9. пот̣т̣хапа̄дасуттаван̣н̣ана̄

пот̣т̣хапа̄дапарибба̄джакаваттхуван̣н̣ана̄

406. са̄ваттхийанти самӣпаттхе бхумманти а̄ха ‘‘са̄ваттхим̣ упанисса̄йа̄’’ти. джетасса кума̄расса ванети джетена на̄ма ра̄джакума̄рена ропите упаване. нива̄сапха̄сута̄дина̄ паббаджита̄ а̄раманти еттха̄ти а̄ра̄мо, виха̄ро. пхот̣о па̄десу джа̄тоти пот̣т̣хапа̄до. ваттхаччха̄йа̄чха̄данапаббаджӯпагататта̄ чханнапарибба̄джако. бра̄хман̣амаха̄са̄лоти маха̄вибхавата̄йа маха̄са̄рата̄патто бра̄хман̣о. самайанти са̄ман̃н̃аниддесо, там̣ там̣ самайанти аттхо. павадантӣти пака̄рато ваданти, аттана̄ аттана̄ уггахитанийа̄мена йатха̄ татха̄ самайам̣ вадантӣти аттхо. ‘‘пабхутайо’’ти имина̄ тодеййаджа̄н̣усон̣ӣсон̣адан̣д̣а̄дике сан̇ган̣ха̄ти, парибба̄джака̄дайоти а̄ди-саддена чханнапарибба̄джака̄дике. тиндука̄чӣраметтха аттхӣти тиндука̄чӣро, а̄ра̄мо. татха̄ ека̄ са̄ла̄ еттха̄ти екаса̄лако, тасмим̣ тиндука̄чӣре екаса̄лаке.

анека̄ка̄ра̄навасесан̃еййаттхавибха̄ванато, апара̄паруппаттито ча бхагавато н̃а̄н̣ам̣ таттха паттхат̣ам̣ вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ паттхаритва̄’’ти, йато тасса н̃а̄н̣аджа̄лата̄ вуччати, венеййа̄нам̣ тадантогадхата̄ хет̣т̣ха̄ вутта̄йева. венеййасаттапаригган̣ханаттхам̣ саманна̄ха̄ре кате пат̣хамам̣ несам̣ венеййабха̄венева упат̣т̣ха̄нам̣ хоти, атха саран̣агамана̄дивасена киччаниппхатти вӣмам̣сӣйатӣти а̄ха ‘‘ким̣ ну кхо бхависсатӣти упапариккханто’’ти. ниродханти сан̃н̃а̄ниродхам̣. ниродха̄ вут̣т̣ха̄нанти тато ниродхато вут̣т̣ха̄нам̣ сан̃н̃уппаттим̣. саббабуддха̄нам̣ н̃а̄н̣ена сам̣сандитва̄ти йатха̄ те ниродхам̣, ниродхато вут̣т̣ха̄нан̃ча бйа̄карим̣су, бйа̄кариссанти ча, татха̄ бйа̄каран̣авасена сам̣сандитва̄. хаттхиса̄рипуттоти хаттхиса̄рино путто. ‘‘йугандхарапаббатам̣ париккхипитва̄’’ти идам̣ парикаппавачанам̣ ‘‘та̄дисам̣ аттхи че, там̣ вийа̄’’ти. мегхаван̣н̣анти раттамегхаван̣н̣ам̣, сан̃джха̄ппабха̄нуран̃джитамегхасан̇ка̄санти аттхо. паччаггханти абхинавам̣ а̄дито татха̄ладдхавоха̄рена, анан̃н̃апарибхогата̄йа, татха̄ ва̄ саттху адхит̣т̣ха̄нена со патто саббака̄лам̣ ‘‘паччаггхам̣’’ твева вуччати, сила̄дивуттаратаналаккхан̣ӯпапаттийа̄ ва̄ со патто ‘‘паччаггха’’нти вуччати.

407. аттано ручивасена саддхаммат̣т̣хитиджджха̄сайавасена, на парена усса̄хитоти адхиппа̄йо. ‘‘атиппагабха̄вамева дисва̄’’ти идам̣ бхӯтакатханам̣ на та̄ва бхиккха̄ча̄равела̄ сампатта̄ти дассанаттхам̣. бхагава̄ хи тада̄ ка̄лассева виха̄рато никкханто ‘‘ва̄сана̄бха̄гийа̄йа дхаммадесана̄йа пот̣т̣хапа̄дам̣ анугган̣хисса̄мӣ’’ти. йаннӯна̄ханти ан̃н̃аттха сам̣сайапаридӣпано, идха пана сам̣сайапаридӣпано вийа. касма̄ти а̄ха ‘‘буддха̄на’’нтиа̄ди. сам̣сайо на̄ма наттхи бодхимӯле ева самуггха̄т̣итатта̄. паривитаккапуббабха̄готи адхиппетакиччасса пуббабха̄гапаривитакко ева. буддха̄нам̣ лаббхатӣти ‘‘карисса̄ма, на карисса̄ма̄’’тиа̄дико еса читтача̄ро буддха̄нам̣ лаббхати самбхавати вича̄ран̣авасена паваттанато, на пана сам̣сайавасена. тена̄ха̄ти йена буддха̄нампи лаббхати, тенева̄ха бхагава̄ ‘‘йаннӯна̄ха’’нти. парикаппане ва̄йам̣ нипа̄то. ‘‘упасан̇камеййа’’нти кирийа̄падена вуччама̄но ева хи аттхо ‘‘йаннӯна̄’’ти нипа̄тападена джотӣйати. ахам̣ йаннӯна упасан̇камеййанти йоджана̄. йади пана̄ти идампи тена сама̄наттханти а̄ха ‘‘йади пана̄ханти аттхо’’ти.

408. йатха̄ уннатаппа̄йо саддо унна̄до, евам̣ випулабха̄вена упарӯпари паваттопи унна̄доти тадубхайам̣ екаджджхам̣ катва̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘унна̄динийа̄’’ти ватва̄ пуна вибха̄гена дассетум̣ ‘‘учча̄саддамаха̄садда̄йа̄’’ти вуттанти таматтхам̣ виваранто ‘‘уччам̣ надама̄на̄йа̄’’тиа̄дима̄ха. асса̄ти париса̄йа. уддхам̣гаманавасена̄ти уннатабахулата̄йа уггантва̄ уггантва̄ паваттанавасена. диса̄су паттхат̣авасена̄ти випулабха̄вена бхӯтапарампара̄йа саббадиса̄су паттхаран̣авасена. ида̄ни парибба̄джакапариса̄йа учча̄саддамаха̄саддата̄йа ка̄ран̣ам̣, тасса ча паваттиа̄ка̄рам̣ дассенто ‘‘тесан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. ка̄масса̄до на̄ма ка̄магун̣асса̄до. ка̄мабхава̄дигато асса̄до бхавасса̄до.

409. сан̣т̣хапесӣти сам̣йаманавасена саммадева т̣хапеси, сан̣т̣хапанан̃четтха тираччха̄накатха̄йа ан̃н̃аман̃н̃асмим̣ ага̄равасса джаха̄панавасена а̄ча̄расса сиккха̄панам̣, йатха̄вуттадосасса нигӯханан̃ча хотӣти а̄ха ‘‘сиккха̄песӣ’’тиа̄ди. аппасадданти ниссаддам̣, учча̄саддамаха̄садда̄бха̄ванти адхиппа̄йо. наппамаджджантӣти на ага̄равам̣ каронти.

410. но а̄гате а̄нандоти бхагавати а̄гате но амха̄кам̣ а̄нандо пӣти хоти. пийасамуда̄ча̄ра̄ти пийа̄ла̄па̄. ‘‘паччуггаманам̣ ака̄сӣ’’ти ватва̄ на кеваламайамева, атха кхо ан̃н̃епи паббаджита̄ йебхуййена бхагавато апачитим̣ каронтева̄ти дассетум̣ ‘‘бхагавантан̃хӣ’’тиа̄дим̣ ватва̄, таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘учча̄кулӣната̄йа̄’’ти, тена са̄сане аппасанна̄пи кулага̄равена бхагавати апачитим̣ каронте ва̄ти дассети. етасмим̣ антаре ка̄ на̄ма катха̄ти етасмим̣ йатха̄вуттапариччхедаббхантаре катха̄ ка̄ на̄ма. виппаката̄ а̄раддха̄ хутва̄ апарийосита̄. ‘‘ка̄ катха̄ виппаката̄’’ти ваданто аттхато тасса̄ парийоса̄панам̣ пат̣иджа̄на̄ти на̄ма. ‘‘ка̄ катха̄’’ти ча ависесачодана̄ти йасса̄ тасса̄ саббасса̄пи катха̄йа парийоса̄панам̣ пат̣ин̃н̃а̄тан̃ча хоти, тан̃ча паресам̣ асаббан̃н̃ӯнам̣ ависайанти а̄ха ‘‘парийантам̣ нетва̄ демӣти саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄ресӣ’’ти.

абхисан̃н̃а̄ниродхакатха̄ван̣н̣ана̄

411. сука̄ран̣анти сундарам̣ аттха̄вахам̣ хита̄вахам̣ ка̄ран̣ам̣. на̄на̄титтхесу на̄на̄ладдхӣсу нийутта̄ти на̄на̄титтхика̄, те ева на̄на̄титтхийа̄ ка-ка̄расса йа-ка̄рам̣ катва̄. кутӯхаламеттха аттхӣти котӯхала̄, са̄ ева са̄ла̄ти котӯхаласа̄ла̄, тена̄ха ‘‘котӯхалуппаттит̣т̣ха̄нато’’ти. сан̃н̃а̄ниродхети сан̃н̃а̄сӣсена̄йам̣ десана̄, тасма̄ сан̃н̃а̄сахагата̄ саббепи дхамма̄ сан̇гайханти, таттха пана читтам̣ падха̄нанти а̄ха ‘‘читтаниродхе’’ти. аччантаниродхасса пана техи анадхиппетатта̄, ависайатта̄ ча ‘‘кхан̣иканиродхе’’ти а̄ха. ка̄мам̣ сопи тесам̣ ависайова, аттхато пана ниродхакатха̄ вуччама̄на̄ таттхева тит̣т̣хатӣти татха̄ вуттам̣. киттигхосоти ‘‘ахо буддха̄нубха̄во бхавантарапат̣иччханнам̣ ка̄ран̣ам̣ евам̣ хаттха̄малакам̣ вийа паччаккхато дассети, са̄ваке ча едисе сам̣варасама̄да̄не патит̣т̣ха̄петӣ’’ти тхутигхосо йа̄ва бхавагга̄ паттхарати. пат̣ибха̄гакирийанти пал̣а̄савасена пат̣ибха̄габхӯтам̣ пайогам̣ каронто. бхавантарасамайанти татра татра вут̣т̣ханасамайам̣ абхӯтапарикаппитам̣ кин̃чи уппа̄дийам̣ ваттхум̣ аттано самайам̣ катва̄. кин̃чидева сиккха̄паданти ‘‘еламӯгена бхавитаббам̣, еттакам̣, велам̣ екасмим̣йева т̣ха̄не нисӣдитабба’’нти евама̄дикам̣ кин̃чидева ка̄ран̣ам̣ сиккха̄кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄ пан̃н̃апенти. ниродхакатханти ниродхасама̄паттикатхам̣.

