2. са̄ман̃н̃апхаласуттаван̣н̣ана̄
ра̄джа̄маччакатха̄ван̣н̣ана̄
150. ра̄джагахети еттха дуггаджанападат̣т̣ха̄нависесасампада̄дийогато падха̄набха̄вена ра̄джӯхи гахитанти ра̄джагаханти а̄ха ‘‘мандха̄ту…пе… вуччатӣ’’ти. таттха маха̄говиндена маха̄саттена париггахитам̣ рен̣уа̄дӣхи ра̄джӯхи париггахитамева хотӣти маха̄говиндаггахан̣ам̣. маха̄говиндоти маха̄нубха̄во еко пура̄тано ра̄джа̄ти кечи. париггахитатта̄ти ра̄джадха̄нӣбха̄вена париггахитатта̄. пака̄рети нагарама̄панена ран̃н̃а̄ ка̄ритасаббагехатта̄ ра̄джагахам̣, гиджджхакӯт̣а̄дӣхи париккхиттатта̄ паббатара̄джехи париккхиттагехасадисантипи ра̄джагахам̣, сампаннабхаваната̄йа ра̄джама̄нам̣ геханти пи ра̄джагахам̣, сам̣вихита̄раккхата̄йа анаттха̄вахабха̄вена упагата̄нам̣ пат̣ира̄джӯнам̣ гахам̣ гехабхӯтантипи ра̄джагахам̣, ра̄джӯхи дисва̄ самма̄ патит̣т̣ха̄питатта̄ тесам̣ гахам̣ гехабхӯтантипи ра̄джагахам̣, а̄ра̄мара̄ман̣еййака̄дӣхи ра̄джате, нива̄сасукхата̄дина̄ саттехи маматтавасена гайхати, париггайхатӣти ва̄ ра̄джагаханти едисе пака̄ре со падесо т̣ха̄нависесабха̄вена ул̣а̄расаттапарибхоготи а̄ха ‘‘там̣ панета’’нтиа̄ди. тесанти йаккха̄нам̣. васанавананти а̄па̄набхӯмибхӯтам̣ упаванам̣.
ависесена̄ти ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати’’ (ма. ни. 1.69; 3.75; вибха. 508), ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, (дӣ. ни. 1.226; сам̣. ни. 2.152; а. ни. 4.123; па̄ра̄. 11) ‘‘метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати’’, (дӣ. ни. 1.556; 3.308; ма. ни. 1.77, 459, 509; 2.309, 315, 451, 471; 3.230; вибха. 642) ‘‘саббанимитта̄нам̣ аманасика̄ра̄ анимиттам̣ четосама̄дхим̣ сама̄паджджитва̄ вихаратӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.459) вийа саддантарасаннидха̄насиддхена висесапара̄масанена вина̄. ирийа̄йа ка̄йикакирийа̄йа паваттанӯпа̄йабха̄вато патхоти ирийа̄патхо. т̣ха̄на̄дӣнан̃хи гатиниватти а̄диаваттха̄хи вина̄ на кан̃чи ка̄йикакирийам̣ паваттетум̣ сакка̄. вихарати паваттати етена, вихаран̣ан̃ча̄ти виха̄ро, диббабха̄ва̄вахо виха̄ро диббавиха̄ро, махаггатаджджха̄на̄ни. неттийам̣ пана ‘‘чатассо а̄руппасама̄паттийо а̄нен̃джа̄ виха̄ра̄’’ти вуттам̣. там̣ та̄сам̣ метта̄джха̄на̄дӣнам̣ брахмавиха̄рата̄ вийа бха̄вана̄висесабха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄су пана диббабха̄ва̄вахаса̄ман̃н̃ато та̄пи ‘‘диббавиха̄ра̄’’ твева вутта̄. хитӯпасам̣ха̄ра̄дивасена паваттийа̄ брахмабхӯта̄ сет̣т̣хабхӯта̄ виха̄ра̄ти брахмавиха̄ра̄, метта̄джха̄на̄дика̄. анан̃н̃аса̄дха̄ран̣атта̄ арийа̄нам̣ виха̄ра̄ти арийавиха̄ра̄, чатассопи пхаласама̄паттийо. саман̇гӣпаридӣпананти саман̇гибха̄вапаридӣпанам̣. ирийа̄патхасама̄йогапаридӣпанам̣ итаравиха̄расама̄йогапаридӣпанасса висесавачанасса абха̄вато, ирийа̄патхасама̄йогапаридӣпанасса ча аттхасиддхатта̄. вихаратӣти еттха ви-саддо виччхедаттхаджотано, харатӣти нети, паваттетӣти аттхо. таттха касса кена виччхинданам̣, катхам̣ касса паваттананти антолӣнам̣ чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘со хӣ’’тиа̄ди.
