10. субхасуттаван̣н̣ана̄
субхама̄н̣авакаваттхуван̣н̣ана̄
444. ‘‘ачирапариниббуте’’ти саттху париниббутабха̄васса чирака̄лата̄пат̣иккхепена а̄санната̄ дассита̄, ка̄лапариччхедо на дасситоти там̣ париччхедато дассетум̣ ‘‘паринибба̄нато уддхам̣ ма̄саматте ка̄ле’’ти вуттам̣. таттха матта-ггахан̣ена ка̄ласса асампун̣н̣атам̣ джотети. тудисан̃н̃ито га̄мо нива̄со етасса̄ти тодеййо. там̣ панеса йасма̄ сон̣адан̣д̣о вийа чампам̣, кӯт̣аданто вийа ча кха̄н̣уматам̣ аджджха̄васати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘тасса адхипатитта̄’’ти иссарабха̄ватоти аттхо. сама̄ха̄ранти санничайам̣. пан̣д̣ито гхарама̄васети йасма̄ аппатараппатарепи вайама̄не бхога̄ кхийанти, аппатараппатарепи сан̃чийама̄не вад̣д̣ханти, тасма̄ вин̃н̃уджа̄тико кин̃чи вайам̣ акатва̄ а̄йамева уппа̄денто гхара̄ва̄сам̣ анутит̣т̣хеййа̄ти лобха̄деситам̣ пат̣ипаттим̣ упадисати.
ада̄намева сиккха̄петва̄ лобха̄бхибхӯтата̄йа тасмим̣йева гхаре сунакхо хутва̄ ниббатти. лобхавасикасса хи дуггати па̄т̣икан̇кха̄. ативийа пийа̄йати пуббапаричайена. пин̣д̣а̄йа па̄виси субхам̣ ма̄н̣авам̣ анугган̣хитука̄мо. нирайе ниббаттиссаси катока̄сасса каммасса пат̣иба̄хитум̣ асаккун̣еййабха̄вато.
бра̄хман̣ача̄риттасса бха̄витатам̣ сандха̄йа, татха̄ питарам̣ уккам̣сенто ча ‘‘брахмалоке ниббатто’’ти а̄ха. там̣ паваттим̣ пуччхӣти сутаметам̣ майа̄ ‘‘майхам̣ пита̄ сунакхо хутва̄ ниббатто’’ти тумхехи вуттам̣, кимидам̣ саччанти пуччхи. татхева ватва̄ти йатха̄ пуббе сунакхасса вуттам̣, татхева ватва̄. ависам̣ва̄данаттханти сачча̄панаттхам̣ ‘‘тодеййабра̄хман̣о сунакхо хутва̄ ниббатто’’ти аттано вачанасса ависам̣ва̄данаттхам̣ ависам̣ва̄дабха̄васса дассанаттханти аттхо. саббам̣ дассесӣти буддха̄нубха̄вена со сунакхо там̣ саббам̣ нетва̄ дассеси, на джа̄тиссарата̄йа. бхагавантам̣ дисва̄ бхуккаран̣ам̣ пана пуримаджа̄тисиддхава̄сана̄васена. чуддаса пан̃хе пуччхитва̄ти ‘‘диссанти хи бхо готама манусса̄ аппа̄йука̄, диссанти дӣгха̄йука̄. диссанти бавха̄ба̄дха̄, диссанти аппа̄ба̄дха̄. диссанти дуббан̣н̣а̄, диссанти ван̣н̣аванто. диссанти аппесаккха̄, диссанти махесаккха̄. диссанти аппабхога̄, диссанти маха̄бхога̄. диссанти нӣчакулӣна̄, диссанти учча̄кулӣна̄. диссанти дуппан̃н̃а̄, диссанти пан̃н̃а̄ванто’’ти (ма. ни. 3.289). име чуддаса пан̃хе пуччхитва̄, ан̇гасубхата̄йа киреса ‘‘субхо’’ти на̄мам̣ лабхи.