тесӯти котӯхаласа̄ла̄йам̣ саннипатитесу титтхийасаман̣абра̄хман̣есу. екаччети еке. пуримоти ‘‘ахетӯ аппаччайа̄’’ти евам̣ва̄дӣ. йва̄йам̣ идха уппаджджатӣти йоджана̄. сама̄паттинти асан̃н̃абха̄ва̄вахам̣ сама̄паттим̣. ниродхети сан̃н̃а̄ниродхе. хетум̣ апассантоти йена хетуна̄ асан̃н̃абхаве сан̃н̃а̄йа ниродхо саббасо ануппа̄до, йена ча тато чутасса идха пан̃чавока̄рабхаве тасса̄ уппа̄до, там̣ ависайата̄йа апассанто.

нанти пат̣хамава̄дим̣. ниседхетва̄ти ‘‘на кхо на̄метам̣ бхо евам̣ бхависсатӣ’’ти евам̣ пат̣иккхипитва̄. асан̃н̃икабха̄ванти мун̃чха̄паттийа̄ кирийамайасан̃н̃а̄васена вигатасан̃н̃ибха̄вам̣. ваккхати хи ‘‘висан̃н̃ӣ хутва̄’’ти. виккхамбханавасена килеса̄нам̣ санта̄панена аттантапо. гхоратапоти дуккарата̄йа бхӣматапо. парима̄ритиндрийоти ниббисеванабха̄ва̄па̄данена саббасо мила̄питачаккха̄диндрийо. бхагготи бхан̃джитакусаладжджха̄сайо. евама̄ха̄ти ‘‘евам̣ сан̃н̃а̄ хи бхо пурисасса атта̄’’тиа̄диа̄ка̄рена сан̃н̃а̄ниродхама̄ха. имина̄ найена ито паресу двӣсу т̣ха̄несу йатха̄рахам̣ йоджана̄ ведитабба̄.

а̄тхаббан̣апайоганти а̄тхаббан̣аведавихитам̣ а̄тхаббан̣ика̄нам̣ висан̃н̃ибха̄ва̄па̄данапайогам̣. а̄тхаббан̣ам̣ пайоджетва̄ти а̄тхаббан̣аведе а̄гатааггиджуханапуббакам̣ мантаджаппанам̣ пайоджетва̄ сӣсаччхинната̄дидассанена сан̃н̃а̄ниродхама̄ха. тасса̄ти йасса сӣсаччхинната̄ди дасситам̣, тасса.

йаккхада̄сӣнанти девада̄сӣнам̣, йа̄ ‘‘девата̄бхатийотипи’’ вуччанти. маданидданти сура̄маданимиттакам̣ супанам̣ деватӯпаха̄ранти наччанага̄йана̄дина̄ девата̄нам̣ пӯджам̣. сура̄па̄тинти па̄типун̣н̣ам̣ сурам̣. дива̄ти атидива̄ уссӯре.

еламӯгакатха̄ вийа̄ти имесам̣ пан̣д̣итама̄нӣнам̣ катха̄ андхаба̄лакатха̄садисӣ. чатта̄ро ниродхети ан̃н̃аман̃н̃авидхуре чатта̄ро ниродхе ете пан̃н̃апенти. на ча ан̃н̃аман̃н̃авируддхана̄на̄сабха̄вена тена бхавитаббам̣, атха кхо екасабха̄вена, тена̄ха ‘‘имина̄ ча̄’’тиа̄ди. ан̃н̃енева̄ти имехи вутта̄ка̄рато ан̃н̃а̄ка̄ренева бхавитаббам̣. ‘‘айам̣ ниродхо, айам̣ ниродхо’’ти а̄мед̣итавачанам̣ саттха̄ аттано десана̄вила̄сена анека̄ка̄равока̄рам̣ ниродхам̣ вибха̄вессатӣти дассанаттхам̣ катам̣ ахо нӯна̄ти еттха ахоти аччхарийе, нӯна̄ти ануссаран̣е нипа̄то. тасма̄ ахо нӯна бхагава̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣адесанатта̄ ниродхампи ахо аччхарийам̣ катва̄ катхеййа ман̃н̃ети адхиппа̄йо. ‘‘ахо нӯна сугато’’ти еттха̄пи есева найо. аччхарийавибха̄ванато ева четтха двиккхаттум̣ вачанам̣, аччхарийаттхопи четтха ахо-саддо. со йасма̄ ануссаран̣амукхенева тена гахито, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ахо нӯна̄ти ануссаран̣аттхе’’ти. ка̄лапуггала̄дивибха̄гена бахубхедатта̄ имесам̣ ниродхадхамма̄нанти бахувачанам̣, кусала-саддайогена са̄мивачанам̣ бхумматтхе дат̣т̣хаббам̣. чин̣н̣авасита̄йа̄ти ниродхасама̄паттийам̣ васӣбха̄васса чин̣н̣атта̄. сабха̄вам̣ джа̄на̄тӣти ниродхасса сабха̄вам̣ йа̄тха̄вато джа̄на̄ти.

ахетукасан̃н̃уппа̄даниродхакатха̄ван̣н̣ана̄

412. гхарамаджджхейева паккхалита̄ти гхарато бахи гантука̄ма̄ пуриса̄ маггам̣ анотаритва̄ гхара̄джирена саматале виват̣ан̇ган̣е ева паккхаланам̣ патта̄, евам̣ сампадамиданти аттхо. аса̄дха̄ран̣о хету, са̄дха̄ран̣о паччайоти евама̄ди вибха̄гена идха пайоджанам̣ наттхи сан̃н̃а̄йа ака̄ран̣абха̄вапат̣иккхепатта̄ чодана̄йа̄ти вуттам̣ ‘‘ка̄ран̣ассева на̄ма’’нти.

па̄л̣ийам̣ ‘‘уппаджджантипи нируджджхантипӣ’’ти вуттам̣, таттха ‘‘сахетӯ саппаччайа̄ сан̃н̃а̄ уппаджджанти, уппанна̄ пана нируджджхантийева, на тит̣т̣хантӣ’’ти дассанаттхам̣ ‘‘нируджджхантӣ’’ти вачанам̣, на ниродхасса сахетусаппаччайабха̄вадассанаттхам̣. уппа̄до хи сахетуко, на ниродхо. йади хи ниродхопи сахетуко сийа̄, тасса ниродхена̄пи бхавитаббам̣ ан̇кура̄дӣнам̣ вийа, на ча тасса ниродхо аттхи. тасма̄ вуттанайенева па̄л̣ийа̄ аттхо ведитаббо. айан̃ча найо кхан̣аниродхавасена вутто. йо пана йатха̄париччхиннака̄лавасена саббасова ануппа̄даниродхо, со ‘‘сахетуко’’ти ведитаббо татха̄рӯпа̄йа пат̣ипаттийа̄ вина̄ абха̄вато. тена̄ха бхагава̄ ‘‘сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ нируджджхатӣ’’ти. (дӣ. ни. 1.412) тато ева ча идха̄пи вуттам̣ ‘‘сан̃н̃а̄йа сахетукам̣ уппа̄даниродхам̣ дӣпету’’нти.

сиккха̄ ека̄ти еттха сиккха̄ти каран̣е паччаттавачанам̣, ека-саддо ан̃н̃апарийа̄йо ‘‘иттхеке абхиваданти сато ва̄ пана саттасса̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.85 а̄дайо; ма. ни. 3.21) вийа, на сан̇кхйа̄ва̄чӣти а̄ха ‘‘сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ уппаджджантӣти сиккха̄йа екачча̄ сан̃н̃а̄ джа̄йантӣ’’ти. сесападесупи есева найо.

413. таттха̄ти тассам̣ упаридесана̄йам̣. самма̄дит̣т̣хисамма̄сан̇каппавасена парийа̄паннатта̄ а̄гата̄ти сабха̄вато упака̄рато ча пан̃н̃а̄ккхандхе парийа̄паннатта̄ сан̇гахитатта̄ татийа̄ адхипан̃н̃а̄сиккха̄ самма̄дит̣т̣хисамма̄сан̇каппавасена а̄гата̄. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘йа̄ ча̄вусо виса̄кха самма̄дит̣т̣хи, йо ча самма̄сан̇каппо, име дхамма̄ пан̃н̃а̄ккхандхе сан̇гахита̄’’ти (ма. ни. 1.462) ка̄ман̃четтха вуттанайена тиссопи сиккха̄ а̄гата̄ ева, татха̄пи адхичиттасиккха̄йа ева абхисан̃н̃а̄ниродхо дассито, итара̄ тасса самбха̄рабха̄вена а̄нӣта̄.

пан̃чака̄магун̣икара̄готи пан̃чака̄макот̣т̣ха̄се а̄раббха уппаджджанакара̄го. асамуппаннака̄мача̄роти ваттама̄нуппанната̄васена асамуппанно йо кочи ка̄мача̄ро йа̄ ка̄чи лобхуппатти. пуримо висайавасена нийамитатта̄ ка̄магун̣а̄рамман̣ова лобхо дат̣т̣хаббо, итаро пана джха̄наникантибхавара̄га̄диппабхедо саббопи лобхача̄ро ка̄манат̣т̣хена ка̄месу паваттанато. саббепи хи тебхӯмака̄ дхамма̄ ка̄манӣйат̣т̣хена ка̄ма̄ти. убхайесампи ка̄масан̃н̃а̄тина̄мата̄ сахачаран̣ан̃а̄йена̄ти ‘‘ка̄масан̃н̃а̄’’ти падуддха̄рам̣ катва̄ тадубхайам̣ ниддит̣т̣хам̣.

