ка̄йа̄нупассана̄

а̄на̄па̄напаббаван̣н̣ана̄

374. а̄рамман̣авасена̄ти анупасситаббака̄йа̄диа̄рамман̣авасена. чатудха̄ бхиндитва̄ти уддесавасена чатудха̄ бхиндитва̄. тато чатуббидхасатипат̣т̣ха̄нато екекам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ ка̄йам̣ вибхаджантоти па̄т̣хасесо.

катхан̃ча̄ти еттха катханти пака̄рапуччха̄, тена ниддисийама̄не ка̄йа̄нупассана̄пака̄ре пуччхати. ча-саддо бйатиреко, тена уддесава̄рена апа̄кат̣ам̣ ниддесава̄рена вибха̄вийама̄нам̣ висесам̣ джотети. ба̄хиракесупи ито екадесасса самбхавато саббаппака̄раггахан̣ам̣ катам̣ ‘‘саббаппака̄рака̄йа̄нупассана̄ниббаттакасса̄’’ти, тена йе име а̄на̄па̄напабба̄дивасена а̄гата̄ чуддасаппака̄ра̄, тадантогадха̄ ча аджджхатта̄дианупассана̄ппака̄ра̄, татха̄ ка̄йагата̄сатисутте (ма. ни. 3.153) вутта̄ кеса̄диван̣н̣асан̣т̣ха̄накасин̣а̄рамман̣ачатуккаджджха̄наппака̄ра̄, локийа̄диппака̄ра̄ ча, те саббепи анавасесато сан̇ган̣ха̄ти. име ча пака̄ра̄ имасмим̣йева са̄сане, на ито бахиддха̄ти вуттам̣ ‘‘саббаппака̄ра…пе… пат̣иседхано ча̄’’ти. таттха татха̄бха̄вапат̣иседханоти саббаппака̄рака̄йа̄нупассана̄ниббаттакасса пуггаласса ан̃н̃аса̄санасса ниссайабха̄вапат̣иседхано, етена идха бхиккхавети еттха идха-саддо антогадхаевасаддаттхоти дассети. санти хи екапада̄нипи авадха̄ран̣а̄ни йатха̄ ‘‘ва̄йубхаккхо’’ти. тена̄ха ‘‘идхева бхиккхаве саман̣о’’тиа̄ди. парипун̣н̣асаман̣аппакаран̣адхаммо хи со пуггало, йо саббаппака̄рака̄йа̄нупассана̄ниббаттако. параппава̄да̄ти паресам̣ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ на̄наппака̄ра̄ ва̄да̄ титтха̄йатана̄ни.

аран̃н̃а̄дикассева бха̄вана̄нурӯпасена̄санатам̣ дассетум̣ ‘‘имассахӣ’’тиа̄ди вуттам̣. дуддамо даматхам̣ анупагато гон̣о кӯт̣агон̣о. доханака̄ле йатха̄ тханехи анавасесато кхӣрам̣ на паггхарати, евам̣ дохапат̣ибандхинӣ кӯт̣адхену. рӯпа-садда̄дике пат̣ичча уппаджджанакаасса̄до рӯпа̄рамман̣а̄дирасо. пуббе а̄чин̣н̣а̄рамман̣анти паббаджджато пуббе, ана̄димати ва̄ сам̣са̄ре паричита̄рамман̣ам̣. нибандхеййа̄ти бандхеййа. сатийа̄ти саммадева каммат̣т̣ха̄насса саллаккхан̣авасена паватта̄йа сатийа̄. а̄рамман̣ети каммат̣т̣ха̄на̄рамман̣е. дал̣ханти тхирам̣, йатха̄ сатока̄рисса упача̄раппана̄бхедо сама̄дхи иджджхати, татха̄ тха̄магатам̣ катва̄ти аттхо.

висеса̄дхигамадит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рападат̣т̣ха̄нанти саббесам̣ буддха̄нам̣, екачча̄нам̣ паччекабуддха̄нам̣, буддхаса̄вака̄нан̃ча висеса̄дхигамасса ан̃н̃ена каммат̣т̣ха̄нена адхигатависеса̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄расса падат̣т̣ха̄набхӯтам̣.

ваттхувиджджа̄чарийо вийа бхагава̄ йогӣнам̣ анурӯпанива̄сат̣т̣ха̄нупадисанато. бхиккху дӣписадисо аран̃н̃е екако вихаритва̄ пат̣ипаккханимматханавасена иччхитаттхаса̄дханато пхаламуттаманти са̄ман̃н̃апхалам̣ сандха̄йа вадати. параккамаджавайоггабхӯминти бха̄ванусса̄хаджавасса йоггакаран̣абхӯмибхӯтам̣.

