8. маха̄сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄

ачелакассапаваттхуван̣н̣ана̄

381. йасмим̣ рат̣т̣хе там̣ нагарам̣, тасса рат̣т̣хассапи йасмим̣ нагаре тада̄ бхагава̄ виха̄си, тасса нагарассапи етадева на̄мам̣, тасма̄ урун̃н̃а̄йанти урун̃н̃а̄джанападе урун̃н̃а̄сан̇кха̄те нагарети аттхо. раман̣ӣйоти манохарабхӯмибха̄гата̄йа чха̄йӯдакасампаттийа̄, джанавивиттата̄йа ча манорамо. на̄манти готтана̄мам̣. тапанам̣ сантапанам̣ ка̄йасса кхеданам̣ тапо, со етасса аттхӣти тапассӣ, там̣ тапассим̣. йасма̄ татха̄бхӯто тапам̣ ниссито, тапо ва̄ там̣ ниссито, тасма̄ а̄ха ‘‘тапанисситака’’нти. лӯкхам̣ ва̄ пхарусам̣ са̄дхусаммата̄ча̄равирахато напаса̄данӣйам̣ а̄джӣвати ваттатӣти лӯкха̄джӣвӣ, там̣ лӯкха̄джӣвим̣. мутта̄ча̄ра̄дӣти а̄ди-саддена парато па̄л̣ийам̣ (дӣ. ни. 1.397) а̄гата̄ хаттха̄палекхана̄дайо сан̇гахита̄. уппан̣д̣етӣти ухасанавасена парибха̄сати. упавадатӣти аван̃н̃а̄пуббакам̣ апавадати, тена̄ха ‘‘хӣл̣ети вамбхетӣ’’ти. дхаммасса ча анудхаммам̣ти еттха дхаммо на̄ма хету ‘‘хетумхи н̃а̄н̣ам̣ дхаммапат̣исамбхида̄’’тиа̄дӣсу (вибха. 720) вийа̄ти а̄ха ‘‘ка̄ран̣асса анука̄ран̣а’’нти. ка̄ран̣анти четтха татха̄паваттасса саддасса аттхо адхиппето тасса паваттихетубха̄вато. аттхаппайутто хи саддаппайого. анука̄ран̣анти ча со ева парехи татха̄ вуччама̄но. парехӣти ‘‘йе те’’ти вуттасаттехи парехи. вуттака̄ран̣ена̄ти йатха̄ техи вуттам̣, татха̄ че тумхехи на вуттам̣, евам̣ сати техи вуттака̄ран̣ена сака̄ран̣о хутва̄ тумха̄кам̣ ва̄до ва̄ тато парам̣ тасса анува̄до кочи аппаматтакопи вин̃н̃ӯхи гарахитаббам̣ т̣ха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ на̄гаччхеййа, кимевам̣ на̄гаччхатӣти йоджана̄. ‘‘идам̣ вуттам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ тамеваттхам̣ сан̇кхепато дассети.

382. ида̄ни йам̣ вибхаджджава̄дам̣ сандха̄йа бхагавата̄ ‘‘на ме те вуттава̄дино’’ти сан̇кхепато ватва̄ там̣ вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘идха̄хам̣ кассапа̄’’тиа̄ди вуттам̣, там̣ вибха̄гена дассенто ‘‘идхекаччо’’тиа̄дима̄ха. бхагава̄ хи нираттхакам̣ анупасамасам̣ваттаникам̣ ка̄йакиламатхам̣ ‘‘аттакиламатха̄нуйого дуккхо анарийо анаттхасам̣хито’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 3.1081; маха̄ва. 13; пат̣и. ма. 2.30) гарахати. са̄ттхакам̣ пана упасамасам̣ваттаникам̣ ‘‘а̄ран̃н̃ико хоти, пам̣сукӯлико хотӣ’’тиа̄дина̄ ван̣н̣ети. аппапун̃н̃ата̄йа̄ти апун̃н̃ата̄йа. тӣн̣и дуччарита̄ни пӯретва̄ти миччха̄дит̣т̣хибха̄вато каммапхалам̣ пат̣иккхипанто ‘‘наттхи динна’’нтиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.171; ма. ни. 1.445; 2.94, 95, 225; 3.91, 115; сам̣. ни. 3.210; дха. са. 1221; вибха. 938) миччха̄дит̣т̣хим̣ пураккхатва̄ татха̄ татха̄ тӣн̣и дуччарита̄ни пӯретва̄. анесанавасена̄ти кохан̃н̃е т̣хатва̄ асантагун̣асамбха̄ваниччха̄йа миччха̄джӣвавасена. име двети ‘‘аппапун̃н̃о пун̃н̃ава̄’’ти ча вутте дуччаритака̄рино две пуггале сандха̄йа.

‘‘име две сандха̄йа̄’’ти еттха пана дутийанайе ‘‘аппапун̃н̃о, пун̃н̃ава̄’’ти ча вутте сучаритака̄риноти а̄дина̄ йоджетаббам̣. каммакирийава̄дино хи име две пуггала̄. ити пат̣хамадутийанайесу вуттанайенева татийачатуттханайесу йоджана̄ ведитабба̄.

