3. чаккаваттисуттаван̣н̣ана̄
аттадӣпасаран̣ата̄ван̣н̣ана̄
80. утта̄нам̣ вуччати па̄кат̣ам̣, таппат̣иккхепена анутта̄нам̣ апа̄кат̣ам̣, пат̣иччханнам̣, апачурам̣, дувин̃н̃еййан̃ча. анутта̄на̄нам̣ пада̄нам̣ ван̣н̣ана̄ анутта̄нападаван̣н̣ана̄. утта̄нападаван̣н̣ана̄йа пайоджана̄бха̄вато анутта̄наггахан̣ам̣. ‘‘ма̄тула̄’’ти иттхилин̇гавасена ладдхана̄мо еко руккхо, тасса̄ а̄саннаппадесе ма̄питатта̄ нагарампи ‘‘ма̄тула̄’’ твева пан̃н̃а̄йиттха. тена вуттам̣ ‘‘ма̄тула̄йанти евам̣ на̄маке нагаре’’ти. авидӯрети тасса нагарасса авидӯре.
ка̄ман̃четтха сутте ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, ра̄джа̄ дал̣ханеми на̄ма ахосӣ’’тиа̄дина̄ атӣтавам̣садӣпика̄ катха̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа а̄гата̄, ‘‘ад̣д̣хатеййавассасата̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ вассасата̄йука̄ путта̄ бхависсантӣ’’тиа̄дина̄ пана сависесам̣ ана̄гататтхапат̣исам̣йутта̄ катха̄ а̄гата̄ти вуттам̣ ‘‘ана̄гатавам̣садӣпика̄йа суттантакатха̄йа̄’’ти. ана̄гататтхадӣпанан̃хи аччхарийам̣, таттха̄пи ана̄гатасса самма̄самбуддхасса пат̣ипаттикиттанам̣ аччхарийатамам̣. сама̄гамена̄ти саннипа̄тена.
‘‘бхаттаггам̣ амана̄па’’нтиа̄ди кевалам̣ тесам̣ паривитаккаматтам̣. амана̄панти аманун̃н̃ам̣. буддхесу като аппакопи апара̄дхо аппако ка̄ро вийа гарутаравипа̄коти а̄ха ‘‘буддхехи саддхим̣…пе… садисам̣ хотӣ’’ти. татра̄ти тасмим̣ ма̄туланагарасса самӣпе, тассам̣ ва̄ париса̄йам̣.
аттадӣпа̄ти еттха ка̄мам̣ йо паро на хоти, со атта̄ти сасанта̄но ‘‘атта̄’’ти вуччати, хитасукхесибха̄вена пана аттаниббисесатта̄ дхаммо идха ‘‘атта̄’’ти адхиппето. тена̄ха ‘‘атта̄ на̄ма локийалокуттаро дхаммо’’ти. двидха̄ а̄по гато еттха̄ти дӣпо, огхена анаджджхоттхато бхӯмибха̄го. идха пана ка̄могха̄дӣхи анаджджхоттхаран̣ӣйатта̄ дӣпо вийа̄ти дӣпо, атта̄ дӣпо патит̣т̣ха̄ етесанти аттадӣпа̄. тена̄ха ‘‘атта̄нам̣ дӣпа’’нтиа̄ди. дӣпабха̄во четтха пат̣исаран̣ата̄ти а̄ха ‘‘идам̣ тассева вевачана’’нти. ан̃н̃асаран̣апат̣иккхепавачананти ан̃н̃асаран̣абха̄вапат̣иккхепавачанам̣. идан̃хи на ан̃н̃ам̣ саран̣ам̣ катва̄ вихаран̣ассева пат̣иккхепавачанам̣, атха кхо ан̃н̃асса саран̣асабха̄вассева пат̣иккхепавачанам̣ таппат̣иккхепе ча тена итарасса̄пи пат̣иккхепасиддхито. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. ида̄ни тамеваттхам̣ суттантарена са̄дхетум̣ ‘‘вуттампи чета’’нтиа̄ди. йади еттха па̄катико атта̄ иччхито, катхам̣ тасса дӣпасаран̣абха̄во, тасма̄ адхиппа̄йико еттха атта̄ бхавеййа̄ти пуччхати ‘‘ко панеттха атта̄ на̄ма̄’’ти. итаро йатха̄дхиппетам̣ атта̄нам̣ дассенто ‘‘локийалокуттаро дхаммо’’ти. дутийава̄ропи пат̣хамава̄рассева парийа̄йабха̄вена деситоти дассетум̣ ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣.
