно, там̣ ануччхавикам̣ анурӯпам̣ катва̄. пат̣иггахетум̣ сампат̣иччхитум̣ ан̃н̃о кочи на саккхиссати йа̄тха̄вато анавабуджджханато. пат̣иггахетум̣ саккоти тасса хетуто, паччайато, сабха̄вато, киччато, пхалато саммадева пат̣ивиджджханато. пӯраттанти пун̣н̣абха̄во. паггхаран̣ака̄лети викиран̣ака̄ле, патанака̄лети аттхо. ‘‘пасанно’’ти имина̄ паса̄дасса ваттама̄ната̄ дӣпита̄ти ‘‘уппаннасаддхо’’ти имина̄пи саддха̄йа паччуппанната̄ пака̄сита̄ти а̄ха ‘‘евам̣ саддаха̄мӣти аттхо’’ти. абхин̃н̃а̄йатӣти абхин̃н̃о, адхико абхин̃н̃о бхиййобхин̃н̃о, со ева атисайавачаниччха̄васена ‘‘бхиййобхин̃н̃атаро’’ти вуттоти а̄ха ‘‘бхиййатаро абхин̃н̃а̄то’’ти. дутийавикаппе пана абхиджа̄на̄тӣти абхин̃н̃а̄, абхивисит̣т̣ха̄ пан̃н̃а̄, бхиййо абхин̃н̃а̄ етасса̄ти бхиййобхин̃н̃о, со ева атисайавачаниччха̄васена бхиййобхин̃н̃атаро, сва̄йамасса атисайо абхин̃н̃а̄йа бхиййобха̄вакатоти а̄ха ‘‘бхиййатара̄бхин̃н̃о ва̄’’ти. самбуджджхати ета̄йа̄ти самбодхи, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, аггамагган̃а̄н̣ан̃ча. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃хи аггамагган̃а̄н̣ам̣, аггамагган̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ самбодхи на̄ма. таттха падха̄навасена тадаттхадассане пат̣хамавикаппо, падат̣т̣ха̄навасена дутийавикаппо. касма̄ панеттха арахаттамагган̃а̄н̣ассева гахан̣ам̣, нану хет̣т̣хима̄нипи бхагавато магган̃а̄н̣а̄ни сава̄санамева йатха̄сакам̣ пат̣ипаккхавидхаманавасена паватта̄ни. сава̄санаппаха̄нан̃хи н̃еййа̄варан̣аппаха̄нанти? саччаметам̣, там̣ пана апарипун̣н̣ам̣ пат̣ипаккхавидхаманасса виппакатабха̄ватоти а̄ха ‘‘арахаттамагган̃а̄н̣е ва̄’’ти. аггамаггавасена четтха арийа̄нам̣ бодхиттайапа̄рипӯрӣти дассетум̣ ‘‘арахаттамаггенева хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ниппадеса̄ти анавасеса̄. гахита̄ хонтӣти арахаттамаггена гахитена адхигатена гахита̄ адхигата̄ хонти. саббанти техи адхигантаббам̣. тена̄ти самбодхина̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нена арахаттамагган̃а̄н̣ена.
142. кха̄данӣйа̄нам̣ ул̣а̄рата̄ са̄тараса̄нубха̄вена̄ти а̄ха ‘‘мадхуре а̄гаччхатӣ’’ти. пасам̣са̄йа ул̣а̄рата̄ висит̣т̣хабха̄вена̄ти а̄ха ‘‘сет̣т̣хе’’ти, обха̄сасса ул̣а̄рата̄ махантабха̄вена̄ти вуттам̣ ‘‘випуле’’ти. усабхасса айанти а̄сабхӣ, идха пана а̄сабхӣ вийа̄ти а̄сабхӣ. тена̄ха ‘‘усабхасса ва̄ча̄садисӣ’’ти. йена пана гун̣енасса̄ там̣садисата̄, там̣ дассетум̣ ‘‘ачала̄ асампаведхӣ’’ти вуттам̣. йато куточи ануссаванам̣ ануссаво. виджджа̄т̣т̣ха̄несу катапаричайа̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣ там̣ таматтхам̣ вин̃н̃а̄пентӣ павен̣ӣ а̄чарийапарампара̄. кевалам̣ аттано матийа̄ ‘‘итикира евам̣кира̄’’ти парикаппана̄ итикира. пит̣акасса гантхасса сампада̄нато сайам̣ сампада̄набха̄вена гахан̣ам̣ пит̣акасампада̄нам̣. йатха̄сута̄нам̣ аттха̄нам̣ а̄ка̄расса паривитакканам̣ а̄ка̄рапаривитакко. татхева ‘‘евамета’’нти дит̣т̣хийа̄ ниджджха̄наккхаманам̣ дит̣т̣хиниджджха̄наккханти. а̄гама̄дхигамехи вина̄ таккамаггам̣ нисса̄йа такканам̣ такко. анума̄навидхим̣ нисса̄йа найагга̄хо. йасма̄ буддхависайе т̣хатва̄ бхагавато айам̣ тхерасса чодана̄, тхерасса ча со ависайо, тасма̄ ‘‘паччаккхато н̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхитва̄ вийа̄’’ти вуттам̣. сӣхана̄до вийа̄ти сӣхана̄до, там̣садисата̄ часса сет̣т̣хабха̄вена, со четтха евам̣ ведитабботи дассенто ‘‘сӣхана̄до’’тиа̄дима̄ха. нева дандха̄йантена̄ти на манда̄йантена. на бхаггара̄йантена̄ти апарисан̇кантена.
ануйогада̄панаттханти ануйогам̣ содха̄петум̣. вимаддаккхаман̃хи сӣхана̄дам̣ наданто аттхато таттха ануйогам̣ содхети на̄ма. ануйун̃джанто ча нам̣ содха̄пети на̄ма. да̄тунти содхетум̣. кечи ‘‘да̄наттха’’нти аттхам̣ ваданти, тадайуттам̣. на хи йо сӣхана̄дам̣ надати, со ева таттха ануйогам̣ детӣти йуджджати. нигхам̣сананти вимадданам̣. дхамама̄нанти та̄пайама̄нам̣, та̄панан̃четтха гаггарийа̄ дхама̄панасӣсена вадати. саббе тети саббе те атӣте нируддхе самма̄самбуддхе, тенетам̣ дассети – йе те ахесум̣ атӣтам̣ аддха̄нам̣ тава абхинӣха̄рато орам̣ самма̄самбуддха̄, тесам̣ та̄ва са̄вакан̃а̄н̣агочаре дхамме париччхинданто ма̄ра̄дайо вийа буддха̄нам̣ локийачиттача̄рам̣ твам̣ джа̄неййа̄си. йе пана те аббхатӣта̄ тато парато чхиннават̣ума̄ чхиннапапан̃ча̄ парийа̄дин̣н̣ават̣т̣а̄ саббадуккхавӣтиватта̄ самма̄самбуддха̄, тесам̣ саббесампи са̄вакан̃а̄н̣асса ависайабхӯте дхамме катхам̣ джа̄ниссасӣти.
ана̄гатабуддха̄нам̣ пана̄ти пана-саддо висесаттхаджотано, тена атӣтесу та̄ва кхандха̄нам̣ бхӯтапуббатта̄ таттха сийа̄ н̃а̄н̣асса сависайе гати, ана̄гатесу пана саббасо асан̃джа̄тесу катханти имаматтхам̣ джотети. тена̄ха ‘‘ана̄гата̄пӣ’’тиа̄ди. ‘‘читтена париччхиндитва̄ видита̄’’ти касма̄ вуттам̣, нану атӣта̄на̄гате сатта̄хе ева паваттам̣ читтам̣ четопарийан̃а̄н̣асса висайо, на тато паранти? найидам̣ четопарийан̃а̄н̣акиччавасена вуттам̣, атха кхо пуббенива̄саана̄гатам̣сан̃а̄н̣авасена вуттам̣, тасма̄ на̄йам̣ досо.
видитат̣т̣ха̄не на кароти сиккха̄паденева та̄дисасса пат̣иккхепасса пат̣иккхиттатта̄, сетугха̄тато ча. катхам̣ пана тхеро двайасамбхаве пат̣иккхепамева ака̄си, на вибхаджджа бйа̄ка̄сӣти а̄ха ‘‘тхеро кира̄’’тиа̄ди. па̄рам̣ парийантам̣ минотӣти па̄рамӣ, са̄ ева н̃а̄н̣анти па̄рамин̃а̄н̣ам̣, са̄вака̄нам̣ па̄рамин̃а̄н̣ам̣ са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ам̣, тасмим̣. са̄вака̄нам̣ уккам̣сапарийантагате джа̄нане на̄йам̣ ануйого, атха кхо саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣е саббан̃н̃ута̄йа джа̄нане. кечи пана ‘‘са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ети са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ависайе’’ти аттхам̣ ваданти. татха̄ сесападесупи. сӣла ..пе… саматтханти сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттисан̇кха̄така̄ран̣а̄нам̣ джа̄нанасаматтхам̣. буддхасӣла̄дайо хи буддха̄нам̣ буддхакиччасса, парехи ‘‘буддха̄’’ти джа̄нанасса ча ка̄ран̣ам̣.
143. анума̄нан̃а̄н̣ам̣ вийа сам̣сайапит̣т̣хикам̣ ахутва̄ ‘‘идамида’’нти йатха̄сабха̄вато н̃еййам̣ дха̄рети ниччхинотӣти дхаммо, паччаккхан̃а̄н̣анти а̄ха ‘‘дхаммасса паччаккхато н̃а̄н̣асса̄’’ти. ануетӣти анвайоти а̄ха ‘‘ануйогам̣ анугантва̄’’ти. паччаккхасиддхан̃хи аттхам̣ анугантва̄ анума̄нан̃а̄н̣асса паватти дит̣т̣хена адит̣т̣хасса анума̄нанти ведитаббо. видите ведакампи н̃а̄н̣ам̣ аттхато видитамева хотӣти ‘‘анума̄нан̃а̄н̣ам̣ найагга̄хо видито’’ти вуттам̣. видитоти виддхо пат̣иладдхо, адхигатоти аттхо. аппама̄н̣оти апарима̄н̣о маха̄висайатта̄. тена̄ха ‘‘апарийанто’’ти. тена̄ти апарийантатта̄, тена ва̄ апарийантена н̃а̄н̣ена, етенева тхеро йам̣ йам̣ анумеййаматтхам̣ н̃а̄тука̄мо хоти, таттха таттхасса асан̇гамаппат̣ихат̣аанума̄нан̃а̄н̣ам̣ паваттатӣти дассети. тена̄ха ‘‘со имина̄’’тиа̄ди. таттха имина̄ти имина̄ ка̄ран̣ена. па̄ка̄расса тхирабха̄вам̣ уддхамуддхам̣ а̄петӣти уддха̄пам̣, па̄ка̄рамӯлам̣. а̄ди-саддена па̄ка̄радва̄рабандхапарикха̄дӣнам̣ сан̇гахо ведитаббо. паччанте бхавам̣ паччантимам̣. пан̣д̣итадова̄рикат̣т̣ха̄нийам̣ катва̄ тхеро атта̄нам̣ дассетӣти дассенто ‘‘екадва̄ранти касма̄ а̄ха̄’’ти чоданам̣ самут̣т̣ха̄песи. йасса̄ пан̃н̃а̄йа васена пурисо ‘‘пан̣д̣ито’’ти вуччати, там̣ пан̣д̣иччанти а̄ха ‘‘пан̣д̣иччена саманна̄гато’’ти. там̣там̣итикаттаббата̄су чхекабха̄во бйаттабха̄во веййаттийам̣. медхати саммосам̣ хим̣сати видхаматӣти медха̄, са̄ етасса аттхӣти медха̄вӣ. т̣ха̄не т̣ха̄не уппатти етисса̄ аттхӣти т̣ха̄нуппаттика̄, т̣ха̄насо уппаджджанакапан̃н̃а̄. анупарийа̄йанти етена̄ти анупарийа̄йо, со ева патхоти анупарийа̄йапатхо, парито па̄ка̄расса анусам̣йа̄йанамагго. па̄ка̄рабха̄га̄ сандха̄табба̄ еттха̄ти па̄ка̄расандхи, па̄ка̄расса пхуллитаппадесо. со пана хет̣т̣химантена двиннампи ит̣т̣хака̄нам̣ вигамена евам̣ вуччатӣти а̄ха ‘‘двиннам̣ ит̣т̣хака̄нам̣ апагатат̣т̣ха̄на’’нти. чхиннат̣т̣ха̄нанти чхиннабхиннаппадесо, чхиннат̣т̣ха̄нам̣ ва̄. тан̃хи ‘‘вивара’’нти вуччати.
