11. кеват̣т̣асуттаван̣н̣ана̄
кеват̣т̣агахапатипуттаваттхуван̣н̣ана̄
481. па̄ва̄рикамбаванети па̄ва̄рикасет̣т̣хино амбабахуле упаване. там̣ кира со сет̣т̣хӣ бхагавато ануччхавикам̣ гандхакут̣им̣, бхиккхусан̇гхасса ча раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄накут̣иман̣д̣апа̄дӣни сампа̄детва̄ па̄ка̄рапариккхиттам̣ два̄ракот̣т̣хакасампаннам̣ катва̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса ниййа̄теси, пуримавоха̄рена пана ‘‘па̄ва̄рикамбавана’’нти вуччати, тасмим̣ па̄ва̄рикамбаване. кеват̣т̣оти идам̣ тасса на̄мам̣ кеват̣т̣ехи сам̣раккхитатта̄, тесам̣ ва̄ сантике сам̣вад̣д̣хитатта̄ти кечи. ‘‘гахапатипуттасса̄’’ти еттха ка̄мам̣ тада̄ со гахапатит̣т̣ха̄не т̣хито, питу панасса ачирака̄лам̣катата̄йа пуримасаман̃н̃а̄йа ‘‘гахапатипутто’’ твева вохарӣйати, тена̄ха ‘‘гахапати маха̄са̄ло’’ти. маха̄вибхавата̄йа маха̄са̄ро, гахапатӣти аттхо ра-ка̄расса ла-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘маха̄са̄ло сукхума̄ло аха’’нтиа̄дӣсу (а. ни. 3.39) вийа. саддха̄сампанноти потхуджджаника̄йа саддха̄йа васена саддха̄ саманна̄гато.
самиддха̄ти саммадева иддха̄, иддхийа̄ вибхавасампаттийа̄ вепуллаппатта̄ти аттхо. ‘‘ехи твам̣ бхиккху анваддхама̄сам̣, анума̄сам̣, анусам̣ваччхарам̣ ва̄ манусса̄нам̣ паса̄да̄йа иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ карохӣ’’ти екасса бхиккхуно а̄н̣а̄панам̣ тасмим̣ т̣ха̄не тасса т̣хапанам̣ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘т̣ха̄нантаре т̣хапетӯ’’ти. уттариманусса̄нам̣ дхамматоти уттариманусса̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ адхигамадхаммато. ниддха̄ран̣е четам̣ ниссаккам̣. иддхипа̄т̣иха̄рийан̃хи тато ниддха̄рети. мануссадхаммато уттарӣти пакатимануссадхаммато упари. паджджалитападӣпоти паджджаланто падӣпо.
482. на дхам̣семӣти гун̣асампаттито на ча̄веми, тена̄ха ‘‘сӣлабхеда’’нтиа̄ди. висса̄сам̣ вад̣д̣хетва̄ бхагавати аттано виссаттхабха̄вам̣ брӯхетва̄ вибхӯтам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄.
иддхипа̄т̣иха̄рийаван̣н̣ана̄
483-4. а̄дӣнаванти досам̣. гандха̄рӣти чӯл̣агандха̄рӣ, маха̄гандха̄рӣти две гандха̄рӣвиджджа̄. таттха чӯл̣агандха̄рӣ на̄ма тивассато орам̣ мата̄нам̣ сатта̄нам̣ упапаннат̣т̣ха̄наджа̄нанавиджджа̄. маха̄гандха̄рӣ тампи джа̄на̄ти тато уттарипи иддхивидхан̃а̄н̣акаппам̣ йебхуййена иддхивидхакиччам̣ са̄дхети. тасса̄ кира виджджа̄йа са̄дхако пуггало та̄дисе десака̄ле мантам̣ париджаппитва̄ бахудха̄пи атта̄нам̣ дассети, хаттхиа̄дӣнипи дассети, дассанӣйопи хоти, аггитхамбхампи кароти, джалатхамбхампи кароти, а̄ка̄сепи атта̄нам̣ дассети. саббам̣ индаджа̄ласадисам̣ дат̣т̣хаббам̣. ат̣т̣оти дуккхито ба̄дхито, тена̄ха ‘‘пӣл̣ито’’ти.