гочарага̄мадассанаттхам̣ ‘‘ра̄джагахе’’ти ватва̄ буддха̄нам̣ анурӯпанива̄санат̣т̣ха̄надассанаттхам̣ ‘‘амбаване’’ти вуттанти а̄ха ‘‘идамасса̄’’тиа̄ди. етанти етам̣ ‘‘ра̄джагахе’’ти бхуммавачанам̣ самӣпаттхе ‘‘ган̇га̄йа га̄во чаранти, кӯпе гаггакула’’нти ча йатха̄. кума̄рена бхатоти кума̄рабхато, со ева кома̄рабхаччо йатха̄ бхисаггамева бхесаджджам̣. доса̄бхисаннанти ва̄тапитта̄дивасена уссаннадосам̣. виречетва̄ти досапакопато вивечетва̄.
ад̣д̣хател̣асахӣти ад̣д̣хена терасахи ад̣д̣хатерасахи бхиккхусатехи. та̄ни пана пан̃н̃а̄са̄йа ӯна̄ни терасабхиккхусата̄ни хонтӣти а̄ха ‘‘ад̣д̣хасатена̄’’тиа̄ди.
ра̄джатӣти диббати, собхатӣти аттхо. ран̃джетӣти рамети. ран̃н̃оти питу бимбиса̄раран̃н̃о. са̄санат̣т̣хена хим̣санат̣т̣хена сатту.
бха̄рийети гаруке ан̃н̃есам̣ асаккун̣еййе ва̄. суван̣н̣асаттхакена̄ти суван̣н̣амайена саттхакена. айомайан̃хи ран̃н̃о сарӣрам̣ упанетум̣ айуттанти вадати. суван̣н̣асаттхакена̄ти ва̄ суван̣н̣апариккхатена саттхакена ба̄хум̣ пха̄ла̄петва̄ти сира̄ведхавасена ба̄хум̣ пхала̄петва̄ удакена самбхиндитва̄ па̄йеси кеваласса лохитасса габбхиниттхийа̄ дуджджӣрабха̄вато. дхура̄ти дхурабхӯта̄, ган̣асса, дхорайха̄ти аттхо. дхурам̣ нӣхара̄мӣти ган̣адхурам̣ ган̣абандхийам̣ ниббаттеми. ‘‘пуббе кхо’’тиа̄ди кхандхакапа̄л̣и ева.
поттханийанти чхурикам̣, йам̣ ‘‘накхара’’нтипи [потханиканти чхурикам̣, йам̣ кхарантипи (са̄раттха. т̣ӣ. 3.339) потханиканти чхурикам̣, кхарантипи (ви. ви. т̣ӣ. 2.чӯл̣аваггаван̣н̣ана̄ 339)] вуччати. дива̄ дивасса̄ти дивассапи дива̄, маджджханхикавела̄йанти аттхо.