килит̣т̣ханти малӣнам̣. упата̄пентӣти килесапарил̣а̄хена санта̄пенти. виба̄дхентӣти пӣл̣енти. уппанна̄йа пан̃н̃а̄йа нӣваран̣ехи на кин̃чи ка̄тум̣ сакка̄ти а̄ха ‘‘ануппанна̄йа пан̃н̃а̄йа уппаджджитум̣ на дентӣ’’ти. тасма̄ти паччайӯпагха̄тена уппаджджитум̣ аппада̄нато. чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу сут̣т̣ху т̣хапитачитта̄ти чатуббидха̄йапи сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа саммадева т̣хапитачитта̄. йатха̄сабха̄вена бха̄ветва̄ти авипарӣтасабха̄вена йатха̄ пат̣ипаккха̄ самуччхиджджанти, евам̣ бха̄ветва̄.
пуриманайе сатипат̣т̣ха̄на̄ни, боджджхан̇га̄ ча миссака̄ адхиппета̄ти тато ан̃н̃атха̄ ваттум̣ ‘‘апичеттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. миссака̄ти саматхавипассана̄маггавасена миссака̄. ‘‘чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄’’тиа̄дито вуттатта̄ сатипат̣т̣ха̄не випассана̄ти гахетва̄ ‘‘сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄’’ти вуттатта̄, маггапарийа̄панна̄нам̣йева ча несам̣ ниппарийа̄йабоджджхан̇габха̄вато, тесу ча саббасо адхигатесу локана̄тхена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ампи адхигатамева хотӣти ‘‘боджджхан̇ге магго, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃ча̄ти гахите сундаро пан̃хо бхавеййа̄’’ти маха̄сиваттхеро а̄ха, на паневам̣ гахитам̣ пора̄н̣ехӣти адхиппа̄йо. итӣти вуттаппака̄рапара̄масанам̣. тхероти са̄рипуттаттхеро.
таттха̄ти тесу паччантанагара̄дӣсу. нагарам̣ вийа нибба̄нам̣ тадаттхикехи упагантаббато, упагата̄нан̃ча париссайарахитасукха̄дхигаманат̣т̣ха̄нато. па̄ка̄ро вийа сӣлам̣ тадупагата̄нам̣ парито а̄раккхабха̄вато. парийа̄йапатхо вийа хирӣ сӣлапа̄ка̄расса адхит̣т̣ха̄набха̄вато. вуттан̃хетам̣ ‘‘парийа̄йапатхоти кхо бхиккху хирийа̄ етам̣ адхивачана’’нти. два̄рам̣ вийа арийамагго нибба̄нанагараппавесанаан̃джасабха̄вато. пан̣д̣итадова̄рико вийа дхаммасена̄пати нибба̄нанагарапавит̣т̣хапависанака̄нам̣ сатта̄нам̣ саллаккхан̣ато. динноти да̄пито, содхитоти аттхо.
144. ниппхаттидассанаттханти сиддхидассанаттхам̣, адхигамадассанаттханти аттхо. ‘‘пан̃чанавутипа̄сан̣д̣е’’ти идам̣ йасма̄ тхеро парибба̄джако хутва̄ тато пуббева нибба̄напарийесанам̣ чарама̄но те те па̄сан̣д̣ино упасан̇камитва̄ нибба̄нам̣ пуччхи, те на̄сса читтам̣ а̄ра̄дхесум̣, там̣ сандха̄йа вуттам̣. те пана па̄сан̣д̣а̄ хет̣т̣ха̄ вутта̄ ева. таттхева̄ти тассайева бха̄гинеййасса десийама̄на̄йа десана̄йа. парасса вад̣д̣хитам̣ бхаттам̣ бхун̃джанто вийа са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ам̣ хаттхагатам̣ ака̄си адхигаччхи. уттаруттаранти хет̣т̣химасса хет̣т̣химасса уттаран̣ато атиккаманато уттаруттарам̣, тато ева падха̄набха̄вам̣ па̄питата̄йа пан̣ӣтапан̣ӣтам̣. уттаруттаранти ва̄ упарӯпари. пан̣ӣтапан̣ӣтанти пан̣ӣтатарам̣, пан̣ӣтатаман̃ча̄ти аттхо. кан̣ханти ка̄л̣акам̣ сам̣килесадхаммам̣. сукканти ода̄там̣ вода̄надхаммам̣. савипаккхам̣ катва̄ти паха̄таббапаха̄йакабха̄вадассанавасена йатха̄ккамам̣ убхайам̣ савипаккхам̣ катва̄. ‘‘айам̣ кан̣хадхаммо, имасса айам̣ паха̄йако’’ти евам̣ кан̣хам̣ пат̣иба̄хитва̄ десана̄васена нӣхаритва̄ суккам̣, ‘‘айам̣ суккадхаммо, имина̄ айам̣ паха̄таббо’’ти евам̣ суккам̣ пат̣иба̄хитва̄ кан̣хам̣.саусса̄ханти пхалуппа̄данасаматтхата̄васена сабйа̄па̄рам̣. тена̄ха ‘‘савипа̄ка’’нти. випа̄кадхамманти аттхо.
тасмим̣ десите дхаммети тасмим̣ вуттанайена бхагава̄ тумхехи десите дхамме екаччам̣ дхаммам̣ на̄ма са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ам̣ джа̄нитва̄ пат̣ивиджджхитва̄. там̣джа̄нане хи вутте чатусаччадхаммаджа̄нанам̣ авуттасиддханти. ‘‘чатусаччадхаммесӯ’’ти идам̣ пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄ка̄радассанам̣. випаккхо пана парато а̄гамиссати. еттха̄ти ‘‘дхаммесу нит̣т̣хам̣ агама’’нти етасмим̣ паде. тхерасалла̄поти тхера̄нам̣ салла̄пасадисо виниччхайава̄до. ка̄л̣аваллава̄сӣти ка̄л̣аваллавиха̄рава̄сӣ. ида̄нӣти етарахи ‘‘ида̄хам̣ бханте’’тиа̄дивачанака̄ле. имасмим̣ пана т̣ха̄нети ‘‘дхаммесу нит̣т̣хам̣ агама’’нти имасмим̣ падесе, имасмим̣ ва̄ нит̣т̣ха̄нака̄ран̣абхӯте йонисо паривитаккане. ‘‘имасмим̣ пана т̣ха̄не буддхагун̣есу нит̣т̣хан̇гато’’ти касма̄ вуттам̣, нану са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣асамадхигатака̄ле ева тхеро буддхагун̣есу нит̣т̣хан̇гатоти? саччаметам̣, ида̄ни пана там̣ па̄кат̣ам̣ джа̄танти евам̣ вуттам̣. саббанти ‘‘чатусаччадхаммесӯ’’тиа̄ди суматтхерена вуттам̣ саббам̣. арахатте нит̣т̣хан̇гатоти еттха̄пи вуттанайенева ануйогапариха̄ра̄ ведитабба̄. йадипи дхаммасена̄пати ‘‘са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ам̣ майа̄ самадхигата’’нти ито пуббепи джа̄на̄тийева, ида̄ни пана асан̇кхйеййа̄паримеййабхеде буддхагун̣е найагга̄хавасена париггахетва̄ киччасиддхийа̄ тасмим̣ н̃а̄н̣е нит̣т̣хан̇гато ахосӣти дассенто ‘‘маха̄сиваттхеро…пе… дхаммесӯти са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣е нит̣т̣хан̇гато’’ти авоча.
буддхагун̣а̄ пана найато а̄гата̄, те найагга̄хато йа̄тха̄вато джа̄нанто са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣е татха̄джа̄нанавасена нит̣т̣хан̇гататта̄ са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣амева тасса апара̄паруппаттивасена, тена тена бха̄ветаббакиччабахута̄васена ча ‘‘дхаммесӯ’’ти путхувачанена вуттам̣. ананта̄паримеййа̄нам̣ анан̃н̃ависайа̄нам̣ буддхагун̣а̄нам̣ найато паригган̣ханена тхерасса са̄тисайо бхагавати паса̄до уппаджджатӣти а̄ха ‘‘бхиййосоматта̄йа̄’’тиа̄ди. ‘‘сут̣т̣ху аккха̄то’’ти ватва̄ там̣ евасса сут̣т̣ху аккха̄татам̣ дассетум̣ ‘‘ниййа̄нико магго’’ти вуттам̣. сва̄ккха̄тата̄ хи дхаммасса йадаттхам̣ десито, тадаттхаса̄дханена ведитабба̄. пхалаттха̄йа ниййа̄тӣти анантаравипа̄катта̄, аттано уппаттисаманантарамева пхаланиппха̄данавасена паваттатӣти аттхо. ват̣т̣ача̄ракато ниййа̄тӣти ва̄ ниййа̄нико, ниййа̄насӣлоти ва̄. ра̄гадосамоханиммаданасаматтхоти идха̄пи ‘‘пасанносми бхагаватӣти дассетӣ’’ти а̄нетва̄ самбандхо. ван̇ка̄дӣти а̄ди-саддена джимхакут̣иле, ан̃н̃е ча пат̣ипаттидосе сан̇ган̣ха̄ти. бхагава̄ тумха̄кам̣ буддхасубуддхата̄ вийа дхаммасудхаммата̄, сан̇гхасуппат̣ипатти ча дхаммесу нит̣т̣хан̇гаманена са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣е нит̣т̣хан̇гататта̄ майхам̣ сут̣т̣ху вибхӯта̄ супа̄кат̣а̄ джа̄та̄ти дассенто тхеро ‘‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо, суппат̣ипанно сан̇гхоти пасӣди’’нти авоча.
кусаладхаммадесана̄ван̣н̣ана̄
145. ануттарабха̄воти сет̣т̣хабха̄во. ануттаро бхагава̄ йена гун̣ена, со ануттарабха̄во, там̣ ануттарийам̣. йасма̄ тасса̄пи гун̣асса кин̃чи уттаритарам̣ наттхи ева, тасма̄ вуттам̣ ‘‘са̄ тумха̄кам̣ десана̄ ануттара̄ти вадатӣ’’ти. кусалесу дхаммесӯти кусаладхамманимиттам̣. нимиттаттхе хи етам̣ бхуммам̣, тасма̄ кусаладхаммадесана̄хетупи бхагава̄ва ануттароти аттхо. бхӯмим̣ дассентоти висайам̣ дассенто. кусаладхаммадесана̄йа хи кусала̄ дхамма̄ висайо. вуттападети ‘‘кусалесу дхаммесӯ’’ти евам̣ вуттава̄кйе, евам̣ ва̄ вуттадхаммакот̣т̣ха̄се. ‘‘пан̃чадха̄’’ти касма̄ вуттам̣, нану чхекат̣т̣хенапи кусалам̣ иччхитаббам̣ ‘‘кусало твам̣ ратхасса ан̇гапаччан̇га̄на’’нтиа̄дӣсӯти (ма. ни. 2.87)? саччаметам̣, со пана чхекат̣т̣хо косалласамбхӯтат̣т̣хенева сан̇гахитоти висум̣ на гахито. ‘‘каччи ну бхото кусалам̣, каччи бхото ана̄майа’’нти (джа̄. 1.15.146; 2.22.2008) джа̄таке а̄гататта̄ ‘‘джа̄такапарийа̄йам̣ патва̄ а̄рогйат̣т̣хена кусалам̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, гахапатайо, име дхамма̄ кусала̄ ва̄ акусала̄ ва̄ са̄ваджджа̄ ва̄ анаваджджа̄ ва̄’’тиа̄дӣсу суттападесесу ‘‘кусала̄’’ти вуттадхамма̄ ева ‘‘анаваджджа̄’’ти вутта̄ти а̄ха ‘‘суттантапарийа̄йам̣ патва̄ анаваджджат̣т̣хена кусалам̣ ват̣т̣атӣ’’ти. абхидхамме ‘‘косалла’’нти пан̃н̃а̄ а̄гата̄ти йонисоманасика̄рахетукасса кусаласса косалласаммӯтат̣т̣хо, даратха̄бха̄вадӣпанато ниддаратхат̣т̣хо, ‘‘кусаласса кататта̄ упачитатта̄’’ти ватва̄ ит̣т̣хавипа̄каниддисанато сукхавипа̄кат̣т̣хо ча абхидхамманайасиддхоти а̄ха ‘‘абхидхамма…пе… випа̄кат̣т̣хена̄’’ти. ба̄хитикасутте (ма. ни. 2.358) бхагавато ка̄йасама̄ча̄ра̄дике ван̣н̣ентена дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикена ‘‘йо кхо маха̄ра̄джа ка̄йасама̄ча̄ро анаваджджо’’ти кусало ка̄йасама̄ча̄ро ран̃н̃о пасенадисса вутто. на хи бхагавато сукхавипа̄какаммам̣ аттхӣти саббаса̄ваджджарахита̄ ка̄йасама̄ча̄ра̄дайо ‘‘кусала̄’’ти вутта̄, идха пана ‘‘кусалесу дхаммесӯ’’ти бодхипаккхийадхамма̄ ‘‘кусала̄’’ти вутта̄, те ча саматхавипассана̄ маггасампайутта̄ екантена сукхавипа̄ка̄ ева̄ти аваджджарахитата̄маттам̣ упа̄да̄йа анаваджджаттхо кусала-саддоти а̄ха ‘‘имасмим̣ пана…пе… дат̣т̣хабба’’нти. еван̃ча катва̄ ‘‘пхаласатипат̣т̣ха̄нам̣ пана идха анадхиппета’’нти идан̃ча вачанам̣ саматтхитам̣ хоти савипа̄кассева гахан̣анти катва̄.