аддха̄навасена паватта̄нам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ васена дӣгхам̣ ва̄ ассасанто, иттаравасена паватта̄нам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ васена рассам̣ ва̄ ассасантоти йоджана̄. евам̣ сиккхатоти асса̄сапасса̄са̄нам̣ дӣгхарассата̄паджа̄нанасаббака̄йаппат̣исам̣веданаол̣а̄рикол̣а̄рикапат̣иппассамбханавасена бха̄ванам̣ сиккхато, татха̄бхӯто ва̄ хутва̄ тиссо сиккха̄ паваттайато. асса̄сапасса̄санимиттети асса̄сапасса̄сасанниссайена упат̣т̣хитапат̣ибха̄ганимитте. асса̄сапасса̄се паригган̣ха̄ти рӯпамукхена випассанам̣ абхинивисанто, йо ‘‘асса̄сапасса̄сакаммико’’ти вутто. джха̄нан̇га̄ни паригган̣ха̄ти арӯпамукхена випассанам̣ абхинивисанто. ваттху на̄ма караджака̄йо читтачетасика̄нам̣ паваттит̣т̣ха̄набха̄вато. ан̃н̃о сатто ва̄ пуггало ва̄ наттхӣти висуддхидит̣т̣хи ‘‘тайидам̣ дхаммаматтам̣, на ахетукам̣, на̄пи иссара̄дивисамахетукам̣, атха кхо авиджджа̄дихетука’’нти аддха̄ттайепи кан̇кха̄витаран̣ена витин̣н̣акан̇кхо. ‘‘йам̣ кин̃чи бхиккху рӯпа’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 1.361; 2.113; 3.86, 89; пат̣и. ма. 1.54) найена кала̄пасаммасанавасена тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄. удайавайа̄нупассана̄дивасена випассанам̣ вад̣д̣хенто. ануккамена маггапат̣ипа̄т̣ийа̄.

‘‘парасса ва̄ асса̄сапасса̄сака̄йе’’ти идам̣ саммасанава̄равасена̄йам̣ па̄л̣и паватта̄ти катва̄ вуттам̣, саматхавасена пана парасса асса̄сапасса̄сака̄йе аппана̄нимиттуппатти ева наттхи. ат̣т̣хапетва̄ти антарантара̄ на т̣хапетва̄. апара̄парам̣ сан̃чаран̣ака̄лоти аджджхаттабахиддха̄дхаммесупи нирантарам̣ ва̄ бха̄вана̄йа паваттанака̄ло катхито. екасмим̣ ка̄ле панидам̣ убхайам̣ на лаббхатӣти ‘‘аджджхаттам̣, бахиддха̄’’ти ча вуттам̣ идам̣ дхаммадвайам̣ гхат̣итам̣ екасмим̣ ка̄ле екато а̄рамман̣абха̄вена на лаббхати, екаджджхам̣ а̄ламбитум̣ на сакка̄ти аттхо.

самудети етасма̄ти самудайо, со ева ка̄ран̣ат̣т̣хена дхаммоти самудайадхаммо. асса̄сапасса̄са̄нам̣ уппаттихету караджака̄йа̄ди, тасса анупассанасӣло самудайадхамма̄нупассӣ, там̣ пана самудайадхаммам̣ упама̄йа дассенто ‘‘йатха̄ на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. таттха бхастанти руттим̣. гаггарана̄л̣инти укка̄пана̄л̣им̣. тети караджака̄йа̄дике. йатха̄ асса̄сапасса̄сака̄йо караджака̄йа̄дисамбандхӣ там̣нимиттата̄йа, евам̣ караджака̄йа̄дайопи асса̄сапасса̄сака̄йасамбандхино там̣нимиттабха̄вена̄ти ‘‘самудайадхамма̄ ка̄йасми’’нти ваттаббатам̣ лабхантӣти вуттам̣ ‘‘самудайа…пе… вуччатӣ’’ти. пакатива̄чӣ ва̄ дхамма-саддо ‘‘джа̄тидхамма̄на’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.131; 3.310; пат̣и. ма. 1.33) вийа̄ти ка̄йасса паччайасамава̄йе уппаджджанакапакатика̄йа̄нупассӣ ва̄ ‘‘самудайадхамма̄нупассӣ’’ти вутто. тена̄ха ‘‘караджака̄йан̃ча̄’’тиа̄ди. еван̃ча катва̄ ка̄йасминти бхуммавачанам̣ сут̣т̣хутарам̣ йуджджати.

вайадхамма̄нупассӣти еттха ахетукаттепи вина̄сасса йесам̣ хетудхамма̄нам̣ абха̄ве йам̣ на хоти, тадабха̄во тасса абха̄васса хету вийа вохарӣйатӣти упача̄рато караджака̄йа̄диабха̄во асса̄сапасса̄сака̄йасса вайака̄ран̣ам̣ вутто. тена̄ха ‘‘йатха̄ бхаста̄йа̄’’тиа̄ди. айам̣ та̄веттха пат̣хамавикаппавасена аттхавибха̄вана̄. дутийавикаппавасена упача̄рена вина̄йева аттхо ведитаббо.

