ведана̄нупассана̄ван̣н̣ана̄

380. сукхам̣ ведананти еттха сукхайатӣти сукха̄. сампайуттадхамме, ка̄йан̃ча ладдхасса̄де каротӣти аттхо. сут̣т̣ху ва̄ кха̄дати, кханати ва̄ ка̄йикам̣, четасикан̃ча̄ба̄дханти сукха̄. ‘‘сукарам̣ ока̄сада̄нам̣ етисса̄ти сукха̄’’ти апаре. ведайати а̄рамман̣арасам̣ анубхаватӣти ведана̄. ведайама̄ноти анубхавама̄но. ‘‘ка̄ма’’нтиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ ирийа̄патхапаббе вуттанайамева. сампаджа̄насса ведийанам̣ сампаджа̄наведийанам̣.

ваттхуа̄рамман̣а̄ти рӯпа̄диа̄рамман̣а̄. рӯпа̄диа̄рамман̣ан̃хеттха ведана̄йа паваттит̣т̣ха̄ната̄йа ‘‘ваттхӯ’’ти адхиппетам̣. асса̄ти бхавеййа. дхаммавинимуттасса катту абха̄вато дхаммассева каттубха̄вам̣ дассенто ‘‘ведана̄ва ведайатӣ’’ти а̄ха. ‘‘воха̄раматтам̣ хотӣ’’ти етена ‘‘сукхам̣ веданам̣ ведайама̄но сукхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’’ти идам̣ воха̄раматтанти дассети.

ниттхунантоти балавато ведана̄вегасса ниродхане а̄дӣнавам̣ дисва̄ тасса авасарада̄навасена ниттхунанто. вегасандха̄ран̣е хи атимахантам̣ дуккхам̣ уппаджджатӣти ан̃н̃ампи вика̄рам̣ уппа̄деййа, тена тхеро апара̄парам̣ париваттати. вӣрийасаматхам̣ йоджетва̄ти адхива̄санавӣрийасса адхиматтатта̄ тасса ха̄панавасена сама̄дхина̄ самарасата̄па̄данена вӣрийасаматхам̣ йоджетва̄. саха пат̣исамбхида̄хӣти локуттарапат̣исамбхида̄хи саха. арийамаггаккхан̣е хи пат̣исамбхида̄нам̣ асаммохавасена адхигамо, аттхапат̣исамбхида̄йа пана а̄рамман̣акаран̣авасенапи. локийа̄нампи ва̄ сати уппаттика̄ле таттха саматтхатам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘саха пат̣исамбхида̄хӣ’’ти. самасӣсӣти ва̄расамасӣсӣ хутва̄, паччавеккхан̣ава̄расса анантарава̄ре паринибба̄йӣти аттхо.

йатха̄ ча сукхам̣, евам̣ дуккханти йатха̄ ‘‘сукхам̣ ко ведайатӣ’’тиа̄дина̄ сампаджа̄наведийанам̣ сандха̄йа вуттам̣, евам̣ дуккхампи. таттха дуккхайатӣти дуккха̄, сампайуттадхамме, ка̄йан̃ча пӣл̣ети виба̄дхатӣти аттхо. дут̣т̣хум̣ ва̄ кха̄дати, кханати ка̄йикам̣, четасикан̃ча са̄танти дуккха̄. ‘‘дуккарам̣ ока̄сада̄нам̣ етисса̄ти дуккха̄’’ти апаре. арӯпакаммат̣т̣ха̄нанти арӯпапариггахам̣, арӯпадхаммамукхена випассана̄бхинивесананти аттхо. на па̄кат̣ам̣ хоти пхассасса, читтасса ча авибхӯта̄ка̄ратта̄. тена̄ха ‘‘андхака̄рам̣ вийа кха̄йатӣ’’ти. ‘‘на па̄кат̣ам̣ хотӣ’’ти ча идам̣ та̄дисе пуггале сандха̄йа вуттам̣, тесам̣ а̄дито ведана̄ва вибхӯтатара̄ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. еван̃хи йам̣ вуттам̣ саккапан̃хаван̣н̣ана̄ дӣсу ‘‘пхассо па̄кат̣о хоти, вин̃н̃а̄н̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хотӣ’’ти, (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.359) там̣ авиродхитам̣ хоти. ведана̄васена катхийама̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ па̄кат̣ам̣ хотӣти йоджана̄. ‘‘ведана̄нам̣ уппаттипа̄кат̣ата̄йа̄’’ти ча идам̣ сукхадуккхаведана̄нам̣ васена вуттам̣. та̄сан̃хи паватти ол̣а̄рика̄, на итара̄йа. тадубхайаггахан̣амукхена ва̄ гахетаббатта̄ итара̄йапи паватти вин̃н̃ӯнам̣ па̄кат̣а̄ ева̄ти ‘‘ведана̄на’’нти ависесаггахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. саккапан̃хе вуттанайенева ведитаббо, тасма̄ таттха ваттаббо аттхависесо таттха лӣнаттхаппака̄санийам̣ вуттанайенева гахетаббо.