‘‘таттха̄’’тиа̄ди асамуппаннака̄мача̄рато пан̃чака̄магун̣икара̄гасса висесадассанам̣. ка̄мам̣ пан̃чака̄магун̣икара̄гопи асамуппанно ева маггена самуггха̄т̣ӣйати, тасмим̣ пана самуггха̄т̣итепи на саббо ра̄го самуггха̄т̣ам̣ гаччхати, тасма̄ пан̃чака̄магун̣икара̄гаггахан̣ена на итарасса саббасса ра̄гасса гахан̣ам̣ хотӣти убхайаса̄дха̄ран̣ена парийа̄йена убхайам̣ сан̇гахетва̄ дассетум̣ па̄л̣ийам̣ ка̄масан̃н̃а̄ггахан̣ам̣ катанти тадубхайам̣ сарӯпато висесато ча дассетва̄ саббасан̇га̄хикабха̄вато ‘‘асамуппаннака̄мача̄ро пана имасмим̣ т̣ха̄не ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣.

садисатта̄ти ка̄масан̃н̃а̄дибха̄вена сама̄натта̄, етена па̄л̣ийам̣ ‘‘пурима̄’’ти садисакаппана̄васена вуттанти дассети. ана̄гата̄ хи идха ‘‘нируджджхатӣ’’ти вутта̄ ануппа̄дасса адхиппетатта̄, тена̄ха ‘‘ануппанна̄ва нуппаджджатӣ’’ти.

нӣваран̣авивекато джа̄татта̄ вивекаджехи пат̣хамаджджха̄напӣтисукхехи саха аккха̄табба̄, там̣кот̣т̣ха̄сика̄ ва̄ти вивекаджам̣ пӣтисукхасан̇кха̄та̄. на̄наттасан̃н̃а̄пат̣игхасан̃н̃а̄хи нипун̣ата̄йа сукхумабхӯтата̄йа сукхумасан̃н̃а̄ бхӯта̄ сукхумабха̄вена, параматтхабха̄вена авипарӣтасабха̄ва̄. джха̄нам̣ там̣сампайуттадхамма̄нам̣ бха̄вана̄сиддха̄ сан̣хасукхумата̄ нӣваран̣авиккхамбханавасена вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘ка̄маччханда̄диол̣а̄рикан̇гаппаха̄навасена сукхума̄’’ти. бхӯтата̄йа̄ти виджджама̄ната̄йа. саббаттха̄ти саббава̄ресу.

сама̄паджджана̄дхит̣т̣ха̄на̄ни вийа вут̣т̣ха̄нам̣ джха̄не парийа̄паннампи хоти йатха̄ там̣ дхамма̄нам̣ бхан̇гаккхан̣о дхаммесу, на а̄ваджджанапаччавеккхан̣а̄нӣти ‘‘пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄паджджанто адхит̣т̣хаханто вут̣т̣хаханто ча сиккхатӣ’’ти вуттам̣, на ‘‘а̄ваджджанто паччавеккханто’’ти. танти пат̣хамаджджха̄нам̣. тена̄ти хетумхи каран̣авачанам̣, тасма̄ пат̣хамаджджха̄нена хетубхӯтена̄ти аттхо. хетубха̄во четтха джха̄насса йатха̄вуттасан̃н̃а̄йа уппаттийа̄ сахаджа̄та̄дипаччайабха̄во ка̄масан̃н̃а̄йа ниродхасса упаниссайата̄ва, тан̃ча кхо суттантапарийа̄йена. татха̄ чева сам̣ван̣н̣итам̣ ‘‘татха̄рӯпа̄йа пат̣ипаттийа̄ вина̄ абха̄вато’’ти. етенупа̄йена̄ти йва̄йам̣ пат̣хамаджджха̄натаппат̣ипаккхасан̃н̃а̄васена ‘‘сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ уппаджджати, сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ нируджджхатӣ’’ти еттха аттхо вутто, етена найена. саббаттха̄ти саббава̄ресу.

414. йасма̄ панеттха сама̄паттивасена там̣там̣сан̃н̃а̄нам̣ уппа̄даниродхе вуччама̄не ан̇гавасена со вуттоти а̄ха ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди. ‘‘ан̇гато саммасана’’нти анупададхаммавипассана̄йа лаккхан̣авачанам̣. анупададхаммавипассанан̃хи каронто сама̄паттим̣ патва̄ ан̇гато саммасанам̣ кароти, на ча сан̃н̃а̄ сама̄паттийа̄ кин̃чи ан̇гам̣ хоти. вуттан̃ча ‘‘идан̃ча сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ти евам̣ ан̇гато саммасанам̣ уддхат̣а’’нти. ан̇гатоти ва̄ авайаватоти аттхо, анупададхамматоти вуттам̣ хоти. тадева̄ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанамева.

йато кхоти паччатте ниссаккавачананти а̄ха ‘‘йо на̄ма̄’’ти йатха̄ ‘‘а̄димхӣ’’ти етасмим̣ аттхе ‘‘а̄дито’’ти вуччати итаравибхаттитопи то-саддасса лаббханато. сакасмим̣ аттана̄ адхигате сан̃н̃а̄ сакасан̃н̃а̄, са̄ етасса аттхӣти сакасан̃н̃ӣ, тена̄ха ‘‘аттано пат̣хамаджджха̄насан̃н̃а̄йа сан̃н̃ава̄’’ти. сакасан̃н̃ӣти четтха упари вуччама̄наниродхапа̄даката̄йа са̄тисайа̄йа джха̄насан̃н̃а̄йа аттхибха̄ваджотако ӣ-ка̄ро дат̣т̣хаббо, тенева̄ха ‘‘анупуббена сан̃н̃аггам̣ пхусатӣ’’тиа̄ди. тасма̄ таттха таттха сакасан̃н̃ита̄ггахан̣ена тасмим̣ тасмим̣ джха̄не саббасо сучин̣н̣авасӣбха̄во дӣпитоти ведитаббам̣.

локийа̄нанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣, са̄миаттхе ева ва̄. йадаггена хи там̣ тесу сет̣т̣хам̣, тадаггена тесампи сет̣т̣ханти. ‘‘локийа̄на’’нти висесанам̣ локуттарасама̄паттӣхи тасса асет̣т̣хабха̄вато. ‘‘киччака̄ракасама̄паттӣна’’нти висесанам̣ акиччака̄ракасама̄паттито тасса асет̣т̣хабха̄вато. акиччака̄раката̄ часса̄ пат̣усан̃н̃а̄кичча̄бха̄вавачанато вин̃н̃а̄йати. йатхева хи таттха сан̃н̃а̄, евам̣ пхасса̄дайо пӣти. йадаггена хи таттха сан̇кха̄ра̄васесасукхумабха̄ваппаттийа̄ пакативипассака̄нам̣ саммаситум̣ асаккун̣еййарӯпена т̣хита̄, тадаггена хет̣т̣химасама̄паттидхамма̄ вийа пат̣укиччакаран̣асаматтха̄пи на хонтӣти. сва̄йаматтхо параматтхаман̃джуса̄йам̣ висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ а̄руппакатха̄йам̣ (висуддхи. т̣ӣ. 1.286) сависесам̣ вутто, тасма̄ таттха вуттанайена ведитаббо. кечи пана ‘‘йатха̄ хет̣т̣хима̄ хет̣т̣хима̄ сама̄паттийо упарима̄нам̣ упарима̄нам̣ адхит̣т̣ха̄накиччам̣ са̄дхенти, на евам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄патти кассачипи адхит̣т̣ха̄накиччам̣ са̄дхети, тасма̄ са̄ акиччака̄рика̄, итара̄ киччака̄рика̄ вутта̄’’ти ваданти, тадайуттам̣ тасса̄пи випассана̄читтапаридамана̄дӣнам̣ адхит̣т̣ха̄накиччаса̄дханато. тасма̄ пуримойева аттхо йутто.

пакаппетӣти сам̣видахати. джха̄нам̣ сама̄паджджанто хи джха̄насукхам̣ аттани сам̣видахати на̄ма. абхисан̇кхаротӣти а̄йӯхати, сампин̣д̣етӣти аттхо. сампин̣д̣анаттхо хи самудайат̣т̣хо. йасма̄ никантивасена четана̄киччасса маттхакаппатти, тасма̄ пхалӯпача̄рена ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘никантим̣ курума̄но абхисан̇кхароти на̄ма̄’’ти вуттам̣. има̄ ида̄ни ме лаббхама̄на̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄ нируджджхеййум̣ там̣саматиккаменева упариджха̄наттха̄йа четана̄бхисан̇кхаран̣асамбхавато. ан̃н̃а̄ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄хи ан̃н̃а̄. тато тхӯлатарабха̄вато ол̣а̄рика̄. ка̄ пана та̄ти а̄ха ‘‘бхаван̇гасан̃н̃а̄’’ти. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанато вут̣т̣ха̄йа ева хи упариджха̄наттха̄йа четана̄бхисан̇кхаран̣а̄ни бхавеййум̣, вут̣т̣ха̄нан̃ча бхаван̇гавасена хоти. йа̄ва ча упари джха̄насама̄паджджанам̣, та̄ва антарантара̄ бхаван̇гаппаваттӣти а̄ха ‘‘бхаван̇гасан̃н̃а̄ уппаджджеййу’’нти.

четентова̄ти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанаджджха̄нам̣ екам̣ две читтава̄ре сама̄паджджанто ева. на четети татха̄ хет̣т̣химаджджха̄несу вийа ва̄ пубба̄бхога̄бха̄вато пубба̄бхогавасена хи джха̄нам̣ пакаппенто идха ‘‘чететӣ’’ти вутто. йасма̄ ‘‘ахаметам̣ джха̄нам̣ ниббаттеми упасампа̄деми сама̄паджджа̄мӣ’’ти евам̣ абхисан̇кхаран̣ам̣ таттха са̄лайассева хоти, на ана̄лайасса, тасма̄ екам̣ читтаккхан̣икампи джха̄нам̣ паваттенто таттха аппахӣнаникантиката̄йа абхисан̇кхаронто ева̄ти аттхо. йасма̄ панасса татха̄ хет̣т̣химаджджха̄несу вийа ва̄ таттха пубба̄бхого наттхи, тасма̄ ‘‘на абхисан̇кхаротӣ’’ти вуттам̣. ‘‘имасса бхиккхуно’’тиа̄ди вуттассеваттхасса виваран̣ам̣. ‘‘сва̄йаматтхо’’тиа̄дина̄ тамеваттхам̣ упама̄йа пат̣ипа̄дети.