аджджхаттабахиддха̄нупассана̄ вийа бхиннаваттхувисайата̄йа самудайавайадхамма̄нупассана̄пи екака̄ле на лаббхатӣти а̄ха ‘‘ка̄лена самудайам̣ ка̄лена вайам̣ анупассанто’’ти. ‘‘аттхи ка̄йо’’ти ева-саддо луттаниддит̣т̣хоти ‘‘ка̄йова аттхӣ’’ти ватва̄ авадха̄ран̣ена ниваттитам̣ дассенто ‘‘на сатто’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо – йо рӯпа̄дӣсу саттависаттата̄йа, паресан̃ча саджджа̄панат̣т̣хена, сатвагун̣айогато ва̄ ‘‘сатто’’ти парехи парикаппито, тасса саттаника̄йасса пӯран̣ато ча чаванупападжджанадхаммата̄йа галанато ча ‘‘пуггало’’ти, тхӣйати сам̣хан̃н̃ати еттха габбхоти ‘‘иттхӣ’’ти, пури пуре бха̄ге сети паваттатӣти ‘‘пурисо’’ти, а̄хито ахам̣ ма̄но еттха̄ти ‘‘атта̄’’ти, аттано сантакабха̄вена ‘‘аттанийа’’нти, паро на хотӣти катва̄ ‘‘аха’’нти, мама сантаканти катва̄ ‘‘мама̄’’ти, вуттаппака̄равинимутто ан̃н̃оти катва̄ ‘‘кочӣ’’ти, тасса сантакабха̄вена ‘‘кассачӣ’’ти, викаппетаббо кочи наттхи, кевалам̣ ‘‘ка̄йо ева аттхӣ’’ти. дасахипи падехи аттаттанийасун̃н̃атамева ка̄йасса вибха̄вети. еванти ‘‘ка̄йова аттхӣ’’тиа̄дина̄ вуттаппака̄рена.

н̃а̄н̣апама̄н̣аттха̄йа̄ти ка̄йа̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ парам̣ пама̄н̣ам̣ па̄панаттха̄йа. сатипама̄н̣аттха̄йа̄ти ка̄йапаригга̄хикам̣ сатим̣ паваттанасатим̣ парам̣ пама̄н̣ам̣ па̄панаттха̄йа. имасса хи вуттанайена ‘‘аттхи ка̄йо’’ти апара̄паруппаттивасена паччупат̣т̣хита̄ сати бхиййосо матта̄йа таттха н̃а̄н̣асса, сатийа̄ ча парибрӯхана̄йа хоти. тена̄ха ‘‘сатисампаджан̃н̃а̄нам̣ вуд̣д̣хаттха̄йа̄’’ти. имисса̄ бха̄вана̄йа тан̣ха̄дит̣т̣хигга̄ха̄нам̣ уджупат̣ипаккхатта̄ вуттам̣ ‘‘тан̣ха̄…пе… вихаратӣ’’ти. татха̄бхӯто ча локе кин̃чипи ‘‘аха’’нти ва̄ ‘‘мама’’нти ва̄ гахетаббам̣ на пассати, куто ган̣хеййа̄ти а̄ха ‘‘на ча кин̃чӣ’’тиа̄ди. евампӣти еттха пи-саддо хет̣т̣ха̄ ниддит̣т̣хасса та̄дисасса аттхасса абха̄вато авуттасамуччайаттхоти дассенто ‘‘упари аттхам̣ упа̄да̄йа̄’’ти а̄ха йатха̄ ‘‘антамасо тираччха̄нагата̄йапи, айампи па̄ра̄джико хотӣ’’ти. (па̄ра̄. 42) еванти пана ниддит̣т̣ха̄ка̄расса пачча̄масанам̣ нигаманавасена катанти а̄ха ‘‘имина̄ пана…пе… дассетӣ’’ти.

пуббабха̄гасатипат̣т̣ха̄насса идха адхиппетатта̄ вуттам̣ ‘‘сати дуккхасачча’’нти. са̄ пана сати йасмим̣ аттабха̄ве, тасса самут̣т̣ха̄пика̄ тан̣ха̄, тасса̄пи самут̣т̣ха̄пика̄ ева на̄ма хоти тадабха̄ве абха̄ватоти а̄ха ‘‘тасса̄ самут̣т̣ха̄пика̄ пуриматан̣ха̄’’ти, йатха̄ ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄’’ти (ма. ни. 3.126; уда̄. 1; вибха. 484). там̣вин̃н̃а̄н̣абӣджатам̣сантатисамбхӯто саббопи локийо вин̃н̃а̄н̣аппабандхо ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣’’ твева вуччати суттантанайена. аппаваттӣти аппаваттинимиттам̣, убхиннам̣ аппаваттийа̄ нимиттабхӯтоти аттхо. на паваттати еттха̄ти ва̄ аппаватти. ‘‘дуккхапариджа̄нано’’тиа̄ди екантато чатукиччаса̄дханавасенева арийамаггасса паваттӣти дассетум̣ вуттам̣. авуттасиддхо хи тасса бха̄вана̄пат̣иведхо. чатусаччавасена̄ти чатусаччакаммат̣т̣ха̄навасена. уссаккитва̄ти висуддхипарампара̄йа а̄рухитва̄, бха̄ванам̣ упари нетва̄ти аттхо. ниййа̄намукханти ват̣т̣адуккхато ниссаран̣ӯпа̄йо.