а̄десана̄па̄т̣иха̄рийаван̣н̣ана̄
485. ка̄мам̣ ‘‘четасика’’нти падам̣ йе четаси нийутта̄ читтена сампайутта̄, тесам̣ са̄дха̄ран̣авачанам̣, са̄дха̄ран̣е пана гахите читтависесо гахитова хоти, са̄ман̃н̃аджотана̄ ча висесе аватит̣т̣хатӣти четасикаггахан̣асса адхиппа̄йам̣ виваранто ‘‘соманассадоманассам̣ адхиппета’’нти а̄ха. соманассаггахан̣ена четтха тадекат̣т̣ха̄ ра̄га̄дайо, саддха̄дайо ча дассита̄ хонти, доманассаггахан̣ена доса̄дайо. витаккавича̄ра̄ пана сарӯпенева дассита̄. евам̣ тава маноти имина̄ а̄ка̄рена тава мано паваттоти аттхо. кена пака̄рена паваттоти а̄ха ‘‘соманассито ва̄’’тиа̄ди. ‘‘евам̣ тава мано’’ти идам̣ пана соманасситата̄диматтадассанам̣, на пана йена йена соманассито ва̄ доманассито ва̄, там̣ там̣ дассанам̣. дутийанти ‘‘иттхампи те мано’’ти идам̣. итипӣти еттха ити-саддо нидассанаттхо ‘‘аттхӣти кхо, качча̄на, айамеко анто’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.15; 3.90) вийа, тена̄ха ‘‘иман̃ча иман̃ча аттхам̣ чинтайама̄на’’нти пи-саддо вуттаттхасампин̣д̣анаттхо. парасса чинтам̣ манати джа̄на̄ти етена̄ти чинта̄ман̣и. тасса̄ кира виджджа̄йа са̄дхако пуггало та̄дисе десака̄ле мантам̣ париджаппитва̄ йасса читтам̣ джа̄нитука̄мо, тасса дит̣т̣хасута̄дивисесасан̃джа̄нанамукхена читта̄ча̄рам̣ ануминанто катхетӣти кечи. апаре ‘‘ва̄чам̣ ниччхара̄петва̄ таттха аккхарасаллаккхан̣авасена̄’’ти ваданти.
ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийаван̣н̣ана̄
486. паваттента̄ти паваттанака̄ хутва̄, паваттанавасена̄ти аттхо. ‘‘ева’’нти хи падам̣ йатха̄нусит̣т̣ха̄йа ануса̄санийа̄ видхивасена, пат̣иседхавасена ча паваттиа̄ка̄рапара̄масанам̣, са̄ ча самма̄витакка̄нам̣ миччха̄витакка̄нан̃ча паваттиа̄ка̄радассанавасена паваттати таттха а̄нисам̣сасса а̄дӣнавасса ча вибха̄ванаттхам̣. аниччасан̃н̃амева на ниччасан̃н̃анти аттхо. пат̣ийогӣниваттанаттхан̃хи ева-ка̄раггахан̣ам̣. идха̄пи евам̣ саддаггахан̣асса аттхо, пайоджанан̃ча вуттанайенева ведитаббам̣. идам̣гахан̣епи есева найо. пан̃чака̄магун̣икара̄ганти нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣, тадан̃н̃ара̄гасса, доса̄дӣнан̃ча паха̄насса иччхитатта̄, таппаха̄насса ча тадан̃н̃ара̄га̄дикхепанасса упа̄йабха̄вато татха̄ вуттам̣ дут̣т̣халохитавимочанасса пуббадут̣т̣хамам̣сакхепанӯпа̄йата̄ вийа. локуттарадхаммамева̄ти авадха̄ран̣ам̣ пат̣ипаккхабха̄вато са̄ваджджадхамманиваттанапарам̣ дат̣т̣хаббам̣ тасса̄дхигамӯпа̄йа̄нисам̣сабхӯта̄нам̣ тадан̃н̃есам̣ анаваджджадхамма̄нам̣ на̄нантарийабха̄вато. иддхивидхам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийанти дассети иддхидассанена парасанта̄не паса̄да̄дӣнам̣ пат̣ипаккхасса харан̣ато. имина̄ найена сесапададвайепи аттхо ведитаббо. сататам̣ дхаммадесана̄ти саббака̄лам̣ десетаббадхаммадесана̄.