гочарети бхиккхӯнам̣ гочарат̣т̣ха̄набхӯте. тена̄ха ‘‘чаритум̣ йуттат̣т̣ха̄не’’ти. сакети катхам̣ пана̄йам̣ бхиккхӯнам̣ сакоти а̄ха ‘‘петтике висайе’’ти. питито самма̄самбуддхато а̄гататта̄ ‘‘айам̣ тумха̄кам̣ гочаро’’ти тена уддит̣т̣хатта̄ петтике висайети. чарантанти са̄миаттхе упайогавачананти а̄ха ‘‘айамеваттхо’’ти, чаранта̄нанти ча аттхо, тена̄йам̣ вибхаттивипалла̄сенапи вачанавипалла̄сенапӣти дассети. килесама̄расса ота̄ра̄ла̄бхенева итарама̄ра̄нампи ота̄ра̄ла̄бхо ведитаббо. айам̣ панаттхоти гочаре чаран̣ам̣ сандха̄йа̄ха, ваттху пана бйатирекамукхена а̄гатам̣.
сакун̣е хантӣти сакун̣аггхи, маха̄сенасакун̣о. аджджхаппатта̄ти абхибхаванавасена патта̄ упагата̄. на мйа̄йанти ме айам̣ сакун̣аггхи на̄лам̣ абхависса. нан̇галакат̣т̣хакаран̣анти нан̇галена каситаппадесо. лед̣д̣ут̣т̣ха̄нанти лед̣д̣ӯнам̣ ут̣т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣. саке балети аттано балахету. апаттхаддха̄ти авага̄л̣хаттхамбха̄ сан̃джа̄таттхамбха̄. ассарама̄на̄ти авха̄йантӣ.
махантам̣ лед̣д̣унти нан̇галена бхиннат̣т̣ха̄не суккхата̄йа тикхин̣асин̇гаайогханасадисам̣ махантам̣ лед̣д̣ум̣. абхирухитва̄ти тасса адхобха̄гена аттана̄ пависитва̄ нилӣнайоггаппадесам̣ саллаккхетва̄ тассупари чан̇каманто ассарама̄но ат̣т̣ха̄си. ‘‘ехи кхо’’тиа̄ди тасса ассарама̄на̄ка̄радассанам̣. саннайха̄ти ва̄таггахан̣авасена убхо паккхе самам̣ т̣хапетва̄. паччупа̄дӣти па̄виси. таттхева̄ти йаттха пуббе ла̄по т̣хито, таттхева лед̣д̣умхи. уранти аттано ураппадесам̣. паччата̄л̣есӣти пати ата̄л̣еси са̄рамбхавасена вегена гантва̄ пахаран̣ато видха̄рентӣ пата̄л̣еси. а̄рамман̣анти паччайам̣. ‘‘авасара’’нти кечи.
‘‘кусала̄на’’нти евам̣ паватта̄йа десана̄йа ко анусандхи? йатха̄анусандхи ева. а̄дито хи ‘‘аттадӣпа̄, бхиккхаве, вихаратха̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.80) йева аттадхаммапарийа̄йена локийалокуттарадхамма̄ гахита̄, те йеветтха кусалаггахан̣ена гахита̄ти. анаваджджалаккхан̣а̄нанти аваджджапат̣ипаккхасабха̄ва̄нам̣. ‘‘аваджджарахитасабха̄ва̄на’’нти кечи. таттха пуриме аттхавикаппе випа̄кадхаммадхамма̄ ева гахита̄, дутийе пана випа̄кадхамма̄пи. йади евам̣, катхам̣ тесам̣ сама̄да̄йа ваттананти? на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣ ‘‘випа̄кадхамма̄ сӣла̄ди вийа сама̄да̄йа ваттитабба̄’’ти. сама̄да̄нанти пана аттано санта̄не самма̄ а̄да̄нам̣ паччайавасена паватти йева̄ти дат̣т̣хаббам̣. випа̄кадхамма̄ хи паччайависесехи саттасанта̄не саммадева а̄хита̄ а̄йуа̄дисампаттивисесабхӯта̄ упарӯпарикусалависесуппаттийа̄ упаниссайа̄ хонтӣти ваданти. пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти еттха пун̃н̃анти уттарападалопена̄йам̣ ниддесоти а̄ха ‘‘пун̃н̃апхалам̣ вад̣д̣хатӣ’’ти. пун̃н̃апхаланти ча екадесасарӯпекасесена вуттам̣ ‘‘пун̃н̃ан̃ча пун̃н̃апхалан̃ча пун̃н̃апхала’’нти а̄ха ‘‘упарӯпари пун̃н̃ампи пун̃н̃авипа̄копи ведитаббо’’ти.