ба̄хирака̄ча̄райутто титтхийа̄ча̄райутто, на вимутта̄ча̄ро. атта̄нам̣ сукхетва̄ти адхаммикена сукхена атта̄нам̣ сукхетва̄, тена̄ха ‘‘дуччарита̄ни пӯретва̄’’ти. ‘‘на да̄ни майа̄ садисо аттхӣ’’тиа̄дина̄ тиссаннам̣ ман̃н̃ана̄нам̣ васена дуччаритапӯран̣ама̄ха. миччха̄дит̣т̣хивасена̄ти ‘‘наттхи ка̄месу досо’’ти евам̣ паваттамиччха̄дит̣т̣хивасена. парибба̄джика̄йа̄ти паббаджджам̣ упагата̄йа та̄пасада̄рика̄йа. дахара̄йа̄ти тарун̣а̄йа. мудука̄йа̄ти сукхума̄ла̄йа. ломаса̄йа̄ти танутамбаломата̄йа аппалома̄йа. ка̄месӯти ваттхука̄месу. па̄табйатанти парибхун̃джитаббам̣, па̄табйатанти ва̄ парибхун̃джанакатам̣. а̄паджджантоти упагаччханто. парибхогаттхо хи айам̣ па̄-саддо, каттуса̄дхано ча табба-саддо, йатха̄ручи парибхун̃джантоти аттхо. килесака̄мопи хи асса̄дийама̄но ваттхука̄мантогадхойева.

иданти йатха̄вуттам̣ аттхаппабхедам̣ вибхаджджанам̣. титтхийавасена а̄гатам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ татха̄ вибхаттатта̄. са̄санепӣти имасмим̣ са̄санепи.

арахаттам̣ ва̄ аттани асантам̣ ‘‘аттхӣ’’ти виппат̣иджа̄нитва̄. са̄мантаджаппанам̣, паччайапат̣исеванам̣, ирийа̄патханисситанти има̄ни тӣн̣и ва̄ куханаваттхӯни. та̄дисо ва̄ти дхутан̇га- (ми. па. 4.2; висуддхи. 1.22) сама̄да̄навасена лӯкха̄джӣвӣ ева. дуллабхасукхо бхависса̄ми дуггатӣсу упапаттийа̄ти адхиппа̄йо.

383. асукат̣т̣ха̄натоти асукабхавато. а̄гата̄ти ниббаттанавасена идха̄гата̄. ида̄ни гантаббат̣т̣ха̄нанти а̄йатим̣ ниббаттанат̣т̣ха̄нам̣. пуна упапаттинти а̄йатим̣ анантарабхавато татийам̣ упапаттим̣, пуна упапаттӣти пунаппунам̣ ниббатти. кена ка̄ран̣ена̄ти йатха̄бхӯтам̣ аджа̄нанто хи иччха̄досавасена йам̣ кин̃чи гарахеййа, ахам̣ пана йатха̄бхӯтам̣ джа̄нанто саббам̣ там̣ кена ка̄ран̣ена гарахисса̄ми, там̣ ка̄ран̣ам̣ наттхӣти адхиппа̄йо, тена̄ха ‘‘гарахитаббамева̄’’тиа̄ди. таматтханти гарахитаббассева гарахан̣ам̣, пасам̣ситаббасса ча пасам̣санам̣.

на кочи ‘‘на са̄дхӯ’’ти вадати дит̣т̣хадхаммикасса, сампара̄йикасса ча аттхасса са̄дханавасенева паваттийа̄ бхаддакатта̄. пан̃чавидхам̣ веранти па̄н̣а̄типа̄та̄дипан̃чавидхам̣ верам̣. тан̃хи пан̃чавидхасса сӣласса пат̣исаттубха̄вато, сатта̄нам̣ верахетута̄йа ча ‘‘вера’’нти вуччати. тато ева там̣ на кочи ‘‘са̄дхӯ’’ти вадати, татха̄ дит̣т̣хадхаммика̄диаттха̄нам̣ аса̄дханато, сатта̄нам̣ са̄дхубха̄васса ча дӯсанато. на нирундхитаббанти рӯпаггахан̣е на нива̄ретаббам̣. дассанӣйадассанаттхо хи чаккхупат̣ила̄бхоти тесам̣ адхиппа̄йо. йадаггена тесам̣ пан̃чадва̄ре асам̣варо са̄дху, тадаггена таттха сам̣варо на са̄дхӯти а̄ха ‘‘пуна йам̣ те екаччанти пан̃чадва̄ре сам̣вара’’нти.

атха ва̄ йам̣ те екаччам̣ ваданти ‘‘са̄дхӯ’’ти те ‘‘еке саман̣абра̄хман̣а̄’’ти вутта̄ титтхийа̄ йам̣ аттакиламатха̄нуйога̄дим̣ ‘‘са̄дхӯ’’ти ваданти, майам̣ там̣ на ‘‘са̄дхӯ’’ти вада̄ма. йам̣ те екаччам̣ ваданти ‘‘на са̄дхӯ’’ти йам̣ пана те анаваджджапаччайапарибхогам̣, суниваттхасупа̄рупана̄дисамма̄пат̣ипаттин̃ча ‘‘на са̄дхӯ’’ти ваданти, там̣ майам̣ ‘‘са̄дхӯ’’ти вада̄ма̄ти евам̣ петтха аттхо ведитаббо.

евам̣ йам̣ парава̄дамӯлакам̣ чатуккам̣ дасситам̣, тадева пуна сакава̄дамӯлакам̣ катва̄ дасситанти пака̄сенто ‘‘ева’’нтиа̄дима̄ха. йан̃хи кин̃чи кеначи сама̄нам̣, тенапи там̣ сама̄намева, татха̄ асама̄нам̣ пӣти. сама̄на̄сама̄натанти сама̄на̄сама̄ната̄маттам̣. анавасесато хи паха̄табба̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нам̣ сакава̄де диссати, на парава̄де. татха̄ парипун̣н̣амева ча упасампа̄детаббадхамма̄нам̣ упасампа̄данам̣ сакава̄де, на парава̄де. тена вуттам̣ ‘‘тйа̄ха’’нтиа̄ди.