паччха̄бха̄гети питугхарасса паччха̄бха̄ге. тато путтагхарато. ладдхагхарамева̄ти йато анена бхиккха̄ ладдха̄, тамева гхарам̣ путтагехамева. а̄санаса̄ла̄ вийа а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄патти тато питугхарапуттагхарат̣т̣ха̄нийа̄нам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананиродхасама̄паттӣнам̣ упагантаббато. питугхарам̣ аманасикаритва̄ти пависитва̄ саматиккантампи питугхарам̣ на манаси катва̄. путтагхарассева а̄чиккханам̣ вийа екам̣ две читтава̄ре сама̄паджджитаббампи невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ на манаси катва̄ парато ниродхасама̄паттиаттха̄йа ева манасика̄ро. евам̣ аманасика̄раса̄ман̃н̃ена, манасика̄раса̄ман̃н̃ена ча упамупамеййата̄ ведитабба̄ а̄чиккханенапи манасика̄рассева джотитатта̄. на хи манасика̄рена вина̄ а̄чиккханам̣ самбхавати.

та̄ джха̄насан̃н̃а̄ти та̄ екам̣ две читтава̄ре паватта̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄. нируджджхантӣти падесенева нируджджханти, пубба̄бхисан̇кха̄равасена пана упари ануппа̄до. йатха̄ ча джха̄насан̃н̃а̄нам̣, евам̣ итарасан̃н̃а̄нам̣ пӣти а̄ха ‘‘ан̃н̃а̄ ча ол̣а̄рика̄ бхаван̇гасан̃н̃а̄ нуппаджджантӣ’’ти, йатха̄париччхиннака̄ланти адхиппа̄йо. со евам̣ пат̣ипанно бхиккхӯти со евам̣ йатха̄вутте сан̃н̃а̄гге т̣хито арахатте, ана̄га̄мипхале ва̄ патит̣т̣хито бхиккху двӣхи пхалехи саманна̄гамо, тин̣н̣ам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ пат̣иппассаддхи, сол̣асавидха̄ н̃а̄н̣ачарийа̄, нававидха̄ сама̄дхичарийа̄ти имесам̣ васена ниродхапат̣ипа̄данапат̣ипаттим̣ пат̣ипанно. пхусатӣти еттха пхусанам̣ на̄ма винданам̣ пат̣иладдхӣти а̄ха ‘‘виндати пат̣илабхатӣ’’ти. аттхато пана йатха̄париччхиннака̄лам̣ читтачетасика̄нам̣ саббасо аппаватти ева.

абхӣти упасаггаматтам̣ нираттхакам̣, тасма̄ ‘‘сан̃н̃а̄’’ иччева аттхо. ниродхападена анантарикам̣ катва̄ сама̄паттипаде ваттаббе тесам̣ двиннам̣ антаре сампаджа̄нападам̣ т̣хапитанти а̄ха ‘‘ниродхападена анантарикам̣ катва̄ вутта’’нти, тена̄ха ‘‘анупат̣и…пе… аттхо’’ти. татра̄пӣти тасмимпи татха̄ пада̄нупуббит̣хапанепи айам̣ висесаттхоти йоджана̄. сампаджа̄нантасса̄ти там̣ там̣ сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа таттха таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ саммасанавасена паджа̄нантасса. антети йатха̄вутта̄йа ниродхапат̣ипаттийа̄ парийоса̄не. дутийавикаппе сампаджа̄нантасса̄ти сампаджа̄нака̄риноти аттхо, тена ниродхасама̄паджджанакасса бхиккхуно а̄дито пат̣т̣ха̄йа саббапа̄т̣иха̄рикапан̃н̃а̄йа саддхим̣ аттхаса̄дхика̄ пан̃н̃а̄ киччато дассита̄ хоти, тена̄ха ‘‘пан̣д̣итасса бхиккхуно’’ти.

сабба̄ка̄рена̄ти ‘‘сама̄паттийа̄ сарӯпависесо, сама̄паджджанако, сама̄паджджанасса т̣ха̄нам̣, ка̄ран̣ам̣, сама̄паджджана̄ка̄ро’’ти евама̄ди саббаппака̄рена. таттха̄ти висуддхимагге. (висуддхӣ. 2.867) катхитатова̄ти катхитат̣т̣ха̄нато ева гахетабба̄, на идха там̣ вада̄ма пунаруттибха̄ватоти адхиппа̄йо.

евам̣ кхо аханти еттха а̄ка̄раттхо евам̣-саддо уггахита̄ка̄радассананти катва̄. евам̣ пот̣т̣хапа̄да̄ти еттха пана сампат̣иччханаттхо, тена̄ха ‘‘сууггахитам̣ тайа̄ти ануджа̄нанто’’ти.

415. сан̃н̃а̄ агга̄ еттха̄ти сан̃н̃а̄ггам̣, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣. ат̣т̣хасу сама̄паттӣсупи сан̃н̃а̄ггам̣ аттхи упалаббхатӣти чинтетва̄. ‘‘путхӯ’’ти па̄л̣ийам̣ лин̇гавипалла̄сам̣ дассенто а̄ха ‘‘бахӯнипӣ’’ти. ‘‘йатха̄’’ти имина̄ пака̄рависесо каран̣аппака̄ро гахито, на пака̄раса̄ман̃н̃анти а̄ха ‘‘йена йена касин̣ена̄’’ти, патхавӣкасин̣ена каран̣абхӯтена̄’’ти ча. джха̄нам̣ та̄ва йутто каран̣абха̄во сан̃н̃а̄ниродхапхусанасса са̄дхакатамабха̄вато, катхам̣ касин̣а̄нанти? тесампи со йутто ева. йадаггена хи джха̄на̄нам̣ ниродхапхусанасса са̄дхакатам̣ абха̄во, тадаггена касин̣а̄нампи тадавина̄бха̄вато. анекакаран̣а̄пи кирийа̄ хотийева йатха̄ ‘‘ассена йа̄нена дӣпика̄йа гаччхатӣ’’ти.

екава̄ранти саким̣. пуримасан̃н̃а̄ниродханти ка̄масан̃н̃а̄дипуримасан̃н̃а̄йа ниродхам̣, на ниродхасама̄паттисан̃н̃итам̣ сан̃н̃а̄ниродхам̣. екам̣ сан̃н̃а̄гганти екам̣ сан̃н̃а̄бхӯтам̣ аггам̣ сет̣т̣ханти аттхо хет̣т̣химасан̃н̃а̄йа уккат̣т̣хабха̄вато. сан̃н̃а̄ ча са̄ агган̃ча̄ти сан̃н̃а̄ггам̣, на сан̃н̃а̄су агганти. две ва̄рети двиккхаттум̣. сесакасин̣есӯти касин̣а̄нам̣йева гахан̣ам̣ ниродхакатха̄йа адхикататта̄. тато ева четтха джха̄наггахан̣ена касин̣аджджха̄на̄ни ева гахита̄нӣти ведитаббам̣. ‘‘пат̣хамаджджха̄нена каран̣абхӯтена̄’’ти а̄рамман̣ам̣ ана̄маситва̄ вадати йатха̄ ‘‘йена йена касин̣ена̄’’ти еттха джха̄нам̣ ана̄маситва̄ вуттам̣. ‘‘итӣ’’тиа̄дина̄ вуттамеваттхам̣ сан̇гахетва̄ нигаманавасена вадати. саббампӣти саббам̣ екава̄рам̣ сама̄паннаджха̄нам̣. сан̇гахетва̄ти сан̃джа̄наналаккхан̣ена там̣сабха̄ва̄висесато екаджджхам̣ сан̇гахетва̄. апара̄паранти пунаппунам̣.

416. джха̄нападат̣т̣ха̄нам̣ випассанам̣ вад̣д̣хентасса пуггаласса васена сан̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄ни дассита̄ни пат̣хаманайе. дутийанайе пана йасма̄ випассанам̣ уссукка̄петва̄ маггена гхат̣ентасса магган̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, тасма̄ випассана̄маггавасена сан̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄ни дассита̄ни. йасма̄ пана пат̣хаманайо локийатта̄ ол̣а̄рико, дутийанайо миссако тасма̄ тадубхайам̣ асамбха̄ветва̄ аччантасукхумам̣ субхам̣ тхирам̣ ниббаттиталокуттарамева дассетум̣ маггапхалавасена сан̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄ни дассита̄ни татийанайе. тайопете найа̄ маггасодханавасена дассита̄.

‘‘айам̣ панеттха са̄ро’’ти вибха̄ветум̣ типит̣акамаха̄сиваттхерава̄до а̄бхато. ниродхам̣ пуччхитва̄ тасмим̣ катхите таданантарам̣ сан̃н̃а̄н̃а̄н̣уппаттим̣ пуччханто аттхато ниродхато вут̣т̣ха̄нам̣ пуччхати на̄ма, ниродхато ча вут̣т̣ха̄нам̣ арахаттапхалуппаттийа̄ ва̄ сийа̄ ана̄га̄мипхалуппаттийа̄ ва̄, таттха сан̃н̃а̄ падха̄на̄, таданантаран̃ча паччавеккхан̣ан̃а̄н̣анти тадубхайам̣ ниддха̄ренто тхеро ‘‘ким̣ име бхиккхӯ бхан̣антӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘ким̣ име бхиккхӯ бхан̣антӣ’’ти тада̄ дӣгханика̄йатантим̣ париваттанте имам̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ йатха̄вуттена пат̣ипа̄т̣ийа̄ тайо найе катхенте бхиккхӯ сандха̄йа вадати.