а̄на̄па̄напаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ирийа̄патхапаббаван̣н̣ана̄

375. ирийа̄патхавасена̄ти ирийанам̣ ирийа̄, кирийа̄, идха пана ка̄йикапайого ведитаббо. ирийа̄нам̣ патхо паваттимагготи ирийа̄патхо, гамана̄дивасена паватта̄ сарӣра̄ваттха̄. гаччханто ва̄ хи сатто ка̄йена ка̄таббакирийам̣ кароти т̣хито ва̄ нисинно ва̄ нипанно ва̄ти, тесам̣ ирийа̄патха̄нам̣ васена, ирийа̄патхавибха̄гена̄ти аттхо. пуна чапаранти пуна ча апарам̣, йатха̄вуттаа̄на̄па̄накаммат̣т̣ха̄нато бхиййопи ан̃н̃ам̣ ка̄йа̄нупассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ катхеми, сун̣а̄тха̄ти ва̄ адхиппа̄йо. ‘‘гаччханто ва̄’’тиа̄ди гамана̄диматтаджа̄нанасса, гамана̄дигатависесаджа̄нанасса ча са̄дха̄ран̣авачанам̣, таттха гамана̄диматтаджа̄нанам̣ на идха на̄дхиппетам̣, гамана̄дигатависесаджа̄нанам̣ пана адхиппетанти там̣ вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘таттха ка̄ма’’нтиа̄ди вуттам̣. саттӯпаладдхинти ‘‘сатто аттхӣ’’ти упаладдхим̣ саттагга̄хам̣. на паджахати на париччаджати ‘‘ахам̣ гаччха̄ми, мама гамана’’нти га̄хасаббха̄вато. тато ева аттасан̃н̃ам̣ ‘‘аттхи атта̄ ка̄рако ведако’’ти евам̣ паваттам̣ випарӣтасан̃н̃ам̣ на уггха̄т̣ети на̄панети аппат̣ипаккхабха̄вато, ананубрӯханато ва̄. евам̣ бхӯтасса часса куто каммат̣т̣ха̄на̄дибха̄воти а̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄ ва̄ на хотӣ’’ти. ‘‘имасса пана̄’’тиа̄ди суккапаккхо, тасса вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. тамева хи аттхам̣ виваритум̣ ‘‘идан̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

таттха ко гаччхатӣти са̄дханам̣, кирийан̃ча авиниббхуттам̣ катва̄ гаманакирийа̄йа каттупуччха̄, са̄ каттубха̄вависит̣т̣хааттапат̣иккхепаттха̄ дхаммаматтассева гаманасиддхидассанато. касса гамананти тамеваттхам̣ парийа̄йантарена вадати са̄дханам̣, кирийан̃ча виниббхуттам̣ катва̄ гаманакирийа̄йа акаттусамбандхӣбха̄вавибха̄ванато. пат̣иккхепаттхан̃хи антонӣтам̣ катва̄ убхайаттхам̣ ким̣-саддо паватто. ким̣ ка̄ран̣а̄ти пана пат̣иккхиттакаттука̄йа гаманакирийа̄йа авипарӣтака̄ран̣апуччха̄. идан̃хи гаманам̣ на̄ма атта̄ манаса̄ сам̣йуджджати, мано индрийехи, индрийа̄ни аттехӣти евама̄ди миччха̄ка̄ран̣авинимуттаанурӯпапаччайахетуко дхамма̄нам̣ паваттиа̄ка̄рависесо. тена̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди.

на кочи сатто ва̄ пуггало ва̄ гаччхати дхаммаматтассева гаманасиддхито, таббинимуттасса ча кассачи абха̄вато. ида̄ни дхаммаматтассева гаманасиддхим̣ дассетум̣ ‘‘читтакирийа̄ва̄йодха̄тувиппха̄рена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха читтакирийа̄ ча са̄, ва̄йодха̄туйа̄ виппха̄ро виппханданан̃ча̄ти читтакирийа̄ва̄йодха̄тувиппха̄ро, тена. еттха ча читтакирийаггахан̣ена аниндрийабаддхава̄йодха̄тувиппха̄рам̣ ниваттети, ва̄йодха̄тувиппха̄раггахан̣ена четана̄вачӣвин̃н̃аттибхедам̣ читтакирийам̣ ниваттети, убхайена пана ка̄йавин̃н̃аттим̣ вибха̄вети. ‘‘гаччхатӣ’’ти ватва̄ йатха̄ паваттама̄не ка̄йе ‘‘гаччхатӣ’’ти воха̄ро хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘тасма̄’’тиа̄ди вуттам̣. танти гантука̄мата̄васена паваттачиттам̣. ва̄йам̣ джанетӣти ва̄йодха̄туадхикам̣ рӯпакала̄пам̣ уппа̄дети, адхиката̄ четтха са̄маттхийато, на пама̄н̣ато. гаманачиттасамут̣т̣хитам̣ сахаджа̄тарӯпака̄йасса тхамбханасандха̄ран̣ачалана̄нам̣ паччайабхӯтена а̄ка̄рависесена паваттама̄нам̣ ва̄йодха̄тум̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ва̄йо вин̃н̃аттим̣ джанетӣ’’ти. адхиппа̄йасахабха̄вӣ хи вика̄ро вин̃н̃атти. йатха̄вуттаадхикабха̄венева ча ва̄йогахан̣ам̣, на ва̄йодха̄туйа̄ ева джанакабха̄вато, ан̃н̃атха̄ вин̃н̃аттийа̄ упа̄да̄йарӯпабха̄во дурупапа̄до сийа̄. пурато абхинӣха̄ро пуратобха̄гена ка̄йасса паваттанам̣, йо ‘‘абхиккамо’’ти вуччати.