‘‘ма̄та̄питӯна’’нтиа̄ди нидассанаматтам̣, тасма̄ ан̃н̃ампи еварӯпам̣ хетӯпаниссайам̣ кусалам̣ дат̣т̣хаббам̣. синехавасена̄ти упаниссайабхӯтасса синехасса васена, на сампайуттасса. на хи синехасампайуттам̣ на̄ма кусалам̣ аттхи. мудумаддавачиттанти метта̄васена ативийа маддавантам̣ читтам̣. йатха̄ маттхакаппаттам̣ ват̣т̣ага̄микусалам̣ дассетум̣ ‘‘ма̄та̄питӯнам̣ …пе… мудумаддавачитта’’нти вуттам̣, евам̣ маттхакаппаттамева виват̣т̣ага̄микусалам̣ дассетум̣ ‘‘чатта̄ро сати…пе… бодхипаккхийадхамма̄’’ти вуттам̣. тадан̃н̃епи пана да̄насӣла̄дидхамма̄ ват̣т̣асса упаниссайабхӯта̄ ват̣т̣ага̄микусалам̣ виват̣т̣асса упаниссайабхӯта̄ виват̣т̣ага̄микусаланти ведитабба̄. парийоса̄нанти пхалависеса̄вахата̄йа пхалада̄йа кот̣и сикха̄ппатти, девалоке ча паваттисиривибхавоти парийоса̄нам̣ ‘‘мануссалоке’’ти висеситам̣, мануссалокавасенева ча̄йам̣ десана̄ а̄гата̄ти. маггапхаланибба̄насампатти парийоса̄нанти йоджана̄. виват̣т̣ага̄микусаласса випа̄кам̣ суттапарийоса̄не дассиссати ‘‘атха кхо, бхиккхаве, сан̇кхо на̄ма ра̄джа̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.108).
дал̣ханемичаккаваттира̄джакатха̄ван̣н̣ана̄
81. идха̄ти имасмим̣ ‘‘кусала̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄на’’нтиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.110) суттадесана̄йа а̄раддхат̣т̣ха̄не ват̣т̣авиват̣т̣ага̄мибха̄вена са̄дха̄ран̣е кусалаггахан̣е. таттха ват̣т̣ага̄микусала̄нусандхивасена ‘‘бхӯтапуббам̣ бхиккхаве’’ти десанам̣ а̄рабхи, а̄рабханто ча десийама̄наматтам̣. дхаммапат̣игга̄хака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сан̇кхепато евам̣ дӣпетва̄ а̄рабхӣти дассетум̣ ‘‘бхиккхаве’’тиа̄ди вуттам̣, пат̣хамам̣ татха̄ адӣпентопи бхагава̄ аттхато дӣпети вийа̄ти адхиппа̄йо.
82. ӣсакампӣти аппаматтакампи. авасаккитанти огатабхат̣т̣хам̣. немиабхимукханти немиппадесасса саммукха̄. бандхим̣су чаккаратанасса осаккита̄носаккитабха̄вам̣ джа̄нитум̣. тадетанти йатха̄вуттат̣т̣ха̄на̄ чаванам̣. атибалавадосети ран̃н̃о балавати анаттхе упат̣т̣хите сати.
аппаматтоти ран̃н̃о а̄н̣а̄йа пама̄дам̣ акаронто.
екасамуддапарийантамева̄ти джамбудӣпамева сандха̄йа вадати. со уттарато ассакан̣н̣апаббатена париччхиннам̣ хутва̄ атта̄нам̣ париккхипитва̄ т̣хитаекасамуддапарийанто. пун̃н̃иддхивасена̄ти чаккаваттибха̄ва̄ваха̄йа пун̃н̃иддхийа̄ васена.
83. евам̣ катва̄ти ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄. сукатам̣ камманти дасакусалакаммапатхамева вадати.
‘‘дасавидхам̣, два̄дасавидха’’нти ча вуттавибха̄го парато а̄гамиссати. пӯрентенева̄ти пӯретва̄ т̣хитенева. ниддосети чаккаваттиваттасса пат̣ипаккхабхӯта̄нам̣ доса̄нам̣ апагамане ниддосе. чаккаваттӣнам̣ ваттети чаккаваттира̄джӯхи ваттитаббаватте. бха̄вини бхӯте вийа хи упача̄ро йатха̄ ‘‘агама̄ ра̄джагахам̣ буддхо’’ти (су. ни. 410). адхигатачаккаваттибха̄ва̄пи хи те таттха ваттантева̄ти татха̄ вуттам̣.
чаккаваттиарийаваттаван̣н̣ана̄
84. ан̃н̃атха̄ ваттитум̣ аденто со дхаммо адхит̣т̣ха̄нам̣ етасса̄ти тададхит̣т̣ха̄нам̣, тена тададхит̣т̣ха̄нена четаса̄. саккаронтоти а̄даракирийа̄васена каронто. тена̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. гарум̣ каронтоти па̄са̄н̣аччхаттам̣ вийа гарукаран̣авасена гарум̣ каронто. тенева̄ха ‘‘тасмим̣ га̄равуппаттийа̄’’ти. ма̄нентоти самбха̄вана̄васена манена пийа̄йанто. тена̄ха ‘‘тамева̄’’тиа̄ди. евам̣ пӯджайато апача̄йато еван̃ча йатха̄вуттасакка̄ра̄дисамбхавоти там̣ дассетум̣ ‘‘там̣ ападиситва̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘дхамма̄дхипатибхӯто а̄гатабха̄вена̄’’ти имина̄ йатха̄вуттадхаммасса джет̣т̣хакабха̄вена пуримапуриматарааттабха̄весу саккачча самупачитабха̄вам̣ дассети. ‘‘дхаммавасенева саббакирийа̄нам̣ каран̣ена̄’’ти етена т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу йатха̄вуттадхамманиннапон̣апаббха̄рабха̄вам̣ дассети. асса̄ти раккха̄варан̣агуттийа̄. парам̣ раккханто ан̃н̃ам̣ дит̣т̣хадхаммика̄дианаттхато раккханто тенева параттхаса̄дханена кхантиа̄дигун̣ена атта̄нам̣ тато ева раккхати. меттачиттата̄ти меттачиттата̄йа. нива̄санапа̄рупанагеха̄дӣнам̣ сӣтун̣ха̄дипат̣иба̄ханена а̄варан̣ам̣. анто джанасминти аббхантарабхӯте путтада̄ра̄диджане.