йасса йатха̄ маггавӣтхийам̣ маггапхалан̃а̄н̣есу уппаннесу нийамато маггапхалапаччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄ни хонти, евам̣ пхаласама̄паттийам̣ пхалапаччавеккхан̣ан̃а̄н̣анти а̄ха ‘‘паччха̄ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а’’нти. ‘‘идам̣ арахаттапхала’’нти идам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса паваттиа̄ка̄радассанам̣. пхаласама̄дхисан̃н̃а̄паччайа̄ти пхаласама̄дхисахагатасан̃н̃а̄паччайа̄. кира-саддо ануссаран̣аттхо. йатха̄дхигатадхамма̄нуссаран̣апаккхийа̄ хи паччавеккхан̣а̄. сама̄дхисӣсена четтха саббам̣ арахаттапхалам̣ гахитам̣ сахачаран̣ан̃а̄йена, тасмим̣ асати паччавеккхан̣а̄йа асамбхаво ева̄ти а̄ха ‘‘идаппаччайа̄’’ти.

сан̃н̃а̄аттакатха̄ван̣н̣ана̄

417. десана̄йа сан̣хабха̄вена са̄рамбхамаккхисса̄дималависодханато сутамайан̃а̄н̣ам̣ нха̄питам̣ вийа, сукхумабха̄вена танулепанавилиттам̣ вийа, тилаккхан̣аббха̄хатата̄йа кун̣д̣ала̄диалан̇ка̄равибхӯситам̣ вийа ча хоти, таданупасевато н̃а̄н̣асса ча татха̄бха̄во там̣саман̇гино пуггаласса татха̄бха̄ва̄патти, ниродхакатха̄йа нивесанан̃часса сирисайанаппавесанасадисанти а̄ха ‘‘сан̣хасукхума…пе… а̄ропитопӣ’’ти. таттха̄ти тассам̣ ниродхакатха̄йам̣. сукхам̣ авинданто мандабуддхита̄йа алабханто. малавидӯситата̄йа гӯтхат̣т̣ха̄насадисам̣. аттано ладдхим̣ аттадит̣т̣хим̣. ануматим̣ гахетва̄ти анун̃н̃ам̣ гахетва̄ ‘‘едисо ме атта̄’’ти ануджа̄на̄петва̄, аттано ладдхийам̣ патит̣т̣хапетва̄ти аттхо. кам̣ пана̄ти ол̣а̄рико, маномайо, арӯпӣти тин̣н̣ам̣ аттава̄да̄нам̣ васена тивидхесу катаманти аттхо. парихарантоти виддхам̣санато парихаранто, нигӯхантоти адхиппа̄йо. йасма̄ чатусантатирӯпаппабандхам̣ екаттавасена гахетва̄ рӯпӣбха̄вато ‘‘ол̣а̄рико атта̄’’ти паччети аттава̄дӣ, аннапа̄нопадха̄натан̃часса парикаппетва̄ ‘‘сассато’’ти ман̃н̃ати, рӯпӣбха̄вато ева ча сан̃н̃а̄йа ан̃н̃аттам̣ н̃а̄йа̄гатамева, йам̣ ведава̄дино ‘‘аннамайо, па̄намайо’’ти ча двидха̄ вохаранти, тасма̄ парибба̄джако там̣ сандха̄йа̄ ‘‘ол̣а̄рикам̣ кхо’’ти а̄ха.

таттха йади атта̄ рӯпӣ, на сан̃н̃ӣ, сан̃н̃а̄йа арӯпабха̄ватта̄, рӯпадхамма̄нан̃ча асан̃джа̄нанасабха̄ватта̄, рӯпӣ ча сама̄но йади тава матена ниччо, сан̃н̃а̄ апара̄парам̣ паваттанато таттха таттха бхиджджатӣти бхедасаббха̄вато аничча̄, евампи ‘‘ан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄, ан̃н̃о атта̄’’ти сан̃н̃а̄йа абха̄вато ачетаноти на каммасса ка̄рако, пхаласса ча на упабхун̃джакоти а̄паннамева, тена̄ха ‘‘ол̣а̄рико ча хи те’’тиа̄ди. пачча̄гаччхатоти пачча̄гаччхантасса, джа̄натоти аттхо. ‘‘ан̃н̃а̄ ча сан̃н̃а̄ уппаджджанти, ан̃н̃а̄ ча сан̃н̃а̄ нируджджхантӣ’’ти касма̄ вуттам̣, нану уппа̄дапуббако ниродхо, на ча уппаннам̣ анируджджхакам̣ на̄ма аттхӣти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘чатуннан̃ча кхандха̄на’’нтиа̄ди.

418-420. маномайанти джха̄наманасо васена маномайам̣. йо хи ба̄хирапаччайанирапеккхо, со манаса̄ва ниббаттоти маномайо. рӯпалоке ниббаттасарӣрам̣ сандха̄йа вадати, йам̣ ведава̄дино а̄нандамайо, вин̃н̃а̄н̣амайоти ча двидха̄ вохаранти. татра̄пӣти ‘‘маномайо атта̄’’ти имасмимпи паккхе. досе диннети ‘‘ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ бхависсатӣ’’тиа̄дина̄ досе динне. идха̄пи пуримава̄де вуттанайенева досадассанам̣ ведитаббам̣. айам̣ пана висесо – йади атта̄ маномайо, саббан̇гапаччан̇гӣ, ахӣниндрийо ча бхавеййа, евам̣ сати ‘‘рӯпам̣ атта̄ сийа̄, на ча сан̃н̃ӣ’’ти пуббе вийа ваттаббам̣. тена̄ха – ‘‘маномайо ча хи те’’тиа̄ди. касма̄ пана̄йам̣ парибба̄джако пат̣хамам̣ ол̣а̄рикам̣ атта̄нам̣ пат̣иджа̄нитва̄ там̣ ладдхим̣ виссаджджетва̄ пуна маномайам̣ атта̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, тан̃ча виссаджджетва̄ арӯпим̣ атта̄нам̣ пат̣иджа̄на̄тӣти? ка̄ман̃четтха ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева, татха̄пи име титтхийа̄ на̄ма анават̣т̣хитачитта̄ тхусара̄симхи никха̄такха̄н̣уко вийа чан̃чала̄ти дассетум̣ ‘‘йатха̄ на̄ма умматтако’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сан̃н̃а̄йа̄ти пакатисан̃н̃а̄йа. уппа̄даниродхам̣ иччхати апара̄парам̣ паватта̄йа сан̃н̃а̄йа удайавайадассанато. татха̄пи ‘‘сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄’’ти паваттасаман̃н̃ам̣ ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ тасса ча авиччхедам̣ парикаппенто сассатам̣ ман̃н̃ати, тена̄ха ‘‘атта̄нам̣ пана сассатам̣ ман̃н̃атӣ’’ти.

татхева̄ти йатха̄ ‘‘рӯпӣ атта̄’’ти, ‘‘маномайо атта̄’’ти ча ва̄дадвайе сан̃н̃а̄йа аттато ан̃н̃ата̄, татха̄ часса ачетаната̄дидосаппасан̇го дуннива̄ро, татхева имасмим̣ ва̄де досо. тена̄ха ‘‘татхевасса досам̣ дассенто’’ти. миччха̄дассанена̄ти аттадит̣т̣хисан̇кха̄тена миччха̄бхинивесена. абхибхӯтатта̄ти ана̄дика̄лабха̄витабха̄вена аджджхоттхат̣атта̄ нива̄ритан̃а̄н̣ача̄ратта̄. там̣ на̄наттам̣ аджа̄нантоти йена сантатигханена, самӯхагханена ча ван̃чито ба̄ло пабандхавасена паваттама̄нам̣ дхаммасамӯхам̣ миччха̄га̄хавасена ‘‘атта̄’’ти, ‘‘ниччо’’ти ча абхинивисса вохарати, там̣ екаттасан̃н̃итам̣ гханаггахан̣ам̣ винибхуджджа йа̄тха̄вато джа̄нанам̣ гханавиниббхого, саббена саббам̣ титтхийа̄нам̣ со наттхӣти айампи парибба̄джако та̄дисасса н̃а̄н̣асса парипа̄касса абха̄вато вуччама̄нампи на̄н̃н̃а̄си. тена вуттам̣ ‘‘бхагавата̄ вуччама̄нампи там̣ на̄наттам̣ аджа̄нанто’’ти. сан̃н̃а̄ на̄ма̄йам̣ на̄на̄рамман̣а̄ на̄на̄ккхан̣е уппаджджати, вети ча̄ти сан̃н̃а̄йа уппа̄даниродхам̣ пассантопи сан̃н̃а̄майам̣ сан̃н̃а̄бхӯтам̣ атта̄нам̣ парикаппетва̄ йатха̄вуттагханавиниббхога̄бха̄вато ниччамева катва̄ ман̃н̃ати дит̣т̣химан̃н̃ана̄йа. татха̄бхӯтасса ча тасса сан̣хасукхумапарамагамбхӣрадхаммата̄ на н̃а̄йатева̄ти вуттам̣ ‘‘дуджджа̄нам̣ кхо’’тиа̄ди.

дит̣т̣хиа̄дӣсу ‘‘евамета’’нти дассанам̣ абхинивисанам̣ дит̣т̣хи. тасса̄ ева пуббабха̄габхӯтам̣ ‘‘евамета’’нти ниджджха̄навасена кхаманам̣ кханти. татха̄ рочанам̣ ручи. ‘‘ан̃н̃атха̄’’тиа̄ди тесам̣ дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ вибхаджитва̄ дассанам̣. таттха ан̃н̃атха̄ти йатха̄ арийавинайе антадвайам̣ анупаггамма маджджхима̄ пат̣ипада̄васена дассанам̣ хоти, тато ан̃н̃атха̄йева. ан̃н̃адева̄ти йам̣ параматтхато виджджати кхандха̄йатана̄ди, тасса ча аниччата̄ди, тато ан̃н̃адева параматтхато авиджджама̄нам̣ атта̄нам̣ сассата̄ди те кхамати чева руччати ча. а̄йун̃джанам̣ ануйун̃джанам̣ а̄його, тена̄ха ‘‘йуттапайуттата̄’’ти. пат̣ипаттийа̄ти параматтачинтана̄дипарибба̄джакапат̣ипаттийа̄. дуджджа̄наметам̣ дхамматам̣ твам̣ ‘‘айам̣ параматтхо, айам̣ саммутӣ’’ти имасса вибха̄гасса дуббибха̄гатта̄. ‘‘йади етам̣ дуджджа̄нам̣, там̣ та̄ва тит̣т̣хату, имам̣ панаттхам̣ бхагавантам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ йатха̄ пат̣ипаджджи, там̣ дассетум̣ ‘‘атха парибба̄джако’’тиа̄ди вуттам̣. ан̃н̃о ва̄ сан̃н̃атоти сан̃н̃а̄сабха̄вато ан̃н̃о сабха̄во ва̄ атта̄ хотӯти аттхо. асса̄ти аттано.