‘‘есева найо’’ти атидесена сан̇кхепато ватва̄ таматтхам̣ виваритум̣ ‘‘татра̄пи хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. кот̣ито пат̣т̣ха̄йа̄ти хет̣т̣химакот̣ито пат̣т̣ха̄йа па̄даталато пат̣т̣ха̄йа. усситабха̄воти уббиддхабха̄во.

евам̣ паджа̄натоти евам̣ читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄ренева гамана̄ди хотӣти паджа̄нато. тасса евам̣ паджа̄нана̄йа ниччхайагаманаттхам̣ ‘‘евам̣ хотӣ’’ти вича̄ран̣а̄ вуччати локе йатха̄бхӯтам̣ аджа̄нантехи миччха̄бхинивесавасена, локавоха̄равасена ва̄. аттхи пана̄ти аттано евам̣ вӣмам̣санавасена пуччха̄вачанам̣. наттхӣти ниччхайавасена саттасса пат̣иккхепавачанам̣. ‘‘йатха̄ пана̄’’тиа̄ди тассева аттхасса упама̄йа вибха̄ванам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.

на̄ва̄ ма̄лутавегена̄ти йатха̄ ачетана̄ на̄ва̄ ва̄тавегена десантарам̣ йа̄ти, йатха̄ ча ачетано теджанам̣ кан̣д̣о джийа̄вегена десантарам̣ йа̄ти, татха̄ ачетано ка̄йо ва̄та̄хато йатха̄вуттава̄йуна̄ нӣто десантарам̣ йа̄тӣти евам̣ упама̄сам̣санданам̣ ведитаббам̣. саче пана кочи вадеййа ‘‘йатха̄ на̄ва̄теджана̄нам̣ пеллакасса пурисасса васена десантарагаманам̣, евам̣ ка̄йасса̄пӣ’’ти, хоту, евам̣ иччхито ва̄йаматтхо йатха̄ хи на̄ва̄теджана̄нам̣ сам̣хаталаккхан̣ассева пурисасса васена гаманам̣, на асам̣хаталаккхан̣асса, евам̣ ка̄йасса̄пӣти. ка̄ но ха̄ни, бхиййопи дхаммаматтата̄ва патит̣т̣хам̣ лабхати, на пурисава̄до. тена̄ха ‘‘йантасуттавасена̄’’тиа̄ди.

таттха пайуттанти хет̣т̣ха̄ вуттанайена гамана̄дикирийа̄васена паччайехи пайоджитам̣. т̣ха̄тӣти тит̣т̣хати. еттха̄ти имасмим̣ локе. вина̄ хетупаччайети гантука̄мата̄читтатам̣самут̣т̣ха̄нава̄йодха̄туа̄дихетупаччайехи вина̄. тит̣т̣хети тит̣т̣хеййа. ваджети ваджеййа гаччхеййа ко на̄ма̄ти самбандхо. пат̣иккхепаттхо четтха ким̣-саддоти хетупаччайавирахена т̣ха̄нагаманапат̣иккхепамукхена сабба̄йапи дхаммаппаваттийа̄ паччайа̄дхӣнавуттита̄вибха̄ванена аттасун̃н̃ата̄ вийа аниччадуккхата̄пи вибха̄вита̄ти дат̣т̣хабба̄.

пан̣ихитоти йатха̄ йатха̄ паччайехи пака̄рехи нихито т̣хапито. саббасан̇га̄хикавачананти саббесампи чатуннам̣ ирийа̄патха̄нам̣ екаджджхам̣ сан̇ган̣ханавачанам̣, пуббе висум̣ висум̣ ирийа̄патха̄нам̣ вуттатта̄ идам̣ несам̣ екаджджхам̣ гахетва̄ вачананти аттхо. пуриманайо ва̄ ирийа̄патхаппадха̄но вуттоти таттха ка̄йо аппадха̄но ануниппха̄дӣти идха ка̄йам̣ падха̄нам̣, ападха̄нан̃ча ирийа̄патхам̣ ануниппха̄дим̣ катва̄ дассетум̣ дутийанайо вуттоти евампеттха двиннам̣ найа̄нам̣ висесо ведитаббо. т̣хитоти паватто.

ирийа̄патхапаригган̣ханампи ирийа̄патхавато ка̄йассева паригган̣ханам̣ тасса аваттха̄висесабха̄ватоти вуттам̣ ‘‘ирийа̄патхапаригган̣ханена ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихаратӣ’’ти. теневеттха рӯпаккхандхавасенева самудайа̄дайо уддхат̣а̄. еса найо сесава̄ресупи. а̄дина̄ти еттха а̄ди-саддена йатха̄ ‘‘тан̣ха̄самудайа̄ каммасамудайа̄ а̄ха̄расамудайа̄’’ти ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи рӯпаккхандхасса удайам̣ пассатӣти име чатта̄ро а̄ка̄ра̄ сан̇гайханти, евам̣ ‘‘авиджджа̄ниродха̄’’ти а̄дайопи пан̃ча а̄ка̄ра̄ сан̇гахита̄ти дат̣т̣хабба̄. сесам̣ вуттанайамева.

