4. агган̃н̃асуттаван̣н̣ана̄

ва̄сет̣т̣хабха̄радва̄джаван̣н̣ана̄

111. еттха̄ти ‘‘пубба̄ра̄ме, мига̄рама̄тупа̄са̄де’’ти етасмим̣ пададвайе. койам̣ пубба̄ра̄мо, катхан̃ча пубба̄ра̄мо, ка̄ ча мига̄рама̄та̄, катхан̃часса̄ па̄са̄до ахосӣти етасмим̣ антолӣне ануйоге. айам̣ ида̄ни вуччама̄на̄ анупуббикатха̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа сан̇кхепенева анупуббикатха̄. падумуттарам̣ бхагавантам̣ екам̣ упа̄сикам̣ аггупат̣т̣ха̄йикат̣т̣ха̄не т̣хапентим̣ дисва̄на таттха сан̃джа̄тага̄равабахума̄на̄ тамеваттхам̣ пураккхатва̄ бхагавантам̣ нимантетва̄. мен̣д̣акапуттасса̄ти мен̣д̣акасет̣т̣хипуттасса. сота̄панна̄ ахоси татха̄ ката̄дхика̄ратта̄.

ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хапеси аттано сӣла̄ча̄расампаттийа̄ гарут̣т̣ха̄нийатта̄. упайоганти таттха таттха аппетаббат̣т̣ха̄не аппана̄васена винийогам̣ агамам̣су. ан̃н̃ехи ча вел̣урийалохитан̇камаса̄рагалла̄дӣхи. бхассатӣти отарати. суддхапа̄са̄дова на собхатӣти кевало екапа̄са̄до ева виха̄ро на собхати. нийӯха̄ни бахӯни нӣхаритва̄ каттаббасена̄сана̄ни ‘‘дувад̣д̣хагеха̄нӣ’’ти ваданти. маджджхе габбхо самантато анупарийа̄йатоти евам̣ двиккхаттум̣ вад̣д̣хетва̄ катасена̄сана̄ни дувад̣д̣хагеха̄ни. чӯл̣апа̄са̄да̄ти кхуддакапа̄са̄да̄.

уттарадевӣвиха̄ро на̄ма нагарасса па̄чӣнадва̄расамӣпе катавиха̄ро.

титтхийалин̇гасса аггахитатта̄ нева титтхийапарива̄сам̣ васанти. анупасампаннабха̄вато а̄паттийа̄ а̄панна̄йа абха̄вато на а̄паттипарива̄сам̣ васанти. бхиккхубха̄ванти упасампадам̣. тевиджджасуттанти имасмим̣ дӣгханика̄йе тевиджджасуттам̣ сутва̄.

113. ануваттама̄на̄ чан̇камим̣су ананучан̇камане йатха̄дхиппетасса аттхасса пуччхана̄дӣнам̣ асаккун̣еййатта̄. тесанти тесам̣ двиннам̣. тена̄ха ‘‘пан̣д̣итатаро’’ти. аттха̄ти бхаваттха. куласампанна̄ти сампаннакула̄ удитодите бра̄хман̣акуле уппанна̄. бра̄хман̣акула̄ти кеначи па̄риджун̃н̃ена анупаддута̄ ева бра̄хман̣акула̄. тена̄ха ‘‘бхога̄дисампанна’’нтиа̄ди. име бра̄хман̣а̄ учча̄ хутва̄ ‘‘имам̣ васалам̣ паббаджджам̣ паббаджим̣сӯ’’тиа̄дина̄ джа̄тиа̄дӣни гхат̣т̣ента̄ аккосанти. парибха̄сантӣти парибхавитва̄ бха̄санти. аттано анурӯпа̄йа̄ти аттано аджджха̄сайасса анурӯпа̄йа. антарантара̄ виччхиджджа паваттийама̄на̄ парибха̄са̄ парипун̣н̣а̄ на̄ма на хоти кхан̣д̣абха̄вато, таббипарийа̄йато парипун̣н̣а̄ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘антара̄’’тиа̄ди.

аппатит̣т̣хата̄йа̄ти апассайарахитатта̄. вибхинноти винат̣т̣хо.

итаре тайо ван̣н̣а̄ти кхаттийа̄дайо ван̣н̣а̄ хӣна̄. нану кхаттийа̄ва сет̣т̣ха̄ ван̣н̣а̄ йатха̄ буддха̄ етарахи кхаттийакуле ева уппанна̄ти? саччаметам̣, те пана аттано миччха̄бхима̄нена, миччха̄га̄хена ча ‘‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о’’ти ваданти, там̣ тесам̣ вачанаматтам̣. ‘‘суджджхантӣти суддха̄ хонти, на ниндам̣ гарахам̣ па̄пун̣антӣ’’ти ваданти. суджджханти ва̄ сам̣са̄рато суджджханти, на сеса̄ ван̣н̣а̄ асуккаджа̄тикатта̄, мантаджджхена̄бха̄вато ча̄ти. брахмуно мукхато джа̄та̄ ведавачанато джа̄та̄ти мукхато джа̄та̄. тато ева брахмуно маха̄брахмуно ведавачанато виджа̄та̄ти брахмаджа̄. тена дувидхена̄пи ниммита̄ти брахманиммита̄. ведаведан̇га̄дибрахмада̄йаджджам̣ арахантӣти брахмада̄йа̄да̄. мун̣д̣аке саман̣акети еттха ка-ка̄ро гараха̄йанти а̄ха ‘‘нинданта̄ джигуччханта̄ вадантӣ’’ти. иббхети судде, те пана гхарабандханена баддха̄ нихӣнатара̄ти а̄ха ‘‘гахапатике’’ти. кан̣хети кан̣хаджа̄тике. бандханат̣т̣хена бандху, касса пана бандхӯти а̄ха ‘‘ма̄расса бандхубхӯте’’ти. па̄да̄паччети па̄дато джа̄та̄пачче. айам̣ кира бра̄хман̣а̄нам̣ ладдхи ‘‘бра̄хман̣а̄ брахмуно мукхато джа̄та̄, кхаттийа̄ урато, ӯрӯхи весса̄, па̄дато судда̄’’ти.