‘‘сӣласам̣варе патит̣т̣ха̄пехӣ’’ти имина̄ раккхам̣ дассети, ‘‘ваттхагандхама̄ла̄дӣни дехӣ’’ти имина̄ а̄варан̣ам̣, итарена гуттим̣. бхаттаветанасампада̄ненапӣти пи-саддена сӣласам̣варе патит̣т̣ха̄пана̄дӣни сампин̣д̣ети. есева найо ито паресупи пи-саддаггахан̣есу. нигамо нива̄со етесанти негама̄, евам̣ джа̄напада̄ти а̄ха ‘‘нигамава̄сино’’тиа̄ди.
нававидха̄ ма̄намада̄ти ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄ди (сам̣. ни. 4.108; дха. са. 1121; вибха. 866; маха̄ни. 21, 178) найаппаваттийа̄ нававидха̄ ма̄насан̇кха̄та̄ мада̄. ма̄но ева хеттха памаджджана̄ка̄рена паваттийа̄ ма̄намадо. собхане ка̄йикава̄часикакамме ратоти сӯрато у-ка̄расса дӣгхам̣ катва̄, тасса бха̄во сораччам̣, ка̄йикава̄часико авӣтиккамо, саббам̣ ва̄ ка̄йавачӣсучаритам̣. сут̣т̣ху оратоти сорато, тасса бха̄во сораччам̣, йатха̄вуттамева сучаритам̣. ра̄га̄дӣнанти ра̄гадосамохама̄на̄дӣнам̣. дамана̄дӣхӣти даманасаманапаринибба̄панехи. екаматта̄нанти екам̣ читтам̣, екаччам̣ аттано читтанти аттхо. ра̄га̄дӣнан̃хи пуббабха̄гийам̣ дамана̄дипаччекам̣ иччхитаббам̣, на маггаккхан̣е вийа екаджджхам̣ пат̣исан̇кха̄намукхена паджаханато. екаматта̄нанти ва̄ вивекавасена екам̣ ека̄кинам̣ атта̄нам̣. ка̄ле ка̄лети тесам̣ сантикам̣ упасан̇камитаббе ка̄ле ка̄ле.
идха т̣хатва̄ти ‘‘идам̣ кхо, та̄та, та’’нти евам̣ нигаманавасена вуттат̣т̣ха̄не т̣хатва̄. ваттанти арийачаккаваттиваттам̣. сама̄нетаббанти ‘‘дасавидхам̣, два̄дасавидха’’нти ча хет̣т̣ха̄ вуттаган̣ана̄йа ча сама̄нам̣ ка̄таббам̣ анӯнам̣ анадхикам̣ катва̄ дассетаббам̣. адхаммара̄гасса̄ти айуттат̣т̣ха̄не ра̄гасса. висамалобхасса̄ти йуттат̣т̣ха̄непи ативийа балавабха̄вена паватталобхасса.
чаккаратанапа̄тубха̄ваван̣н̣ана̄
85. ваттама̄насса̄ти парипун̣н̣е чаккаваттиватте ваттама̄насса, но апарипун̣н̣ети а̄ха ‘‘пӯретва̄ ваттама̄насса̄’’ти. китта̄вата̄ панасса па̄рипӯрӣ хотӣти? таттха ‘‘ката̄дхика̄расса та̄ва хет̣т̣химапариччхедена два̄дасахипи сам̣ваччхарехи пӯрати, пан̃чавӣсатийа̄, пан̃н̃а̄са̄йа ва̄ сам̣ваччхарехи. айан̃ча бхедо дхаммаччхандассапи тиккхамаджджхамудута̄васена, итарасса тато бхиййопӣ’’ти ваданти.
дутийа̄дичаккаваттикатха̄ван̣н̣ана̄
90. аттано матийа̄ти парампара̄гатам̣ пура̄н̣ам̣ тантим̣ павен̣им̣ лан̇гхитва̄ аттано иччхита̄ка̄рена. тена̄ха ‘‘пора̄н̣ака’’нтиа̄ди.