‘‘чуддасавидхена̄’’тиа̄ди сатипат̣т̣ха̄не (дӣ. ни. 2.376; ма. ни. 1.109) вуттанайена ведитаббам̣. паггахат̣т̣хена̄ти кусалапаккхасса пагган̣ханасабха̄вена. киччавасена̄ти ануппанна̄кусала̄нуппа̄дана̄дикиччавасена. тато ева часса чатуббидхата̄. иджджханат̣т̣хена̄ти ниппаджджанасабха̄вена. чханда̄дайо ева иддхипа̄десу висит̣т̣хасабха̄ва̄, итаре ависит̣т̣ха̄, тесампи висесо чханда̄дикатоти а̄ха ‘‘чханда̄дивасена на̄на̄сабха̄ва̄’’ти.
адхимоккха̄дисабха̄вавасена̄ти паса̄да̄дхимоккха̄дисалаккхан̣авасена. упаттхамбханат̣т̣хена̄ти сампайуттадхамма̄нам̣ упаттхамбханакабха̄вена. акампийат̣т̣хена̄ти пат̣ипаккхехи акампийасабха̄вена. салаккхан̣ена̄ти адхимоккха̄дисабха̄вена. ниййа̄нат̣т̣хена̄ти сам̣килесапаккхато, ват̣т̣ача̄ракато ча ниггаманат̣т̣хена. упат̣т̣ха̄на̄дина̄ти упат̣т̣ха̄надхаммавичайапаггахасампийа̄йанапассамбханасама̄дха̄нааджджхупеккханасан̇кха̄тена аттано сабха̄вена. хетут̣т̣хена̄ти нибба̄насса сампа̄пакахетубха̄вена. дассана̄дина̄ти дассана̄бхиниропанапариггахасамут̣т̣ха̄панавода̄панапаггахупат̣т̣ха̄насама̄дха̄насан̇кха̄тена аттано сабха̄вена.
са̄санасса парийоса̄надассанаттханти са̄санам̣ на̄ма ниппарийа̄йато саттатим̣са бодхипаккхийадхамма̄. таттха йе саматхавипассана̄сахагата̄, те са̄санасса а̄ди, маггапарийа̄панна̄ маджджхе, пхалабхӯта̄ парийоса̄нам̣, там̣дассанаттхам̣. тена̄ха ‘‘са̄санасса хӣ’’тиа̄ди.
пуна етада̄нуттарийам̣ бхантети йатха̄раддха̄йа десана̄йа нигаманам̣. вуттассева аттхасса пуна вачанан̃хи нигаманам̣ вуттам̣. там̣ десананти там̣ кусалесу дхаммесу десана̄ппака̄рам̣, десана̄видхим̣, десетаббан̃ча, сакалам̣ ва̄ сампун̣н̣ам̣ анавасесам̣ абхиджа̄на̄ти абхивисит̣т̣хена н̃а̄н̣ена джа̄на̄ти, асесам̣ абхиджа̄нанато ева уттари упари абхин̃н̃еййам̣ наттхи. итоти бхагавата̄ абхин̃н̃а̄тато. ан̃н̃о параматтхавасена дхаммо ва̄ пан̃н̃аттивасена пуггало ва̄ айам̣ на̄ма йам̣ бхагава̄ на джа̄на̄тӣти идам̣ наттхи на упалаббхати саббассева саммадева тумхехи абхин̃н̃а̄татта̄. кусалесу дхаммесу абхиджа̄нане, десана̄йан̃ча бхагавато уттаритаро наттхи.
а̄йатанапан̣н̣аттидесана̄ван̣н̣ана̄
146. а̄йатанапан̃н̃а̄пана̄сӯти чаккха̄дӣнам̣, рӯпа̄дӣнан̃ча а̄йатана̄нам̣ самбодханесу, тесам̣ аджджхаттикаба̄хиравибха̄гато, сабха̄гавибха̄гато, самудайато, аттхан̇гамато, а̄ха̄рато, а̄дӣнавато, ниссаран̣ато ча десана̄йанти аттхо.
габбха̄ваккантидесана̄ван̣н̣ана̄
147. габбхоккаманесӯти габбхабха̄вена ма̄тукуччхийам̣ аваккаманесу ануппавесесу, габбхе ва̄ ма̄тукуччхисмим̣ аваккаманесу. пависатӣти паччайавасена таттха ниббаттенто пависанто вийа хотӣти катва̄ вуттам̣. т̣ха̄тӣти санта̄нат̣т̣хитийа̄ паваттати, татха̄бхӯто ча таттха васанто вийа хотӣти а̄ха ‘‘васатӣ’’ти. пакатилокийаманусса̄нам̣ пат̣хама̄ габбха̄ваккантӣти пачураманусса̄нам̣ габбха̄вакканти десана̄васена идха пат̣хама̄. ‘‘дутийа̄ габбха̄ваккантӣ’’тиа̄дӣсупи евам̣ йоджана̄ ведитабба̄.
аламева̄ти йуттамева.
кхипитум̣ на сакконтӣти татха̄ ва̄та̄нам̣ ануппаджджанамева вадати. сесанти пуна ‘‘етада̄нуттарийа’’тиа̄ди па̄т̣хаппадесам̣ вадати.
а̄десанавидха̄десана̄ван̣н̣ана̄
148. парасса читтам̣ а̄дисати етехӣти а̄десана̄ни, йатха̄упат̣т̣хитанимитта̄дӣни, та̄ни ева ан̃н̃аман̃н̃асса асам̣кин̣н̣арӯпена т̣хитатта̄ а̄десанавидха̄, а̄десана̄бха̄га̄, та̄су а̄десанавидха̄су. тена̄ха ‘‘а̄десанакот̣т̣ха̄сесӯ’’ти. а̄гатанимиттена̄ти йасса а̄дисати, тасса, аттано ча упагатанимиттена, нимиттаппаттасса ла̄бха̄ла̄бха̄диа̄дисанавидхидассанасса паваттатта̄ ‘‘идам̣ на̄ма бхависсатӣ’’ти вуттам̣. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘евампи те мано’’тиа̄дина̄ парасса читта̄дисанамева а̄гатам̣, там̣ нидассанаматтам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣. татха̄ хи ‘‘идам̣ на̄ма бхависсатӣ’’ти вуттассева аттхасса вибха̄ванавасена ваттху а̄гатам̣. гатанимиттам̣ на̄ма гамананимиттам̣. т̣хитанимиттам̣ на̄ма аттано самӣпе т̣ха̄нанимиттам̣, парасса гаманавасена, т̣ха̄навасена ча гахетаббанимиттам̣. манусса̄нам̣ парачиттавидӯнам̣, итаресампи ва̄ саванавасена парасса читтам̣ н̃атва̄ катхента̄нам̣ саддам̣ сутва̄. йаккхаписа̄ча̄дӣнанти хин̇ка̄райаккха̄нан̃чева кан̣н̣аписа̄ча̄диписа̄ча̄нам̣, кумбхан̣д̣ана̄га̄дӣнан̃ча.
витаккавиппха̄равасена̄ти виппха̄рикабха̄вена паваттавитаккасса васена. уппаннанти тато самут̣т̣хитам̣. виппалапанта̄нанти кассачи аттхасса абодханато вирӯпам̣, вивидхам̣ ва̄ палапанта̄нам̣. суттапаматта̄дӣнанти а̄ди-саддена ведана̄т̣т̣акхиттачитта̄дӣнам̣ сан̇гахо. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘идам̣ ваккха̄ми, евам̣ ваккха̄мӣти витаккайато витаккавиппха̄расаддо на̄ма уппаджджатӣ’’ти (абхи. ат̣т̣ха. 1.вачӣкаммадва̄ракатха̄пи) а̄гататта̄ джа̄гаранта̄нам̣ пакатийам̣ т̣хита̄нам̣ авиппалапанта̄нам̣ витаккавиппха̄расаддо када̄чи уппаджджатӣти вин̃н̃а̄йати, йо локе ‘‘мантаджаппо’’ти вуччати. йасса маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ асотавин̃н̃еййата̄ вутта̄. та̄дисан̃хи сандха̄йа вин̃н̃аттисахаджамева ‘‘дживха̄та̄лучалана̄дикаравитаккасамут̣т̣хитам̣ сукхумасаддам̣ диббасотена сутва̄ а̄дисатӣти сутте вутта’’нти (дха. са. мӯлат̣ӣ. вачӣкаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄) а̄нанда̄чарийо авоча. вутталаккхан̣о ева пана на̄тисукхумо аттано, ачча̄саннаппадесе т̣хитасса ча мам̣сасотасса̄пи а̄па̄тхам̣ гаччхатӣти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. тасса̄ти тасса пуггаласса. тасса васена̄ти тасса витаккасса васена. евам̣ айампи а̄десанавидха̄ четопарийан̃а̄н̣авасенева а̄гата̄ти ведитабба̄. кечи пана ‘‘тасса васена̄ти тасса саддасса васена̄’’ти аттхам̣ ваданти, там̣ айуттам̣. на хи саддаггахан̣ена там̣самут̣т̣ха̄пакачиттам̣ гайхати, саддаггахан̣а̄нуса̄ренапи тадаттхассева гахан̣ам̣ хоти, на читтасса. етенева йадеке ‘‘йам̣ витаккайатоти йаматтхам̣ витаккайато’’ти ватва̄ ‘‘тасса васена̄ти тасса аттхасса васена̄’’ти ван̣н̣енти, тампи пат̣иккхиттам̣.
манаса̄ сан̇кхарӣйантӣти маносан̇кха̄ра̄, ведана̄сан̃н̃а̄. пан̣ихита̄ти пуримапарибандхавинайена падха̄набха̄вена нихита̄ т̣хапита̄. тена̄ха ‘‘читтасан̇кха̄ра̄ сут̣т̣хапита̄’’ти. витаккасса витакканам̣ на̄ма уппа̄данамева̄ти а̄ха ‘‘паваттессатӣ’’ти. ‘‘паджа̄на̄тӣ’’ти пуббе вуттападасамбандхадассанавасена а̄нети. а̄гаманена̄ти джха̄насса а̄гаманат̣т̣ха̄навасена. пуббабха̄гена̄ти маггасса саббапуббабха̄гена випассана̄рамбхена. убхайам̣ петам̣ йо сайам̣ джха̄нала̄бхӣ, адхигатамагго ча ан̃н̃ам̣ тадаттха̄йа пат̣ипаджджантам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ имина̄ нӣха̄рена пат̣ипаджджанто аддха̄ джха̄нам̣ лабхиссати, маггам̣ адхигамиссатӣ’’ти абхин̃н̃а̄йа вина̄ анума̄навасена джа̄на̄ти, там̣ дассетум̣ вуттам̣. тена̄ха ‘‘а̄гаманена джа̄на̄ти на̄ма̄’’тиа̄ди. анантара̄ти вут̣т̣хитака̄лам̣ сандха̄йа̄ха. тада̄ хи паваттавитаккападжа̄наненева джха̄насса ха̄набха̄гийата̄дивисесападжа̄нанам̣.