114. йасма̄ пат̣хамакаппикака̄ле чатуван̣н̣ававаттха̄нам̣ наттхи, саббева сатта̄ екасадиса̄, апарабха̄ге пана тесам̣ пайогабхедавасена ахоси, тасма̄ вуттам̣ ‘‘пора̄н̣ам̣…пе… аджа̄нанта̄’’ти. ладдхибхинданаттха̄йа̄ти ‘‘бра̄хман̣а̄ брахмуно путта̄ ораса̄ мукхато джа̄та̄’’ти евам̣ паватта̄йа ладдхийа̄ винивет̣ханаттхам̣. путтаппат̣ила̄бхаттха̄йа̄ти ‘‘евам̣ майам̣ петтикам̣ ин̣ам̣ содхесса̄ма̄’’ти ладдхийам̣ т̣хатва̄ путтаппат̣ила̄бха̄йа. айан̃хеттха дхаммика̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ аджджха̄сайо. сан̃джа̄тапуппха̄ти раджассала̄. иттхӣнан̃хи кума̄рибха̄ваппаттито пат̣т̣ха̄йа паччхимавайато орам̣ асати вибандхе ат̣т̣хаме ат̣т̣хаме сатта̄хе габбха̄сайасан̃н̃ите татийе а̄ватте катипайа̄ лохитапӣл̣ака̄ сан̣т̣хахитва̄ аггахитапуппха̄ ева бхиджджанти, тато лохитам̣ паггхарати, таттха утусаман̃н̃а̄, пуппхасаман̃н̃а̄ ча. несанти бра̄хман̣а̄нам̣. саччавачанам̣ сийа̄ти ‘‘брахмуно путта̄’’тиа̄дивачанам̣ саччам̣ йади сийа̄, бра̄хман̣ӣнам̣…пе… мукхам̣ бхавеййа, на четам̣ аттхи.

чатуван̣н̣асуддхиван̣н̣ана̄

115. мукхаччхедакава̄данти ‘‘бра̄хман̣а̄ маха̄брахмуно мукхато джа̄та̄’’ти ва̄дасса чхедакава̄дам̣. арийабха̄ве асаматтха̄ти анарийабха̄ва̄ваха̄. пакатика̄л̣ака̄ти сабха̄венева на суддха̄. кан̣хоти килит̣т̣хо упата̄пако. тена̄ха ‘‘дуккхоти аттхо’’ти.

суккабха̄во на̄ма парисуддхата̄ти а̄ха ‘‘никкилесабха̄вена пан̣д̣ара̄’’ти. суккоти на килит̣т̣хо анупата̄пакоти вуттам̣ ‘‘сукхоти аттхо’’ти.

116. убхайавокин̣н̣ети вачанавипалла̄сена вуттанти а̄ха ‘‘убхайесу вокин̣н̣есӯ’’ти. миссӣбхӯтесӯти ‘‘када̄чи кан̣ха̄ дхамма̄, када̄чи сукка̄ дхамма̄’’ти евам̣ екасмим̣ санта̄не, екасмим̣йева ча аттабха̄ве паваттийа̄ миссӣбхӯтесу, на пана екаджджхам̣ паваттийа̄. еттха̄ти анантаравуттадхамма̄ва анва̄дхит̣т̣ха̄ти а̄ха ‘‘кан̣хасуккадхаммесӯ’’ти. йасма̄ ча те бра̄хман̣а̄ на чева те дхамме атикканта̄, йа̄йа ча пат̣ипада̄йа атиккамеййум̣, са̄пи тесам̣ пат̣ипада̄ наттхи, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ваттама̄на̄пӣ’’ти. на̄нуджа̄нанти айатха̄бхуччава̄дабха̄вато. ануджа̄нанан̃ча на̄ма аббханумодананти тадабха̄вам̣ дассентена ‘‘на̄нумоданти, на пасам̣сантӣ’’ти вуттам̣. чатуннам̣ ван̣н̣а̄нанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. тесанти пана самбандхепи ва̄ са̄мивачанам̣. те ча бра̄хман̣а̄ на еварӯпа̄ на едиса̄, йа̄дисо араха̄ екадесена̄пи тена тесам̣ садисата̄бха̄вато, тасма̄ тена ка̄ран̣ена несам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ ‘‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о’’ти ва̄дам̣ вин̃н̃ӯ йатха̄бхӯтава̄дино буддха̄дайо арийа̄ на̄нуджа̄нанти.

а̄ракатта̄дӣхӣти еттха килеса̄нам̣ а̄ракатта̄ пахӣнабха̄вато дӯратта̄ арахам̣, килеса̄рӣнам̣ хататта̄ арахам̣, сам̣са̄рачаккасса ара̄нам̣ хататта̄ арахам̣, паччайа̄дӣнам̣ арахатта̄ арахам̣, па̄пакаран̣е раха̄бха̄вена араханти еваматтхо ведитаббо. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге (висуддхи. 1.125 а̄дайо), там̣ сам̣ван̣н̣ана̄су (висуддхи. т̣ӣ. 1.124) ча вуттанайена ведитаббо. а̄сава̄нам̣ кхӣн̣атта̄ти чатуннампи а̄сава̄нам̣ анавасесато пахӣнатта̄. брахмачарийава̄санти маггабрахмачарийава̄сам̣. тасса ва̄сасса парийоситатта̄ вуттхава̄со, дасаннампи ва̄ арийава̄са̄нам̣ вуттхатта̄ вуттхава̄со. вуттан̃хетам̣ –

‘‘дасайиме, бхиккхаве, арийа̄ва̄са̄, йадарийа̄ а̄васим̣су ва̄ а̄васанти ва̄ а̄васиссанти ва̄. катаме даса? идха, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гавиппахӣно хоти чхал̣ан̇гасаманна̄гато ека̄раккхо чатура̄пассено панун̣н̣апаччекасаччо самавайасат̣хесано ана̄виласан̇каппо пассаддхака̄йасан̇кха̄ро сувимуттачитто сувимуттапан̃н̃о. име кхо, бхиккхаве, даса арийа̄ва̄са̄’’ти (а. ни. 10.19).

вуссатӣти ва̄ вуситам̣, арийамагго, арийапхалан̃ча, там̣ етасса аттхӣти атисайавачаниччха̄васена араха̄ ‘‘вуситава̄’’ти вутто. каран̣ӣйам̣ на̄ма парин̃н̃а̄паха̄насаччхикирийа̄бха̄вана̄ дуккхассантам̣ ка̄тука̄мехи екантато каттаббатта̄, там̣ пана йасма̄ чатӯхи маггехи паччекам̣ чатӯсу саччесу ка̄таббам̣ катам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘чатӯхи…пе… катакаран̣ӣйо’’ти. осӣда̄панат̣т̣хена бха̄ра̄ вийа̄ти бха̄ра̄, килеса̄, кхандха̄ ча. вуттан̃хи ‘‘бха̄ра̄ хаве пан̃чаккхандха̄’’ти (сам̣. ни. 3.22) оха̄ритоти апанӣто. сако аттхо садаттхоти еттха да-ка̄ро падасандхикаро. ка̄мам̣ дит̣т̣хиа̄дайопи сам̣йоджана̄ни ева, татха̄пи тан̣ха̄йа бхавасам̣йоджанат̣т̣хо са̄тисайо. йатха̄ха ‘‘авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄на’’нти. (сам̣. ни. 2.125, 126, 127, 132, 134, 136, 142; 3.5.520; катха̄. 75) тато са̄ ева сутте (дӣ. ни. 2.400; ма. ни. 1.93, 133; 3.373; сам̣. ни. 3.1081; пат̣и. ма. 1.34 а̄дайо) самудайасаччабха̄вена вутта̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘бхавасам̣йоджанам̣ вуччати тан̣ха̄’’ти. саммадан̃н̃а̄ вимуттоти самма̄ ан̃н̃а̄йа джа̄нанабхӯта̄йа аггамаггапан̃н̃а̄йа самма̄ йатха̄бхӯтам̣ йам̣ йатха̄ джа̄нитаббам̣, там̣ татха̄ джа̄нитва̄ вимутто. имасмим̣ локети имасмим̣ сатталоке. идхаттабха̄вети имасмим̣ аттабха̄ве, параттабха̄вети парасмим̣ аттабха̄ве, идхалоке, паралоке ча̄ти аттхо.