иддхипа̄т̣иха̄рийена̄ти сахайоге каран̣авачанам̣, иддхипа̄т̣иха̄рийена саддхинти аттхо. а̄десана̄па̄т̣иха̄рийена̄ти еттха̄пи есева найо. дхаммасена̄патисса а̄чин̣н̣анти йоджана̄. ‘‘читта̄ча̄рам̣ н̃атва̄’’ти имина̄ а̄десана̄па̄т̣иха̄рийам̣ дассети. ‘‘дхаммам̣ десесӣ’’ти имина̄ ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийам̣ ‘‘буддха̄нам̣ сататам̣ дхаммадесана̄’’ти ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийасса таттха са̄тисайата̄йа вуттам̣. саупа̄рамбха̄ни патирӯпена упа̄рамбхитаббато. садоса̄ни досасамуччхинданасса анупа̄йабха̄вато. садосатта̄ ева аддха̄нам̣ на тит̣т̣ханти чирака̄лат̣т̣ха̄йӣни на хонти. аддха̄нам̣ атит̣т̣ханато на ниййантӣти пхалена хетуно анума̄нам̣. аниййа̄никата̄йа хи та̄ни анаддханийа̄ни. ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийам̣ анупа̄рамбхам̣ висуддхиппабхавато, висуддхиниссайато ча. тато ева ниддосам̣. на хи таттха пубба̄паравиродха̄дидосасамбхаво. ниддосатта̄ ева аддха̄нам̣ тит̣т̣хати парава̄дава̄техи, килесава̄техи ча анупахантаббато. тасма̄ти йатха̄вуттака̄ран̣ато, тена саупа̄рамбха̄дим̣, анупа̄рамбха̄дим̣ ча̄ти убхайам̣ убхайаттха йатха̄ккамам̣ га̄райхапа̄сам̣сабха̄ва̄нам̣ хетубха̄вена пачча̄масати.
бхӯтаниродхесакаваттхуван̣н̣ана̄
487. аниййа̄никабха̄вадассанаттханти йасма̄ маха̄бхӯтапарийесако бхиккху пуримесу двӣсу па̄т̣иха̄рийесу васиппатто кусалопи сама̄но маха̄бхӯта̄нам̣ апарисесаниродхасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ на̄вабуджджхи, тасма̄ та̄ни ниййа̄на̄вахата̄бха̄вато аниййа̄ника̄нӣти тесам̣ аниййа̄никабха̄вадассанаттхам̣. татийам̣ пана таккарасса екантато ниййа̄на̄ваханти тассева ниййа̄никабха̄вадассанаттхам̣.
еваметисса̄ десана̄йа мукхйапайоджанам̣ дассетва̄ ида̄ни анусан̇гикампи дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. маха̄бхӯте парийесантоти апарисесам̣ нируджджханавасена маха̄бхӯте гавесанто, тесам̣ анавасесаниродхам̣ вӣмам̣сантоти аттхо. вичаритва̄ти дхаммата̄йа чодийама̄но вичаритва̄. дхаммата̄сиддхам̣ киретам̣, йадидам̣ тасса бхиккхуно татха̄ вичаран̣ам̣, йатха̄ абхиджа̄тийам̣ маха̄патхавикампа̄ди. махантабха̄ваппака̄санаттханти садеваке локе анан̃н̃аса̄дха̄ран̣асса буддха̄нам̣ махантабха̄васса маха̄нубха̄вата̄йа дӣпанаттхам̣. идан̃ча ка̄ран̣анти саббесампи буддха̄нам̣ са̄сане ӣдисо еко бхиккху тада̄нубха̄ваппака̄сано хотӣти идампи ка̄ран̣ам̣ дассенто.
каттха̄ти нимитте бхуммам̣, тасма̄ каттха̄ти кисмим̣ т̣ха̄не ка̄ран̣абхӯте. ким̣ а̄гамма̄ти ким̣ а̄рамман̣ам̣ паччайабхӯтам̣ адхигантва̄, тена̄ха ‘‘ким̣ паттасса̄’’ти. тети маха̄бхӯта̄. аппаваттивасена̄ти ануппаджджанавасена. сабба̄ка̄рена̄ти вачанаттхалаккхан̣а̄дисамут̣т̣ха̄накала̄пачун̣н̣ана̄наттекаттавиниббхога̄виниббхога- сабха̄гависабха̄гааджджхаттикаба̄хирасан̇гахапаччайасаманна̄ха̄рапаччайавибха̄га̄ка̄рато, сасамбха̄расан̇кхепасасамбха̄равибхаттисалаккхан̣асан̇кхепасалаккхан̣авибхаттиа̄ка̄рато ча̄ти саббена а̄ка̄рена.