ким̣ панидам̣ четопарийан̃а̄н̣ам̣ парасса читтам̣ париччхиджджа джа̄нантам̣ иддхичиттабха̄вато ависесато саббесампи читтам̣ джа̄на̄тӣти? ноти дассенто ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. на арийа̄нанти йена читтена те арийа̄ на̄ма джа̄та̄, там̣ локуттарачиттам̣ на джа̄на̄ти аппат̣ивиддхабха̄вато. йатха̄ хи путхуджджано саббесампи арийа̄нам̣ локуттарачиттам̣ на джа̄на̄ти аппат̣ивиддхатта̄, евам̣ арийопи хет̣т̣химо упаримасса локуттарачиттам̣ на джа̄на̄ти аппат̣ивиддхатта̄ ева. йатха̄ пана упаримо хет̣т̣химам̣ пхаласама̄паттим̣ на сама̄паджджати, ким̣ евам̣ со тасса локуттарачиттам̣ на джа̄на̄тӣти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘упаримо пана хет̣т̣химасса джа̄на̄тӣ’’ти, пат̣ивиддхатта̄ти адхиппа̄йо. ‘‘упаримо хет̣т̣химам̣ на сама̄паджджатӣ’’ти ватва̄ таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘тесан̃хӣ’’тиа̄ди. тесанти арийа̄нам̣. хет̣т̣хима̄ хет̣т̣хима̄ сама̄патти бхӯмантараппаттийа̄ пат̣иппассаддхикаппа̄. тена̄ха ‘‘татрупапаттийева хотӣ’’ти, на упарибхӯмипатти. нимитта̄дивасена н̃а̄тасса када̄чи бйабхича̄ропи сийа̄, на пана абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ена н̃а̄тасса̄ти а̄ха ‘‘чето…пе… наттхӣ’’ти. ‘‘там̣ бхагава̄’’тиа̄ди сесам̣ на̄ма.
дассанасама̄паттидесана̄ван̣н̣ана̄
149. брахмаджа̄лети брахмаджа̄ласуттаван̣н̣ана̄йам̣. уттарападалопена хеса ниддесо. а̄таппанти вӣрийам̣ а̄таппати косаджджам̣ саббампи сам̣килесапаккханти. кусалавӣрийассева хеттха гахан̣ам̣ аппама̄да̄дипадантарасаннидха̄нато. падахитаббатоти падаханато, бха̄ванам̣ уддисса ва̄йаманатоти аттхо. ануйун̃джитаббатоти ануйун̃джанато. ӣдиса̄нам̣ пада̄нам̣ бахулам̣каттувисайата̄йа иччхитаббатта̄ а̄таппападасса вийа итаресампи каттуса̄дханата̄ дат̣т̣хабба̄. пат̣ипаттийам̣ наппамаджджати етена̄ти аппама̄до, сатиавиппава̄со. самма̄ манаси кароти етена̄ти самма̄манасика̄ро, татха̄паватто кусалачиттуппа̄до. бха̄вана̄нуйогамева татха̄ вадати. десана̄ккамена пат̣хама̄, дассанасама̄патти на̄ма караджака̄йе пат̣иккӯла̄ка̄расса саммадева дассанавасена паваттасама̄паттибха̄вато. ниппарийа̄йенева̄ти вутталаккхан̣адассанасама̄паттисанниссайатта̄, дассанамаггапхалабха̄вато ча пат̣хамаса̄ман̃н̃апхалам̣ парийа̄йена вина̄ дассанасама̄патти.
атиккамма чхавимам̣салохитам̣ ат̣т̣хим̣ паччавеккхатӣти та̄ни апаччавеккхитва̄ ат̣т̣химева паччавеккхати. ат̣т̣хиа̄рамман̣а̄ диббачаккхупа̄дакаджджха̄насама̄паттӣти вуттанайена ат̣т̣хиа̄рамман̣а̄ диббачаккхуадхит̣т̣ха̄на̄ пат̣хамаджджха̄насама̄патти. йо хи бхиккху а̄локакасин̣е чатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ там̣ па̄дакам̣ катва̄ адхигатадиббачаккхун̃а̄н̣о хутва̄ савин̃н̃а̄н̣аке ка̄йе ат̣т̣хим̣ париггахетва̄ таттха пат̣иккӯламанасика̄равасена пат̣хамам̣ джха̄нам̣ ниббаттети, тасса̄йам̣ пат̣хамаджджха̄насама̄патти дутийа̄ дассанасама̄патти. тена вуттам̣ ‘‘ат̣т̣хи ат̣т̣хӣ’’тиа̄ди. йо панеттха па̄л̣ийам̣ дваттим̣са̄ка̄раманасика̄ро вутто, со маггасодханавасена вутто. таттха ва̄ катапаричайасса сукхенева вуттанайа̄ ат̣т̣хипаччавеккхан̣а̄ самиджджхатӣти. теневеттха ‘‘имам̣ чева̄’’ти ‘‘атиккамма ча̄’’ти ча-саддо самуччайаттхо вутто. там̣ джха̄нанти йатха̄вуттам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣. айанти айам̣ сакада̄га̄мипхаласама̄патти. са̄тисайам̣ чатусаччадассана̄гаманато парийа̄йена вина̄ мукхйа̄ дутийа̄ дассанасама̄патти. йа̄ва татийамагга̄ ваттатӣти а̄ха ‘‘кхӣн̣а̄савасса васена чатуттха̄ дассанасама̄патти катхита̄’’ти.
па̄л̣ийам̣ пурисасса ча̄ти ча-саддо бйатиреке, тена йатха̄вуттасама̄паттидвайато вуччама̄нам̣йева имасса висесам̣ джотети. авиччхедена паваттийа̄ сотасадисата̄йа вин̃н̃а̄н̣амева вин̃н̃а̄н̣асотам̣, тадетам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ пуримато анантарапаччайам̣ лабхитва̄ паччхимасса анантарапаччайо хутва̄ паваттатӣти айам̣ асса сота̄гатата̄йа сотасадисата̄, тасма̄ паджа̄нитаббабха̄вена вуттам̣ екамева четтха вин̃н̃а̄н̣ам̣, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘вин̃н̃а̄н̣асотанти вин̃н̃а̄н̣амева̄’’ти вуттам̣. двӣхипи бха̄гехӣти орабха̄гапарабха̄гехи. идхалоко хисса орабха̄го, паралоко парабха̄го двиннампи васенетам̣ самбандханти. тена̄ха ‘‘идхалоке патит̣т̣хита’’нтиа̄ди. вин̃н̃а̄н̣асса кхан̣е кхан̣е бхиджджантасса ка̄мам̣ наттхи кассачи патит̣т̣хитата̄, тан̣ха̄васена пана там̣ ‘‘патит̣т̣хита’’нти вуччатӣти а̄ха ‘‘чхандара̄гавасена̄’’ти. вуттан̃хетам̣ –
‘‘кабал̣ӣка̄ре че бхиккхаве а̄ха̄ре аттхи ра̄го, аттхи нандӣ, аттхи тан̣ха̄, патит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирул̣хам̣. йаттха патит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирул̣хам̣…пе… аттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттӣ’’тиа̄ди (сам̣. ни. 2.64; катха̄. 296; маха̄ни. 7).
камманти кусала̄кусалакаммам̣, упайогавачанаметам̣. каммато упагаччхантанти каммабха̄вена упагаччхантам̣, вин̃н̃а̄н̣анти адхиппа̄йо. абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ан̃хи йена каммуна̄ сахагатам̣, ан̃н̃адаттху таббха̄вамева упагатам̣ хутва̄ паваттати. идхалоке патит̣т̣хитам̣ на̄ма идха катӯпачитакаммабха̄вӯпагаманато. каммабхавам̣ а̄кад̣д̣хантанти каммавин̃н̃а̄н̣ам̣ аттана̄ сампайуттакаммам̣ джава̄петва̄ пат̣исандхиниббаттанена тадабхимукхам̣ а̄кад̣д̣хантам̣. тенева пат̣исандхиниббаттанаса̄маттхийена паралоке патит̣т̣хитам̣ на̄ма аттано пхаласса таттха патит̣т̣ха̄панена. кечи пана ‘‘абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣ парато випа̄кам̣ да̄тум̣ асаматтхам̣ идхалоке патит̣т̣хитам̣ на̄ма, да̄тум̣ саматтхам̣ пана паралоке патит̣т̣хитам̣ на̄ма̄’’ти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣ ‘‘убхайато аббоччхинна’’нти вуттатта̄. йан̃ча техи ‘‘паралоке патит̣т̣хита’’нти вуттам̣, там̣ идхалокепи патит̣т̣хитамева. на хи тасса идхалоке патит̣т̣хитабха̄вена вина̄ паралоке патит̣т̣хитабха̄во самбхавати. секкхапутхуджджана̄нам̣ четопарийан̃а̄н̣анти секкха̄нам̣, путхуджджана̄нан̃ча четасо париччхинданакан̃а̄н̣ам̣. катхитам̣ париччхиндитаббасса четасо чхандара̄гавасена патит̣т̣хитабха̄ваджотанато.
чатуттха̄йа дассанасама̄паттийа̄ татийадассанасама̄паттийам̣ вуттаппат̣иккхепена аттхо ведитаббо.
пурима̄нам̣ двиннам̣ сама̄паттӣнам̣ пуббе саматхавасена аттхасса вуттатта̄ ида̄ни випассана̄васена дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. ниччаламева пуббе вуттасса аттхасса апанетаббато. аттхантараттхата̄йа дассийама̄на̄йа падам̣ чалитам̣ на̄ма хоти. апаро найоти еттха пат̣хамаджджха̄насса пат̣хамадассанасама̄паттибха̄ве апуббам̣ наттхи. дутийаджджха̄нам̣ дутийа̄ти еттха пана ‘‘ат̣т̣хикаван̣н̣акасин̣авасена пат̣иладдхадутийаджджха̄нам̣ дутийа̄ дассанасама̄паттӣ’’ти ваданти, татийаджджха̄нампи татхева пат̣иладдхам̣. дассанасама̄паттибха̄во пана йо бхиккху а̄локакасин̣е чатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ там̣ па̄дакам̣ катва̄ адхигатадиббачаккхуко хутва̄ савин̃н̃а̄н̣аке ат̣т̣хим̣ париггахетва̄ таттха ван̣н̣акасин̣авасена хет̣т̣хима̄ни тӣн̣и джха̄на̄ни ниббаттети, тасса. татийаджджха̄нам̣ татийа̄ дассанасама̄патти адхит̣т̣ха̄набхӯтасса диббачаккхун̃а̄н̣асса васена. чатуттхаджджха̄нам̣ чатуттха̄ти рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ там̣ па̄дакам̣ катва̄ адхигатадиббачаккхун̃а̄н̣асса там̣ чатуттхаджджха̄нам̣ чатуттха̄ дассанасама̄патти. идха̄пи секкхапутхуджджана̄нам̣ четасо париччхинданена татийа̄ дассанасама̄патти, арахато читтасса париччхинданена чатуттха̄ дассанасама̄патти ведитабба̄. еван̃хеса̄ аттхаван̣н̣ана̄ па̄л̣ийа̄ сам̣сандеййа. ‘‘пат̣хамамагго’’тиа̄дӣсу ат̣т̣хиа̄рамман̣апат̣хамаджджха̄напа̄дако пат̣хамамагго пат̣хама̄ дассанасама̄патти. ат̣т̣хиа̄рамман̣адутийаджджха̄напа̄дако дутийамагго дутийа̄ дассанасама̄патти. парачиттан̃а̄н̣асахагата̄ чатуттхаджджха̄напа̄дака̄ татийачатуттхамагга̄ татийачатуттхадассанасама̄паттийоти. пурисасса вин̃н̃а̄н̣ападжа̄нанам̣ панеттха асаммохавасена дат̣т̣хаббам̣.
пуггалапан̣н̣аттидесана̄ван̣н̣ана̄
150. пуггалапан̣н̣аттӣсӯти пуггала̄нам̣ пан̃н̃а̄панесу. гун̣ависесавасена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асан̇карато т̣хапанесу. локавоха̄равасена̄ти локасаммутивасена. локавоха̄ро хеса, йадидам̣ ‘‘сатто пуггало’’тиа̄ди. рӯпа̄дӣсу саттависаттата̄йа сатто. тасса тасса саттаника̄йасса пӯран̣ато галанато, маран̣авасена патанато ча пуггало. сантатийа̄ найанато наро. аттабха̄васса посанато посо. евам̣ пан̃н̃а̄петабба̄су вохаритабба̄су. ‘‘саббаметам̣ пуггало’’ти имисса̄ са̄дха̄ран̣апан̃н̃аттийа̄ вибха̄ванавасена вуттам̣, на идха̄дхиппетааса̄дха̄ран̣апан̃н̃аттийа̄, тасма̄ локапан̃н̃аттӣсӯти сатталокагатапан̃н̃аттӣсу. ануттаро хоти анан̃н̃аса̄дха̄ран̣атта̄ тасса пан̃н̃а̄панасса.