самануйун̃джа̄панакатха̄ван̣н̣ана̄

385. ладдхим̣ пуччхантоти ‘‘ким̣ саман̣о готамо сам̣килесадхамме анавасесам̣ паха̄йа ваттати, уда̄ху паре ган̣а̄чарийа̄. еттха та̄ва аттано ладдхим̣ вада̄’’ти ладдхим̣ пуччханто. ка̄ран̣ам̣ пуччхантоти ‘‘саман̣о готамо сам̣килесадхамме анавасесам̣ паха̄йа ваттатӣ’’ти вутте ‘‘кена ка̄ран̣ена еваматтхам̣ га̄хайа̄’’ти ка̄ран̣ам̣ пуччханто. убхайам̣ пуччхантоти ‘‘идам̣ на̄меттха ка̄ран̣а’’нти ка̄ран̣ам̣ ватва̄ пат̣ин̃н̃а̄те аттхе са̄дхийама̄не анвайато, бйатирекато ча ка̄ран̣ам̣ саматтхетум̣ садиса̄садисабхедам̣ упамода̄харан̣адвайам̣ пуччханто, убхайам̣ пуччханто ка̄ран̣асса ча тилаккхан̣асампаттийа̄ йатха̄пат̣ин̃н̃а̄те аттхе са̄дхите саммадева анупаччха̄ бха̄санто нигаменто саманубха̄сати на̄ма. упасам̣харитва̄ти упанетва̄. ‘‘ким̣ те’’тиа̄ди упасам̣харан̣а̄ка̄радассанам̣. дутийападети ‘‘сан̇гхена ва̄ сан̇гха’’нти имасмим̣ паде.

таматтханти там̣ паха̄таббадхамма̄нам̣ анавасесам̣ паха̄йа ваттанасан̇кха̄тан̃ча сама̄да̄таббадхамма̄нам̣ анавасесам̣ сама̄да̄йа ваттанасан̇кха̄тан̃ча аттхам̣. йоджетва̄ти акусала̄дипадехи йоджетва̄. акосалласамбхӯтат̣т̣хена акусала̄ чева татойева акусала̄ти ча сан̇кхам̣ гата̄ти сан̇кха̄та̄ таттха пуримападена еканта̄кусале вадати, дутийападена там̣сахагате, там̣паккхийе ча, тена̄ха ‘‘кот̣т̣ха̄сам̣ ва̄ катва̄ т̣хапита̄’’ти, акусалапаккхийабха̄вена ваваттха̄пита̄ти аттхо. аваджджат̣т̣хо досат̣т̣хо га̄райхапарийа̄йатта̄ти а̄ха ‘‘са̄ваджджа̄ти садоса̄’’ти. арийа̄ на̄ма ниддоса̄, име пана каттхачипи ниддоса̄ на хонтӣти ниддосат̣т̣хена арийа̄ бхавитум̣ на̄лам̣ асаматтха̄.

386-392. йанти ка̄ран̣е етам̣ паччаттавачананти а̄ха ‘‘йена вин̃н̃ӯ’’ти. йам̣ ва̄ пана̄ти ‘‘йам̣ пана кин̃чӣ’’ти асамбха̄ванавачанаметанти а̄ха ‘‘йам̣ ва̄ там̣ ва̄ аппаматтака’’нти. ган̣а̄чарийа̄ пӯран̣а̄дайо. саттхуппабхаватта̄ сан̇гхасса сан̇гхасампаттийа̄пи саттхусампатти вибха̄вӣйатӣти а̄ха ‘‘сан̇гхапасам̣са̄йапи саттхуйева пасам̣са̄сиддхито’’ти. са̄ пана пасам̣са̄ паса̄дахетука̄ти паса̄дамукхена там̣ дассетум̣ ‘‘пасӣдама̄на̄пи хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха пи-саддена йатха̄ анвайато пасам̣са̄ самуччӣйати, евам̣ саттхувиппат̣ипаттийа̄ са̄вакесу, са̄вакавиппат̣ипаттийа̄ ча саттхари аппаса̄до самуччӣйатӣти дат̣т̣хаббам̣. сарӣрасампаттинти рӯпасампаттим̣, рӯпака̄йапа̄рипӯринти аттхо. бхаванти ватта̄ро рӯпаппама̄н̣а̄, гхосадхаммаппама̄н̣а̄ ча. пуна бхаванти ватта̄роти дхаммаппама̄н̣авасенева йоджетаббам̣. йа̄ сан̇гхасса пасам̣са̄ти а̄нетва̄ самбандхо.

таттха йа̄ буддха̄нам̣, буддхаса̄вака̄нам̣йева ча па̄сам̣сата̄, ан̃н̃есан̃ча тадабха̄во джотито, там̣ виратиппаха̄насам̣варуддесавасена нӣхаритва̄ дассетум̣ ‘‘айамадхиппа̄йо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сетугха̄тавирати на̄ма арийамаггавирати. випассана̄маттавасена̄ти ‘‘аничча’’нти ва̄ ‘‘дуккха’’нти ва̄ вивидхам̣ дассанаматтавасена, на пана на̄марӯпававаттха̄напаччайапаригган̣ханапуббакам̣ лаккхан̣аттайам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ саммасанавасена. итара̄нӣти самуччхедапат̣иппассаддхиниссаран̣аппаха̄на̄ни. ‘‘сеса’’нти пан̃часӣлато ан̃н̃о саббо сӣласам̣варо, ‘‘кхамо хотӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.24; 3.159; а. ни. 4.114) вутто супарисуддхо кхантисам̣варо, ‘‘пан̃н̃а̄йете пидхиййаре’’ти (су. ни. 1041; чӯл̣ани. 60) евам̣ вутто килеса̄нам̣ самуччхедако магган̃а̄н̣асан̇кха̄то н̃а̄н̣асам̣варо, маначчхат̣т̣ха̄нам̣ индрийа̄нам̣ пидаханавасена паватто парисуддхо индрийасам̣варо, ‘‘ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.402; ма. ни. 1.135; сам̣. ни. 5.8; вибха. 205) вутто саммаппадха̄насан̇кха̄то вӣрийасам̣вароти имам̣ сам̣варапан̃чакам̣ сандха̄йа̄ха. пан̃ча кхо паниме па̄тимоккхуддеса̄тиа̄ди са̄сане сӣласса бахубха̄вам̣ дассетва̄ тадекадесе ева паресам̣ ават̣т̣ха̄надассанаттхам̣ йатха̄вуттасӣласам̣варассева пуна гахан̣ам̣.