на паббантӣти самиддхийа̄ на пӯренти, пхӣта̄ на хонтӣти аттхо. тена̄ха ‘‘на вад̣д̣хантӣ’’ти. татха̄ ча̄ха ‘‘каттхачи сун̃н̃а̄ хонтӣ’’ти. таттха таттха ра̄джакичче ран̃н̃а̄ ама̄ саха ваттантӣти амачча̄, йехи вина̄ ра̄джакиччам̣ наппаваттати. парампара̄гата̄ хутва̄ ран̃н̃о париса̄йа бхава̄ти па̄рисаджджа̄. тена̄ха ‘‘париса̄вачара̄’’ти. тасмим̣ т̣ха̄нантаре т̣хапита̄ хутва̄ ран̃н̃о а̄йам̣, вайан̃ча йа̄тха̄вато ган̣ентӣти ган̣ака̄. джа̄тикуласута̄ча̄ра̄дивасена путхуттам̣ гататта̄ махатӣ матта̄ етесанти маха̄матта̄, те пана маха̄нубха̄ва̄ амачча̄ ева̄ти а̄ха ‘‘маха̄амачча̄’’ти. йе ран̃н̃о хаттха̄нӣка̄дӣсу ават̣т̣хита̄, те анӣкат̣т̣ха̄ти а̄ха ‘‘хаттхиа̄чарийа̄дайо’’ти. мантам̣ пан̃н̃ам̣ асита̄ хутва̄ джӣвантӣти мантасса̄джӣвино, матисаджӣва̄ти аттхо, йе таттха таттха ра̄джакичче упадесада̄йино. тена̄ха ‘‘манта̄ вуччати пан̃н̃а̄’’тиа̄ди.
а̄йуван̣н̣а̄дипариха̄никатха̄ван̣н̣ана̄
91. балавалобхатта̄ти ‘‘имасмим̣ локе ида̄ни далиддаманусса̄ на̄ма бахӯ, тесам̣ саббесам̣ дхане ануппадийама̄не майхам̣ косасса париккхайо хотӣ’’ти евам̣ уппаннабалавалобхатта̄. упарӯпарибхӯмӣсӯти чхака̄масаггасан̇кха̄та̄су упарӯпарика̄мабхӯмӣсу. каммасса пхалам̣ аггам̣ на̄ма, там̣ панеттха уддхага̄мӣти а̄ха ‘‘уддхам̣ аггам̣ асса̄’’ти. сагге нийутта̄, саггаппайоджана̄ти ва̄ соваггика̄. дасаннам̣ висеса̄нанти диббаа̄йуван̣н̣айасасукхаа̄дхипатеййа̄нан̃чева диббарӯпа̄дӣнан̃ча пхалависеса̄нам̣. ван̣н̣аггахан̣ена четтха сако аттабха̄ваван̣н̣о гахито, рӯпаггахан̣ена бахиддха̄ рӯпа̄рамман̣ам̣.
92. сут̣т̣ху нисиддханти йатха̄йам̣ имина̄ аттабха̄вена адиннам̣ а̄да̄тум̣ на саккоти, евам̣ саммадева тато ниседхитам̣ катва̄. мӯлахатанти джӣвита̄ воропанена мӯле ева хатам̣.
96. ра̄гавасена чаран̣ам̣ чариттам̣, чариттамева ча̄риттам̣, метхунанти адхиппа̄йо, там̣ пана ‘‘паресам̣ да̄ресӯ’’ти вуттатта̄ ‘‘миччха̄ча̄ра’’нти а̄ха.
100. паччанӣкадит̣т̣хӣти ‘‘аттхи динна’’нтиа̄дика̄йа (ма. ни. 1.441; 2.94; вибха. 793) самма̄дит̣т̣хийа̄ пат̣ипаккхабхӯта̄ дит̣т̣хи.
101. ма̄туччха̄дика̄ упари сайамева ваккхати. атибалавалобхоти ативийа балава̄ бахалакилесо, йена ака̄ле, адесе ча паваттати. миччха̄дхаммоти миччха̄ випарӣто ависабха̄гаваттхуко лобхадхаммо. тена̄ха ‘‘пуриса̄на’’нтиа̄ди.
тасса бха̄воти йена метта̄карун̣а̄пуббан̇гамена читтена пуггало ‘‘маттеййо’’ти вуччати, со тасса йатха̄вуттачиттуппа̄до, там̣самут̣т̣ха̄на̄ ча кирийа̄ маттеййата̄. тена̄ха ‘‘ма̄тари самма̄ пат̣ипаттийа̄ етам̣ на̄ма’’нти. йа̄ самма̄ паджджитаббе самма̄ аппат̣ипатти, сопи досо ага̄равакирийа̄дибха̄вато. виппат̣ипаттийам̣ пана ваттаббамева наттхӣти а̄ха ‘‘тасса̄ абха̄во чева таппат̣ипаккхата̄ ча аматтеййата̄’’ти. куле джет̣т̣ха̄нанти аттано куле вуддха̄нам̣ маха̄питучӯл̣апитуджет̣т̣хакабха̄тика̄дӣнам̣.