двӣхи бха̄гехӣти ка̄ран̣е, ниссакке четам̣ путхувачанам̣, а̄вуттиа̄дивасена ча̄йаматтхо ведитабботи а̄ха ‘‘арӯпасама̄паттийа̄’’тиа̄ди, етена ‘‘сама̄паттийа̄ виккхамбханавимоккхена, маггена самуччхедавимоккхена вимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто’’ти евам̣ паватто типит̣акачӯл̣ана̄гаттхерава̄до, ‘‘на̄мака̄йато, рӯпака̄йато ча вимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто’’ти евам̣ паватто типит̣акамаха̄дхаммараккхитаттхерава̄до, ‘‘сама̄паттийа̄ виккхамбханавимоккхена екава̄рам̣ вимуттова маггена самуччхедавимоккхена екава̄рам̣ вимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто’’ти евам̣ паватто типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхерава̄до ча̄ти имесам̣ тин̣н̣ампи тхерава̄да̄нам̣ екаджджхам̣ сан̇гахо катоти дат̣т̣хаббам̣. вимуттоти килесехи вимутто, килесавиккхамбханасамуччхеданехи ва̄ ка̄йадвайато вимуттоти аттхо. арӯпасама̄паттӣнанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. арахаттаппаттаана̄га̄миноти бхӯтапуббагатийа̄ вуттам̣. на хи арахаттаппатто ана̄га̄мӣ на̄ма хоти. па̄л̣ӣти пуггалапан̃н̃аттипа̄л̣и. ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ти ат̣т̣ха сама̄паттийо сахаджа̄тана̄мака̄йена пат̣илабхитва̄. пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣти випассана̄пан̃н̃а̄йа сан̇кха̄рагатам̣, маггапан̃н̃а̄йа чатта̄ри сачча̄ни пасситва̄ чатта̄ропи а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. дисва̄ти дассанахету. на хи а̄саве пан̃н̃а̄йа пассанти, дассанака̄ран̣а̄ пана париккхӣн̣а̄ ‘‘дисва̄ париккхӣн̣а̄’’ти вутта̄ дассана̄йаттапариккхӣн̣атта̄. еван̃хи дассанам̣ а̄сава̄нам̣ кхайасса пуримакирийа̄бха̄вена вуттам̣.
пан̃н̃а̄йа висесато муттоти пан̃н̃а̄вимутто анавасесато а̄сава̄нам̣ париккхӣн̣атта̄. ат̣т̣хавимоккхапат̣иккхепавасенева, на тадекадесабхӯтарӯпаджджха̄напат̣иккхепавасена. еван̃хи арӯпаджджха̄некадеса̄бха̄вепи ат̣т̣хавимоккхапат̣иккхепо на хотӣти сиддхам̣ хоти. арӯпа̄вачараджджха̄несу хи екасмимпи сати убхатобха̄гавимуттойева на̄ма хоти, на пан̃н̃а̄вимуттоти.
пхут̣т̣хантам̣ саччхикаротӣти пхут̣т̣ха̄нам̣ анто пхут̣т̣ханто, пхут̣т̣ха̄нам̣ арӯпаджджха̄на̄нам̣ анантаро ка̄лоти адхиппа̄йо, аччантасам̣йоге четам̣ упайогавачанам̣, пхут̣т̣ха̄нантарака̄ламева саччхика̄таббам̣, саччхикато саччхикаран̣ӯпа̄йена̄ти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘со джха̄напхасса’’нтиа̄ди. екачче а̄сава̄ти хет̣т̣химамаггаттайаваджджха̄ а̄сава̄. йо хи арӯпаджджха̄нена рӯпака̄йато, на̄мака̄йекадесато ча виккхамбханавимоккхена вимутто, тена ниродхасан̇кха̄то вимоккхо а̄лочито пака̄сито вийа хоти, на пана ка̄йена саччхикато. ниродхам̣ пана а̄рамман̣ам̣ катва̄ екаччесу а̄савесу кхепитесу тена саччхикато хоти, тасма̄ со саччхика̄таббам̣ ниродхам̣ йатха̄лочитам̣ на̄мака̄йена саччхикаротӣти ка̄йасаккхӣти вуччати, на ту вимуттоти екачча̄нам̣ а̄сава̄нам̣ апариккхӣн̣атта̄.
дит̣т̣хантам̣ паттоти дассанасан̇кха̄тасса сота̄паттимагган̃а̄н̣асса анантарам̣ паттоти аттхо. ‘‘дит̣т̣хатта̄ патто’’типи па̄т̣хо, тена чатусаччадассанасан̇кха̄та̄йа дит̣т̣хийа̄ ниродхасса паттатам̣ дӣпети. тена̄ха ‘‘дуккха̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄ди. пат̣хамапхалато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аггамагга̄ дит̣т̣хиппаттоти а̄ха ‘‘есопи ка̄йасаккхӣ вийа чхаббидхо хотӣ’’ти. идам̣ дуккханти ‘‘идам̣ дуккхам̣, еттакам̣ дуккхам̣, на ито уддхам̣ дуккха’’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йасма̄ идам̣ йа̄тха̄васарасато паджа̄на̄ти, паджа̄нанто ча т̣хапетва̄ тан̣хам̣ пан̃чупа̄да̄наккхандхе ‘‘дуккхасачча’’нти паджа̄на̄ти. тан̣хам̣ пана идам̣ дуккхам̣ ито самудети, тасма̄ ‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йасма̄ идам̣ дуккхан̃ча самудайо ча нибба̄нам̣ патва̄ нируджджханти вӯпасаманти аппаваттим̣ гаччханти, тасма̄ там̣ ‘‘айам̣ дуккханиродхо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. арийо пана ат̣т̣хан̇гико магго там̣ дуккханиродхам̣ гаччхати, тена там̣ ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. етта̄вата̄ на̄наккхан̣е саччававаттха̄нам̣ дасситам̣. ида̄ни там̣ екаккхан̣е дассетум̣ ‘‘татха̄гатаппаведита̄’’тиа̄ди вуттам̣. татха̄гатаппаведита̄ти татха̄гатена бодхиман̣д̣е пат̣ивиддха̄ видита̄ па̄кат̣а̄ ката̄. дхамма̄ти чатусаччадхамма̄. водит̣т̣ха̄ хонтӣти судит̣т̣ха̄ хонти. вочарита̄ти сучарита̄, тесу тена пан̃н̃а̄ сут̣т̣ху чара̄пита̄ти аттхо. айанти айам̣ еварӯпо пуггало ‘‘дит̣т̣хиппатто’’ти вуччати.
саддха̄йа вимуттоти саддаханавасена вимутто, етена саббатха̄ авимуттассапи саддха̄маттена вимуттабха̄вам̣ дассети. саддха̄вимуттоти ва̄ саддха̄йа адхимуттоти аттхо. вуттанайенева̄ти ка̄йасаккхимхи вуттанайенева. но ча кхо йатха̄ дит̣т̣хиппаттасса̄ти йатха̄ дит̣т̣хиппаттасса а̄сава̄ париккхӣн̣а̄, на евам̣ саддха̄йа вимуттасса̄ти аттхо. ким̣ пана несам̣ килесаппаха̄не на̄наттам̣ аттхӣти? наттхи. атха касма̄ саддха̄вимутто дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄тӣти? а̄гаманӣйана̄наттена. дит̣т̣хиппатто хи а̄гаманамхи килесе виккхамбхенто аппадуккхена, акиламанто ча саккоти виккхамбхетум̣, саддха̄вимутто дуккхена киламанто виккхамбхети, тасма̄ дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄ти. тена̄ха ‘‘етесу хӣ’’тиа̄ди.
а̄рамман̣ам̣ йа̄тха̄вато дха̄рети авадха̄ретӣти дхаммо, пан̃н̃а̄. пан̃н̃а̄пуббан̇гаманти пан̃н̃а̄падха̄нам̣. пан̃н̃ам̣ ва̄хетӣти пан̃н̃а̄ва̄хӣ, пан̃н̃ам̣ са̄тисайам̣ паваттетӣти аттхо. пан̃н̃а̄ ва̄ имам̣ пуггалам̣ ва̄хети, нибба̄на̄бхимукхам̣ гаметӣти аттхо. саддха̄нуса̄риниддесепи есева найо.
тасма̄ти висуддхимагге (висуддхи. 2.770, 776) вуттатта̄, тато ева висуддхимагге, там̣ сам̣ван̣н̣ана̄су (висуддхи. т̣ӣ. 2.776) вуттанайенеттха аттхо ведитаббо.
падха̄надесана̄ван̣н̣ана̄
151. падаханавасена̄ти бха̄вана̄нуйогавасена. сатта боджджхан̇га̄ падха̄на̄ти вутта̄ вивеканиссита̄дибха̄вена падахитаббато бха̄ветаббато.
пат̣ипада̄десана̄ван̣н̣ана̄
152. дуккхена касирена сама̄дхим̣ уппа̄дентасса̄ти пуббабха̄ге а̄гаманака̄ле киччхена дуккхена сасан̇кха̄рена саппайогена киламантасса килесе виккхамбхетва̄ локуттарасама̄дхим̣ уппа̄дентасса. дандхам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ абхиджа̄нантасса̄ти виккхамбхитесу килесесу випассана̄парива̄се чирам̣ васитва̄ там̣ локуттарасама̄дхисан̇кха̄там̣ т̣ха̄нам̣ дандхам̣ сан̣икам̣ абхиджа̄нантасса пат̣ивиджджхантасса, саччхикаронтасса па̄пун̣антасса̄ти аттхо. айам̣ вуччатӣти йа̄ еса̄ евам̣ уппаджджати, айам̣ килесавиккхамбханапат̣ипада̄йа дуккхатта̄, випассана̄парива̄сапан̃н̃а̄йа ча дандхатта̄ маггака̄ле екачиттаккхан̣е уппанна̄пи пан̃н̃а̄ а̄гаманавасена ‘‘дуккхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма̄’’ти вуччати. упари тӣсу падесупи имина̄ва найена аттхо ведитаббо.
бхассасама̄ча̄ра̄дидесана̄ван̣н̣ана̄
153. бхассасама̄ча̄рети вачӣсама̄ча̄ре. т̣хитоти йатха̄раддхам̣ там̣ авиччхедавасена катхенто. тена̄ха ‘‘катха̄маггам̣ анупаччхиндитва̄ катхенто’’ти. муса̄ва̄дӯпасан̃хитанти антарантара̄ паваттена муса̄ва̄дена упасам̣хитам̣. вибхӯти вуччати висум̣бха̄во, таттха нийуттанти вебхӯтикам̣, тадева вебхӯтийам̣, песун̃н̃ам̣. тена̄ха ‘‘бхедакарава̄ча’’нти. каран̣уттарийалаккхан̣ато са̄рамбхато джа̄та̄ти са̄рамбхаджа̄. тасса̄ паваттиа̄ка̄радассанаттхам̣ ‘‘твам̣ дуссӣло’’тиа̄ди вуттам̣. бахиддха̄катха̄ амана̄па̄, мана̄па̄пи парасса читтавигха̄та̄вахатта̄ каран̣уттарийапаккхийамева̄ти дассенто ‘‘туйха’’нтиа̄дима̄ха. виккхепакатха̄паваттанти виккхепакатха̄васена паваттам̣. джайапуреккха̄ро хутва̄ти аттано джайам̣ пураккхатва̄. йам̣ кин̃чи на бха̄сатӣти йоджана̄. ‘‘манта̄’’ти вуччати пан̃н̃а̄, мантанам̣ джа̄нананти катва̄. ‘‘манта̄’’ти идам̣ ‘‘мантетва̄’’ти имина̄ сама̄наттхам̣ нипа̄тападанти а̄ха ‘‘упапариккхитва̄’’ти. йуттакатхамева̄ти аттано, сун̣антасса ча йуттарӯпамева катхам̣. хадайе нидахитаббайуттанти аттхасампаттийа̄, бйан̃джанасампаттийа̄ аттхаведа̄дипат̣ила̄бханимиттатта̄ читте т̣хапетаббам̣, вимутта̄йатанабха̄вена манаси ка̄таббанти аттхо. саббан̇гасампанна̄пи ва̄ча̄ ака̄ле бха̄сита̄ абха̄джане бха̄сита̄ вийа на аттха̄ваха̄ти а̄ха ‘‘йуттапаттака̄лена̄’’ти. айан̃ча чатуран̇гасаманна̄гата̄ субха̄ситава̄ча̄ саччасамбодха̄ваха̄дита̄йа сатта̄нам̣ махиддхика̄ маха̄нисам̣са̄ти дассетум̣ ‘‘евам̣ бха̄сита̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
сӣла̄ча̄рети сӣле ча а̄ча̄ре ча парисуддхасӣле чева парисуддхаманосама̄ча̄ре ча. т̣хитоти патит̣т̣хаханто. саччам̣ етасса аттхӣти саччоти а̄ха ‘‘саччакатхо’’ти. еса найо саддхоти еттха̄пи. тена̄ха ‘‘саддха̄сампанно’’ти. ‘‘нану ча хет̣т̣ха̄ саччам̣ катхитамева̄’’ти касма̄ вуттам̣? хет̣т̣ха̄ хи вачӣсама̄ча̄рам̣ катхентена саччам̣ катхитам̣, пат̣ипаккхапат̣иккхепавасена идха сӣлам̣ катхентена там̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄ дассетум̣ саччам̣ сарӯпенева катхитам̣. ‘‘пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа катха̄йа а̄раббхантаран̃четам̣, татха̄пи саччам̣ ватва̄ анантарамева саччасса катханам̣ пунаруттам̣ хотӣти парасса чодана̄васаро ма̄ хотӯ’’ти таттха париха̄рам̣ да̄тука̄мо ‘‘идха касма̄ пуна вутта’’нти а̄ха. хет̣т̣ха̄ ва̄ча̄саччам̣ катхитам̣ чатуран̇гасаманна̄гатам̣ субха̄ситава̄чам̣ дассентена. антамасо…пе… дассетум̣ идха вуттам̣ ‘‘евам̣ сӣлам̣ супарисуддхам̣ хотӣ’’ти. имасмим̣ панаттхе ‘‘евам̣ париттакам̣ кхо, ра̄хула, тесам̣ са̄ман̃н̃ам̣, йесам̣ наттхи сампаджа̄намуса̄ва̄де ладжджа̄’’тиа̄ди найаппаваттам̣ ра̄хулова̄дасуттам̣ дассетаббам̣.