арийаат̣т̣хан̇гикамаггаван̣н̣ана̄

393. сӣхана̄данти сет̣т̣хана̄дам̣, абхӣтана̄дам̣ кеначи аппат̣иваттийана̄данти аттхо. ‘‘айам̣ йатха̄вутто мама ва̄до авипарӣто, тасса авипарӣтабха̄во имам̣ маггам̣ пат̣ипаджджитва̄ апараппаччайато джа̄нитаббо’’ти евам̣ авипарӣтабха̄ва̄вабодханаттхам̣. ‘‘аттхи кассапа̄’’тиа̄дӣсу йам̣ маггам̣ пат̣ипанно саман̣о готамо ваданто йуттапаттака̄ле, татхабха̄вато бхӯтам̣, екам̣сато хита̄вихабха̄вена аттхам̣, дхаммато анапетатта̄ дхаммам̣, винайайогато паресам̣ винайанато ча винайам̣ вадатӣти са̄мам̣йева аттапаччаккхатова джа̄ниссати, со майа̄ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведито сакалават̣т̣адуккханиссаран̣абхӯто аттхи кассапа магго, тасса ча адхигамӯпа̄йабхӯта̄ пуббабха̄гапат̣ипада̄ти айаметтха йоджана̄. тена ‘‘саман̣о готамо име дхамме’’тиа̄динайаппаватто ва̄до кеначи асам̣кампийо йатха̄бхӯтасӣхана̄доти дассети.

‘‘еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассатӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 3.134) вийа магган̃ча пат̣ипадан̃ча екато катва̄ дассенто. ‘‘айамева̄’’ти вачанам̣ маггасса путхубха̄вапат̣иккхепанаттхам̣, саббаарийаса̄дха̄ран̣абха̄вадассанаттхам̣, са̄сане па̄кат̣абха̄вадассанаттхан̃ча. тена̄ха ‘‘ека̄йано айам̣ бхиккхаве магго’’ти, (дӣ. ни. 2.373; ма. ни. 1.106; сам̣. ни. 5.367, 384, 409)‘‘есева магго наттхан̃н̃о дассанасса висуддхийа̄’’ти (дха. па. 274),

‘‘ека̄йанам̣ джа̄тикхайантадассӣ,

маггам̣ паджа̄на̄ти хита̄нукампӣ;

етена маггена тарим̣су пуббе,

тариссанти йе ча таранти огха’’нти. (сам̣. ни. 5.384, 409; маха̄ни. 191; чӯл̣ани. 107, 121; нетти. 170);

саббесу суттападесесу абхидхаммападесесу ча екова̄йам̣ магго па̄кат̣о пан̃н̃а̄то а̄гато ча̄ти.

тапопаккамакатха̄ван̣н̣ана̄

394. тапойева упаккамитаббато а̄рабхитаббато тапопаккамоти а̄ха ‘‘тапа̄рамбха̄’’ти. а̄рамбханан̃четтха каран̣амева̄ти а̄ха ‘‘тапокамма̄нӣти аттхо’’ти. саман̣акаммасан̇кха̄та̄ти саман̣ехи каттаббакаммасан̃н̃ита̄. ниччолоти ниссат̣т̣хачело саббена саббам̣ пат̣иккхиттачело. наггийаватасама̄да̄нена нагго. ‘‘т̣хитакова учча̄рам̣ каротӣ’’тиа̄ди нидассанаматтам̣, вамитва̄ мукхавиккха̄лана̄диа̄ча̄рассапи тена виссат̣т̣хатта̄. дживха̄йа хаттхам̣ апаликхати апалихати удакена адхованато. дутийавикаппепи есева найо. ‘‘ехи бхадданте’’ти вутте упагаманасан̇кха̄то видхи ехибхадданто, там̣ чаратӣти ехибхаддантико, таппат̣иккхепена на ехибхаддантико. на кароти саман̣ена на̄ма парасса вачанакарена на бхавитаббанти адхиппа̄йена. пуретаранти там̣ т̣ха̄нам̣ аттано упагаманато пуретарам̣. там̣ кира со ‘‘бхиккхуна̄ на̄ма йа̄диччхакӣ ева бхиккха̄ гахетабба̄’’ти адхиппа̄йена на ган̣ха̄ти. уддиссакатам̣ ‘‘мама нимиттабха̄вена бахӯ кхуддака̄ па̄н̣а̄ сан̇гха̄там̣ а̄па̄дита̄’’ти на ган̣ха̄ти. нимантанам̣ на са̄дийати ‘‘евам̣ тесам̣ вачанам̣ катам̣ бхависсатӣ’’ти. кумбхӣа̄дӣсупи со саттасан̃н̃ӣти а̄ха ‘‘кумбхӣкал̣опийо’’тиа̄ди.

кабал̣антара̄йоти кабал̣асса антара̄йо хотӣти. га̄масабха̄га̄дивасена сан̇гамма киттенти етисса̄ти сан̇китти, татха̄ сам̣хат̣атан̣д̣ула̄дисан̃чайо. манусса̄ти веййа̄ваччакараманусса̄.