пуббе ‘‘ваттхум̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ ведана̄ва ведайатӣ’’ти ведана̄йа а̄рамман̣а̄дхӣнавуттита̄йа ча анаттата̄йа ча паджа̄нанам̣ вуттам̣, ида̄ни тасса̄ аниччата̄дипаджа̄нанам̣ дассенто ‘‘айам̣ апаропи паджа̄нанапарийа̄йо’’ти а̄ха. йатха̄ екасмим̣ кхан̣е читтадвайасса асамбхаво екаджджхам̣ анекантапаччайа̄бха̄вато, евам̣ ведана̄двайасса висит̣т̣ха̄рамман̣авуттито ча̄ти а̄ха ‘‘сукхаведана̄ккхан̣е дуккха̄йа ведана̄йа абха̄вато’’ти. нидассанаматтан̃четам̣ тада̄ упеккха̄ведана̄йапи абха̄вато, тена сукхаведана̄ккхан̣е бхӯтапубба̄нам̣ итараведана̄нам̣ хутва̄абха̄вападжа̄нанена сукхаведана̄йапи хутва̄ абха̄во н̃а̄то ева хотӣти тасса̄ па̄кат̣абха̄вамева дассенто ‘‘имисса̄ ча сукха̄йа ведана̄йа ито пат̣хамам̣абха̄вато’’ти а̄ха, етенева ча та̄сампи ведана̄нам̣ па̄кат̣абха̄во дасситоти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха ‘‘ведана̄ на̄ма аничча̄ адхува̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’ти. аниччаггахан̣ена хи ведана̄нам̣ виддхам̣санабха̄во дассито виддхасте аниччата̄йа сувин̃н̃еййатта̄. адхуваггахан̣ена па̄кат̣абха̄во тасса асада̄бха̄вита̄дибха̄ванато. випарин̣а̄маггахан̣ена дуккхабха̄во тасса ан̃н̃атхаттадӣпанато, тена сукха̄пи ведана̄ дуккха̄, пагева итара̄ти тиссаннампи ведана̄нам̣ дуккхата̄ дассита̄ хоти. ити ‘‘йаданиччам̣ дуккхам̣, там̣ екантато анатта̄’’ти тӣсупи ведана̄су лаккхан̣аттайападжа̄нана̄ джотита̄ти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха ‘‘итиха таттха сампаджа̄но хотӣ’’ти.

ида̄ни таматтхам̣ суттена (ма. ни. 2.205) са̄дхетум̣ ‘‘вуттампи чета’’нтиа̄дима̄ха. таттха нева тасмим̣ самайе дуккхам̣ веданам̣ ведетӣти тасмим̣ сукхаведана̄саман̇гисамайе нева дуккхам̣ веданам̣ ведети нируддхатта̄, ануппаннатта̄ ча йатха̄ккамам̣ атӣта̄на̄гата̄нам̣. паччуппанна̄йа пана асамбхаво вутто ева. сакиччаккхан̣аматта̄ват̣т̣ха̄нато аничча̄. самечча самбхуййа паччайехи кататта̄ сан̇кхата̄. ваттха̄рамман̣а̄дипаччайам̣ пат̣ичча уппаннатта̄ пат̣иччасамуппанна̄. кхайавайапалуджджананируджджханапакатита̄йа кхайадхамма̄ вайадхамма̄ вира̄гадхамма̄ ниродхадхамма̄ти дат̣т̣хабба̄.

килесехи а̄маситаббато а̄мисам̣ на̄ма, пан̃ча ка̄магун̣а̄, а̄рамман̣акаран̣авасена саха а̄мисехӣти са̄мисам̣. тена̄ха ‘‘пан̃чака̄магун̣а̄мисаниссита̄’’ти.

ито паранти ‘‘аттхи ведана̄’’ти евама̄ди па̄л̣им̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ка̄йа̄нупассана̄йам̣ вуттанайамева̄’’ти.