локӣйати диссати еттха пун̃н̃апа̄пам̣, таббипа̄ко ча̄ти локо, атта̄. со хисса ка̄рако, ведако ча̄ти иччхито. дит̣т̣хигатанти ‘‘сассато атта̄ ча локо ча̄’’тиа̄ди (дӣ. ни. 1.31; уда̄. 55) найаппаваттам̣ дит̣т̣хигатам̣. на хеса дит̣т̣ха̄бхинивесо дит̣т̣хадхаммика̄диаттханиссито тадасам̣ваттанато. йо хи тада̄вахо, со там̣нисситоти ваттаббатам̣ лабхеййа йатха̄ там̣ пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбха̄ро. етенева тасса на дхамманисситата̄пи сам̣ван̣н̣ита̄ дат̣т̣хабба̄. а̄дибрахмачарийасса̄ти а̄дибрахмачарийам̣, тадева а̄дибрахмачарийакам̣ йатха̄ ‘‘винайо ева венайико’’ти, (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 21) тена̄ха ‘‘сиккхаттайасан̇кха̄тасса̄’’тиа̄ди. дит̣т̣ха̄бхинивесасса сам̣са̄рават̣т̣е ниббида̄вира̄ганиродхупасама̄сам̣ваттанам̣ ват̣т̣антогадхатта̄, тасса ват̣т̣асамбандханато ча. татха̄ абхин̃н̃а̄самбодханибба̄на̄сам̣ваттанан̃ча дат̣т̣хаббам̣. абхиджа̄нана̄йа̄ти н̃а̄тапарин̃н̃а̄васена абхиджа̄нанаттха̄йа. самбуджджханаттха̄йа̄ти тӣран̣апаха̄напарин̃н̃а̄васена самбодханаттха̄йа̄ти ваданти. абхиджа̄нана̄йа̄ти абхин̃н̃а̄пан̃н̃а̄васена джа̄нана̄йа, там̣ пана ват̣т̣асса паччаккхакаран̣амева хотӣти а̄ха ‘‘паччаккхакирийа̄йа̄’’ти. самбуджджханаттха̄йа̄ти парин̃н̃а̄бхисамайавасена пат̣иведха̄йа.

ка̄мам̣ тан̣ха̄пи дуккхасабха̄ва̄, тасса̄ пана самудайабха̄вена висум̣ гахитатта̄ ‘‘тан̣хам̣ т̣хапетва̄’’ти вуттам̣. пабха̄ванато уппа̄данато. дуккхам̣ пабха̄вентӣпи тан̣ха̄ авиджджа̄дипаччайантарасахита̄ ева пабха̄вети, на кевала̄ти а̄ха ‘‘саппаччайа̄’’ти. убхиннам̣ аппаваттӣти убхиннам̣ аппаваттинимиттам̣, наппаваттанти еттха дуккхасамудайа̄ етасмим̣ ва̄ адхигатети аппаватти. дуккханиродхам̣ нибба̄нам̣ гаччхати адхигаччхати, тадаттхам̣ пат̣ипада̄ ча̄ти дуккханиродхага̄минӣпат̣ипада̄. маггапа̄тубха̄воти аггамаггасамуппа̄до. пхаласаччхикирийа̄ти асеккхапхала̄дхигамо. а̄ка̄ранти там̣ гаманалин̇гам̣.

421. самантато нигган̣ханавасена тоданам̣ виджджханам̣ саннитодакам̣, ва̄ча̄йа̄ти ча паччатте каран̣авачананти а̄ха ‘‘вачанапатодена̄’’ти. саджджхаббхаританти самантато бхусам̣ аритам̣ акам̣сӯти сатаматтехи туттакехи вийа тим̣сасатаматта̄ парибба̄джака̄ ва̄ча̄патоданехи тудим̣су сабха̄вато виджджама̄нанти параматтхасабха̄вато упалаббхама̄нам̣, напакатиа̄ди вийа анупалаббхама̄нам̣. таччханти саччам̣. татханти авипарӣтам̣ локуттарадхаммесӯти висайе бхуммам̣ те дхамме висайам̣ катва̄. т̣хитасабха̄ванти ават̣т̣хитасабха̄вам̣, тадуппа̄даканти аттхо. локуттарадхамманийа̄матанти локуттарадхаммасампа̄пананийа̄мена нийатам̣, тена̄ха ‘‘буддха̄нан̃хӣ’’тиа̄ди. едиса̄ти ‘‘дхаммат̣т̣хитата’’нтиа̄дина̄ вуттаппака̄ра̄.

читтахаттхиса̄рипуттапот̣т̣хапа̄даваттхуван̣н̣ана̄

422. сукхумесу аттхантаресӯти кхандха̄йатана̄дӣсу сукхуман̃а̄н̣агочаресу дхаммесу. кусалоти пуббе буддхаса̄сане катапаричайата̄йа чхеко ахоси. гихибха̄ве а̄нисам̣сакатха̄йакатхитатта̄ сӣлавантасса бхиккхуно татха̄ катханена виббхамане нийоджитатта̄ ида̄ни сайампи сӣлава̄ ева хутва̄ чха ва̄ре (дха. па. ат̣т̣ха. 37; джа̄. ат̣т̣ха. 1.1.69) виббхами. каммасариккхакена хи пхалена бхавитаббам̣. маха̄са̄вакасса катхитети маха̄са̄вакасса маха̄кот̣т̣хикаттхерасса апаса̄данакатхитанимиттам̣. патит̣т̣ха̄тум̣ асакконтоти са̄сане патит̣т̣хам̣ ладдхум̣ асакконто.

423. пан̃н̃а̄чаккхуно наттхита̄йа̄ти сувуттадуруттасамависамадассанасаматтхапан̃н̃а̄чаккхуно абха̄вена. чаккхума̄ти еттха йа̄дисена чаккхуна̄ пурисо ‘‘чаккхума̄’’ти вутто, там̣ дассетум̣ ‘‘субха̄сита̄’’тиа̄ди вуттам̣. екакот̣т̣ха̄са̄ти екантика̄, нибба̄на̄вахабха̄вена ниччхита̄ти адхиппа̄йо. т̣хапита̄ти ваваттха̄пита̄. на екакот̣т̣ха̄са̄ на екантика̄, на нибба̄на̄вахабха̄вена ниччхита̄ ват̣т̣антогадхабха̄ватоти адхиппа̄йо.

екам̣сикадхаммаван̣н̣ана̄

425. ‘‘касма̄ а̄рабхӣ’’ти ка̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ ‘‘аниййа̄никабха̄вадассанаттха’’нти пайоджанам̣ виссаджджитам̣. сати хи пхаласиддхийам̣ хетусиддхойева хотӣти. пан̃н̃а̄питанит̣т̣ха̄йа̄ти паведитавимуттимаггасса, ват̣т̣адуккхапарийоса̄нам̣ гаччхати ета̄йа̄ти ‘‘нит̣т̣ха̄’’ти вимутти вутта̄. нит̣т̣ха̄магго хи идха уттарападалопена ‘‘нит̣т̣ха̄’’ти вутто. тасса хи аниййа̄никата̄, ниййа̄никата̄ ча вуччати, на нит̣т̣ха̄йа. ниййа̄нам̣ ва̄ ниггаманам̣ ниссаран̣ам̣, ват̣т̣адуккхасса вупасамоти аттхо. ниййа̄намева ниййа̄никам̣, на ниййа̄никам̣ аниййа̄никам̣, со ева бха̄во аниййа̄никабха̄во, тасса дассанаттханти йоджетаббам̣. ‘‘ева’’нти ‘‘нибба̄нам̣ нибба̄на’’нти вачанаматтаса̄ман̃н̃ам̣ гахетва̄ вадати, на пана параматтхато тесам̣ самайе нибба̄напан̃н̃а̄панасса лаббханато, тена вуттам̣ ‘‘са̄ ча на ниййа̄ника̄’’тиа̄ди. локатхӯпика̄дивасена̄ти еттха а̄ди-саддена ‘‘ан̃н̃о пурисо, ан̃н̃а̄ пакатӣ’’ти пакатипурисантара̄вабодхо моккхо, буддхиа̄дигун̣авинимуттасса аттано сакаттани ават̣т̣ха̄нам̣ моккхо, ка̄йапаваттигатиджа̄тибандха̄нам̣ аппамаджджанавасена аппаватто моккхо, йан̃н̃ехи джутена парена пурисена салоката̄ моккхо, самӣпата̄ моккхо, сахайого моккхоти евама̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. йатха̄пан̃н̃атта̄ти пан̃н̃аттаппака̄ра̄ хутва̄ на ниййа̄ти, йена̄ка̄рена ‘‘нит̣т̣ха̄ па̄пун̣ӣйатӣ’’ти техи паведита̄, тена̄ка̄рена тасса̄ аппаттаббато на ниййа̄ти. пан̣д̣итехи пат̣иккхитта̄ти ‘‘на̄йам̣ нит̣т̣ха̄ пат̣ипада̄ ват̣т̣асса анатиккаманато’’ти буддха̄дӣхи пан̣д̣итехи пат̣иккхитта̄. ниваттатӣти пат̣иккхепасса ка̄ран̣авачанам̣, тасма̄ техи пан̃н̃атта̄ нит̣т̣ха̄ пат̣ипада̄ на ниййа̄ти, ан̃н̃адаттху там̣саман̇гинам̣ пуггалам̣ сам̣са̄ре ева париббхама̄пентӣ ниваттати.