сура̄па̄намева̄ти маджджалаккхан̣аппатта̄йа сура̄йа па̄намева сура̄ггахан̣ена четтха мерайампи сан̇гахитам̣. ека̄га̄рамева ун̃чхатӣти ека̄га̄рико. ека̄лопенева ваттатӣти ека̄лопико. дӣйати ета̄йа̄ти датти, дваттиа̄лопаматтага̄хи кхуддакам̣ бхиккха̄да̄набха̄джанам̣, тена̄ха ‘‘кхуддакапа̄тӣ’’ти. абхун̃джанавасена еко ахо етасса аттхӣти ека̄хико, а̄ха̄ро. там̣ ека̄хикам̣, со пана аттхато екадивасалан̇гхакоти а̄ха ‘‘екадивасантарика’’нти. ‘‘двӣхика’’нтиа̄дӣсупи есева найо. ека̄хам̣ абхун̃джитва̄ ека̄хам̣ бхун̃джанам̣ ека̄хава̄ро, там̣ ека̄хикамева аттхато. двӣхам̣ абхун̃джитва̄ двӣхам̣ бхун̃джанам̣ двӣхава̄ро. сесадвайепи есева найо. уккат̣т̣хо пана парийа̄йабхаттабходжанико двӣхам̣ абхун̃джитва̄ ека̄хамева бхун̃джати. сесадвайепи есева найо.

395. кун̣д̣аканти танутарам̣ тан̣д̣уласакалам̣.

396. сан̣ехи сан̣ава̄кехи ниббаттаваттха̄ни са̄н̣а̄ни. миссаса̄н̣а̄ни маса̄н̣а̄ни, на бхан̇га̄ни. еракатин̣а̄дӣнӣти а̄ди-саддена аккамакачикадалӣва̄ка̄дӣнам̣ сан̇гахо. ерака̄дӣхи ката̄ни хи чхава̄ни ла̄мака̄ни дусса̄нӣти ваттаббатам̣ лабханти.

миччха̄ва̄йа̄мавасенева уккут̣икавата̄нуйоготи а̄ха ‘‘уккут̣икавӣрийам̣ ануйутто’’ти. тхан̣д̣иланти ва̄ сама̄ пакатибхӯми вуччати ‘‘паттхан̣д̣иле па̄турахосӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 4.10) вийа, тасма̄ тхан̣д̣иласеййанти анантарахита̄йа пакатибхӯмийам̣ сеййанти вуттам̣ хоти. ладдхам̣ а̄сананти нисӣдитум̣ йатха̄ладдхам̣ а̄санам̣. акопетва̄ти ан̃н̃аттха анупагантва̄, тена̄ха ‘‘таттхева нисӣданасӣло’’ти. со хи там̣ ачхад̣д̣енто апариччаджанто акопенто на̄ма хоти. викат̣анти гӯтхам̣ вуччати а̄сайавасена вирӯпам̣ джа̄танти катва̄.

еттха ча ‘‘ачелако хотӣ’’тиа̄дӣни ватапада̄ни йа̄ва ‘‘на тхусодакам̣ пиватӣ’’ти ета̄ни екава̄ра̄ни. ‘‘ека̄га̄рико ва̄’’тиа̄дӣни на̄на̄ва̄ра̄ни, на̄на̄ка̄лика̄ни ва̄. татха̄ ‘‘са̄кабхаккхо ва̄’’тиа̄дӣни, ‘‘са̄н̣а̄нипи дха̄ретӣ’’тиа̄дӣни ча. татха̄ хеттха ва̄-саддаггахан̣ам̣, пи-саддаггахан̣ан̃ча катам̣. пи-саддопи викаппаттхо ева дат̣т̣хаббо. пуримесу пана на катам̣. еван̃ча катва̄ ‘‘ачелако хотӣ’’ти ватва̄ ‘‘са̄н̣а̄нипи дха̄ретӣ’’тиа̄ди вачанасса, ‘‘раджоджалладхаро хотӣ’’ти ватва̄ ‘‘удакорохана̄нуйогам̣ ануйутто’’ти вачанасса ча авиродхо сиддхо хоти. атха ва̄ киметтха авиродхачинта̄йа. умматтакапаччхисадисо хи титтхийава̄до. атха ва̄ ‘‘ачелако хотӣ’’ти а̄рабхитва̄ таппасан̇гена саббампи аттакиламатха̄нуйогам̣ дассентена ‘‘са̄н̣а̄нипи дха̄ретӣ’’тиа̄ди вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

тапопаккаманираттхакатха̄ван̣н̣ана̄

397. сӣласампада̄дӣхи вина̄ти сӣласампада̄, сама̄дхисампада̄, пан̃н̃а̄сампада̄ти има̄хи локуттара̄хи сампада̄хи вина̄ на када̄чи са̄ман̃н̃ам̣ ва̄ брахман̃н̃ам̣ ва̄ самбхавати, йасма̄ ча тадевам̣, тасма̄ тесам̣ тапопаккама̄нам̣ нираттхакатам̣ дассентоти йоджана̄. ‘‘досаверавирахита’’нти идам̣ досасса метта̄йа уджупат̣ипаккхата̄йа вуттам̣. доса-ггахан̣ена ва̄ саббепи джха̄напат̣ипаккха̄ сам̣килесадхамма̄ гахита̄, вера-ггахан̣ена паччаттхикабхӯта̄ сатта̄. йадаггена хи досарахитам̣, тадаггена верарахитанти.

398. па̄кат̣абха̄вена ка̄йати гаметӣти пакати, локасиддхава̄до, тена̄ха ‘‘пакати кхо еса̄ти пакатикатха̄ еса̄’’ти. матта̄йа̄ти матта̄-саддо ‘‘матта̄ сукхапаричча̄га̄’’тиа̄дӣсу (дха. па. 290) вийа аппаттхам̣ антонӣтам̣ катва̄ пама̄н̣ава̄чакоти а̄ха ‘‘имина̄ пама̄н̣ена евам̣ париттакена̄’’ти. тена пана пама̄н̣ена паха̄таббо пакаран̣аппатто пат̣ипаттиккамоти а̄ха ‘‘пат̣ипаттиккамена̄’’ти. саббаттха̄ти саббава̄ресу.