117. антаравирахита̄ти вибха̄гавирахита̄. тена̄ха ‘‘аттано кулена садиса̄’’ти. ануйантӣти ануйанта̄, ануйанта̄ ева а̄нуйанта̄, ануваттака̄. тена̄ха ‘‘васаваттино’’ти.

118. нивит̣т̣ха̄ти саддхеййаваттхусмим̣ анупависанавасена нивит̣т̣ха̄. тато ева тасмим̣ адхикам̣ нивисанато абхинивит̣т̣ха̄. ачалат̣т̣хита̄ти ачалабха̄ве т̣хита̄.

йанти йам̣ катхетаббадхаммам̣ анупадха̄ретва̄, тадаттхан̃ча аппаччаккхам̣ катва̄ катханам̣, етам̣ ат̣т̣ха̄нам̣ ака̄ран̣ам̣ тасса бодхимӯлейева самуччхиннатта̄. виччхиндаджананаттханти ратанаттайасаддха̄йа виччхиндасса уппа̄данаттхам̣, ан̃н̃атхатта̄йа̄ти аттхо. соти ма̄ро. муса̄ва̄дам̣ ка̄тум̣ на̄саккхӣти а̄гатапхаласса арийаса̄вакасса пурато муса̄ ваттум̣ на висахи, тасма̄ а̄ма ма̄росмӣти пат̣иджа̄ни. сила̄патхавийанти ратанамайасила̄патхавийам̣. синерум̣ кира парива̄ретва̄ т̣хито бхӯмиппадесо саттаратанамайо, ‘‘суван̣н̣амайо’’ти кечи, са̄ виттха̄рато, уббедхато анекайоджанасахассапарима̄н̣а̄ ативийа ниччала̄. ким̣ твам̣ еттха̄ти ким̣ ка̄ран̣а̄ твам̣ еттха. ‘‘т̣хито’’ти аччхарам̣ пахари. т̣ха̄тум̣ асакконтоти арийаса̄вакасса пурато т̣ха̄тум̣ асакконто. айан̃хи арийадхамма̄дхигамасса а̄нубха̄во, йам̣ ма̄ропи на̄ма маха̄нубха̄во уджукам̣ пат̣иппаритум̣ на саккоти.

магго ева мӯлам̣ маггамӯлам̣, тасса. сан̃джа̄татта̄ уппаннатта̄. тена маггамӯлена патит̣т̣хитасанта̄не ладдхапатит̣т̣ха̄. бхагавато десана̄дхаммам̣ нисса̄йа арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄то ‘‘бхагавантам̣ нисса̄йа арийабхӯмийам̣ джа̄то’’ти вутто. ‘‘уре васитва̄’’ти идам̣ дхаммагхосасса урато самут̣т̣ха̄ната̄йа вуттам̣. уре ва̄йа̄маджанита̄бхиджа̄тита̄йа ва̄ орасо. мукхато джа̄тена джа̄то ‘‘мукхато джа̄то’’ти вутто. ка̄ран̣ака̄ран̣епи хи ка̄ран̣е вийа воха̄ро хоти ‘‘тин̣ехи бхаттам̣ сиддха’’нти. кечи пана ‘‘вимоккхамукхасса васена джа̄татта̄ мукхато джа̄то’’ти ваданти, таттха̄пи вуттанайенева аттхо ведитаббо. пурименаттхена йониджо, седаджо, мукхаджоти тӣсу самбандхесу мукхаджена самбандхена бхагавато путтабха̄во вибха̄вито. аттхадвайена̄пи дхаммаджабха̄войева дӣпито. арийадхаммаппаттито ладдхависесо хутва̄ паватто тадуттарака̄лико кхандхасанта̄но ‘‘арийадхаммато джа̄то’’ти ведитаббо, арийадхаммам̣ ва̄ маггапхалам̣ нисса̄йа, упанисса̄йа ча джа̄то саббопи дхаммаппабандхо ‘‘арийадхаммато джа̄то’’ти гахетаббо. тесам̣ пана арийадхамма̄нам̣ апарийоситакиччата̄йа арийабха̄вена абхиниббаттиматтам̣ упа̄да̄йа ‘‘арийадхаммато джа̄татта̄’’ти вуттам̣. парийоситакиччата̄йа татха̄ ниббаттипа̄рипӯрим̣ упа̄да̄йа ‘‘ниммитатта̄’’ти вуттам̣, йато ‘‘дхаммаджо дхамманиммито’’ти вуттам̣. ‘‘навалокуттарадхаммада̄йам̣ а̄дийатӣти дхаммада̄йа̄до’’ типи па̄т̣хо. асса̄ти ‘‘бхагаватомхипутто’’тиа̄дина̄ вуттасса ва̄кйасса. аттхам̣ дассентоти бха̄ваттхам̣ пака̄сенто. татха̄гатасса анан̃н̃аса̄дха̄ран̣асӣла̄дидхаммаккхандхасса самӯханивесавасена дхаммака̄йата̄йа на кин̃чи ваттаббам̣ аттхи, саттхут̣т̣ха̄нийасса пана дхаммака̄йатам̣ дассетум̣ ‘‘касма̄ татха̄гато дхаммака̄йоти вутто’’ти сайамева пуччхам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ ‘‘татха̄гато хӣ’’тиа̄дина̄ таматтхам̣ виссаджджети. хадайена чинтетва̄ти ‘‘имам̣ дхаммам̣ имасса десесса̄мӣ’’ти тасса упагатасса венеййаджанасса бодханаттхам̣ читтена чинтетва̄. ва̄ча̄йа абхинӣхарӣти саддхаммадесана̄ва̄ча̄йа каравӣкарутаман̃джуна̄ брахмассарена венеййасанта̄на̄бхимукхам̣ тададжджха̄сайа̄нурӯпам̣ хитаматтхам̣ нӣхари упанеси. тена̄ти тена ка̄ран̣ена евам̣саддхамма̄дхимуттибха̄вена. асса̄ти татха̄гатасса. дхаммамайатта̄ти дхаммабхӯтатта̄. идха̄дхиппетадхаммо сет̣т̣хат̣т̣хена брахмабхӯтоти а̄ха ‘‘дхаммака̄йатта̄ ева брахмака̄йо’’ти. саббасо адхаммам̣ паджахитва̄ анавасесато дхаммо ева бхӯтоти дхаммабхӯто. татха̄рӯпо ча йасма̄ сабха̄вато дхаммо ева̄ти ваттаббатам̣ арахатӣти а̄ха ‘‘дхаммасабха̄во’’ти.