падха̄нам̣ джа̄нанам̣ на̄ма паччаккхато джа̄нанам̣ тасса пама̄н̣аджет̣т̣хабха̄вато, итарасса сам̣сайа̄нубаддхатта̄ти вуттам̣ ‘‘джа̄нам̣ пасса’’нти. тенеттха дассанена джа̄нанам̣ висесети. идам̣ вуттам̣ хоти – тумха̄кам̣ екантасукхе локе паччаккхато н̃а̄н̣адассанам̣ аттхӣти. джа̄нанти ва̄ тасса локасса анума̄нависайатам̣ пуччхати, пассанти паччаккхато гочаратам̣. айан̃хеттха аттхо – апи тумха̄кам̣ локо паччаккхато н̃а̄то, уда̄ху анума̄натоти.

йасма̄ локе паччаккхабхӯто аттхо индрийагочарабха̄вена па̄кат̣о, тасма̄ вуттам̣ ‘‘дит̣т̣хапубба̄нӣ’’тиа̄ди. дит̣т̣хапубба̄нӣти дит̣т̣хава̄, дассанабхӯтена, таданугатена ча н̃а̄н̣ена гахитапубба̄нӣти аттхо. еван̃ча катва̄ ‘‘сарӣрасан̣т̣ха̄на̄дӣнӣ’’ти вачанам̣ саматтхитам̣ хоти. ‘‘аппа̄т̣ихӣрака та’’нти ануна̄сикалопам̣ катва̄ ниддесоти а̄ха ‘‘аппа̄т̣ихӣракам̣ та’’нти ‘‘аппа̄т̣ихӣрам̣ ката’’нти еваметтха ван̣н̣енти. пат̣ипаккхахаран̣ато пат̣иха̄рийам̣, тадева па̄т̣иха̄рийам̣, уттаравирахитам̣ вачанам̣. па̄т̣иха̄рийамеветтха ‘‘па̄т̣ихӣрака’’нти ва̄ вуттам̣. на па̄т̣ихӣракам̣ аппа̄т̣ихӣракам̣ парехи вуччама̄науттарехи сауттаратта̄, тена̄ха ‘‘пат̣ихаран̣авирахита’’нти. сауттаран̃хи вачанам̣ тена уттарена пат̣иха̄рӣйати ативипариваттӣйати. тато ева ниййа̄насса пат̣ихаран̣амаггасса абха̄вато ‘‘аниййа̄ника’’нти ваттаббатам̣ лабхати.

426. вила̄со лӣл̣а̄. а̄каппо кесабандхаваттхаггахан̣ам̣ а̄диа̄ка̄рависесо, весасам̣видха̄нам̣ ва̄. а̄ди-саддена бха̄ва̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. ‘‘бха̄во’’ти ча ча̄турийам̣ ведитаббам̣.

тайоаттапат̣ила̄бхаван̣н̣ана̄

428. а̄хито ахам̣ ма̄но еттха̄ти атта̄, аттабха̄воти а̄ха ‘‘аттапат̣ила̄бхоти аттабха̄вапат̣ила̄бхо’’ти. ка̄мабхавам̣ дассети тасса итарадвайаттабха̄вато ол̣а̄рикатта̄. рӯпабхавам̣ дассети джха̄наманена ниббаттам̣ хутва̄ рӯпӣбха̄вена упалаббханато. сам̣килесика̄ дхамма̄ на̄ма два̄даса акусалачиттуппа̄да̄ тадабха̄ве кассачи сам̣килесасса̄пи асамбхавато. вода̄нийа̄ дхамма̄ на̄ма саматхавипассана̄ та̄сам̣ васена саббасо читтавода̄насса сиджджханато.

429. пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ асамуччхеде пана на када̄чипи анаваджджадхамма̄нам̣ па̄рипӯрӣ, вепуллам̣ ва̄ самбхавати, самуччхеде пана сати ева самбхаватӣти маггапан̃н̃а̄пхалапан̃н̃а̄-ггахан̣ам̣. та̄ хи саким̣ парипун̣н̣а̄ парипун̣н̣а̄ ева апариха̄надхамматта̄. тарун̣апӣтӣти уппаннаматта̄ аладдха̄севана̄ дуббала̄ пӣти. балаватут̣т̣хӣти пунаппунам̣ уппаттийа̄ ладдха̄севана̄ упаривисеса̄дхигамасса паччайабхӯта̄ тхиратара̄ пӣти. ‘‘йам̣ авочумха̄’’тиа̄дӣсу айам̣ сан̇кхепаттхо – йам̣ воха̄рам̣ ‘‘сам̣килесикавода̄нийадхамма̄нам̣ паха̄на̄бхивуддхинит̣т̣хам̣ пан̃н̃а̄йа па̄рипӯривепуллабхӯтам̣ имасмим̣йева аттабха̄ве апараппаччайена н̃а̄н̣ена паччаккхато сампа̄детва̄ вихариссатӣ’’ти катхайимха. таттха тасмим̣ виха̄ре тасса мама ова̄дакарасса бхиккхуно евам̣ вуттаппака̄рена вихаран̣анимиттам̣ памодаппабха̄вита̄ пӣти ча бхависсати, тасса̄ ча паччайабхӯтам̣ пассаддхидвайам̣ саммадева упат̣т̣хита̄ сати ча уккам̣сагатам̣ н̃а̄н̣ан̃ча татха̄бхӯто ча со виха̄ро. сантапан̣ӣтата̄йа атаппако анан̃н̃аса̄дха̄ран̣о сукхавиха̄роти ваттаббатам̣ арахатӣти.

пат̣хамаджджха̄не пат̣иладдхаматте хӣнабха̄вато пӣти дуббала̄ па̄моджджапаккхика̄, сувибха̄вите пана тасмим̣ пагун̣е са̄ пан̣ӣта̄ балавабха̄вато парипун̣н̣акичча̄ пӣтӣти вуттам̣ ‘‘пат̣хамаджджха̄не па̄моджджа̄дайо чхапи дхамма̄ лаббхантӣ’’ти. ‘‘сукхо виха̄ро’’ти имина̄ сама̄дхи гахито. сукхам̣ гахитанти апаре, тесам̣ матена сантасукхата̄йа упеккха̄ чатуттхаджджха̄не ‘‘сукха’’нти иччхита̄, тена̄ха ‘‘татха̄ чатуттхе’’тиа̄ди. па̄моджджам̣ ниваттатӣти дуббалапӣтисан̇кха̄там̣ па̄моджджам̣ чхасу дхаммесу ниваттати ха̄йати. витаккавича̄раккхобхавирахена дутийаджджха̄не саббада̄ пӣти балаватӣ ева хоти, на пат̣хамаджджха̄не вийа када̄чи дуббала̄. суддхавипассана̄ па̄дакаджджха̄намева̄ти упари маггам̣ акатхетва̄ кевалам̣ випассана̄па̄дакаджджха̄нам̣ катхитам̣. чатӯхи маггехи саддхим̣ випассана̄ катхита̄ти випассана̄йа па̄дакабха̄вена джха̄на̄ни катхетва̄ тато парам̣ випассана̄пуббака̄ чатта̄ропи магга̄ катхита̄ти аттхо. чатуттхаджджха̄никапхаласама̄патти катхита̄ти пат̣хамаджджха̄ника̄дика̄ пхаласама̄паттийо акатхетва̄ чатуттхаджджха̄ника̄ ева пхаласама̄патти катхита̄. пӣтивевачанамева катва̄ти двиннам̣ пӣтӣнам̣ екасмим̣ читтуппа̄де ануппаджджанато па̄моджджам̣ пӣтивевачанамева катва̄. пӣтисукха̄нам̣ апариччаттатта̄, ‘‘сукхо ча виха̄ро’’ти са̄тисайасса сукхавиха̄расса гахитатта̄ ча дутийаджджха̄никапхаласама̄патти на̄ма катхита̄. ка̄мам̣ пат̣хамаджджха̄непи пӣтисукха̄ни лаббханти, та̄ни пана витаккавича̄раккхобхена на сантапан̣ӣта̄ни, сантапан̣ӣта̄ни ча идха̄дхиппета̄ни.

432-437. вибха̄ванаттхоти пака̄санаттхо сарӯпато нирӯпанаттхо, тена̄ха ‘‘айам̣ со’’тиа̄ди. нанти ол̣а̄рикам̣ аттапат̣ила̄бхам̣. саппат̣ихаран̣анти парена чодитавачанена сапариха̄рам̣ сауттарам̣. туччхоти муса̄ абхӯто. свева̄ти со ева аттапат̣ила̄бхо. тасмим̣ самайе хотӣти тасмим̣ паччуппаннасамайе виджджама̄но хоти. аттапат̣ила̄бхотвева ниййа̄теси, на нам̣ сарӯпато нӣхаритва̄ дассеси. рӯпа̄дайо четтха дхамма̄ти рӯпаведана̄дайо ева еттха локе сабха̄вадхамма̄. аттапат̣ила̄бхоти пана те рӯпа̄дике пан̃чаккхандхе упа̄да̄йа пан̃н̃атти, тена̄ха ‘‘на̄маматтамета’’нти. на̄мапан̣н̣аттивасена̄ти на̄мабхӯтапан̃н̃аттиматтата̄васена.

438. еван̃ча пана ватва̄ти ‘‘аттапат̣ила̄бхоти рӯпа̄дике упа̄да̄йа пан̃н̃аттиматта’’нти имаматтхам̣ ‘‘йасмим̣ читта самайе’’тиа̄дина̄ ватва̄. пат̣ипуччхитва̄ винайанаттханти йатха̄ паре пуччхеййум̣, тена̄ка̄рена ка̄лавибха̄гато пат̣ипада̄ни пуччхитва̄ тасса аттхасса н̃а̄панавасена винайанаттхам̣. тасмим̣ самайе саччо ахосӣти тасмим̣ атӣтасамайе упа̄да̄насса виджджама̄ната̄йа саччабхӯто виджджама̄но вийа ваттаббо ахоси, на пана ана̄гато ида̄ни паччуппанно ва̄ аттапат̣ила̄бхо тадупа̄да̄насса тада̄ авиджджама̄натта̄. йе те атӣта̄ дхамма̄ атӣтасамайе атӣтаттапат̣ила̄бхасса упа̄да̄набхӯта̄ рӯпа̄дайо. те етарахи наттхи нируддхатта̄. тато ева ахесунти сан̇кхйам̣ гата̄. тасма̄ти тасмим̣йева самайе лаббханато. сопи тадупа̄да̄но ме аттапат̣ила̄бхо тасмим̣йева атӣтасамайе саччо бхӯто виджджама̄но вийа ахоси. ана̄гатапаччуппанна̄нанти ана̄гата̄нан̃чева паччуппанна̄нан̃ча рӯпадхамма̄нам̣ упа̄да̄набхӯта̄нам̣ тада̄ тасмим̣ атӣтасамайе абха̄ва̄ тадупа̄да̄но ана̄гато паччуппанно ча аттапат̣ила̄бхо тасмим̣ атӣтасамайе могхо туччхо муса̄ наттхӣти аттхо. на̄маматтамева̄ти саман̃н̃а̄маттамева. аттапат̣ила̄бхам̣ пат̣иджа̄на̄ти параматтхато анупалаббхама̄натта̄.