445. ‘‘ека̄ ча ме кан̇кха̄ аттхӣ’’ти имина̄ упари пуччхийама̄насса пан̃хасса пагева тена абхисан̇кхатабха̄вам̣ дассети. висабха̄гаведана̄ти дуккхаведана̄. са̄ хи кусалакамманиббатте аттабха̄ве уппаджджанакасукхаведана̄пат̣ипаккхабха̄вато ‘‘висабха̄гаведана̄’’ти. ка̄йам̣ га̄л̣ха̄ хутва̄ ба̄дхати пӣл̣етӣти ‘‘а̄ба̄дхо’’ти ча вуччати. екадесе уппаджджитва̄ти сарӣрасса екадесе ут̣т̣хита̄пи айапат̣т̣ена а̄бандхитва̄ вийа ган̣ха̄ти апариваттабха̄вакаран̣ато, етена балаварого а̄ба̄дхо на̄ма̄ти дассети. киччхаджӣвитакароти асукхаджӣвита̄вахо, етена дуббало аппаматтако рого а̄тан̇коти дассети. ут̣т̣ха̄нанти сайананисаджджа̄дито ут̣т̣хаханам̣, тена йатха̄ татха̄ апара̄парам̣ сарӣрасса париваттанам̣ вадати. гаруканти бха̄рийам̣ киччхасиддхикам̣. ка̄йе балам̣ на хотӣти еттха̄пи ‘‘гила̄нассева̄’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. хет̣т̣ха̄ чатӯхи падехи апха̄сувиха̄ра̄бха̄вам̣ пуччхитва̄ ида̄ни пха̄сувиха̄расаббха̄вам̣ пуччхати, тена сависесо пха̄сувиха̄ро пуччхитоти дат̣т̣хаббо, асатипи атисайаттхаджотане садде атисайаттхасса лаббханато йатха̄ ‘‘абхирӯпа̄йа деййам̣ да̄табба’’нти.
447. ка̄лан̃ча самайан̃ча упа̄да̄йа̄ти. еттха ка̄ло на̄ма упасан̇каманасса йуттапаттака̄ло. самайо на̄ма тассева паччайаса̄маггӣ, аттхато таджджам̣ сарӣрабалан̃чева таппаччайапариссайа̄бха̄во ча. упа̄да̄нам̣ на̄ма н̃а̄н̣ена тесам̣ гахан̣ам̣ саллаккхан̣анти дассетум̣ ‘‘ка̄лан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. пхариссатӣти вад̣д̣хиссати.
448. четийарат̣т̣хети четират̣т̣хе. йа-ка̄рена хи падам̣ вад̣д̣хетва̄ вуттам̣. четират̣т̣хато ан̃н̃ам̣ висум̣йевекам̣ рат̣т̣ханти ча ваданти. маран̣апат̣исам̣йуттанти маран̣ам̣ на̄ма та̄диса̄нам̣ рога васенева хотӣти йена рогена там̣ джа̄там̣, тасса сарӯпапуччха̄, ка̄ран̣апуччха̄, маран̣ахетукачиттасанта̄папуччха̄, тасса ча санта̄пасса саббалокаса̄дха̄ран̣ата̄, татха̄ маран̣асса ча аппатика̄рата̄ти евам̣ а̄дина̄ маран̣апат̣исам̣йуттам̣ саммоданӣйам̣ катхам̣ катхесӣти дассетум̣ ‘‘бхо а̄нанда̄’’тиа̄ди вуттам̣. на рандхагавесӣ ма̄ро вийа, на вӣмам̣сана̄дхиппа̄йо уттарама̄н̣аво вийа̄ти адхиппа̄йо. йесу дхаммесӯти вимоккхупа̄йесу ниййа̄надхаммесу. дхарантӣти тит̣т̣ханти, паваттантӣти аттхо.
449. аттхаппайуттата̄йа саддапайогасса саддаппабандхалаккхан̣а̄ни тӣн̣и пит̣ака̄ни тадаттхабхӯтехи сӣла̄дӣхи дхаммаккхандхехи сан̇гайхантӣти вуттам̣ ‘‘тӣн̣и пит̣ака̄ни тӣхи кхандхехи сан̇гахетва̄’’ти. сан̇кхиттена катхитанти ‘‘тин̣н̣ам̣ кхандха̄на’’нти евам̣ гахан̣ато са̄ман̃н̃ато ча̄ти сан̇кхепенева катхитам̣. ‘‘катамесам̣ тин̣н̣а’’нти айам̣ адит̣т̣хаджотана̄ пуччха̄, на катхетукамйата̄ пуччха̄ти вуттам̣ ‘‘виттха̄рато пуччхисса̄мӣ ‘ти чинтетва̄ ‘катамесам̣ тин̣н̣а’нти а̄ха̄’’ти. катхетукамйата̄бха̄ве панасса тхерасса вачаната̄ сийа̄.