дасавасса̄йукасамайаван̣н̣ана̄
103. ‘‘йа’’нти имина̄ самайо а̄мат̣т̣хо, бхумматтхе четам̣ паччаттавачананти а̄ха ‘‘йасмим̣ самайе’’ти. алам̣ патиноти алам̣патеййа̄. тасса̄ парийаттата̄ бхарийа̄бха̄вена̄ти а̄ха ‘‘да̄тум̣ йутта̄’’ти. аггараса̄нӣти мадхурабха̄вена, бхесаджджабха̄вена ча аггабхӯтараса̄ни.
дипписсантӣти пат̣ипаккхабха̄вена самуджджалиссанти. тена̄ха ‘‘кусалантипи на бхависсатӣ’’ти. ахо пурисоти ма̄та̄дӣсупи ӣдисо, ан̃н̃есам̣ кесам̣ ким̣ виссаджджессати, ахо теджавапурисоти.
гехе ма̄туга̄мам̣ вийа̄ти аттано гехе да̄сибхарийа̄бхӯтама̄туга̄мам̣ вийа. миссӣбха̄ванти ма̄та̄дӣсу бхарийа̄йа вийа ча̄риттасан̇карам̣.
балавакопоти хантука̄мата̄васена уппаттийа̄ балавакопо. а̄гха̄тетӣти а̄ханати, аттано каккхал̣апхарусабха̄вена читтам̣ виба̄дхатӣти аттхо. ниссайадаханарасо хи досо. бйа̄па̄детӣти вина̄сети, манопадӯсанато манасса пакопанато. тиббанти тиккхам̣, са̄ панасса тиккхата̄ сарӣре авахантепи синехаваттхум̣ лан̇гхитва̄пи паваттийа̄ ведитабба̄ти а̄ха ‘‘пийама̄нассапӣ’’тиа̄ди.
104. каппавина̄со каппо уттарападалопена, антара̄ва каппо антаракаппо. тан̣ха̄дибхедо каппо етасса аттхӣти каппо, сатталокоти а̄ха ‘‘антара̄ва локавина̄со’’ти. сва̄йам̣ антаракаппо кативидхо, катхан̃часса самбхаво, ким̣ гатикоти антогадхам̣ чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘антаракаппо ча на̄ма̄’’тиа̄ди. лобхуссада̄йа̄ти лобха̄дхика̄йа паджа̄йа ваттама̄на̄йа.
евам̣ чинтайим̣сӯти пуббе йатха̄нуссава̄нуссаран̣ена, аттано ча а̄йувисесасса лабханато. гумбалата̄дӣхи гаханам̣ т̣ха̄нанти гумбалата̄дӣхи сан̃чханната̄йа гаханабхӯтам̣ т̣ха̄нам̣. руккхехи гахананти руккхехи нирантараничитехи гаханабхӯтам̣. надӣвидугганти чхиннатат̣а̄хи надӣхи орато, па̄рато ча видуггам̣. тена̄ха ‘‘надӣна’’нтиа̄ди. паббатехи висамам̣ паббатантарам̣. паббатесу ва̄ чхиннатат̣есу дура̄рохам̣ висамат̣т̣ха̄нам̣. сабха̄гети джӣванавасена сама̄набха̄ге садисе кариссанти.
а̄йуван̣н̣а̄дивад̣д̣ханакатха̄ван̣н̣ана̄
105. а̄йатанти ва̄ дӣгхам̣ чирака̄ликам̣. маран̣авасена хи н̃а̄тиккхайо а̄йато апунара̄ваттанато, на ра̄джабхайа̄дина̄ уккаманавасена пунара̄ваттийа̄пи тасса лаббханато. осаккеййа̄ма̄ти орамеййа̄ма. вираман̣ампи аттхато паджаханамева париччаджанабха̄ватоти а̄ха ‘‘паджахеййа̄ма̄ти аттхо’’ти. сӣлагаббхе вад̣д̣хитатта̄ти ма̄ту, питу ча сӣлавантата̄йа тадавайавабхӯте габбхе вад̣д̣хи ‘‘сӣлагаббхе вад̣д̣хита̄’’ти вутта̄, етена утуа̄ха̄расса вийа тадан̃н̃асса̄пи ба̄хирасса паччайасса васена саттасанта̄насса висеса̄дха̄нам̣ хотӣти дассети. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ брахмаджа̄лат̣ӣка̄йам̣ (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.7) вуттамева. кхеттависуддхийа̄ти адхит̣т̣ха̄набхӯтаваттхувисуддхийа̄. нану ча там̣ висеса̄дха̄нам̣ джа̄йама̄нам̣ рӯпасантатийа̄ ева бхавеййа̄ти? саччаметам̣, рӯпасантатийа̄ пана татха̄ а̄хитависеса̄йа арӯпасантатипи ладдхӯпака̄ра̄ ева хоти таппат̣ибаддхавуттибха̄вато. йатха̄ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рена упаттхамбхите рӯпака̄йе саббопи аттабха̄во ануггахито ева на̄ма хоти, йатха̄ пана ран̃н̃о чаккаваттино пун̃н̃ависесам̣ упанисса̄йа тасса иттхиратана̄дӣнам̣ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄ те те висеса̄ самбхаванти таббха̄ве бха̄вато, тадабха̄ве ча абха̄вато, евамева тасмим̣ ка̄ле ма̄та̄питӯнам̣ йатха̄вуттапун̃н̃ависесам̣ упанисса̄йа тесам̣ путта̄нам̣ джа̄йама̄на̄нам̣ дӣгха̄йуката̄ кхеттависуддхийа̄ва хотӣти ведитабба̄ сам̣вегадхаммачханда̄дисамупабрӯхита̄йа тада̄ тесам̣ кусалачетана̄йа татха̄ ул̣а̄рабха̄вена самуппаджджанато. еттха̄ти имасмим̣ мануссалоке, таттха̄ти йатха̄вуттам̣ кусаладхаммам̣ сама̄да̄йа ваттама̄не саттаника̄йе. таттхева̄ти тасмим̣йева саттаника̄йе. ‘‘аттанова сӣласампаттийа̄’’ти вуттам̣ сасантатипарийа̄паннасса дхаммасса таттха висесаппаччайабха̄вато. кхеттависуддхипи пана идха̄пи пат̣иккхипитум̣ на сакка̄.