488. диббанти еттха пан̃чахи ка̄магун̣ехи саман̇гӣбхӯта̄ хутва̄ вичаранти, кӣл̣анти, джотанти ча̄ти дево, девалоко. там̣ йанти упагаччханти етена̄ти девайа̄нийо. васам̣ ваттентоти еттха васаваттанам̣ на̄ма йатхиччхитат̣т̣ха̄нагаманам̣. чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но етесам̣ иссара̄ти ча̄тумаха̄ра̄джика̄ йа̄ девата̄ маггапхалала̄бхино та̄ таматтхам̣ екадесена джа̄неййум̣ буддхависайо пана̄йам̣ пан̃хоти чинтетва̄ ‘‘на джа̄на̄ма̄’’ти а̄хам̣су, тена̄ха ‘‘буддхависайе’’тиа̄ди. аджджхоттхаран̣ам̣ на̄меттха ниппӣл̣ананти а̄ха ‘‘пунаппунам̣ пуччхатӣ’’ти. абхиккантатара̄ти рӯпасампаттийа̄ чева пан̃н̃а̄пат̣ибха̄на̄дигун̣ехи ча амхе абхибхуййа паресам̣ ка̄манӣйатара̄. пан̣ӣтатара̄ти ул̣а̄ратара̄, тена̄ха ‘‘уттаматара̄’’ти.
491-3. девайа̄нийасадисо иддхивидхан̃а̄н̣ассева адхиппетатта̄. ‘‘девайа̄нийамагготи ва̄ …пе… саббаметам̣ иддхивидхан̃а̄н̣ассева на̄ма’’нти идам̣ па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄су ча таттха таттха а̄гатарул̣хивасена вуттам̣.
494. а̄гаманапуббабха̄ге нимиттанти брахмуно а̄гаманасса пуббабха̄ге уппаджджананимиттам̣. па̄турахосӣти а̄ви бхави. па̄кат̣о ахосӣти пака̄со ахоси.
497. падесена̄ти екадесена, упа̄диннакавасена, саттасанта̄напарийа̄паннена̄ти аттхо. анупа̄диннакепӣти аниндрийабаддхепи. ниппадесато анавасесато. пуччха̄мӯл̣хасса̄ти пуччхитум̣ аджа̄нантасса. пуччха̄йа досам̣ дассетва̄ти тена катапуччха̄йа пуччхита̄ка̄ре досам̣ вибха̄ветва̄. йасма̄ виссаджджанам̣ на̄ма пуччха̄нурӯпам̣ пуччха̄сабха̄гена виссаджджетаббато, на ча татха̄гата̄ вираджджхитва̄ катапуччха̄нурӯпам̣ виссадждженти, аттхасабха̄гата̄йа ча виссаджджанасса пуччхака̄ тадаттхам̣ анавабуджджханта̄ саммуйханти, тасма̄ пуччха̄йа сиккха̄панам̣ буддха̄чин̣н̣ам̣, тена̄ха ‘‘пуччхам̣ сиккха̄петва̄’’тиа̄ди.
498. аппатит̣т̣ха̄ти аппаччайа̄, саббасо самуччхиннака̄ран̣а̄ти аттхо. упа̄диннам̣ йева̄ти индрийабаддхамева. йасма̄ екадиса̄бхимукхам̣ санта̄навасена сан̣т̣хите рӯпаппабандхе дӣгхасаман̃н̃а̄ там̣ упа̄да̄йа тато аппаке рассасаман̃н̃а̄ тадубхайан̃ча висесато рӯпаггахан̣амукхена гайхати, тасма̄ а̄ха ‘‘дӣгхан̃ча рассан̃ча̄ти сан̣т̣ха̄навасена упа̄да̄рӯпам̣ вутта’’нти. аппапарима̄н̣е рӯпасан̇гха̄те ан̣усаман̃н̃а̄, там̣ упа̄да̄йа тато махати тхӯласаман̃н̃а̄. идампи двайам̣ висесато рӯпаггахан̣амукхена гайхати, тена̄ха ‘‘имина̄пӣ’’тиа̄ди. пи-саддена четтха ‘‘сан̣т̣ха̄навасена упа̄да̄рӯпам̣ вутта’’нти еттха̄пи ван̣н̣аматтамева катхитанти имаматтхам̣ самуччинатӣти ваданти. субханти сундарам̣, ит̣т̣ханти аттхо. асубханти асундарам̣, анит̣т̣ханти вуттам̣ хоти. тенева̄ха ‘‘ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ паневам̣ катхита’’нти. дӣгхам̣ рассам̣, ан̣ум̣ тхӯлам̣, субха̄субханти тӣсу т̣ха̄несу упа̄да̄рӯпассева гахан̣ам̣, бхӯтарӯпа̄нам̣ висум̣ гахитатта̄. на̄манти ведана̄диккхандхачатуккам̣ тан̃хи а̄рамман̣а̄бхимукхам̣ наманато, на̄макаран̣ато ча ‘‘на̄ма’’нти вуччати. хет̣т̣ха̄ ‘‘дӣгхам̣ расса’’нтиа̄дина̄ вуттамева идха руппанат̣т̣хена ‘‘рӯпа’’нти гахитанти а̄ха ‘‘дӣгха̄дибхедам̣ рӯпан̃ча̄’’ти. дӣгха̄дӣти ча а̄ди-саддена а̄па̄дӣнан̃ча сан̇гахо дат̣т̣хаббо. йасма̄ ва̄ дӣгха̄дисаман̃н̃а̄ на рӯпа̄йатанаваттхука̄ва, атха кхо бхӯтарӯпаваттхука̄пи. татха̄ хи сан̣т̣ха̄нам̣ пхусанамукхенапи гайхати, тасма̄ дӣгхарасса̄диггахан̣ена бхӯтарӯпампи гайхатева̄ти ‘‘дӣгха̄дибхедам̣ рӯпа’’миччева вуттам̣. ким̣ а̄гамма̄ти ким̣ адхигантва̄ кисса адхигамахету. ‘‘упаруджджхатӣ’’ти идам̣ ануппа̄даниродхам̣ сандха̄йа вуттам̣, на кхан̣аниродханти а̄ха ‘‘асесаметам̣ наппаваттатӣ’’ти.