сӣлаккхандхаван̣н̣ана̄
450-453. сӣлаккхандхасса̄ти еттха ити-саддо а̄диаттхо, пака̄раттхо ва̄, тена ‘‘арийасса сама̄дхиккхандхасса…пе… патит̣т̣ха̄песӣ’’ти айам̣ еттако па̄т̣хо дасситоти дат̣т̣хаббам̣ тена̄ха ‘‘тесу дасситесӯ’’ти, уддесавасена̄ти адхиппа̄йо. бхагавата̄ вуттанайенева̄ти са̄ман̃н̃апхаладесана̄дӣсу бхагавата̄ деситанайенева, тенасса суттасса саттхубха̄ситабха̄вам̣ джинавачанабха̄вам̣ дассети. са̄сане на сӣламева са̄роти арийамаггаса̄ре бхагавато са̄сане йатха̄ дасситам̣ сӣлам̣ са̄ро ева на хоти са̄равато махато руккхасса папат̣икат̣т̣ха̄нийатта̄. йади евам̣ касма̄ идха гахитанти а̄ха ‘‘кевалан̃хетам̣ патит̣т̣ха̄маттакамева̄’’ти. джха̄на̄диуттаримануссадхамме адхигантука̄масса адхит̣т̣ха̄наматтам̣ таттха аппатит̣т̣хитасса тесам̣ асамбхавато. атха ва̄ на сӣламева са̄роти ка̄ман̃четтха са̄сане ‘‘маггасӣлам̣, пхаласӣла’’нти идам̣ локуттарасӣлампи са̄рамева, татха̄пи на сӣлаккхандхо ева са̄ро атха кхо сама̄дхиккхандхопи пан̃н̃а̄ккхандхопи са̄ро ева̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. пуримо ева са̄ро, тена̄ха ‘‘ито уттарӣ’’тиа̄ди.
сама̄дхиккхандхаван̣н̣ана̄
454. касма̄ панеттха тхеро сама̄дхиккхандхам̣ пут̣т̣хо индрийасам̣вара̄дике виссаджджеси, нану евам̣ санте ан̃н̃ам̣ пут̣т̣хо ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто амбам̣ пут̣т̣хо лабуджам̣ бйа̄каронто вийа хотӣти ӣдисӣ чодана̄ идха анока̄са̄ти дассенто ‘‘катхан̃ча ма̄н̣ава бхиккху…пе… сама̄дхиккхандхам̣ дассетука̄мо а̄рабхӣ’’ти а̄ха, тенеттха индрийасам̣вара̄дайопи сама̄дхиупака̄ратам̣ упа̄да̄йа сама̄дхиккхандхапаккхика̄ни уддит̣т̣ха̄нӣти дассети рӯпаджджха̄на̄нева а̄гата̄ни, на арӯпаджджха̄на̄ни рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄надесана̄нантарам̣ абхин̃н̃а̄десана̄йа авасароти катва̄. рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄напа̄дика̄ хи сапарибхан̣д̣а̄ чхапи абхин̃н̃а̄йо. локийа̄ абхин̃н̃а̄ пана сиджджхама̄на̄ йасма̄ ат̣т̣хасу сама̄паттӣсу чуддасавидхена читтапаридаманена вина̄ на иджджханти, тасма̄ абхин̃н̃а̄су десийама̄на̄су арӯпаджджха̄на̄нипи десита̄нева хонти на̄нантарийабха̄вато, тена̄ха ‘‘а̄нетва̄ пана дӣпетабба̄нӣ’’ти. вуттанайена десита̄нева катва̄ сам̣ван̣н̣акехи пака̄сетабба̄нӣти аттхо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘чатуттхаджджха̄нам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’ти имина̄ва арӯпаджджха̄нампи сан̇гахитанти дассетум̣ ‘‘чатуттхаджджха̄нена хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. чатуттхаджджха̄нан̃хи рӯпавира̄габха̄вана̄васена паваттам̣ ‘‘арӯпаджджха̄на’’нти вуччатӣти.
471-480. на читтекаггата̄маттакенева̄ти еттха хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нуса̄рена аттхо ведитаббо. локийасса сама̄дхиккхандхасса адхиппетатта̄ ‘‘на читте…пе… аттхӣ’’ти вуттам̣. арийа-саддо четтха суддхапарийа̄йо, на локуттарапарийа̄йо. татха̄ хет̣т̣ха̄пи локийа̄бхин̃н̃а̄пат̣исамбхида̄хи вина̄ва арахатте адхигате наттхева уттарим̣каран̣ӣйанти сакка̄ ваттум̣ йадаттхам̣ бхагавати брахмачарийам̣ вуссати, тасса сиддхатта̄. идха пана локийа̄бхин̃н̃а̄пи а̄гата̄ ева. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
субхасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.