тасса̄ сарӣрам̣ лехитва̄ йа̄пети аттӯпаккамена маран̣ам̣ на йуттанти. на хи арийаса̄вака̄ атта̄нам̣ винипа̄тентӣти. маггапхаласукхена̄ти маггапхаласукха̄вахена сота̄паттимаггапхаласукхӯпасан̃хитена чан̇камена йа̄пети.четийан̇ган̣ети гандхапуппха̄дӣхи пӯджанат̣т̣ха̄набхӯте четийан̇ган̣е. нисаджджанаттха̄йа̄ти бхиккхусан̇гханисӣданаттха̄йа. ча̄тумаха̄ра̄джикадевалоке…пе… йаккхо хутва̄ ниббатти таттха бахулам̣ ниббаттапуббата̄йа чирапаричитаникантивасена.
кхобхетва̄ти путтасинехасса балавабха̄вато, сахаджа̄тапӣтивегасса ча савиппха̄рата̄йа там̣самут̣т̣ха̄нарӯпадхаммехи пхаран̣авасена сакаласарӣрам̣ а̄лол̣етва̄. тена̄ха ‘‘ат̣т̣химин̃джам̣ а̄хачча ат̣т̣ха̄сӣ’’ти. питугун̣анти питу аттани синехагун̣ам̣. мун̃ча̄петва̄ти еттха ити-саддо пака̄раттхо, тена ‘‘абхима̄ракапурисапесана̄диппака̄рена̄’’ти вутте ева пака̄ре пачча̄масати. виттха̄ракатха̄найоти аджа̄тасаттупаса̄дана̄дивасена виттха̄рато ваттабба̄йа катха̄йа найаматтам̣. касма̄ панеттха виттха̄ранайа̄ катха̄ на вутта̄ти а̄ха ‘‘а̄гататта̄ пана саббам̣ на вутта’’нти.
косаларан̃н̃оти маха̄косаларан̃н̃о. пан̣д̣ита̄дхивачананти пан̣д̣итавевачанам̣. видантӣти джа̄нанти. ведена н̃а̄н̣ена каран̣абхӯтена ӣхати паваттатӣти ведехи.
еттха̄ти етасмим̣ дивасе. анасанена ва̄ти ва̄-саддо анийаматтхо, тена екаччаманодуччаритадуссӣлйа̄дӣни сан̇ган̣ха̄ти. татха̄ хи гопа̄лакӯпосатхо абхиджджха̄сахагатачиттасса васена вутто, ниган̣т̣хупосатхо мосаваджджа̄дивасена. йатха̄ха ‘‘со тена абхиджджха̄сахагатена четаса̄ дивасам̣ атина̄метӣ’’ти (а. ни. 1.71), ‘‘ити йасмим̣ самайе сачче сама̄дапетабба̄, муса̄ва̄де тасмим̣ самайе сама̄дапентӣ’’ти (а. ни. 1.71) ча а̄ди. еттха̄ти упосатхасадде. аттхуддха̄роти ваттаббааттха̄нам̣ уддха̄ран̣ам̣.