кот̣т̣ха̄са̄ти чатта̄рӣсавасса̄йука̄тиа̄дайо асӣтивассасахасса̄йукапарийоса̄на̄ ека̄даса кот̣т̣ха̄са̄. адинна̄да̄на̄дӣхӣти а̄ди-саддена куле джет̣т̣ха̄пача̄йика̄парийоса̄на̄нам̣ дасаннам̣ па̄пакот̣т̣ха̄са̄нам̣ гахан̣ам̣.
сан̇кхара̄джауппаттиван̣н̣ана̄
106. евам̣ уппаджджанакатан̣ха̄ти евам̣ вачӣбхедам̣ па̄панавасена паватта̄ бхун̃джитука̄мата̄. анасананти ка̄йикакирийа̄асаматтхата̄хетубхӯто сарӣрасан̇кочо. тена̄ха ‘‘авиппха̄рикабха̄во’’тиа̄ди. гхананива̄сатанти га̄манигамара̄джадха̄нӣнам̣ гхананивит̣т̣хатам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса на̄тидӯраваттитам̣. нирантарапӯритоти нирантарам̣ вийа пун̣н̣о татрупага̄нам̣ сатта̄нам̣ бахубха̄вато.
меттеййабуддхуппа̄даван̣н̣ана̄
107. кин̃ча̄пи пуббе вад̣д̣хама̄накавасена десана̄ а̄гатам̣, идам̣ пана на вад̣д̣хама̄накавасена вуттам̣. касма̄ти че а̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. сатта̄нам̣ вад̣д̣хама̄на̄йукака̄ле буддха̄ на ниббаттанти сам̣са̄ре сам̣вегасса дуббибха̄ванӣйатта̄. тато вассасатасахассато орамева буддхуппа̄дака̄ло.
108. самусситат̣т̣хена йӯпо вийа̄ти йӯпо, йӯпанти еттха сатта̄ анекабхӯмикӯт̣а̄га̄роварака̄дивантата̄йа̄ти йӯпо, па̄са̄до. ран̃н̃о хетубхӯтена̄ти хетуаттхе каран̣авачанантидассетиусса̄хасампаттиа̄дина̄. махата̄ ра̄джа̄нубха̄вена, махата̄ ча киттисаддена саманна̄гататта̄ чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи маха̄джанасса ран̃джанато маха̄пана̄до на̄ма ра̄джа̄ джа̄то. джа̄такети маха̄пана̄даджа̄таке (джа̄. 1.3.40 маха̄пана̄даджа̄таке).
пана̄до на̄ма со ра̄джа̄ти ‘‘атӣте пана̄до на̄ма со ра̄джа̄ ассосӣ’’ти аттабха̄вантарата̄йа атта̄нам̣ парам̣ вийа ниддисати. а̄йасма̄ хи бхаддаджиттхеро аттана̄ аджджха̄вуттхапуббам̣ суван̣н̣апа̄са̄дам̣ дассетва̄ евама̄ха. йасса йӯпо суван̣н̣айоти йасса ран̃н̃о айам̣ йӯпо па̄са̄до суван̣н̣айо суван̣н̣амайо. тирийам̣ сол̣асуббедхоти виттха̄рато сол̣асасарапа̄таппама̄н̣о, со пана ад̣д̣хайоджанаппама̄н̣о хоти. уббхама̄ху сахассадха̄ти уббхам̣ уччабха̄вам̣ асса па̄са̄дасса сахассадха̄ сахассакан̣д̣аппама̄н̣ам̣ а̄ху, со пана йоджанато пан̃чавӣсатийоджанаппама̄н̣о хоти. кечи панеттха га̄тха̄сукхаттхам̣ ‘‘а̄хӯ’’ти дӣгхам̣ катам̣, аху ахосӣти аттхам̣ ваданти.