гутта̄ сатикава̄т̣ена пидахита̄ два̄ра̄ етена̄ти гуттадва̄роти а̄ха ‘‘чхасу индрийесӯ’’тиа̄ди. парийесанапат̣игган̣ханапарибхогависсаджджанавасена бходжане маттам̣ джа̄на̄тӣти бходжане маттан̃н̃ӯ. саманти ависамам̣. самача̄рита̄ хи ка̄йависама̄дӣни паха̄йа ка̄йасама̄дипӯран̣ам̣. нисаджджа̄йа̄ти еттха ити-саддо а̄диаттхо, тена ‘‘а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхетӣ’’ти евама̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. бха̄вана̄йа читтапарисодханан̃хи джа̄гарийа̄нуйого, на нидда̄виноданаматтам̣. ниттандӣти вигататхинамиддхо. са̄ пана ниттандита̄ ка̄йа̄ласийавигамане па̄кат̣а̄ хотӣти вуттам̣ ‘‘ка̄йа̄ласийавирахито’’ти. ‘‘а̄раддхавӣрийо’’ти имина̄ дувидхопи вӣрийа̄рамбхо гахитоти там̣ вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘ка̄йикавӣрийена̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. сан̇гамма ган̣авиха̄ро сахава̄со сан̇ган̣ика̄, са̄ пана килесехипи евам̣ хотӣти тато висесетум̣ ‘‘ган̣асан̇ган̣ика’’нти вуттам̣. ган̣ена сан̇ган̣икам̣ ган̣асан̇ган̣иканти. а̄рамбхаваттхувасена̄ти анадхигатависеса̄дхигамака̄ран̣авасена екавиха̄рӣ, на кевалам̣ екӣбха̄вавасена. килесасан̇ган̣иканти килесасахитачиттатам̣. йатха̄ татха̄ти випассана̄васена, пат̣исан̇кха̄навасена ва̄. саматхавасена а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нам̣. випассана̄васена лаккхан̣ӯпаниджджха̄нам̣.
калйа̄н̣апат̣ибха̄ноти сундарапат̣ибха̄но, са̄ панасса пат̣ибха̄насампада̄ вачанача̄турийасахита̄ва иччхита̄ти а̄ха ‘‘ва̄ккаран̣а…пе… сампанно ча̄’’ти. ‘‘пат̣ибха̄на’’нти хи н̃а̄н̣ампи вуччати н̃а̄н̣асса упат̣т̣хитавачанампи. таттха аттхайуттам̣ ка̄ран̣айуттам̣ пат̣ибха̄намасса̄ти йуттапат̣ибха̄но. пуччхита̄нантарамева сӣгхам̣ бйа̄ка̄тум̣ асаматтхата̄йа но муттапат̣ибха̄нам̣ асса̄ти но муттапат̣ибха̄но. идха пана викин̣н̣ава̄чо муттапат̣ибха̄но адхиппетоти адхиппа̄йена ‘‘сӣласама̄ча̄расмин̃хи т̣хитабхиккху муттапат̣ибха̄но на хотӣ’’ти вуттам̣. гаманасаматтха̄йа̄ти ассутам̣ дхаммам̣ гаметум̣ саматтха̄йа. дха̄ран̣асаматтха̄йа̄ти са̄тисайам̣ сативӣрийасахитата̄йа йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ дха̄ретум̣ саматтха̄йа. мунанато ануминанато мутӣти анума̄на пан̃н̃а̄йа на̄мам̣. тӣхи падехӣти ‘‘гатима̄ дхитима̄ мутима̄’’ти тӣхи падехи. хет̣т̣ха̄ти хет̣т̣ха̄ ‘‘а̄раддхавӣрийо’’ти вуттат̣т̣ха̄не. идха̄ти ‘‘дхитима̄’’ти вуттат̣т̣ха̄не. вӣрийампи хет̣т̣ха̄ гун̣абхӯтам̣ гахитанти вуттова̄йаматтхо. хет̣т̣ха̄ти ‘‘джа̄гарийа̄нуйогамануйутто, джха̄йӣ’’ти еттха випассана̄пан̃н̃а̄ катхита̄. идха̄ти ‘‘дхитима̄ мутима̄’’ти еттха буддхавачанаган̣ханапан̃н̃а̄ катхита̄ каран̣апубба̄паракосаллапан̃н̃а̄дӣпанато. килесака̄мопи ваттхука̄мо вийа йатха̄паватто асса̄дӣйатӣти вуттам̣ ‘‘ваттхука̄макилесака̄месу агиддхо’’ти.
ануса̄санавидха̄десана̄диван̣н̣ана̄
154. аттано упа̄йаманасика̄рена̄ти аттани самбхӯтена патхаманасика̄рена бха̄вана̄манасика̄рена. пат̣ипаджджама̄ноти висуддхим̣ пат̣ипаджджама̄но.
155. килесавимуттин̃а̄н̣ети килесаппаха̄наджа̄нане.
156. парийа̄дийама̄ноти париччхиджджа ган̣хантоти аттхо. суддхаккхандхейева ануссарати на̄маготтам̣ парийа̄дийитум̣ асакконто. вуттамеваттхам̣ виваритум̣ ‘‘еко хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. саккоти парийа̄дийитум̣. асакконтасса васена гахитам̣, ‘‘амутра̄сим̣ евам̣на̄мо’’тиа̄ди вуттанти аттхо. асакконтасса̄ти ча а̄рохане асакконтасса, орохане пана н̃а̄н̣асса тхирабхӯтатта̄. тена̄ха ‘‘суддхаккхандхейева ануссаранто’’тиа̄ди. етанти пубба̄паравиродхам̣. на саллаккхеси дит̣т̣ха̄бхинивесена кун̣т̣хан̃а̄н̣атта̄. тена̄ха ‘‘дит̣т̣хигатикатта̄’’ти. т̣ха̄нанти екасмим̣ паккхе ават̣т̣ха̄нам̣. нийамоти ва̄данийамо пат̣инийатава̄дата̄. тена̄ха ‘‘имам̣ гахетва̄’’тиа̄ди.
157. пин̣д̣аган̣ана̄йа̄ти ‘‘екам̣ две’’тиа̄дина̄ аган̣етва̄ сан̇каланападуппа̄дана̄дина̄ пин̣д̣анавасена ган̣ана̄йа. аччхиддакавасена̄ти авиччхиндакаган̣ана̄васена ган̣ана̄ камаган̣анам̣ мун̃читва̄ ‘‘имасмим̣ руккхе еттака̄ни пан̣н̣а̄нӣ’’ти ва̄ ‘‘имасмим̣ джала̄сайе еттака̄ни удака̄л̣хака̄нӣ’’ти ва̄ евам̣ ган̣етаббасса екаджджхампи пин̣д̣етва̄ ган̣ана̄. камаган̣ана̄ хи антарантара̄ виччхиджджа паваттийа̄ паччхиндика̄. са̄ панеса̄ ган̣ана̄ саванантарам̣ анапеккхитва̄ манаса̄ва ган̣етаббато ‘‘маноган̣ана̄’’типи вуччатӣти а̄ха ‘‘маноган̣ана̄йа̄’’ти. пин̣д̣аган̣анамева дассети, на вибха̄гаган̣анам̣. сан̇кха̄тум̣ на сакка̄ ан̃н̃ехи асан̇кхйеййа̄бха̄вато. пан̃н̃а̄па̄рамийа̄ пӯритабха̄вам̣ дассенто итара̄сам̣ пӯран̣ена вина̄ тасса̄ пӯран̣ам̣ наттхӣти ‘‘дасаннам̣ па̄рамӣнам̣ пӯритатта̄’’ти а̄ха. тена̄ха ‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса суппат̣ивиддхатта̄’’ти. еттаканти дассетха̄ти дӣпети тхеро. йам̣ пана па̄л̣ийам̣ ‘‘са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ ануссаратӣ’’ти вуттам̣, там̣ тасса ануссаран̣аматтам̣ сандха̄йа вуттам̣, на а̄йуно васса̄диган̣ана̄йа париччхинданам̣ тасса ависайабха̄вато.
158. тумха̄кам̣ самма̄самбуддха̄нам̣ йева ануттара̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣атта̄. ида̄ни тасса̄ десана̄йа маджджхе бхиннасуван̣н̣асса вийа вибха̄га̄бха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘атӣтабуддха̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. имина̄пи ка̄ран̣ена̄ти ануттарабха̄вена, ан̃н̃ехи буддхехи екасадисабха̄вена ча.
159. а̄сава̄нам̣ а̄рамман̣абха̄вӯпагаманена са̄сава̄. упечча а̄дхӣйантӣти упа̄дхӣ, доса̄ропана̄ни, саха упа̄дхӣхӣти саупа̄дхика̄. анарийиддхийан̃хи аттано читтадосена екачче упа̄рамбхам̣ даданти, сва̄йаматтхо кеват̣т̣асуттена дӣпетаббо. но ‘‘арийа̄’’ти вуччати са̄савабха̄вато. ниддосехи кхӣн̣а̄савехи паваттетаббато ниддоса̄ досехи саха аппаваттанато. тато ева анупа̄рамбха̄. арийа̄нам̣ иддхӣти арийиддхӣти вуччати.
аппат̣иккӯласан̃н̃ӣти ит̣т̣хасан̃н̃ӣ ит̣т̣ха̄ка̄рена паваттачитто. пат̣иккӯлети аманун̃н̃е анит̣т̣хе. дха̄тусан̃н̃анти ‘‘дха̄туйо’’ти сан̃н̃ам̣. упасам̣харатӣти упанети паваттети. анит̣т̣хасмим̣ ваттхусминти анит̣т̣хе саттасан̃н̃ите а̄рамман̣е. метта̄йа ва̄ пхаратӣти меттам̣ хитеситам̣ упасам̣харанто саббаттхакамева там̣ таттха пхарати. дха̄туто ва̄ упасам̣харатӣти дхаммасабха̄вачинтанена дха̄тусо, паччавеккхан̣а̄йа дха̄туманасика̄рам̣ ва̄ таттха паваттети. аппат̣иккӯле сатте н̃а̄тимитта̄дике йа̄тха̄вато дхаммасабха̄вачинтанена аниччасан̃н̃а̄йа висабха̄габхӯте ‘‘кеса̄ди асучикот̣т̣ха̄самева̄’’ти асубхасан̃н̃ам̣ пхарати асубхаманасика̄рам̣ паваттети. чхал̣ан̇гупеккха̄йа̄ти ит̣т̣ха̄нит̣т̣хачхал̣а̄рамман̣а̄па̄тхе парисуддхапакатибха̄ва̄виджаханалаккхан̣а̄йа чхасу два̄ресу паваттанато ‘‘чхал̣ан̇гупеккха̄йа̄’’ти ладдхана̄ма̄йа татрамаджджхаттупеккха̄йа.