‘‘есева найо’’ти имина̄ йе те ана̄гата̄ дхамма̄, те етарахи наттхи, ‘‘бхависсантӣ’’ти пана сан̇кхйам̣ гамиссанти, тасма̄ сопи ме аттапат̣ила̄бхо тасмим̣йева самайе саччо бхависсати. атӣтапаччуппанна̄нам̣ пана дхамма̄нам̣ тада̄ абха̄ва̄ тасмим̣ самайе могхо атӣто могхо паччуппанно. йе име паччуппанна̄ дхамма̄, те етарахи аттхи, тасма̄ йойам̣ ме аттапат̣ила̄бхо, со ида̄ни саччо. атӣта̄на̄гата̄нам̣ пана дхамма̄нам̣ ида̄ни абха̄ва̄ тасмим̣ самайе могхо атӣто могхо ана̄гатоти евам̣ аттхато на̄маматтамева аттапат̣ила̄бхам̣ пат̣иджа̄на̄тӣти имаматтхам̣ атидисати.

439-443. сам̣сандитунти сама̄нетум̣. йасмим̣ самайе кхӣрам̣ хотӣти йасмим̣ ка̄ле бхӯтупа̄да̄йасан̃н̃итам̣ упа̄да̄нависесам̣ упа̄да̄йа кхӣрапан̃н̃атти хоти. на тасмим̣…пе… гаччхати кхӣрапан̃н̃аттиупа̄да̄насса дадхиа̄дипан̃н̃аттийа̄ анупа̄да̄нато. пат̣инийатаваттхука̄ хи ека̄ локасаман̃н̃а̄, тена̄ха ‘‘йе дхамме упа̄да̄йа̄’’тиа̄ди. таттха сан̇кха̄йати ета̄йа̄ти сан̇кха̄, пан̃н̃атти. ниддха̄ретва̄ вачанти ваданти ета̄йа̄ти нирутти. наманти етена̄ти на̄мам̣. вохаранти етена̄ти воха̄ро, пан̃н̃аттийева. еса найо саббаттха̄ти ‘‘йасмим̣ самайе’’тиа̄дина̄ кхӣре вуттанайам̣ дадхиа̄дӣсу атидисати.

самануджа̄нанаматтака̄нӣти ‘‘идам̣ кхӣрам̣, идам̣ дадхӣ’’тиа̄дина̄ та̄дисе бхӯтупа̄да̄йарӯпависесе локе парампара̄бхатам̣ пан̃н̃аттим̣ аппат̣иккхипитва̄ самануджа̄нанам̣ вийа паччайависесависит̣т̣хам̣ рӯпа̄дикхандхасамӯхам̣ упа̄да̄йа ‘‘ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо’’ти ча ‘‘маномайо аттапат̣ила̄бхо’’ти ча ‘‘арӯпо аттапат̣ила̄бхо’’ти ча татха̄ татха̄ самануджа̄нанаматтака̄ни, на ча таббинимутто упа̄да̄нато ан̃н̃о кочи аттхо аттхӣти аттхо. нируттиматтака̄нӣти садданируттийа̄ гахан̣ӯпа̄йаматтака̄ни. ‘‘сатто пхассоти хи саддаггахан̣уттарака̄лам̣ таданувиддхапан̣н̣аттиггахан̣амукхенева тадаттха̄вабодхо. вачанапатхаматтака̄нӣти тассева вевачанам̣. воха̄раматтака̄нӣти татха̄ татха̄ воха̄раматтака̄ни. на̄мапан̣н̣аттиматтака̄нӣти тассева вевачанам̣, там̣там̣на̄мапан̃н̃а̄панаматтака̄ни. саббаметанти ‘‘аттапат̣ила̄бхо’’ти ва̄ ‘‘сатто’’ти ва̄ ‘‘посо’’ти ва̄ саббаметам̣ воха̄раматтакам̣ параматтхато анупалаббханато, тена̄ха ‘‘йасма̄ параматтхато сатто на̄ма наттхӣ’’тиа̄ди.

йади евам̣ касма̄ там̣ буддхехипи вуччатӣти а̄ха ‘‘буддха̄нам̣ пана две катха̄’’тиа̄ди. саммутийа̄ воха̄расса катханам̣ саммутикатха̄. параматтхасса сабха̄вадхаммасса катханам̣ параматтхакатха̄. аничча̄дикатха̄пи параматтхасаннисситакатха̄ параматтхакатха̄ти катва̄ параматтхакатха̄. параматтхадхаммо хи ‘‘аниччо, дуккхо, анатта̄’’ти ча вуччати, на саммутидхаммо. касма̄ паневам̣ дувидха̄ буддха̄нам̣ катха̄паваттӣти таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘таттха йо’’тиа̄дина̄. йасма̄ параматтхакатха̄йа саччасампат̣иведхо, арийасаччакатха̄ ча сикха̄ппатта̄ десана̄, тасма̄ винеййапуггалавасена саммутикатхам̣ катхентопи бхагава̄ параматтхакатхам̣йева катхетӣти а̄ха ‘‘тасса бхагава̄ а̄дитова…пе… катхетӣ’’ти, тена̄ха ‘‘татха̄’’тиа̄ди, тенасса каттхачи саммутикатха̄пуббика̄ параматтхакатха̄ хоти пуггаладжджха̄сайавасена, каттхачи параматтхакатха̄пуббика̄ саммутикатха̄. ити винеййадаманакусаласса саттху винеййаджджха̄сайавасена татха̄ татха̄ десана̄паваттӣти дассети. саббаттха пана бхагава̄ дхамматам̣ авиджаханто ева саммутим̣ ануваттати, саммутим̣ апариччаджантойева дхамматам̣ вибха̄вети, на таттха абхинивеса̄тидха̄вана̄ни. вуттан̃хетам̣ ‘‘джанападанируттим̣ на̄бхинивисеййа, саман̃н̃ам̣ на̄тидха̄веййа̄’’ти.

пат̣хамам̣ саммутим̣ катва̄ катханам̣ пана венеййавасена йебхуййена буддха̄нам̣ а̄чин̣н̣анти там̣ ка̄ран̣ена саддхим̣ дассенто ‘‘пакатийа̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. нану ча саммути на̄ма параматтхато авиджджама̄натта̄ абхӯта̄, там̣ катхам̣ буддха̄ катхентӣти а̄ха ‘‘саммутикатхам̣ катхента̄пӣ’’тиа̄ди. саччамева̄ти татхамева. сабха̄вамева̄ти саммутибха̄вена там̣сабха̄вамева, тена̄ха ‘‘амуса̄ва̄’’ти. параматтхасса пана сачча̄дибха̄ве ваттаббамева наттхи.

имесам̣ пана саммутипараматтха̄нам̣ ко висесо? йасмим̣ бхинне, буддхийа̄ ва̄ авайававиниббхоге кате на там̣сан̃н̃а̄, со гхат̣апат̣а̄диппабхедо саммути, таббипарийа̄йато параматтхо. на хи каккхал̣апхусана̄дисабха̄ве айам̣ найо лаббхати. евам̣ сантепи вуттанайена саммутипи саччасабха̄ва̄ ева̄ти а̄ха ‘‘дуве сачча̄ни аккха̄сӣ’’тиа̄ди.

ида̄ни несам̣ саччасабха̄вам̣ ка̄ран̣ена дассенто ‘‘сан̇кетавачанам̣ саччанти га̄тхама̄ха. таттха сан̇кетавачанам̣ саччам̣ висам̣ва̄дана̄бха̄вато. таттха хетума̄ха ‘‘локасаммутика̄ран̣а’’нти. локасиддха̄ хи саммути сан̇кетавачанасса ависам̣ва̄даната̄йа ка̄ран̣ам̣. парамо уттамо аттхо параматтхо, дхамма̄нам̣ йатха̄бхӯтасабха̄во. тасса вачанам̣ саччам̣ йа̄тха̄вато ависам̣ва̄данавасена ча паваттанато. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘дхамма̄нам̣ бхӯталаккхан̣а’’нти, сабха̄вадхамма̄нам̣ йо бхӯто авипарӣто сабха̄во, тасса лаккхан̣ам̣ ан̇ганам̣ н̃а̄пананти катва̄.

йади татха̄гато параматтхасаччам̣ саммадева абхисамбуджджхитва̄ т̣хитопи локасаман̃н̃ам̣ гахетва̄ва вадати, ко еттха локийамаха̄джанехи висесоти а̄ха. ‘‘йа̄хи татха̄гато вохарати апара̄ма̄са’’нтиа̄ди. локийамаха̄джано аппахӣнапара̄ма̄сатта̄ ‘‘етам̣ мама̄’’тиа̄дина̄ пара̄масанто вохарати, татха̄гато пана саббасо пахӣнапара̄ма̄сатта̄ апара̄масанто йасма̄ локасаман̃н̃а̄хи вина̄ локийо аттхо локе кеначи дувин̃н̃еййо, тасма̄ та̄хи там̣ вохарати. татха̄ вохаранто ева ча аттано десана̄вила̄сена венеййасатте параматтхасачче патит̣т̣хапети. десанам̣ виниват̣т̣етва̄ти хет̣т̣ха̄ паваттитакатха̄йа виниват̣т̣етва̄ вивечетва̄ десанам̣ ‘‘апара̄ма̄са’’нти тан̣ха̄ма̄напара̄ма̄саппаха̄накиттанена арахаттаникӯт̣ена нит̣т̣ха̄песи. йам̣ йам̣ панеттха аттхато на вибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.

пот̣т̣хапа̄дасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.