ирийа̄патхапаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

чатусампаджан̃н̃апаббаван̣н̣ана̄

376. чатусампаджан̃н̃авасена̄ти самантато пака̄рехи, пакат̣т̣хам̣ ва̄ сависесам̣ джа̄на̄тӣти сампаджа̄но, сампаджа̄насса бха̄во сампаджан̃н̃ам̣, татха̄паваттам̣ н̃а̄н̣ам̣, хаттхавика̄ра̄дибхедабхиннатта̄ чатта̄ри сампаджан̃н̃а̄ни сама̄хат̣а̄ни чатусампаджан̃н̃ам̣, тасса васена. ‘‘абхикканте’’тиа̄дӣни са̄ман̃н̃апхале (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.214; дӣ. ни. т̣ӣ. 1.214 ва̄кйакхандхепи) ван̣н̣ита̄ни, на пуна ван̣н̣етабба̄ни, тасма̄ там̣там̣сам̣ван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄пи таттха вихитанайенева гахетабба̄. ‘‘абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хотӣ’’тиа̄ди вачанато абхиккама̄дигатачатусампаджан̃н̃апаригган̣ханена рӯпака̄йассеветтха самудайадхамма̄нупассита̄ди адхиппетоти а̄ха ‘‘рӯпаккхандхассева самудайо ча вайо ча нӣхаритаббо’’ти. рӯпадхамма̄нам̣йева хи паваттиа̄ка̄рависеса̄ абхиккама̄дайоти. сесам̣ вуттанайамева.

чатусампаджан̃н̃апаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пат̣иккӯламанасика̄рапаббаван̣н̣ана̄

377. пат̣иккӯламанасика̄равасена̄ти джигуччханӣйата̄йа пат̣икӯламева пат̣иккӯлам̣, йо пат̣иккӯласабха̄во пат̣иккӯла̄ка̄ро, тасса манаси каран̣авасена. антарена̄пи хи бха̄вава̄чинам̣ саддам̣ бха̄ваттхо вин̃н̃а̄йати йатха̄ ‘‘пат̣асса сукка’’нти. йасма̄ висуддхимагге (висуддхи. 1.182) вуттам̣, тасма̄ таттха, там̣сам̣ван̣н̣ана̄йан̃ча (висуддхи. т̣ӣ. 1.182 а̄дайо) вуттанайена ‘‘имамева ка̄йа’’нти а̄дӣнаматтхо ведитаббо.

ваттха̄дӣхи пасиббака̄ка̄рена бандхитва̄ катам̣ а̄ва̄т̣анам̣ путол̣и. на̄на̄ка̄ра̄ екасмим̣ т̣ха̄не саммисса̄ти етта̄вата̄ на̄на̄ван̣н̣а̄нам̣ кеса̄дӣнан̃ча упамеййата̄. вибхӯтака̄лоти пан̣н̣аттим̣ саматиккамитва̄ кеса̄дӣнам̣ асубха̄ка̄расса упат̣т̣хитака̄ло. ити-саддасса а̄ка̄раттхатам̣ дассенто ‘‘ева’’нти ватва̄ там̣ а̄ка̄рам̣ сарӯпато дассенто ‘‘кеса̄дипаригган̣ханена̄’’тиа̄дима̄ха. кеса̄дисан̃н̃ита̄нан̃хи асучибха̄ва̄нам̣ парамадуггандхаджегуччхапат̣иккӯла̄ка̄расса самудайато анупассана̄ идха ка̄йа̄нупассана̄ти. сесам̣ вуттанайамева.

пат̣иккӯламанасика̄рапаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дха̄туманасика̄рапаббаван̣н̣ана̄

378. дха̄туманасика̄равасена̄ти патхавӣдха̄туа̄дика̄ чатассо дха̄туйо а̄раббха паваттабха̄вана̄манасика̄равасена, чатудха̄туваваттха̄навасена̄ти аттхо. дха̄туманасика̄ро, дха̄тукаммат̣т̣ха̄нам̣, чатудха̄туваваттха̄нанти хи аттхато екам̣. гогха̄такоти джӣвикаттха̄йа гуннам̣ гха̄тако. антева̄сикоти каммакаран̣авасена тасса самӣпава̄сӣ там̣ нисса̄йа джӣванако. винивиджджхитва̄ти екасмим̣ т̣ха̄не ан̃н̃аман̃н̃ам̣ винивиджджхитва̄. маха̄патха̄нам̣ вемаджджхат̣т̣ха̄насан̇кха̄тети чатуннам̣ маха̄патха̄нам̣ та̄йа ева винивиджджханат̣т̣ха̄ната̄йа вемаджджхасан̇кха̄те. йасма̄ те чатта̄ро маха̄патха̄ чатӯхи диса̄хи а̄гантва̄ таттха самохита̄ вийа хонти, тасма̄ там̣ т̣ха̄нам̣ чатумаха̄патхам̣, тасмим̣ чатумаха̄патхе. т̣хита-саддо ‘‘т̣хито ва̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.263; а. ни. 5.28) т̣ха̄насан̇кха̄таирийа̄патхасаман̇гита̄йа, т̣ха̄-саддасса ва̄ гатиниваттиаттхата̄йа ан̃н̃аттха т̣хапетва̄ гаманам̣ сесаирийа̄патхасаман̇гита̄йа бодхако, идха пана йатха̄ татха̄ рӯпака̄йасса паваттиа̄ка̄рабодхако адхиппетоти а̄ха ‘‘чатуннам̣ ирийа̄патха̄нам̣ йена кеначи а̄ка̄рена т̣хитатта̄ йатха̄ т̣хита’’нти. таттха а̄ка̄рена̄ти т̣ха̄на̄дина̄ рӯпака̄йасса паваттиа̄ка̄рена. т̣ха̄на̄дайо хи ирийа̄патхасан̇кха̄та̄йа кирийа̄йа патхо паваттимагготи ‘‘ирийа̄патхо’’ти вуччантӣти вутто ва̄йаматтхо. йатха̄т̣хитанти йатха̄паваттам̣, йатха̄вуттам̣ т̣ха̄намеветтха пан̣идха̄нанти адхиппетанти а̄ха ‘‘йатха̄ т̣хитатта̄ ча йатха̄пан̣ихита’’нти. ‘‘т̣хита’’нти ва̄ ка̄йасса т̣ха̄насан̇кха̄таирийа̄патхасама̄йогапаридӣпанам̣, ‘‘пан̣ихита’’нти тадан̃н̃аирийа̄патхасама̄йогапаридӣпанам̣. ‘‘т̣хита’’нти ва̄ ка̄йасан̇кха̄та̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣ тасмим̣ тасмим̣ кхан̣е сакиччавасена ават̣т̣ха̄напаридӣпанам̣, пан̣ихитанти паччайавасена техи техи паччайехи пака̄рато нихитам̣ пан̣ихитанти евампеттха аттхо ведитаббо. паччавеккхатӣти пати пати авеккхати, н̃а̄н̣ачаккхуна̄ виниббхуджджитва̄ висум̣ висум̣ пассати.