119. сет̣т̣хаччхедакава̄данти ‘‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о’’ти (дӣ. ни. 3.116) евам̣ вуттасет̣т̣хабха̄ваччхедакава̄дам̣. апаренапи найена̄ти йатха̄вуттасет̣т̣хаччхедакава̄дато апаренапи пора̄н̣акалокуппаттидассананайена. сет̣т̣хаччхеда…пе… дассетунти сопи хи ‘‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о, хӣна̄ ан̃н̃е ван̣н̣а̄’’ти, ‘‘бра̄хман̣а̄ брахмуно путта̄ ораса̄ мукхато джа̄та̄ брахмаджа̄’’ти (дӣ. ни. 3.114) ча евам̣ паватта̄йа миччха̄дит̣т̣хийа̄ винивет̣хано джа̄тибра̄хман̣а̄нам̣ сет̣т̣хабха̄васса чхеданато сет̣т̣хаччхеданава̄до на̄ма хотӣти дассетунти аттхо.

иттхабха̄ванти имам̣ пака̄ратам̣ мануссабха̄вам̣. са̄ман̃н̃аджотана̄ хи висесе аватит̣т̣хати, пакаран̣авасена ва̄ айаматтхо аваччхинно дат̣т̣хаббо. маненева ниббатта̄ти ба̄хирапаччайена вина̄ кевалам̣ упача̄раджха̄наманаса̄ва ниббатта̄. йа̄йа упача̄раджджха̄начетана̄йа те таттха ниббатта̄, нӣваран̣авиккхамбхана̄дина̄ ул̣а̄ро тасса̄ паваттивисесо, тасма̄ джха̄напхалакаппо тасса̄ пхалависесоти а̄ха ‘‘брахмалоке вийа̄’’тиа̄ди. ‘‘сайам̣пабха̄’’ти пада̄нам̣ таттха сӯрийа̄лока̄дӣхи вина̄ андхака̄рам̣ видхаманта̄ сайамева пабха̄сантӣти сайам̣пабха̄, анталиккхе а̄ка̄се чарантӣти анталиккхачара̄, тадан̃н̃ака̄ма̄вачарасатта̄нам̣ вийа сарӣрасса вичаран̣ат̣т̣ха̄насса асубхата̄бха̄вато субхам̣, субхева тит̣т̣хантӣти субхат̣т̣ха̄йиноти аттхо ведитаббо.

расапатхавипа̄тубха̄ваван̣н̣ана̄

120. саббам̣ чаккава̄л̣анти анавасесам̣ кот̣исатасахассам̣ чаккава̄л̣ам̣. саматанӣти сан̃чха̄дентӣ виппхари, са̄ пана тасмим̣ удаке патит̣т̣хита̄ ахосӣти а̄ха ‘‘патит̣т̣хахӣ’’ти. ван̣н̣ена сампанна̄ти сампаннаван̣н̣а̄. маккхикан̣д̣акарахитанти маккхика̄хи ча та̄сам̣ ан̣д̣акехи ча рахитам̣.

атӣта̄нантарепи каппе лолойева. касма̄? евам̣ чирапаричиталолата̄васена саббапат̣хамам̣ татха̄ ака̄сӣти дассети. кимевиданти ‘‘ван̣н̣ато, гандхато ча та̄ва н̃а̄там̣, расато пана кимевидам̣ бхависсатӣ’’ти сам̣сайаджа̄то вадати. тит̣т̣хатӣти ат̣т̣ха̄си.

чандимасӯрийа̄дипа̄тубха̄ваван̣н̣ана̄

121. а̄луппака̄раканти еттха а̄лопапарийа̄йо а̄луппа-саддоти а̄ха ‘‘а̄лопам̣ катва̄’’ти. паччаккхабхӯта̄нампи чандимасӯрийа̄нам̣ паваттийам̣ локийа̄нам̣ саммохо хоти, там̣ видхамитум̣ ‘‘ко пана теса’’нтиа̄дина̄ ат̣т̣ха пан̃ха̄виссаджджана̄ни гахита̄ни. таттха тесанти чандимасӯрийа̄нам̣. касминти касмим̣ т̣ха̄не. ‘‘ко упарӣ’’ти етенева ко хет̣т̣ха̄ти айаматтхо вуттойева. татха̄ ‘‘ко сӣгхам̣ гаччхатӣ’’ти имина̄ ко сан̣икам̣ гаччхатӣти айампи аттхо вуттойева. вӣтхийоти гаманавӣтхийо. екатоти екасмим̣ кхан̣е па̄тубхаванти. сӯрийаман̣д̣але пана аттхан̇гате чандаман̣д̣алам̣ пан̃н̃а̄йиттха. чхандам̣ н̃атва̄ ва̄ти ручим̣ н̃атва̄ вийа.

убхайанти анто, бахи ча.

уджуканти а̄йа̄мато, виттха̄рато, уббедхато ча. париман̣д̣алатоти париккхепато.