399. ан̃н̃атха̄ вадатха̄ти йади ачелакабха̄ва̄дина̄ са̄ман̃н̃ам̣ ва̄ брахман̃н̃ам̣ ва̄ абхависса, сувиджа̄нова саман̣о сувиджа̄но бра̄хман̣о. йасма̄ пана тумхе ито ан̃н̃атха̄ва са̄ман̃н̃ам̣ брахман̃н̃ан̃ча вадатха, тасма̄ дуджджа̄нова саман̣о дуджджа̄но бра̄хман̣о, тена̄ха ‘‘идам̣ сандха̄йа̄ха̄’’ти. там̣ пакатива̄дам̣ пат̣иккхипитва̄ти пуббе йам̣ па̄катикам̣ са̄ман̃н̃ам̣ брахман̃н̃ан̃ча хадайе т̣хапетва̄ тена ‘‘дуккара’’нтиа̄ди вуттам̣, тамева сандха̄йа бхагавата̄пи ‘‘пакати кхо еса̄’’тиа̄ди вуттам̣. идха пана там̣ пакатива̄дам̣ па̄катикасаман̣абра̄хман̣ависайам̣ катхам̣ пат̣иккхипитва̄ пат̣исам̣харитва̄ сабха̄ватова параматтхатова саман̣асса бра̄хман̣асса ча дуджджа̄набха̄вам̣ а̄викаронто пака̄сенто. татра̄пӣти саман̣абра̄хман̣ава̄депи вуттанайенева.

сӣласама̄дхипан̃н̃а̄сампада̄ван̣н̣ана̄

400-1. пан̣д̣итоти хетусампаттисиддхена пан̣д̣иччена саманна̄гато, катхам̣ уггахеси парипаккан̃а̄н̣атта̄ гхат̣е падӣпена вийа аббхантаре самуджджалантена пан̃н̃а̄веййаттийена таттха таттха бхагавата̄ деситаматтхам̣ паригган̣ханто тампи десанам̣ упадха̄реси. тасса ча̄ти йо ачелако хоти йа̄ва удакорохана̄нуйогам̣ ануйутто вихарати, тасса ча. та̄ сампаттийо пуччха̄ми, йа̄хи саман̣о ча хотӣти адхиппа̄йо. сӣласампада̄йа̄ти ити-саддо а̄диаттхо, тена ‘‘читтасампада̄йа пан̃н̃а̄сампада̄йа̄’’ти пададвайам̣ сан̇ган̣ха̄ти асеккхасӣла̄дикхандхаттайасан̇гахитан̃хи арахаттам̣, тена̄ха ‘‘арахаттапхаламева сандха̄йа вутта’’нтиа̄ди. таттха иданти идам̣ вачанам̣.

сӣхана̄дакатха̄ван̣н̣ана̄

402. анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ата̄йа, анан̃н̃аса̄дха̄ран̣аттхависайата̄йа ча ануттарам̣ буддхасӣхана̄дам̣ наданто. ативийа аччантависуддхата̄йа парамависуддхам̣. параманти уккат̣т̣хам̣, тена̄ха ‘‘уттама’’нти. сӣламева локийасӣлатта̄. йатха̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ам̣ бхагавато локуттарасӣлам̣ сава̄санам̣ пат̣ипаккхавиддхам̣санато, евам̣ локийасӣлампи тасса ануччхавикабха̄вена самбхӯтатта̄, самена саманти самасаманти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘мама сӣласамена сӣлена майа̄ сама’’нти. ‘‘йадидам̣ адхисӣла’’нти локийам̣, локуттаран̃ча̄ти дувидхампи буддхасӣлам̣ екаджджхам̣ катва̄ вуттам̣. тена̄ха ‘‘сӣлепӣ’’ти. ити иманти евам̣ имам̣ сӣлависайам̣. пат̣хамам̣ паваттатта̄ пат̣хамам̣.

тапатӣти сантаппати, видхаматӣти аттхо. джигуччхатӣти хӣл̣ети ла̄макато т̣хапети. ниддосатта̄ арийа̄ а̄рака̄ килесехӣти. маггапхаласампайутта̄ вӣрийасан̇кха̄та̄ таподжигуччха̄ти а̄нетва̄ самбандхо. парама̄ на̄ма саббуккат̣т̣хабха̄вато. йатха̄ йувино бха̄во йоббанам̣, евам̣ джигуччхино бха̄во джегуччхам̣. килеса̄нам̣ самуччхинданапат̣иппассамбхана̄ни самуччхедапат̣ипассаддхивимуттийо. ниссаран̣авимутти нибба̄нам̣. атха ва̄ самма̄ва̄ча̄дӣнам̣ адхисӣлаггахан̣ена, самма̄ва̄йа̄масса адхиджегуччхаггахан̣ена, самма̄дит̣т̣хийа̄ адхипан̃н̃а̄ггахан̣ена гахитатта̄ аггахитаггахан̣ена самма̄сан̇каппасатисама̄дхайо маггапхалапарийа̄панна̄ самуччхедапат̣ипассаддхивимуттийо дат̣т̣хабба̄. ниссаран̣авимутти пана нибба̄намева.

403. йам̣ кин̃чи джанавивиттам̣ т̣ха̄нам̣ идха ‘‘сун̃н̃а̄га̄ра’’нти адхиппетам̣. таттха надантена вина̄ на̄до наттхӣти а̄ха ‘‘екатова нисӣдитва̄’’ти. ат̣т̣хасу париса̄сӯти кхаттийапариса̄, бра̄хман̣апариса̄, гахапатипариса̄, саман̣апариса̄, ча̄тумаха̄ра̄джикапариса̄, та̄ватим̣сапариса̄, ма̄рапариса̄, брахмапариса̄ти има̄су ат̣т̣хасу париса̄су.