там̣ десананти там̣ двӣсу иддхивидха̄су десанаппака̄рам̣ десана̄видхим̣. асесам̣ сакаланти асесам̣ ниравасесам̣ сампун̣н̣ам̣ абхивисит̣т̣хена н̃а̄н̣ена джа̄на̄ти. асесам̣ абхиджа̄нато тато уттари абхин̃н̃еййам̣ наттхи. итоти бхагавато абхин̃н̃а̄тато. ан̃н̃о параматтхавасена дхаммо ва̄ пан̃н̃аттивасена пуггало ва̄ айам̣ на̄ма йам̣ бхагава̄ на джа̄на̄тӣти идам̣ наттхи на упалаббхати саббассева саммадева тумхехи абхин̃н̃а̄татта̄. двӣсу иддхивидха̄су абхиджа̄нане, десана̄йан̃ча бхагавато уттаритаро наттхи. имина̄пӣти пи-саддо на кевалам̣ вуттаттхасамуччайаттхо, атха кхо авуттаттхасамуччайаттхопи дат̣т̣хаббо. йам̣ там̣ бхантетиа̄дина̄пи хи бхагавато гун̣адассанам̣ тассева паса̄дасса ка̄ран̣авибха̄ванам̣.
ан̃н̃атха̄саттхугун̣адассана̄диван̣н̣ана̄
160. пуббе ‘‘етада̄нуттарийам̣ бханте’’тиа̄дина̄ йатха̄вуттабуддхагун̣а̄ дассита̄, тато ан̃н̃о ева̄йам̣ пака̄ро ‘‘йам̣ там̣ бханте’’тиа̄дина̄ а̄раддхоти а̄ха ‘‘апарена̄пи а̄ка̄рена̄’’ти. буддха̄нам̣ самма̄самбодхийа̄ саддаханато висесато саддха̄ кулапутта̄ на̄ма бодхисатта̄, маха̄бодхисатта̄ти адхиппа̄йо. те хи маха̄бхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа маха̄бодхийам̣ сатта̄ а̄сатта̄ лагга̄ нийатабха̄вӯпагаманена кеначи асам̣ха̄рийабха̄вато. йато несам̣ на катхан̃чи таттха саддха̄йа ан̃н̃атхаттам̣ хоти, етенева тесам̣ каммапхалам̣ саддха̄йапи ан̃н̃атхатта̄бха̄во дӣпито дат̣т̣хаббо. тасма̄ти йасма̄ атисайавачаниччха̄васена, ‘‘ануппаттам̣ там̣ бхагавата̄’’ти саддантарасаннидха̄нена ча висит̣т̣хависайам̣ ‘‘саддхена кулапуттена̄’’ти идам̣ падам̣, тасма̄. локуттарадхаммасамадхигамамӯлакатта̄ саббабуддхагун̣асамадхигамасса ‘‘нава локуттарадхамма̄’’ти вуттам̣. ‘‘а̄раддхавӣрийена̄’’тиа̄дӣсу сама̄сападесу ‘‘вӣрийам̣ тха̄мо’’тиа̄дӣни авайавапада̄ни. а̄ди-саддена параккамападам̣ сан̇ган̣ха̄ти, на дхорайхападам̣. на хи там̣ вӣрийавевачанам̣, атха кхо вӣрийавантава̄чакам̣. дхура̄йа нийуттоти хи дхорайхо. тена̄ха ‘‘там̣ дхурам̣ ваханасаматтхена маха̄пурисена̄’’ти. паггахитавӣрийена̄ти аситхилавӣрийена. тхиравӣрийена̄ти уссол̣хӣбха̄вӯпагаманена тхирабха̄ваппаттавӣрийена. асамадхурехӣти анан̃н̃аса̄дха̄ран̣адхурехи. паресам̣ асайхасахана̄ хи локана̄тха̄. там̣ саббам̣ ачинтеййа̄паримеййабхедам̣ буддха̄нам̣ гун̣аджа̄там̣. па̄рамита̄, буддхагун̣а̄, венеййасатта̄ти йасма̄ идам̣ тайам̣ саббесампи буддха̄нам̣ сама̄намева, тасма̄ а̄ха ‘‘атӣта̄на̄гата…пе… ӯно наттхӣ’’ти.
ка̄масукхаллика̄нуйоганти ка̄масукхе аллӣна̄ хутва̄ ануйун̃джанам̣. ко джа̄на̄ти паралокам̣ ‘‘аттхӣ’’ти, еттха ‘‘ко екависайойам̣ индрийагочаро’’ти евам̣дит̣т̣хи хутва̄ти адхиппа̄йо. сукхоти ит̣т̣хо сукха̄вахо. парибба̄джика̄йа̄ти та̄пасапарибба̄джика̄йа тарун̣ийа̄. мудука̄йа̄ти сукхума̄ла̄йа. ломаса̄йа̄ти тарун̣амудуломаватийа̄. мол̣ибандха̄хӣти мол̣им̣ катва̄ бандхакеса̄хи. парича̄рентӣти аттано па̄рича̄рикам̣ каронти, индрийа̄ни ва̄ таттха парито ча̄ренти. ла̄маканти пат̣икилит̣т̣хам̣. га̄мава̄сӣнам̣ ба̄ла̄нам̣ дхаммам̣. путхуджджана̄намиданти потхуджджаникам̣. йатха̄ пана там̣ ‘‘путхуджджана̄намида’’нти ваттаббатам̣ лабхати, там̣ дассетум̣ ‘‘путхуджджанехи севитабба’’нти а̄ха. анарийехи севитаббанти ва̄ анарийам̣. йасма̄ пана ниддосаттхо арийаттхо, тасма̄ ‘‘анарийанти на ниддоса’’нти вуттам̣. анаттхасам̣йуттанти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄дививидхавипула̄наттхасан̃хитам̣. аттакиламатха̄нуйоганти аттано киламатхасса кхеданасса ануйун̃джанам̣. дуккхам̣ етасса аттхӣти дуккхам̣. дуккхаманам̣ етасса̄ти дуккхамам̣.
а̄бхичетасика̄нанти абхичето вуччати абхиккантам̣ висуддхам̣ читтам̣, адхичиттам̣ ва̄, тасмим̣ абхичетаси джа̄та̄нӣти а̄бхичетасика̄ни, абхичетосанниссита̄ни ва̄. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нанти дит̣т̣хадхамме сукхавиха̄ра̄нам̣, дит̣т̣хадхаммо вуччати паччаккхо аттабха̄во, таттха сукхавиха̄рабхӯта̄нанти аттхо, рӯпа̄вачараджха̄на̄наметам̣ адхивачанам̣. та̄ни хи аппетва̄ нисинна̄ джха̄йино имасмим̣йева аттабха̄ве асам̣килит̣т̣хам̣ неккхаммасукхам̣ винданти, тасма̄ ‘‘дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нӣ’’ти вуччантӣти. катхита̄ ‘‘дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ро’’ти саппӣтикатта̄, локуттаравипа̄касукхумасан̃хитатта̄ ча. саха маггена випассана̄па̄дакаджджха̄нам̣ катхитам̣ ‘‘чатта̄роме чунда сукхаллика̄нуйога̄ екантаниббида̄йа̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.184) чатуттхаджджха̄никапхаласама̄паттӣти чатуттхаджджха̄ника̄ пхаласама̄патти дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рабха̄вена катхита̄. чатта̄ри рӯпа̄вачара̄ни ‘‘дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раджджха̄на̄нӣ’’ти катхита̄нӣти аттхо. ника̄мала̄бхӣти ника̄мена ла̄бхӣ аттано иччха̄васена ла̄бхӣ. иччхитиччхитаккхан̣е сама̄паджджитум̣ саматтхоти аттхо. тена̄ха ‘‘йатха̄ка̄мала̄бхӣ’’ти. адуккхала̄бхӣти сукхенева паччанӣкадхамма̄нам̣ самуччхиннатта̄ сама̄паджджитум̣ саматтхо. акасирала̄бхӣти акасира̄нам̣ випула̄нам̣ ла̄бхӣ, йатха̄париччхеденева вут̣т̣ха̄тум̣ саматтхо. екаччо хи ла̄бхӣйева хоти, на пана саккоти иччхитиччхитаккхан̣е сама̄паджджитум̣. екаччо татха̄ сама̄паджджитум̣ саккоти, па̄рибандхаке пана киччхена виккхамбхети. екаччо татха̄ ча сама̄паджджати, па̄рибандхаке ча акиччхенева виккхамбхети, на саккоти на̄л̣икайантам̣ вийа йатха̄париччхеде вут̣т̣ха̄тум̣. бхагава̄ пана саббасо самуччхиннапа̄рибандхакатта̄ васибха̄васса саммадева самадхигататта̄ саббаметам̣ саммадева саккоти.
ануйогада̄наппака̄раван̣н̣ана̄
161. дасасахассилокадха̄туйа̄ти има̄йа локадха̄туйа̄ саддхим̣ имам̣ локадха̄тум̣ парива̄ретва̄ т̣хита̄йа дасасахассилокадха̄туйа̄. джа̄тикхеттабха̄вена хи там̣ екаджджхам̣ гахетва̄ ‘‘екисса̄ локадха̄туйа̄’’ти вуттам̣, таттака̄йа ева джа̄тикхеттабха̄во дхаммата̄васена ведитаббо. ‘‘париггахавасена̄’’ти кечи. саббесампи буддха̄нам̣ таттакам̣ ева джа̄тикхеттам̣. ‘‘таннива̄сӣнам̣йева ча дева̄нам̣ дхамма̄бхисамайо’’ти ваданти. пакампанадеватӯпасан̇камана̄дина̄ джа̄тачаккава̄л̣ена сама̄найогаккхамат̣т̣ха̄нам̣ джа̄тикхеттам̣. сарасенева а̄н̣а̄паваттанат̣т̣ха̄нам̣ а̄н̣а̄кхеттам̣. буддхан̃а̄н̣асса висайабхӯтам̣ т̣ха̄нам̣ висайакхеттам̣. оккамана̄дӣнам̣ чханнамева гахан̣ам̣ нидассанаматтам̣ маха̄бхинӣха̄ра̄дика̄лепи тасса пакампаналаббханато. а̄н̣а̄кхеттам̣ на̄ма, йам̣ екаччам̣ сам̣ват̣т̣ати, виват̣т̣ати ча. а̄н̣а̄ ваттати таннива̄сидевата̄нам̣ сираса̄ сампат̣иччханена, тан̃ча кхо кевалам̣ буддха̄нам̣ а̄нубха̄венева, на адхиппа̄йавасена. ‘‘йа̄вата̄ пана а̄кан̇кхеййа̄’’ти (а. ни. 3.81) вачанато тато парампи а̄н̣а̄ паваттеййева.
нуппаджджантӣти пана аттхӣти ‘‘на ме а̄чарийо аттхи, садисо ме на виджджатӣ’’ти (ма. ни. 1.285; 2.341; маха̄ва. 11; катха̄. 405) имисса̄ локадха̄туйа̄ т̣хатва̄ вадантена бхагавата̄, имасмим̣йева сутте ‘‘ким̣ пана̄вусо, са̄рипутта, аттхетарахи ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ бхагавата̄ самасамо самбодхийа’’нти (дӣ. ни. 3.161) евам̣ пут̣т̣хо ‘‘ахам̣ бханте ноти вадеййа’’нти (дӣ. ни. 3.161) ватва̄ тасса ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со, йам̣ екисса̄ локадха̄туйа̄ две араханто самма̄самбуддха̄’’ти (дӣ. ни. 3.161; ма. ни. 3.129; а. ни. 1.277; нетти. 57; ми. па. 5.1.1) имам̣ суттам̣ дассентена дхаммасена̄патина̄ ча буддхакхеттабхӯтам̣ имам̣ локадха̄тум̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃аттха ануппатти вутта̄ хотӣти адхиппа̄йо.