уджукам̣ сан̣икам̣ гаччхати ама̄ва̄сийам̣ сӯрийена саддхим̣ гаччханто дивасе дивасе тхокам̣ тхокам̣ охӣйанто пун̣н̣ама̄сийам̣ упад̣д̣хамаггамева охӣйанато. тирийам̣ сӣгхам̣ гаччхати екасмимпи ма̄се када̄чи даккхин̣ато, када̄чи уттарато дассанато. ‘‘двӣсу пассесӯ’’ти идам̣ йебхуййавасена вуттам̣. чандасса пурато, паччхато, саман̃ча та̄рака̄ гаччхантийева. аттано т̣ха̄нанти аттано гаманат̣т̣ха̄нам̣. на виджаханти аттано вӣтхийа̄ва гаччханато. сӯрийасса уджукам̣ гаманасса сӣгхата̄ чандасса гаманам̣ упа̄да̄йа ведитабба̄. тирийам̣ гаманам̣ даккхин̣адисато уттарадиса̄йа, уттарадисато ча даккхин̣адиса̄йа гаманам̣ дандхам̣ чхахи чхахи ма̄сехи иджджханато. соти сӯрийо. ка̄л̣апаккхаупосатхатоти ка̄л̣апаккхе упосатхе чандена сахева гантва̄ тато парам̣. па̄т̣ипададивасети суккапаккхапа̄т̣ипададивасе. оха̄йа гаччхати аттано сӣгхага̄мита̄йа, тасса ча дандхага̄мита̄йа. лекха̄ вийа пан̃н̃а̄йати паччхимадиса̄йам̣. йа̄ва упосатхадиваса̄ти йа̄ва суккапаккхаупосатхадиваса̄. ‘‘чандо ануккамена вад̣д̣хитва̄’’ти идам̣ упарибха̄гато патитасӯрийа̄локата̄йа хет̣т̣хато паватта̄йа сӯрийасса дӯрабха̄вена дивасе дивасе ануккамена париха̄йама̄на̄йа аттано чха̄йа̄йа васена ануккамена чандаман̣д̣алаппадесасса вад̣д̣хама̄насса вийа диссама̄ната̄йа вуттам̣, тасма̄ ануккамена вад̣д̣хитва̄ вийа. упосатхадивасе пун̣н̣ама̄йам̣ парипун̣н̣о хоти, парипун̣н̣аман̣д̣ало хутва̄ диссатӣти аттхо. дха̄витва̄ ган̣ха̄ти чандасса дандхагатита̄йа, аттано ча сӣгхагатита̄йа. ануккамена ха̄йитва̄ти еттха ‘‘ануккамена вад̣д̣хитва̄’’ти еттха вуттанайена аттхо ведитаббо. таттха пана чха̄йа̄йа ха̄йама̄ната̄йа ман̣д̣алам̣ вад̣д̣хама̄нам̣ вийа диссати, идха чха̄йа̄йа вад̣д̣хама̄ната̄йа ман̣д̣алам̣ ха̄йама̄нам̣ вийа диссати.

йа̄йа вӣтхийа̄ сӯрийе гаччханте вассавала̄хака̄ девапутта̄ сӯрийа̄бхита̄пасантатта̄ аттано вима̄нато на никкхаманти, кӣл̣а̄пасута̄ хутва̄ на вичаранти, тада̄ кира сӯрийасса вима̄нам̣ пакатимаггато адхо отаритва̄ вичарати, тасса оруйха чаран̣енева чандавима̄нампи адхо оруйха чарати таггатикатта̄, тасма̄ са̄ вӣтхи удака̄бха̄вена аджа̄нурӯпата̄йа ‘‘аджавӣтхӣ’’ти саман̃н̃ам̣ гата̄. йа̄йа пана вӣтхийа̄ сӯрийе гаччханте вассавала̄хака̄ девапутта̄ сӯрийа̄бхита̄па̄бха̄вато абхин̣хам̣ аттано вима̄нато бахи никкхамитва̄ кӣл̣а̄пасута̄ ито чито ча вичаранти, тада̄ кира сӯрийавима̄нам̣ пакатимаггато уддхам̣ а̄рухитва̄ вичарати, тасса уддхам̣ а̄руйха чаран̣енева чандавима̄нампи уддхам̣ а̄руйха чарати таггатикатта̄, таггатиката̄ ча сама̄нагатина̄ ва̄таман̣д̣алена вима̄насса пхеллитаббатта̄, тасма̄ са̄ вӣтхи удакабахубха̄вена на̄га̄нурӯпата̄йа ‘‘на̄гавӣтхӣ’’ти саман̃н̃ам̣ гата̄. йада̄ сӯрийо уддхамана̄руханто, адхо ча анотаранто пакатимаггенева гаччхати, тада̄ вассавала̄хака̄ йатха̄ка̄лам̣, йатха̄ручи ча вима̄нато никкхамитва̄ сукхена вичаранти, тена ка̄лена ка̄лам̣ вассанато локе утусамата̄ хоти, та̄йа утусамата̄йа хетубхӯта̄йа са̄ чандимасӯрийа̄нам̣ гати гава̄нурӯпата̄йа ‘‘говӣтхӣ’’ти саман̃н̃ам̣ гата̄. тена вуттам̣ ‘‘аджавӣтхӣ’’тиа̄ди.

евам̣ ‘‘кати несам̣ вӣтхийо’’ти пан̃хам̣ виссаджджетва̄ ‘‘катхам̣ вичарантӣ’’ти пан̃хам̣ виссаджджетум̣ ‘‘чандимасӯрийа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха синеруто бахи никкхамантӣти синерусамӣпена там̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ гаччханта̄ тато гаманавӣтхито бахи аттано тирийагаманена чаккава̄л̣а̄бхимукха̄ никкхаманти. анто вичарантӣти евам̣ чха ма̄се кхан̣е кхан̣е синеруто апасакканавасена тато никкхамитва̄ чаккава̄л̣асамӣпам̣ патта̄, татопи чха ма̄се кхан̣е кхан̣е апасакканавасена никкхамитва̄ синерусамӣпам̣ па̄пун̣анта̄ анто вичаранти. ида̄ни тамеваттхам̣ сан̇кхепена вуттам̣ виваритум̣ ‘‘техӣ’’тиа̄ди вуттам̣. синерусса, чаккава̄л̣асса ча йам̣ т̣ха̄нам̣ вемаджджхам̣, тасса, синерусса ча йам̣ т̣ха̄нам̣ вемаджджхам̣, тена гаччханта̄ ‘‘синерусамӣпена вичарантӣ’’ти вутта̄, на синерусса агга̄л̣индааллӣна̄. чаккава̄л̣асамӣпена чаритва̄ти еттха̄пи есева найо. маджджхена̄ти синерусса, чаккава̄л̣асса ча уджукам̣ вемаджджхена маггена. читрама̄се маджджхена̄ти еттха̄пи есева найо.

екаппаха̄рена̄ти екавела̄йа, екенева ва̄ аттано екаппаха̄рена. маджджханхикоти т̣хитамаджджханхико ка̄ло хоти. тада̄ хи сӯрийаман̣д̣алам̣ уггаччхантам̣ хутва̄пи имасмим̣ дӣпе т̣хитасса упад̣д̣хамева диссати, уттаракурӯсу т̣хитасса огаччхантам̣ хутва̄. еван̃хи екавела̄йамева тӣсу дӣпесу а̄локакаран̣ам̣.

йесу каттика̄динаккхаттасаман̃н̃а̄, та̄нипи та̄ракарӯпа̄ни йева̄ти вуттам̣ ‘‘сесата̄ракарӯпа̄ни ча̄’’ти, наккхаттасан̃н̃итата̄ракарӯпато авасит̣т̣хата̄ракарӯпа̄нӣти аттхо. убхайа̄нипи та̄ни девата̄нам̣ васанакавима̄на̄нӣти ведитабба̄ни. ра̄-саддо тийати чхиджджати еттха̄ти ратти, сатта̄нам̣ саддасса вӯпасаманака̄лоти аттхо. диббанти сатта̄ кӣл̣анти джотанти еттха̄ти дива̄. сатта̄нам̣ а̄йум̣ минанто вийа сийати антам̣ каротӣти ма̄со. там̣ там̣ кирийам̣ арати ваттетӣти уту. там̣ там̣ саттам̣, дхаммаппаваттин̃ча сан̇гамма ваданто вийа сарати ваттетӣти сам̣ваччхаро.