веса̄раджджа̄нӣти виса̄радабха̄ва̄ н̃а̄н̣аппаха̄насампада̄нимиттам̣ куточи асантассанабха̄ва̄ ниббхайабха̄ва̄ти аттхо. а̄сабхам̣ т̣ха̄нанти сет̣т̣хам̣ т̣ха̄нам̣, уттамам̣ т̣ха̄нанти аттхо. а̄сабха̄ ва̄ пуббабуддха̄, тесам̣ т̣ха̄нанти аттхо.

апича усабхасса иданти а̄сабхам̣, а̄сабхам̣ вийа̄ти а̄сабхам̣. йатха̄ хи нисабхасан̇кха̄то усабхо аттано усабхабалена чатӯхи па̄дехи патхавим̣ уппӣл̣етва̄ ачалат̣т̣ха̄нена тит̣т̣хати, евам̣ татха̄гатопи дасахи татха̄гатабалехи саманна̄гато чатӯхи веса̄раджджапа̄дехи ат̣т̣хапариса̄патхавим̣ уппӣл̣етва̄ садеваке локе кеначи паччаттхикена акампийо ачалена т̣ха̄нена тит̣т̣хати. евам̣ тит̣т̣хама̄нова там̣ а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти упагаччхати на паччаккха̄ти аттани а̄ропети. тена вуттам̣ ‘‘а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄тӣ’’ти.

сӣхана̄дам̣ надатӣти йатха̄ мигара̄джа̄ париссайа̄нам̣ саханато, ванамахим̣саматтава̄ран̣а̄дӣнам̣ хананато ча ‘‘сӣхо’’ти вуччати, евам̣ татха̄гато локадхамма̄нам̣ саханато, параппава̄да̄нам̣ хананато ча ‘‘сӣхо’’ти вуччати. евам̣ вуттасса сӣхасса на̄дам̣ сӣхана̄дам̣. таттха йатха̄ сӣхо сӣхабалена саманна̄гато саббаттха виса̄радо вигаталомахам̣со сӣхана̄дам̣ надати, евам̣ татха̄гатасӣхопи дасахи татха̄гатабалехи саманна̄гато ат̣т̣хасу париса̄су виса̄радо вигаталомахам̣со ‘‘ити рӯпа’’нтиа̄дина̄ (сам̣. ни. 3.78; а. ни. 8.2) найена на̄на̄вила̄сасампаннам̣ сӣхана̄дам̣ надати.

пан̃хам̣ абхисан̇кхаритва̄ти н̃а̄тум̣ иччхитаматтхам̣ аттано н̃а̄н̣абала̄нурӯпам̣ абхирачитва̄ тан̇кхан̣ам̣йева̄ти пуччхитаккхан̣ейева т̣ха̄нуппаттикапат̣ибха̄нена виссаджджети. читтам̣ паритосетийева аджджха̄сайа̄нурӯпам̣ виссаджджанато. сотаббан̃часса ман̃н̃анти ат̣т̣хаккхан̣аваджджитена навамена кхан̣ена лаббхама̄натта̄. ‘‘йам̣ но саттха̄ бха̄сати, там̣ но сосса̄ма̄’’ти а̄дарага̄раваджа̄та̄ махантена усса̄хена сотаббам̣ сампат̣иччхитаббам̣ ман̃н̃анти. суппасанна̄ паса̄да̄бхибуддхийа̄ вигатупаккилесата̄йа каллачитта̄ мудучитта̄ хонти. пасаннака̄ранти пасаннехи ка̄таббасакка̄рам̣, дхамма̄мисапӯджанти аттхо. таттха а̄мисапӯджам̣ дассенто ‘‘пан̣ӣта̄нӣ’’тиа̄дима̄ха. дхаммапӯджа̄ пана ‘‘татхатта̄йа̄’’ти имина̄ дассита̄. татха̄бха̄ва̄йа̄ти йатхатта̄йа йасса ват̣т̣адуккханиссаран̣аттха̄йа дхаммо десито, татха̄бха̄ва̄йа, тена̄ха ‘‘дхамма̄нудхаммапат̣ипаттипӯран̣аттха̄йа̄’’ти. са̄ ча дхамма̄нудхаммапат̣ипатти йа̄йа анупуббийа̄ пат̣ипаджджитабба̄, пат̣ипаджджанта̄нан̃ча сати аджджхаттикан̇гасамава̄йе екам̣сика̄ тасса̄ па̄рипӯрӣти там̣ анупуббим̣ дассетум̣ ‘‘кечи саран̣есӯ’’тиа̄ди вуттам̣.

имасмим̣ панока̄се т̣хатва̄ти ‘‘пат̣ипанна̄ ча а̄ра̄дхентӣ’’ти етасмим̣ сӣхана̄дакиччапа̄рипӯридӣпане па̄л̣ипадесе т̣хатва̄. самодха̄нетабба̄ти сан̇калитабба̄. еко сӣхана̄до аса̄дха̄ран̣о ан̃н̃ехи аппат̣иваттийо сет̣т̣хана̄до абхӣтана̄доти катва̄. еса найо сесесупи. пурима̄нам̣ дасаннантиа̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ‘‘вимуттийа̄ майхам̣ садисо наттхӣ’’ти етесам̣ пурима̄нам̣ дасаннам̣ сӣхана̄да̄нам̣, ниддха̄ран̣е четтха са̄мивачанам̣, тена̄ха ‘‘екекасса̄’’ти. ‘‘париса̄су ча надатӣ’’ти а̄дайо парива̄ра̄ ‘‘екаччам̣ тапассим̣ нирайе ниббаттам̣ пасса̄мӣ’’ти сӣхана̄дам̣ наданто бхагава̄ париса̄йам̣ надати виса̄радо надати йа̄ва ‘‘пат̣ипанна̄ а̄ра̄дхентӣ’’ти аттхайоджана̄йа самбхавато. татха̄ сесесупи навасу.