нану ча аттхаматтам̣ пати садда̄ абхинивисантӣти на екена саддена анеке аттха̄ абхидхӣйантӣти? саччаметам̣ саддависесе апеккхите, тесам̣ пана аттха̄нам̣ упосатхасаддавачанӣйата̄ са̄ман̃н̃ам̣ упа̄да̄йа вуччама̄но айам̣ вича̄ро упосатхасаддасса аттхуддха̄роти вутто. хет̣т̣ха̄ ‘‘евам̣ ме сута’’нтиа̄дӣсу а̄гате аттхуддха̄репи есева найо. ка̄ман̃ча па̄тимоккхуддеса̄дивисайопи упосатхасаддо са̄ман̃н̃арӯпо ева висесасаддасса ава̄чакабха̄вато, та̄дисам̣ пана са̄ман̃н̃ам̣ ана̄дийитва̄ айаматтхо вуттоти ведитаббам̣. сӣласуддхивасена упетехи самаггехи васӣйати анут̣т̣хӣйатӣти упосатхо, па̄тимоккхуддесо. сама̄да̄навасена адхит̣т̣ха̄навасена ва̄ упечча арийава̄са̄диаттхам̣ васитаббато упосатхо, сӣлам̣. анасана̄дивасена упечча васитаббато ануваситаббато упосатхо. упава̄соти сама̄да̄нам̣. упосатхакулабхӯтата̄йа навамахаттхиника̄йапарийа̄панне хаттхина̄ге кин̃чи кирийам̣ анапеккхитва̄ рӯл̣хивасена саман̃н̃а̄маттам̣ упосатхоти а̄ха ‘‘упосатхо на̄гара̄джа̄тиа̄дӣсу пан̃н̃аттӣ’’ти. дивасе пана упосатхасаддаппаватти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄ ева. суддхасса ве сада̄ пхаггӯти еттха пана суддхасса̄ти саббасо килесамала̄бха̄вена суддхасса. вети нипа̄таматтам̣. вети ва̄ бйаттанти аттхо. сада̄ пхаггӯти ниччака̄лампи пхаггун̣анаккхаттамева. йасса хи пхаггун̣ама̄се уттарапхаггун̣адивасе титтханха̄нам̣ каронтасса сам̣ваччхарикапа̄папава̄ханам̣ хотӣти ладдхи, там̣ тато вивечетум̣ идам̣ бхагавата̄ вуттам̣. суддхассупосатхо сада̄ти йатха̄вуттасуддхийа̄ суддхасса упосатхан̇га̄ни ватасама̄да̄на̄ни ча асама̄дийатопи ниччам̣ упосатхо, упосатхава̄со ева̄ти аттхо. пан̃чадасаннам̣ титхӣнам̣ пӯран̣авасена паннарасо.
бахусо, атисайато ва̄ кумуда̄ни еттха сантӣти кумудаватӣ, тиссам̣ кумудаватийа̄. чатуннам̣ ма̄са̄нам̣ па̄рипӯрибхӯта̄ти ча̄тума̄сӣ. са̄ ева па̄л̣ийам̣ ча̄тума̄синӣти вутта̄ти а̄ха ‘‘идха пана ча̄тума̄синӣти вуччатӣ’’ти. тада̄ каттикама̄сасса пун̣н̣ата̄йа ма̄сапун̣н̣ата̄. васса̄насса утуно пун̣н̣ата̄йа утупун̣н̣ата̄. каттикама̄салаккхитасса сам̣ваччхарасса пун̣н̣ата̄йа сам̣ваччхарапун̣н̣ата̄. ‘‘ма̄’’ ити чандо вуччати тасса гатийа̄ дивасасса минитаббато. еттха пун̣н̣оти етисса̄ раттийа̄ саббакала̄па̄рипӯрийа̄ пун̣н̣о. тада̄ хи чандо саббасо парипун̣н̣о хутва̄ диссати. еттха ча ‘‘тадахупосатхе паннарасе’’ти пада̄ни дивасавасена вутта̄ни, ‘‘комудийа̄’’тиа̄дӣни раттивасена.
ра̄джа̄маччапаривутоти ра̄джакуласамуда̄гатехи амаччехи паривуто. атха ва̄ ануйуттакара̄джӯхи чева амаччехи ча паривуто. чатурупаккилеса̄ти аббха̄ махика̄ дхӯмараджо ра̄хӯти имехи чатӯхи упаккилесехи. саннит̣т̣ха̄нам̣ катам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣.
пӣтивачананти пӣтисамут̣т̣ха̄нам̣ вачанам̣. йан̃хи вачанам̣ пат̣игга̄хаканирапеккхам̣ кевалам̣ ул̣а̄ра̄йа пӣтийа̄ васена сарасато сахаса̄ва мукхато ниччхарати, там̣ идха ‘‘уда̄на’’нти адхиппетам̣. тена̄ха ‘‘йам̣ пӣтивачанам̣ хадайам̣ гахетум̣ на саккотӣ’’тиа̄ди.