122. виваджджанам̣ виваджджо, со ева веваджджам̣, ван̣н̣асса веваджджам̣ ван̣н̣авеваджджам̣, ван̣н̣асампаттийа̄ вигамо, тасса пана аттхита̄ ‘‘ван̣н̣авеваджджата̄’’ти вутта̄. тена̄ха ‘‘виваджджабха̄во’’ти. тесанти ван̣н̣аванта̄нам̣ сатта̄нам̣. атима̄наппаччайа̄ти дуббан̣н̣авамбханавасена атиккамма аттано ван̣н̣ам̣ пат̣ичча ма̄напаччайа̄, ма̄насампагган̣хананимиттанти аттхо. са̄тисайо расо етисса̄ аттхӣти раса̄ти ладдхама̄на̄йа, анубха̄сим̣сӯти ануродхавасена бха̄сим̣су. локуппаттивам̣сакатханти локуппаттивам̣саджам̣ павен̣ӣкатхам̣, а̄дика̄ле уппаннам̣ павен̣ӣа̄гатакатханти аттхо. ‘‘анупатантӣ’’типи па̄т̣хо, со еваттхо.

бхӯмипаппат̣акапа̄тубха̄ва̄диван̣н̣ана̄

123. едисо хутва̄ти ахиччхаттакасадисо хутва̄.

124. пада̄лата̄ти ‘‘пада̄’’ти евам̣на̄ма̄ ека̄ лата̄, са̄ пана йасма̄ сампаннаван̣н̣агандхараса̄, тасма̄ ‘‘бхаддалата̄’’ти вутта̄. на̄л̣ика̄ти на̄л̣ивалли. аха̄йӣти насси.

125. акат̣т̣хапа̄коти акат̣т̣хейева т̣ха̄не уппаджджитва̄ паччанако, нӣва̄ро вийа сан̃джа̄то хутва̄ ниппаджджанакоти аттхо. кан̣о ‘‘кун̣д̣ака’’нти ча вуччати. тхусанти тан̣д̣улам̣ парийонандхитва̄ т̣хитаттачо, тадабха̄вато ‘‘акан̣о, атхусо’’ти са̄ли вутто. ‘‘пат̣ивирӯл̣ха’’нти идам̣ паккабха̄васса ка̄ран̣авачанам̣. пат̣ивирӯл̣хато хи там̣ пакканти. йасмим̣ т̣ха̄не са̄йам̣ пакко са̄ли гахито, тадева т̣ха̄нам̣ дутийадивасе па̄то паккена са̄лина̄ парипун̣н̣ам̣ хутва̄ тит̣т̣хатӣти а̄ха ‘‘са̄йам̣ гахитат̣т̣ха̄нам̣ па̄то паккам̣ хотӣ’’тиа̄ди. ала̄йитанти ла̄йитат̣т̣ха̄нампи тесам̣ каммаппаччайа̄ ала̄йитамева хутва̄ анӯнам̣ парипун̣н̣амева пан̃н̃а̄йати, на кевалам̣ пан̃н̃а̄йанамева, атха кхо татха̄бхӯтамева хутва̄ тит̣т̣хати.

иттхипурисалин̇га̄дипа̄тубха̄ваван̣н̣ана̄

126. ‘‘мануссака̄ле’’ти идам̣ пуббе мануссабхӯта̄нам̣йева таттха ида̄ни никантивасена уппатти хотӣти катва̄ вуттам̣, девата̄нампи пуримаджа̄тийам̣ иттхибха̄ве т̣хита̄нам̣ таттха вира̄га̄дипурисаттаппаччайе асати тада̄ иттхилин̇гамева па̄тубхавати. пурисаттапаччайети ‘‘аттанопи аниссарата̄, саббака̄лам̣ пара̄йаттавуттита̄, раджассалата̄ ван̃чата̄, габбхадха̄ран̣ам̣, пат̣хама̄йа пакатийа̄ нихӣнапакатита̄, сӯравӣрата̄бха̄во, ‘аппака̄ джана̄’ти ‘хӣл̣етаббата̄’ти евама̄ди а̄дӣнавапаччавеккхан̣апуббакампи иттхибха̄ве ‘алам̣ иттхибха̄вена, на хи иттхибха̄ве т̣хатва̄ чаккаваттисирим̣, на саккама̄рабрахмасирийо паччанубхавитум̣, на паччекабодхим̣, на самма̄самбодхим̣ адхигантум̣ сакка̄’ти евам̣ иттхибха̄вавираджджанам̣, ‘йатха̄вуттаа̄дӣнававирахато уттамапакатибха̄вато сампадамидам̣ пурисаттам̣ на̄ма сет̣т̣хам̣ уттамам̣, еттха т̣хатва̄ сакка̄ ета̄ сампаттийо сампа̄пун̣иту’нти евам̣ пурисаттабха̄ве самбха̄вана̄пуббакам̣ паттхана̄т̣хапанам̣, ‘таттха ниннапон̣апаббха̄рачиттата̄’ти’’ евама̄дике пурисабха̄васса паччайабхӯте дхамме. пӯретва̄ вад̣д̣хетва̄. паччаккхам̣ бхӯтам̣, садисан̃ча дит̣т̣хадхаммикам̣, сампара̄йикан̃ча сувипулам̣ анаттхам̣ ачинтетва̄ пурисасса ка̄месу миччха̄чаран̣ам̣ кевалам̣ иттхийам̣ а̄са̄патти пхаленева̄ти а̄са̄а̄патти иттхибха̄ва̄ваха̄пи хотийева. танниннапон̣апаббха̄рабха̄вена танникантийа̄ нимиттабха̄ва̄паттитоти вуттам̣ ‘‘пурисо иттхаттабха̄вам̣ лабханто ка̄месумиччха̄ча̄рам̣ нисса̄йа лабхатӣ’’ти. тада̄ти йатха̄вутте пат̣хамакаппикака̄ле. пакатийа̄ти сабха̄вена. ма̄туга̄масса̄ти пуриматтабха̄ве ма̄туга̄мабхӯтасса. пурисасса̄ти еттха̄пи ‘‘пакатийа̄’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. упаниджджха̄йатанти упечча ниджджха̄йанта̄нам̣. йатха̄ ан̃н̃аман̃н̃асмим̣ са̄ра̄го уппаджджати, евам̣ са̄пеккхабха̄вена олокента̄нам̣. ра̄гапарил̣а̄хоти ра̄гаджо парил̣а̄хо.

ниббуйхама̄на̄йа̄ти парин̣ата̄ хутва̄ ниййама̄на̄йа.