ведана̄нупассана̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

читта̄нупассана̄ван̣н̣ана̄

381. сампайогавасена паваттама̄нена саха ра̄гена̄ти сара̄гам̣. тена̄ха ‘‘лобхасахагата’’нти. вӣтара̄ганти еттха ка̄мам̣ сара̄гападапат̣ийогина̄ вӣтара̄гападена бхавитаббам̣, саммасанача̄расса пана адхиппетатта̄ тебхӯмакассева гахан̣анти ‘‘локийакусала̄бйа̄ката’’нти ватва̄ ‘‘идам̣ пана̄’’тиа̄дина̄ тамева адхиппа̄йам̣ виварати. сеса̄ни две досамӯла̄ни, две мохамӯла̄нӣти чатта̄ри акусалачитта̄ни. тесан̃хи ра̄гена сампайога̄бха̄вато наттхева сара̄гата̄, там̣нимиттаката̄йа пана сийа̄ там̣сахитака̄ле соти наттхева вӣтара̄гата̄пӣти дуккхавинимуттата̄ еветтха лаббхатӣти а̄ха ‘‘нева пуримападам̣ на паччхимападам̣ бхаджантӣ’’ти. йади евам̣ падесикам̣ паджа̄нанам̣ а̄паджджатӣти? на̄паджджати, дукантарапарийа̄паннатта̄ тесам̣. йе пана ‘‘пат̣ипаккхабха̄ве агайхама̄не сампайога̄бха̄во еветтха пама̄н̣ам̣ екаччаабйа̄ката̄нам̣ вийа̄’’ти иччханти, тесам̣ матена сеса̄кусалачитта̄нампи дутийападасан̇гахо ведитаббо. дутийадукепи вуттанайена аттхо ведитаббо. акусаламӯлесу саха мохенева ваттатӣти самоханти а̄ха ‘‘вичикиччха̄сахагатан̃чева уддхаччасахагатан̃ча̄’’ти. йасма̄ четтха ‘‘сахева мохена̄ти самоха’’нти пуримапада̄вадха̄ран̣ампи лаббхатийева, тасма̄ вуттам̣ ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди. йатха̄ пана атимӯл̣хата̄йа па̄т̣ипуггаликанайена сависесамохавантата̄йа ‘‘момӯхачитта’’нти ваттаббато вичикиччха̄уддхаччасахагатадвайам̣ висесато ‘‘самоха’’нти вуччати, на татха̄ сеса̄кусалачитта̄нӣти ‘‘ват̣т̣антийева̄’’ти са̄сан̇кам̣ вадати. сампайогавасена тхинамиддхена анупатитам̣ анугатанти тхинамиддха̄нупатитам̣, пан̃чавидхам̣сасан̇кха̄рика̄кусалачиттам̣ сан̇кучитачиттам̣, сан̇кучитачиттам̣ на̄ма а̄рамман̣е сан̇кочанавасена паваттанато. паччайависесавасена тха̄маджа̄тена уддхаччена сахагатам̣ сам̣сат̣т̣ханти уддхаччасахагатам̣, ан̃н̃атха̄ саббампи акусалачиттам̣ уддхаччасахагатамева̄ти. пасат̣ачиттам̣ на̄ма а̄рамман̣е сависесам̣ виккхепавасена висат̣абха̄вена паваттанато.

килесавиккхамбханасаматтхата̄йа випулапхалата̄йа ча дӣгхасанта̄ната̄йа ча махантабха̄вам̣ гатам̣, махантехи ва̄ ул̣а̄раччханда̄дӣхи гатам̣ пат̣ипаннанти махаггатам̣, там̣ пана рӯпа̄рӯпабхӯмигатам̣ тато махантасса локе абха̄вато. тена̄ха ‘‘рӯпа̄рӯпа̄вачара’’нти. тасса четтха пат̣ийогӣ париттам̣ ева̄ти а̄ха ‘‘амахаггатанти ка̄ма̄вачара’’нти. атта̄нам̣ уттаритум̣ саматтхехи саха уттарехӣти сауттарам̣. таппат̣ипаккхена ануттарам̣. тадубхайам̣ упа̄да̄йупа̄да̄йа ведитаббанти а̄ха ‘‘сауттаранти ка̄ма̄вачарантиа̄ди. пат̣ипаккхавиккхамбханасаматтхена сама̄дхина̄ саммадева а̄хитам̣ сама̄хитам̣. тена̄ха ‘‘йасса̄’’тиа̄ди. йасса̄ти йасса читтасса. йатха̄вуттена сама̄дхина̄ на сама̄хитанти асама̄хитам̣. тена̄ха ‘‘убхайасама̄дхирахита’’нти. тадан̇гавимуттийа̄ вимуттам̣, ка̄ма̄вачаракусалачиттам̣, виккхамбханавимуттийа̄ вимуттам̣, махаггатачиттанти тадубхайам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘тадан̇гавиккхамбханавимуттӣхи вимутта’’нти. йаттха тадубхайавимутти наттхи, там̣ убхайавимуттирахитанти гайхама̄не локуттарачиттепи сийа̄сан̇ка̄ти там̣ ниваттанаттхам̣ ‘‘самуччхеда…пе… ока̄сова наттхӣ’’ти а̄ха. ока̄сабха̄во ча саммасанача̄расса адхиппетатта̄ ведитаббо. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄намева.

читта̄нупассана̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.