ида̄ни вуттамеваттхам̣ бха̄ваттхавибха̄ванавасена дассетум̣ ‘‘йатха̄ гогха̄такасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха посентасса̄ти мам̣сӯпачайапарибрӯхана̄йа кун̣д̣акабхаттакаппа̄сат̣т̣хиа̄дӣхи сам̣вад̣д̣хентасса. вадхитам̣ матанти хим̣ситам̣ хутва̄ матам̣. матанти ча матаматтам̣. тенева̄ха ‘‘та̄вадева̄’’ти. га̄вӣти сан̃н̃а̄ на антарадха̄йатӣти йа̄ни ан̇гапаччан̇га̄ни йатха̄саннивит̣т̣ха̄ни упа̄да̄йа га̄вӣсаман̃н̃а̄ матаматта̄йапи га̄вийа̄ тесам̣ там̣саннивесасса авинат̣т̣хатта̄. вилӣйанти бхиджджанти вибхуджджантӣти бӣла̄, бха̄га̄ ва-ка̄расса ба-ка̄рам̣, ика̄расса ча ӣка̄рам̣ катва̄. бӣласоти бӣлам̣ бӣлам̣ катва̄. вибхаджитва̄ти ат̣т̣хисан̇гха̄тато мам̣сам̣ вивечетва̄, тато ва̄ вивечитам̣ мам̣сам̣ бха̄гасо катва̄. тенева̄ха ‘‘мам̣сасан̃н̃а̄ паваттатӣ’’ти. паббаджитасса̄пи апариггахитакаммат̣т̣ха̄насса. гханавиниббхоганти сантатисамӯхакиччагхана̄нам̣ виниббхуджджанам̣ вивечанам̣. дха̄тусо паччавеккхатоти гханавиниббхогакаран̣ена дха̄тум̣ дха̄тум̣ патхавӣа̄дидха̄тум̣ висум̣ висум̣ катва̄ паччавеккхантасса. саттасан̃н̃а̄ти атта̄нудит̣т̣хивасена паватта̄ саттасан̃н̃а̄ти ваданти, воха̄равасена паваттасаттасан̃н̃а̄йапи тада̄ антарадха̄нам̣ йуттамева йа̄тха̄вато гханавиниббхогасса сампа̄данато. еван̃хи сати йатха̄вуттаопамматтхена упамеййаттхо ан̃н̃адаттху сам̣сандати самети. тенева̄ха ‘‘дха̄тувасенева читтам̣ сантит̣т̣хатӣ’’ти. даккхоти чхеко там̣там̣саман̃н̃а̄йа кусало ‘‘йатха̄джа̄те сӯнасмим̣ нан̇гут̣т̣хакхурависа̄н̣а̄диванте ат̣т̣химам̣са̄диавайавасамуда̄йе авибхатте га̄вӣсаман̃н̃а̄, на вибхатте. вибхатте пана ат̣т̣химам̣са̄диавайавасаман̃н̃а̄’’ти джа̄нанато. чатумаха̄патхо вийа чатуирийа̄патхоти га̄вийа̄ т̣хитачатумаха̄патхо вийа ка̄йасса паваттимаггабхӯто чатуббидхо ирийа̄патхо йасма̄ висуддхимагге (висуддхи. 1.305) виттха̄рита̄, тасма̄ таттха, там̣сам̣ван̣н̣ана̄йан̃ча (висуддхи. т̣ӣ. 1.306) вуттанайена ведитаббо. сесам̣ вуттанайамева.