метхунадхаммасама̄ча̄раван̣н̣ана̄

127. гомайапин̣д̣аматтампи на̄латтха̄ти саммадева вива̄хакаммам̣ на̄латтха̄ти адхиппа̄йена ваданти. па̄табйатанти тасмим̣ асаддхамме килесака̄мена пивитаббатам̣ кин̃чи пивитаббаваттхум̣ пиванта̄ вийа ативийа тосетва̄ парибхун̃джитаббатам̣ а̄паджджим̣су, па̄табйатанти ва̄ парибхун̃джанакатам̣ а̄паджджим̣су упагаччхим̣су. парибхогаттхо хи айам̣ па̄-саддо, каттуса̄дхано ча табйа-саддо, йатха̄ручи парибхун̃джим̣сӯти аттхо.

саннидхика̄раканти саннидхика̄рам̣, ка-ка̄ро падавад̣д̣ханаматтанти а̄ха ‘‘саннидхим̣ катва̄’’ти. апада̄нанти авакхан̣д̣анам̣. екекасмим̣ т̣ха̄нети йаттха йаттха вахитам̣, тасмим̣ тасмим̣ екекасмим̣ т̣ха̄не. гумбагумба̄ти пун̃джапун̃джа̄.

са̄ливибха̄гаван̣н̣ана̄

128. сӣмам̣ т̣хапеййа̄ма̄ти ‘‘айам̣ бхӯмибха̄го асукасса, айам̣ бхӯмибха̄го асукасса̄’’ти евам̣ париччхедам̣ кареййа̄ма. там̣ аггам̣ катва̄ти там̣ а̄дим̣ катва̄.

маха̄самматара̄джаван̣н̣ана̄

130. пака̄сетаббанти досавасена пака̄сетаббам̣. кхипитаббанти кхепам̣ ка̄таббам̣. тена̄ха ‘‘ха̄ретабба’’нти, саттаника̄йато нӣхаритаббам̣.

несанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣.

131. аккхаранти нируттим̣. са̄ хи маха̄джанена самматоти ниддха̄ретва̄ ваттаббато нирутти, тасмим̣йева нирӯл̣хабха̄вато, ан̃н̃аттха асан̃чаран̣ато аккхаранти ча вуччати, татха̄ сан̇кха̄таббато сан̇кха̄, саман̃н̃а̄йатӣти саман̃н̃а̄, пан̃н̃а̄панато пан̃н̃атти, вохаран̣ато воха̄ро. уппанноти паватто. на кевалам̣ аккхарамева̄ти на кевалам̣ саман̃н̃а̄каран̣амева. кхеттаса̄миноти там̣ там̣ бхӯмибха̄гам̣ париггахетва̄ т̣хитасатта̄. тӣхи сан̇кхехӣти тивидхакирийа̄бхисан̇кхатехи тӣхи сан̇кхехи кхаттийа̄дӣхи тӣхи ван̣н̣ехи париггахитехи. ‘‘кхаттийа̄нуйантабра̄хман̣агахапатиканегамаджа̄нападехи тӣхи гахапатӣхи париггахитехӣ’’ти ча ваданти. агганти н̃а̄тена̄ти аггам̣ куланти н̃а̄тена. кхаттийакулан̃хи локе саббасет̣т̣хам̣. йатха̄ха ‘‘кхаттийо сет̣т̣хо джанетасмим̣, йе готтапат̣иса̄рино’’ти, (дӣ. ни. 1.277; 3.140; ма. ни. 2.30; сам̣. ни. 1.182, 245) абхедопача̄рена пана аккхарасса кхаттийасаддассапи сет̣т̣хата̄ти па̄л̣ийам̣ ‘‘агган̃н̃ена аккхарена̄’’ти вуттам̣. ида̄ни абхедопача̄рена вина̄ ева аттхам̣ дассетум̣ ‘‘агге ва̄’’тиа̄ди вуттам̣.

бра̄хман̣аман̣д̣ала̄диван̣н̣ана̄

132. йена ана̄рамбхабха̄вена ба̄хита̄кусала̄ ‘‘бра̄хман̣а̄’’ти вутта̄, тамева та̄ва дассетум̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘вӣтан̇га̄ра̄’’тиа̄ди вуттанти тадаттхам̣ дассенто ‘‘пачитва̄’’тиа̄дима̄ха. таменанти вачанавипалла̄сена ниддесоти а̄ха ‘‘те ете’’ти. абхисан̇кхаронта̄ти читтамантабха̄вена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ абхивисит̣т̣хе каронта̄, бра̄хман̣а̄каппабха̄вена сан̇кхаронта̄ ча. ва̄чента̄ти паресам̣ катхента̄, йе татха̄ гантхе ка̄тум̣ на джа̄нанти. аччхантӣти а̄санти, упависантӣти аттхо. тена̄ха ‘‘васантӣ’’ти. аччхентӣти ка̄лам̣ кхепенти. хӣнасамматам̣ джха̄набха̄вана̄нуйогам̣ чхад̣д̣етва̄ гантхе пасутата̄дӣпанато. сет̣т̣хасамматам̣ джа̄там̣ ‘‘ведадхара̄ соттийа̄ субра̄хман̣а̄ти евам̣ сет̣т̣хасамматам̣ джа̄там̣.

133. метхунадхаммам̣ сама̄дийитва̄ти джа̄йа̄патикабха̄вена двайам̣ двайам̣ нива̄сам̣ аджджхупагантва̄. ва̄н̣иджакамма̄дикети а̄ди-саддена касикамма̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти.

134. лудда̄ча̄ракаммакхудда̄ча̄ракаммуна̄ти паравихет̣хана̄дилудда̄ча̄ракаммуна̄, нал̣ака̄рада̄рукамма̄дикхудда̄ча̄ракаммуна̄ ча. судданти еттха су-ити сӣгхаттхе нипа̄то. да̄-ити гарахан̣аттхети а̄ха ‘‘суддам̣ суддам̣ лахум̣ лахум̣ куччхитам̣ гаччхантӣ’’ти.