сахассакан̣д̣оти сахассабхӯмико, ‘‘сахассакхан̣д̣о’’ типи па̄т̣хо, со ева аттхо. сатаген̣д̣ӯти анекасатанийӯхако. дхаджа̄лӯти таттха таттха нийӯхасикхара̄дӣсу патит̣т̣хапитехи саттидхаджавӣран̇гадхаджа̄дӣхи дхаджехи сампанно. харита̄майоти ча̄мӣкарасуван̣н̣амайо. кечи пана харита̄майоти ‘‘харитаман̣ипариккхат̣о’’ти ваданти. гандхабба̄ти нат̣а̄. чхасахасса̄ни саттадха̄ти чхаматта̄ни гандхаббасахасса̄ни саттадха̄ тасса па̄са̄дасса саттасу т̣ха̄несу ран̃н̃о абхирама̄панаттхам̣ наччим̣сӯти аттхо. те евам̣ наччанта̄пи кира ра̄джа̄нам̣ ха̄сетум̣ на̄саккхим̣су. атха сакко девара̄джа̄ деванат̣ам̣ песетва̄ самаджджам̣ ка̄реси, тада̄ ра̄джа̄ хасӣти.
кот̣ига̄мо на̄ма ма̄пито. ваттхӯти бхаддаджиттхерасса ваттху. там̣ тхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄йам̣ (тхерага̄. ат̣т̣ха. бхаддаджиттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄йа) виттха̄рато а̄гатамева. итарасса̄ти нал̣ака̄радевапуттасса. а̄нубха̄ва̄ти пун̃н̃а̄нубха̄ванимиттам̣.
да̄навасена датва̄ти там̣ па̄са̄дам̣ аттано париггахабха̄вавийоджанена да̄намукхе нийоджетва̄. виссаджджетва̄ти читтенева париччаджанавасена датва̄ пуна даккхин̣еййа̄нам̣ сантакабха̄вакаран̣ена нирапеккхапаричча̄гавасена виссаджджетва̄. еттакена̄ти ‘‘бхӯтапуббам̣ бхиккхаве’’ти а̄дим̣ катва̄ йа̄ва ‘‘паббаджиссатӣ’’ти падам̣ еттакена десана̄маггена.
бхиккхуно а̄йуван̣н̣а̄дивад̣д̣ханакатха̄ван̣н̣ана̄
110. идам̣ бхиккхуно а̄йусминти а̄йусмим̣ са̄дхетаббе идам̣ бхиккхуно иччхитаббам̣ чираджӣвита̄йа хетубха̄ватоти. тена̄ха ‘‘идам̣ а̄йука̄ран̣а’’нти.
сампаннасӣласса авиппат̣иса̄рапа̄моджджапӣтипассаддхисукхасама̄дхийатха̄бхӯтан̃а̄н̣а̄дисамбхавато там̣самут̣т̣ха̄напан̣ӣтарӯпехи ка̄йасса пхут̣атта̄ сарӣре ван̣н̣адха̄ту виппасанна̄ хоти, калйа̄н̣о ча киттисаддо аббхуггаччхатӣти а̄ха ‘‘сӣлавато хӣ’’тиа̄ди.
вивекаджам̣ пӣтисукха̄дӣти а̄ди-саддена сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣, апӣтиджам̣ ка̄йасукхам̣, сатипа̄рисуддхиджам̣ упеккха̄сукхан̃ча сан̇ган̣ха̄ти.
аппат̣иккӯлата̄вахоти аппама̄н̣а̄нам̣ сатта̄нам̣, аттано ча тесу аппат̣иккӯлабха̄вато. хитӯпасам̣ха̄ра̄дивасена паваттийа̄ саббадиса̄су пхаран̣ааппама̄н̣авасена саббадиса̄су виппха̄риката̄.
‘‘арахаттапхаласан̇кха̄там̣ бала’’нти вуттам̣ тасса акуппадхаммата̄йа кеначи анабхибхаванӣйабха̄вато.
‘‘локе’’ти идам̣ йатха̄ ‘‘екабалампӣ’’ти имина̄ самбандхӣйати, евам̣ ‘‘дуппасахам̣ дурабхисамбхава’’нти имехипи самбандхитаббам̣. локапарийа̄паннехева хи дхаммехи тесам̣ баласса дуппасахата̄, дурабхисамбхавата̄, на локуттарехӣти. еттхева̄ти етасмим̣ арахаттапхале ева, тадаттханти аттхо.
локуттарапун̃н̃ампӣти локуттарапун̃н̃ампи пун̃н̃апхалампи. йа̄ва а̄саваккхайа̄ павад̣д̣хати виват̣т̣ага̄микусаладхамма̄нам̣ сама̄да̄нахетӯти йоджана̄. аматапа̄нам̣ пивим̣су хет̣т̣химамаггапхаласамадхигамавасена̄ти адхиппа̄йо.
чаккаваттисуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.