дха̄туманасика̄рапаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

навасиватхикапаббаван̣н̣ана̄

379. сиватхика̄йа апавиддхауддхума̄така̄дипат̣исам̣йутта̄нам̣ одхисо паватта̄нам̣ катха̄нам̣, тадабхидхеййа̄нан̃ча уддхума̄така̄диасубхабха̄га̄нам̣ сиватхикапабба̄нӣти сан̇гӣтика̄рехи гахитасаман̃н̃а̄. тена̄ха ‘‘сиватхикапаббехи вибхаджиту’’нти. маритва̄ ека̄ха̄тиккантам̣ ека̄хаматам̣. уддхам̣ джӣвитапарийа̄да̄на̄ти джӣвитаккхайато упари маран̣ато парам̣. самуггатена̄ти самут̣т̣хитена. уддхума̄татта̄ти уддхам̣ уддхам̣ дхума̄татта̄ сӯнатта̄. сетараттехи випарибхиннам̣ вимисситам̣ нӣлам̣ винӣлам̣, пуримаван̣н̣авипарин̣а̄мабхӯтам̣ ва̄ нӣлам̣ винӣлам̣. винӣламева винӣлаканти ка-ка̄рена падавад̣д̣ханам̣ анаттхантарато йатха̄ ‘‘пӣтакам̣ лохитака’’нти (дха. са. 616). пат̣иккӯлатта̄ти джигуччханӣйатта̄. куччхитам̣ винӣланти винӣлаканти куччханаттхо ва̄ айам̣ ка-ка̄роти дассетум̣ вуттам̣ йатха̄ ‘‘па̄пако киттисаддо аббхуггаччхатӣ’’ти. (дӣ. ни. 3.316; а. ни. 5.213; маха̄ва. 285) парибхиннат̣т̣ха̄нехи ка̄какан̇ка̄дӣхи. виссандама̄напуббанти виссавантапуббам̣, тахам̣ тахам̣ паггхарантапуббанти аттхо. татха̄бха̄ванти виссандама̄напуббабха̄вам̣.

со бхиккхӯти йо ‘‘пассеййа сарӣрам̣ сиватхика̄йа чхад̣д̣ита’’нти вутто, со бхиккху. упасам̣харати садисатам̣. ‘‘айампи кхо’’тиа̄ди упасам̣харан̣а̄ка̄радассанам̣. а̄йӯти рӯпаджӣвитиндрийам̣, арӯпаджӣвитиндрийам̣ панеттха вин̃н̃а̄н̣агатикамева. усма̄ти каммаджатеджо. евам̣ пӯтикасабха̄войева̄ти евам̣ ативийа дуггандхаджегуччхапат̣иккӯлапӯбхикасабха̄во ева, на а̄йуа̄дӣнам̣ авигаме вийа маттасоти адхиппа̄йо. едисо бхависсатӣти евам̣бха̄вӣти а̄ха ‘‘евам̣ уддхума̄та̄дибхедо бхависсатӣ’’ти.

лун̃читва̄ лун̃читва̄ти уппа̄т̣етва̄ уппа̄т̣етва̄. са̄васесамам̣салохитайуттанти саббасо акха̄дитатта̄ тахам̣ тахам̣ сесена аппа̄васесена мам̣салохитена йуттам̣. ‘‘ан̃н̃ена хаттхат̣т̣хика’’нти ависесена хаттхат̣т̣хика̄нам̣ виппакин̣н̣ата̄ джотита̄ти анавасесато тесам̣ виппакин̣н̣атам̣ дассенто ‘‘чатусат̣т̣хибхедампӣ’’тиа̄дима̄ха.

теровассика̄нӣти тировассам̣ гата̄ни, та̄ни пана сам̣ваччхарам̣ вӣтиватта̄ни хонтӣти а̄ха ‘‘атиккантасам̣ваччхара̄нӣ’’ти. пура̄н̣ата̄йа гханабха̄вавигамена вичун̣н̣ата̄ идха пӯтибха̄воти со йатха̄ хоти, там̣ дассенто ‘‘аббхока̄се’’тиа̄дима̄ха. теровассика̄нева̄ти сам̣ваччхараматта̄тикканта̄ни ева. кхаджджама̄ната̄дивасена дутийасиватхикапабба̄дӣнам̣ ваваттха̄питатта̄ вуттам̣ ‘‘кхаджджама̄ната̄дӣнам̣ васена йоджана̄ ка̄табба̄’’ти.

навасиватхикапаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

има̄нева двети авадха̄ран̣ена аппана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ таттха нийамети ан̃н̃апаббесу тадабха̄вато. йато хи ева-ка̄ро, тато ан̃н̃аттха нийамети, тена паббадвайасса випассана̄каммат̣т̣ха̄ната̄пи аппат̣исиддха̄ дат̣т̣хабба̄ аниччата̄дидассанато. сан̇кха̄ресу а̄дӣнававибха̄вана̄ни сиватхикапабба̄нӣти а̄ха ‘‘сиватхика̄нам̣ а̄дӣнава̄нупассана̄васена вуттатта̄’’ти. ирийа̄патхапабба̄дӣнам̣ аппана̄вахата̄ па̄кат̣а̄ ева̄ти ‘‘сеса̄ни два̄дасапӣ’’ти вуттам̣. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣. там̣ сувин̃н̃еййамева.

ка̄йа̄нупассана̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.