135. ахӯти ка̄лавипалла̄савасена вуттанти дассенто ‘‘хоти кхо’’ти а̄ха. имина̄ти ‘‘имехи кхо, ва̄сет̣т̣ха, чатӯхи ман̣д̣алехи саман̣аман̣д̣аласса абхиниббатти хотӣ’’ти имина̄ вачанена. имам̣ дассетӣти саман̣аман̣д̣алам̣ на̄ма…пе… суддхим̣ па̄пун̣антӣти имам̣ аттхаджа̄там̣ дассети. йади имехи…пе… абхиниббатти хоти, евам̣ санте има̄нева чатта̄ри ман̣д̣ала̄ни падха̄на̄ни, саман̣аман̣д̣алам̣ аппадха̄нам̣ тато абхиниббаттатта̄ти? найидамеванти дассетум̣ ‘‘има̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. саман̣аман̣д̣алам̣ ануваттанти гун̣ехи висит̣т̣хабха̄вато. гун̣о хи вин̃н̃ӯнам̣ ануваттанахету, на колапуттийам̣, ван̣н̣апоккхарата̄, ва̄ккаран̣аматтам̣ ва̄. тена̄ха ‘‘дхамменева ануваттанти, но адхаммена̄’’ти. со дхаммо ча локуттарова адхиппето, йена сам̣са̄рато висуджджхати, тасма̄ саман̣аман̣д̣аланти ча са̄саникамева саман̣аган̣ам̣ вадатӣти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха ‘‘саман̣аман̣д̣алан̃хӣ’’тиа̄ди.

дуччарита̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

136. миччха̄дит̣т̣хивасена сама̄диннакаммам̣ на̄ма ‘‘ко анубандхитаббо. аджотаггисот̣т̣химисо’’тиа̄дина̄ йан̃н̃авидха̄на̄дивасена паваттитам̣ хим̣са̄дипа̄пакаммам̣. миччха̄дит̣т̣хикаммасса̄ти ‘‘еса саддха̄дхигато девайа̄но, йена йанти путтино висока̄’’тиа̄дина̄ паваттитасса миччха̄дит̣т̣хисахагатакаммасса. сама̄да̄нам̣ тасса татха̄ паваттанам̣, тасса̄ ва̄ дит̣т̣хийа̄ упагаманам̣.

137. двайака̄рӣти кусала̄кусаладвайасса катта̄. тайидам̣ двайам̣ йасма̄ екаджджхам̣ наппаваттати, тасма̄ а̄ха ‘‘ка̄лена̄’’тиа̄ди. екаккхан̣е убхайавипа̄када̄нат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи екасмим̣ кхан̣е читтадвайӯпасан̃хита̄йа саттасантатийа̄ абха̄вато. йатха̄ пана двайака̄рино сукхадуккхапат̣исам̣ведита̄ самбхавати, там̣ дассетум̣ ‘‘йена пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. евам̣бхӯтоти викала̄вайаво. двепихи кусала̄кусалакамма̄ни катӯпачита̄ни сабха̄вато балаванта̄нева хонти, тасма̄ маран̣ака̄ле упат̣т̣хаханти. тесу акусалам̣ балаватарам̣ хоти паччайала̄бхато. никантиа̄дайо хи паччайависеса̄ акусалассева сабха̄га̄, на кусаласса, тасма̄ катӯпачитабха̄вена сама̄набалесупи кусала̄кусалесу паччайала̄бхена випаччитум̣ ладдхока̄сата̄йа кусалато акусалам̣ балаватарам̣ хотӣти, татха̄бхӯтампи там̣ йатха̄ випа̄када̄не ладдхока̄сасса кусаласса̄пи авасаро хоти, татха̄ ладдхапаччайам̣ пат̣исандхида̄на̄бхимукхам̣ кусалам̣ пат̣иба̄хитва̄ пат̣исандхим̣ дентам̣ тираччха̄найонийам̣ ниббатта̄петӣти. ‘‘акусалам̣ балаватарам̣ хотӣ’’ти еттха ‘‘акусалам̣ че балаватарам̣ хоти, там̣ кусалам̣ пат̣иба̄хитва̄’’ти вуттанайенева аттхам̣ ватва̄ тесу кусалам̣ че балаватарам̣ хоти, тан̃ча акусалам̣ пат̣иба̄хитва̄ мануссайонийам̣ ниббатта̄пети, акусалам̣ паваттиведанӣйам̣ хоти, атха нам̣ там̣ ка̄н̣ампи кароти кхуджджампи пӣт̣хасаппимпи куччхирога̄дӣхи ва̄ упаддутам̣. евам̣ со паваттийам̣ на̄наппака̄рам̣ дуккхам̣ паччанубхаватӣти идам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ хотӣ’’ти. татра̄йам̣ виниччхайо – вуттака̄ле ва̄ ка̄рена сама̄набалесу кусала̄кусалакаммесу упат̣т̣хахантесу маран̣асса а̄саннавела̄йам̣ йади балаватара̄ни кусаладжавана̄ни джаванти, йатха̄упат̣т̣хитам̣ акусалам̣ пат̣иба̄хитва̄ кусалам̣ вуттанайена пат̣исандхим̣ дети. атха балаватара̄ни акусаладжавана̄ни джаванти, йатха̄упат̣т̣хитам̣ кусалам̣ пат̣иба̄хитва̄ акусалам̣ вуттанайенева пат̣исандхим̣ дети. там̣ кисса хету? убхиннам̣ камма̄нам̣ сама̄набалавабха̄вато, паччайантараса̄пеккхато ча̄ти, саббам̣ вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.

бодхипаккхийабха̄вана̄ван̣н̣ана̄

138. бодхи вуччати маггасамма̄дит̣т̣хи, чатта̄ри арийасачча̄ни буджджхатӣти катва̄, сабха̄вато, там̣сабха̄вато ча тасса̄ паккхе бхава̄ти бодхипаккхийа̄, сативӣрийа̄дайо дхамма̄, тесам̣ бодхипаккхийа̄нам̣. пат̣ипа̄т̣ийа̄ти бодхипаккхийадесана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄. бха̄ванам̣ анугантва̄ти ануккамена паваттам̣ бха̄ванам̣ патва̄. тена̄ха ‘‘пат̣ипаджджитва̄’’ти. саупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ васена кхӣн̣а̄савасса сет̣т̣хабха̄вам̣ локасса па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетум̣ сакка̄, на итара̄йа саббасо апан̃н̃аттибха̄вӯпагамане тасса адассанатоти вуттам̣ ‘‘паринибба̄тӣти килесапаринибба̄нена паринибба̄йатӣ’’ти. виниваттетва̄ти тато чатуван̣н̣ато нӣхаритва̄.

140. тамеваттханти ‘‘кхӣн̣а̄савова девамануссесу сет̣т̣хо’’ти вуттамеваттхам̣.

сет̣т̣хаччхедакава̄дамева̄ти джа̄тибра̄хман̣а̄нам̣ сет̣т̣хабха̄васамуччхедакамева катхам̣. дассетва̄ бха̄ситва̄. суттантам̣ виниваттетва̄ти пуббе локийадхаммасандассанавасена паваттам̣ агган̃н̃асуттам̣ ‘‘саттаннам̣ бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄ванаманва̄йа̄’’тиа̄дина̄ тато виниваттетва̄ нӣхаритва̄ тена асам̣сат̣т̣хам̣ катва̄. а̄ваджджанта̄ти саманна̄харанта̄. анумаджджанта̄ти пуббена̄парам̣ аттхато вичаранта̄ти.

агган̃н̃асуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.