499. вин̃н̃а̄таббанти висит̣т̣хена н̃а̄таббам̣, н̃а̄н̣уттамена арийамагган̃а̄н̣ена паччаккхато джа̄нитаббанти аттхо, тена̄ха ‘‘нибба̄нассетам̣ на̄ма’’нти. нидиссатӣти нидассанам̣, чаккхувин̃н̃еййам̣. на нидассанам̣ анидассанам̣, ачаккхувин̃н̃еййанти етаматтхам̣ ваданти. нидассанам̣ ва̄ упама̄, там̣ етасса наттхӣти анидассанам̣. на хи нибба̄насса ниччасса екасса аччантасантапан̣ӣтасабха̄васса садисам̣ нидассанам̣ куточи лаббхатӣти. йам̣ ахутва̄ самбхоти, хутва̄ пат̣ивети там̣ сан̇кхатам̣ удайавайантехи саантам̣, асан̇кхатасса пана нибба̄насса ниччасса те убхопи анта̄ на санти, тато ева навабха̄ва̄пагамасан̇кха̄то джарантопи тасса наттхӣти а̄ха ‘‘уппа̄данто…пе… ананта’’нти. ‘‘титтхасса на̄ма’’нти ватва̄ таттха ниббачанам̣ дассетум̣ ‘‘папанти еттха̄ти папа’’нти вуттам̣. еттха хи папанти па̄натиттхам̣. бха-ка̄ро като нируттинайена. висуддхат̣т̣хена ва̄ саббатопабхам̣, кеначи анупаккилит̣т̣хата̄йа самантато пабхассаранти аттхо. йена нибба̄нам̣ адхигатам̣, там̣ сантатипарийа̄панна̄нам̣йева идха ануппа̄даниродхо адхиппетоти вуттам̣ ‘‘упа̄диннакадхаммаджа̄там̣ нируджджхати аппаваттам̣ хотӣ’’ти.
таттха̄ти ‘‘вин̃н̃а̄н̣асса ниродхена̄’’ти йам̣ падам̣ вуттам̣, тасмим̣. ‘‘вин̃н̃а̄н̣а’’нти вин̃н̃а̄н̣ам̣ уддхарати вибхаттаббатта̄ еттхетам̣ упаруджджхатӣти етасмим̣ нибба̄не етам̣ на̄марӯпам̣ чаримакавин̃н̃а̄н̣аниродхена ануппа̄давасена нируджджхати анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄, тена̄ха ‘‘виджджха̄тадӣпасикха̄ вийа апан̣н̣аттикабха̄вам̣ йа̄тӣ’’ти. ‘‘чаримакавин̃н̃а̄н̣а’’нти хи арахато чутичиттам̣ адхиппетам̣. ‘‘абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣асса̄пӣ’’тиа̄дина̄пи саупа̄дисесанибба̄намукхена анупа̄дисесанибба̄намева вадати на̄марӯпасса анавасесато упаруджджханасса адхиппетатта̄, тена̄ха ‘‘ануппа̄давасена упаруджджхатӣ’’ти. сота̄паттимагган̃а̄н̣ена̄ти каттари, каран̣е ва̄ каран̣авачанам̣. ниродхена̄ти пана хетумхи. еттха̄ти етасмим̣ нибба̄не. сесаметтха йам̣ аттхато на вибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.
кеват̣т̣асуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.