‘‘ева’’нтиа̄ди йатха̄вутта̄нам̣ тесам̣ сан̇калетва̄ дассанам̣. те даса̄ти те ‘‘париса̄су ча надатӣ’’ти а̄дайо сӣхана̄да̄. пурима̄нам̣ дасаннанти йатха̄вутта̄нам̣ пурима̄нам̣ дасаннам̣. парива̄равасена̄ти паччекам̣ парива̄равасена йоджийама̄на̄ сатам̣ сӣхана̄да̄. пурима̄ ча даса̄ти татха̄ айоджийама̄на̄ пурима̄ ча даса̄ти евам̣ даса̄дхикам̣ сӣхана̄дасатам̣ хоти. евам̣ ва̄дӣнам̣ ва̄данти евам̣ паваттава̄да̄нам̣ титтхийа̄нам̣ ва̄дам̣. пат̣иседхетва̄ти татха̄бха̄ва̄бха̄вадассанена пат̣иккхипитва̄. йам̣ бхагава̄ удумбарикасутте ‘‘идха нигродха тапассӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.33) упаккилесавибха̄гам̣, па̄рисуддхивибха̄ган̃ча дассенто сапарисасса нигродхасса парибба̄джакасса пурато сӣхана̄дам̣ нади, там̣ дассетум̣ ‘‘ида̄ни парисати надитапуббам̣ сӣхана̄дам̣ дассенто’’тиа̄ди вуттам̣.

титтхийапарива̄сакатха̄ван̣н̣ана̄

404. иданти ‘‘ра̄джагахе гиджджхакӯт̣е паббате вихарантам̣ мам̣…пе… пан̃хам̣ пуччхӣ’’ти идам̣ вачанам̣. ка̄мам̣ йада̄ нигродхо пан̃хам̣ пуччхи, бхагава̄ часса виссаджджеси, на тада̄ гиджджхакӯт̣е паббате вихарати, ра̄джагахасамӣпе пана вихаратӣти катва̄ ‘‘ра̄джагахе гиджджхакӯт̣е паббате вихарантам̣ ма’’нти вуттам̣, гиджджхакӯт̣е вихаран̣ан̃часса тада̄ авиччхиннанти, тена̄ха ‘‘йам̣ там̣ бхагава̄’’тиа̄ди. йогети найе, дуккханиссаран̣ӯпа̄йети аттхо.

405. йам̣ парива̄сам̣ са̄ман̣ерабхӯмийам̣ т̣хито паривасатӣти йоджана̄. йасма̄ са̄ман̣ерабхӯмийам̣ т̣хитена париваситаббам̣, на гихибхӯтена, тасма̄ апариваситва̄йева паббаджджам̣ лабхати. а̄кан̇кхати паббаджджам̣, а̄кан̇кхати упасампаданти еттха пана паббаджджа̄-ггахан̣ам̣ вачанасилит̣т̣хата̄васенева ‘‘дираттатираттам̣ сахасеййа’’нти (па̄чи. 50) еттха дираттаггахан̣ам̣ вийа. га̄маппавесана̄дӣнӣти а̄ди-саддена весийа̄видхава̄тхуллакума̄рипан̣д̣акабхиккхунигочарата̄, сабрахмача̄рӣнам̣ учча̄вачесу ким̣каран̣ӣйесу даккха̄наласа̄дита̄, уддесапарипуччха̄дӣсу тиббачхандата̄, йасса титтха̄йатанато идха̄гато, тасса аван̣н̣е, ратанаттайасса ча ван̣н̣е анаттаманата̄, тадубхайам̣ йатха̄ккамам̣ ван̣н̣е ча аван̣н̣е ча аттаманата̄ти имесам̣ сан̇гахо ведитаббо, тена̄ха ‘‘ат̣т̣ха ватта̄ни пӯрентена̄’’ти. гхам̣ситва̄ кот̣т̣етва̄ти аджджха̄сайасса вӣмам̣санавасена суван̣н̣ам̣ вийа гхам̣ситва̄ кот̣т̣етва̄.

ган̣амаджджхе нисӣдитва̄ти упасампада̄каммасса ган̣аппахонака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ маджджхе сан̇гхаттхеро вийа тасса ануггахаттхам̣ нисӣдитва̄. вӯпакат̣т̣хоти вивитто. та̄дисасса сӣлависодхане аппама̄до авуттасиддхоти а̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄не сатим̣ авиджаханто’’ти. песитачиттоти нибба̄нам̣ пати песитачитто там̣нинно таппон̣о таппаббха̄ро. джа̄тикулапутта̄пи а̄ча̄расампанна̄ ева арахатта̄дхигама̄йа паббаджджа̄пеккха̄ хонтӣти тепи техи екасан̇гахе каронто а̄ха ‘‘кулапутта̄ти а̄ча̄ракулапутта̄’’ти, тена̄ха ‘‘саммадева̄ти хетуна̄ва ка̄ран̣енева̄’’ти. ‘‘отин̣н̣омхи джа̄тийа̄’’тиа̄дина̄ найена хи сам̣вегапуббикам̣ йатха̄нусит̣т̣хам̣ паббаджджам̣ сандха̄йа идха ‘‘саммадева̄’’ти вуттам̣. хетуна̄ти н̃а̄йена. па̄пун̣итва̄ти патва̄ адхигантва̄. сампа̄детва̄ти асеккха̄ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄ ниппха̄детва̄, парипӯретва̄ ва̄ти аттхо.

нит̣т̣ха̄петунти нигаманавасена парийоса̄петум̣. ‘‘брахмачарийапарийоса̄нам̣…пе… виха̄сӣ’’ти имина̄ ева хи арахаттаникӯт̣ена десана̄ парийоса̄пита̄. там̣ пана нигаменто ‘‘ан̃н̃атаро кхо пана̄…пе… ахосӣ’’ти вуттам̣ дхаммасан̇га̄хакехи. йам̣ панеттха аттхато на вибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.

маха̄сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.