екатоти саха, екасмим̣ ка̄лети аттхо. со пана ка̄ло катхам̣ париччхинноти? чаримабхаве пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва дха̄тупаринибба̄нанти дассенто ‘‘таттха бодхипаллан̇ке’’тиа̄дима̄ха. нисиннака̄лато пат̣т̣ха̄йа̄ти пат̣иломаккамена вадати. кхеттапариггахо катова хоти ‘‘идам̣ буддха̄нам̣ джа̄тикхетта’’нти. кена пана париггахо като? уппаджджама̄нена бодхисаттена. паринибба̄нато пат̣т̣ха̄йа̄ти анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄нато пат̣т̣ха̄йа. еттхантарети чаримабхаве бодхисаттасса пат̣исандхиггахан̣ам̣, дха̄тупаринибба̄нанти имехи двӣхи париччхинне етасмим̣ антаре.
типит̣акаантарадха̄накатха̄ван̣н̣ана̄
‘‘на нива̄рита̄’’ти ватва̄ таттха ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘тӣн̣и хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. пат̣ипаттиантарадха̄нена са̄санасса осаккитатта̄ апарасса уппатти ладдха̄васара̄ хоти. пат̣ипада̄ти пат̣иведха̄ваха̄ пуббабха̄гапат̣ипада̄.
‘‘парийатти пама̄н̣а’’нти ватва̄ таматтхам̣ бодхисаттам̣ нидассанам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘йатха̄’’тиа̄ди вуттам̣. тайидам̣ хӣнам̣ нидассанам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣. ниййа̄никадхаммасса хи т̣хитим̣ дассенто аниййа̄никадхаммам̣ нидассети.
ма̄тика̄йа антарахита̄йа̄ти ‘‘йо пана бхиккхӯ’’тиа̄ди (па̄ра̄. 39, 44; па̄чи. 45) найаппаватта̄йа сиккха̄падапа̄л̣има̄тика̄йа антарахита̄йа. нида̄нуддесасан̇кха̄те па̄тимоккхе, паббаджджа̄упасампада̄каммесу ча са̄санам̣ тит̣т̣хати. йатха̄ ва̄ па̄тимоккхе дхаранте ева паббаджджа̄ упасампада̄ ча, евам̣ сати ева тадубхайе па̄тимоккхам̣ тадубхайа̄бха̄ве па̄тимоккха̄бха̄вато. тасма̄ тайидам̣ тайам̣ са̄санасса т̣хитихетӯти а̄ха ‘‘па̄тимоккхапаббаджджа̄упасампада̄су т̣хита̄су са̄санам̣ тит̣т̣хатӣ’’ти. йасма̄ ва̄ упасампада̄дхӣнам̣ па̄тимоккхам̣ анупасампаннасса аниччхитатта̄, упасампада̄ ча паббаджджа̄дхӣна̄, тасма̄ па̄тимоккхе, там̣ сиддхийа̄ сиддха̄су паббаджджупасампада̄су ча са̄санам̣ тит̣т̣хати. осаккитам̣ на̄ма̄ти паччхимакапат̣иведхасӣлабхедадвайам̣ екато катва̄ тато парам̣ винат̣т̣хам̣ на̄ма хоти, паччхимакапат̣иведхато парам̣ пат̣иведхаса̄санам̣, паччхимакасӣлабхедато парам̣ пат̣ипаттиса̄санам̣ винат̣т̣хам̣ на̄ма хотӣти аттхо.
са̄санаантарахитаван̣н̣ана̄
етена ка̄мам̣ ‘‘са̄санат̣т̣хитийа̄ парийатти пама̄н̣а’’нти вуттам̣, парийатти пана пат̣ипаттихетука̄ти пат̣ипаттийа̄ асати са̄ аппатит̣т̣ха̄ хоти пат̣иведхо вийа, тасма̄ пат̣ипаттиантарадха̄нам̣ са̄саносакканасса висесака̄ран̣анти дассетва̄ тайидам̣ са̄саносакканам̣ дха̄тупаринибба̄носа̄нанти дассетум̣ ‘‘тӣн̣и паринибба̄на̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. дха̄тӯнам̣ саннипа̄тана̄ди буддха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄ненева̄ти ведитаббам̣.
та̄ти расмийо. ка̄рун̃н̃анти паридеванака̄рун̃н̃ам̣. джамбудӣпе, дӣпантаресу, девана̄габрахмалокесу ча виппакиритва̄ т̣хита̄нам̣ дха̄тӯнам̣ маха̄бодхипаллан̇кат̣т̣ха̄не екаджджхам̣ саннипа̄танам̣, расмивиссаджджанам̣, таттха теджодха̄туйа̄ ут̣т̣ха̄нам̣, екаджа̄либха̄во ча̄ти саббаметам̣ саттху адхит̣т̣ха̄навасенева̄ти ведитаббам̣.
аначчхарийатта̄ти двӣсупи уппаджджама̄несу аччхарийатта̄бха̄вадосатоти аттхо. буддха̄ на̄ма маджджхе бхиннасуван̣н̣ам̣ вийа екасадиса̄ти тесам̣ десана̄пи екараса̄ ева̄ти а̄ха ‘‘десана̄йа ча висеса̄бха̄вато’’ти, етена ча аначчхарийаттамева са̄дхети. ‘‘вива̄дабха̄вато’’ти етена вива̄да̄бха̄ваттхам̣ две екато на уппаджджантӣти дассети.
таттха̄ти милиндапан̃хе (ми. па. 5.1.1). екуддесоти еко екавидхо абхинно уддесо. сесападесупи есева найо.
екам̣ ева буддхам̣ дха̄ретӣти екабуддхадха̄ран̣ӣ, етена евам̣сабха̄ва̄ ете буддхагун̣а̄, йена дутийам̣ буддхагун̣ам̣ дха̄ретум̣ асаматтха̄ айам̣ локадха̄тӯти дассети. паччайависесаниппханна̄нан̃хи дхамма̄нам̣ сабха̄вависесо на сакка̄ нива̄ретунти. ‘‘на дха̄реййа̄’’ти ватва̄ тамева адха̄ран̣ам̣ парийа̄йехи пака̄сенто ‘‘чалеййа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха чалеййа̄ти париппхандеййа. кампеййа̄ти паведхеййа. намеййа̄ти екапассена ната̄ бхавеййа. он̣амеййа̄ти осӣдеййа. винамеййа̄ти вивидха̄ ито чито ча намеййа. викиреййа̄ти ва̄тена бхусамут̣т̣хи вийа виппакиреййа. видхамеййа̄ти винассеййа. виддхам̣сеййа̄ти саббасо виддхаста̄ бхавеййа. татха̄бхӯта̄ ча на каттхачи тит̣т̣хеййа̄ти а̄ха ‘‘на т̣ха̄нам̣ упагаччхеййа̄’’ти.
ида̄ни таттха нидассанам̣ дассенто ‘‘йатха̄ маха̄ра̄джа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха самупа̄дика̄ти самам̣ уддхам̣ паджджати паваттатӣти самупа̄дика̄, удакасса упари самам̣га̄минӣти аттхо. ван̣н̣ена̄ти сан̣т̣ха̄нена. пама̄н̣ена̄ти а̄рохена. кисатхӯлена̄ти кисатхӯлабха̄вена, парин̣а̄хена̄ти аттхо. двиннампӣти двепи, двиннампи ва̄ сарӣрабха̄рам̣.
чха̄дентанти рочентам̣ ручим̣ уппа̄дентам̣. тандӣкатоти тена бходжанена тандӣбхӯто. анон̣амитадан̣д̣аджа̄тоти йа̄вадаттхабходжанена он̣амитум̣ асаматтхата̄йа анон̣амитадан̣д̣о вийа джа̄то. саким̣ бхуттова̄ти екам̣ вад̣д̣хитакам̣ бхуттаматтова мареййа̄ти. атидхаммабха̄рена̄ти дхаммена на̄ма патхавӣ тит̣т̣хеййа, саким̣ тенева чалати винассатӣти адхиппа̄йена пуччхати. пуна тхеро ратанам̣ на̄ма локе кут̣умбам̣ сандха̄рентам̣, абхиматан̃ча локена; там̣ аттано гарусабха̄вата̄йа сакат̣абхан̇гасса ка̄ран̣ам̣ атибха̄рабхӯтам̣ дит̣т̣хамевам̣ дхаммо ча хитасукхависесехи там̣саман̇гинам̣ дха̄ренто, абхимато ча вин̃н̃ӯнам̣ гамбхӣраппамеййабха̄вена гарусабха̄ватта̄ атибха̄рабхӯто патхавичаланасса ка̄ран̣ам̣ хотӣти дассенто ‘‘идха маха̄ра̄джа две сакат̣а̄’’тиа̄дима̄ха, етенева татха̄гатасса ма̄тукуччхиоккамана̄дика̄ле патхавикампанака̄ран̣ам̣ сам̣ван̣н̣итанти дат̣т̣хаббам̣. екасса̄ти екасма̄, екасса ва̄ сакат̣асса ратанам̣ тасма̄ сакат̣ато гахетва̄ти аттхо.
оса̄ританти учча̄ритам̣, катхитанти аттхо.
агготи саббасаттехи агго.
сабха̄вапакатика̄ти сабха̄вабхӯта̄ акиттима̄ пакатика̄. ка̄ран̣амахантатта̄ти ка̄ран̣а̄нам̣ махантата̄йа, махантехи буддхакарадхаммехи па̄рамисан̇кха̄техи ка̄ран̣ехи буддхагун̣а̄нам̣ ниббаттитоти вуттам̣ хоти. патхавиа̄дӣни маханта̄ни ваттхӯни, маханта̄ ча саккабха̄ва̄дайо аттано аттано висайе екека̄ва, евам̣ самма̄самбуддхопи маханто аттано висайе еко ева. ко ча тасса висайо? буддхабхӯми, йа̄ватакам̣ ва̄ н̃еййамевам̣ ‘‘а̄ка̄со вийа анантависайо бхагава̄ еко ева хотӣ’’ти ваданто ‘‘екисса̄ локадха̄туйа̄’’ти вутталокадха̄туто ан̃н̃есупи чаккава̄л̣есу апарасса буддхасса абха̄вам̣ дассети.
‘‘саммукха̄ мета’’нтиа̄дина̄ паваттитам̣ аттано бйа̄каран̣ам̣ авипарӣтаттхата̄йа саттхари паса̄дуппа̄данена самма̄пат̣ипаджджама̄насса ануккамена локуттарадхамма̄вахампи хотӣти а̄ха ‘‘дхаммасса…пе… пат̣ипада’’нти. ва̄дасса анупатанам̣ ануппаватти ва̄да̄нупа̄тоти а̄ха ‘‘ва̄дойева̄’’ти.
аччхарийааббхутаван̣н̣ана̄
162. уда̄йӣти на̄мам̣, маха̄сарӣрата̄йа пана тхеро маха̄уда̄йӣти пан̃н̃а̄йиттха, йасса васена винайе нисӣданасса даса̄ анун̃н̃а̄та̄. пан̃чаван̣н̣а̄ти кхуддика̄дибхедато пан̃чаппака̄ра̄. пӣтисамут̣т̣ха̄нехи пан̣ӣтарӯпехи атибйа̄питадехо ‘‘нирантарам̣ пӣтийа̄ пхут̣асарӣро’’ти вутто, тато евасса̄ парийа̄йато пхаран̣алаккхан̣ампи вуттам̣. аппа-саддо ‘‘аппакасиренева̄’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 1.101; 5.158; а. ни. 7.71) вийа идха абха̄ваттхоти а̄ха ‘‘аппиччхата̄ти ниттан̣хата̄’’ти. тӣха̄ка̄рехӣти йатха̄ла̄бхайатха̄балайатха̄са̄руппаппака̄рехи.
на на катхети катхетийева. чӣвара̄дихетунти чӣваруппа̄да̄дихетубхӯтам̣ пайуттакатхам̣ на катхети. венеййавасена̄ти винетаббапуггалавасена. катхети ‘‘евамайам̣ винайам̣ упагаччхатӣ’’ти. ‘‘сабба̄бхибхӯ саббавидӯхамасмӣ’’тиа̄дика̄ (ма. ни. 1.285; 2.341; маха̄ва. 11; катха̄. 405; дха. па. 353) га̄тха̄пи ‘‘дасабаласаманна̄гато, бхиккхаве, татха̄гато’’тиа̄дика̄ (сам̣. ни. 2.21, 22) суттанта̄пи.
163. абхиккхан̣анти абхин̣хам̣. нигга̄тхакатта̄, пуччханависсаджджанавасена паваттитатта̄ ча ‘‘веййа̄каран̣а’’нти вуттам̣. сесам̣ саббам̣ сувин̃н̃еййам̣ ева̄ти.
сампаса̄данӣйасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.