досехи ита̄ гата̄ апагата̄ти досина̄ та-ка̄расса на-ка̄рам̣ катва̄ йатха̄ ‘‘килесе джито виджита̄вӣти джино’’ти. анӣйа-саддо каттуаттхе ведитабботи а̄ха ‘‘манам̣ рамайатӣ’’ти ‘‘раман̣ӣйа̄’’ти йатха̄ ‘‘ниййа̄ника̄ дхамма̄’’ти. джун̣хавасена раттийа̄ сурӯпата̄ти а̄ха ‘‘вуттадосавимутта̄йа̄’’тиа̄ди. таттха аббха̄дайо вуттадоса̄, таббигаменева часса̄ дассанӣйата̄, тена, утусампаттийа̄ ча па̄са̄диката̄ ведитабба̄. лаккхан̣ам̣ бхавитум̣ йутта̄ти етисса̄ раттийа̄ йутто дивасо ма̄со уту сам̣ваччхароти евам̣ дивасама̄саутусам̣ваччхара̄нам̣ саллаккхан̣ам̣ бхавитум̣ йутта̄ лаккхан̃н̃а̄, лаккхан̣ӣйа̄ти аттхо.
‘‘йам̣ но пайирупа̄сато читтам̣ пасӣдеййа̄’’ти вуттатта̄ ‘‘саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄’’ти еттха параматтхасаман̣о ча параматтхабра̄хман̣о ча адхиппето, на паббаджджа̄маттасаман̣о, на джа̄тиматтабра̄хман̣о ча̄ти а̄ха ‘‘самитапа̄пата̄йа саман̣ам̣. ба̄хитапа̄пата̄йа бра̄хман̣а’’нти. бахувачане ваттаббе екавачанам̣, екавачане ва̄ ваттаббе бахувачанам̣ вачанабйатайо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана екавачанавасенева бйатайо дассито. аттани, гарут̣т̣ха̄нийе ча екасмимпи бахувачанаппайого нирӯл̣хоти. саббенапӣти ‘‘раман̣ӣйа̄ вата̄’’тиа̄дина̄ саббена вачанена. обха̄санимиттакамманти обха̄сабхӯтанимиттакаммам̣ парибйаттам̣ нимиттакаран̣анти аттхо. девадатто ча̄ти. ча-саддо аттӯпанайане, тена йатха̄ ра̄джа̄ аджа̄тасатту аттано питу арийаса̄вакасса саттхуупат̣т̣ха̄касса гха̄танена маха̄пара̄дхо, евам̣ бхагавато маха̄анаттхакарасса девадаттасса авассайабха̄вена пӣти имаматтхам̣ упанети. тасса пит̣т̣хичха̄йа̄йа̄ти тасса джӣвакасса пит̣т̣хиапассайена, там̣ памукхам̣ катва̄ там̣ апасса̄йа̄ти аттхо. виккхепапаччхеданаттханти бха̄винийа̄ аттано катха̄йа уппаджджанакавиккхепанасса паччхинданаттхам̣, ануппаттиаттханти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘тассам̣ хӣ’’тиа̄ди.
151. ‘‘со кира̄’’тиа̄ди пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄йа а̄гатанайо. есева найо парато маккхалипаданиббачанепи. упасан̇камантӣти упагата̄. тадева паббаджджам̣ аггахесӣти тадева наггарӯпам̣ паббаджджам̣ катва̄ ган̣хи.
паббаджитасамӯхасан̇кха̄то сан̇гхоти паббаджитасамӯхата̄маттена сан̇гхо, на ниййа̄никадит̣т̣хисувисуддхасӣласа̄ман̃н̃авасена сам̣хататта̄ти адхиппа̄йо. асса аттхӣти асса саттхупат̣ин̃н̃асса парива̄рабхӯто аттхи. свева̄ти паббаджитасамӯхасан̇кха̄това. кечи пана ‘‘паббаджитасамӯхавасена сан̇гхӣ, гахат̣т̣хасамӯхавасена ган̣ӣ’’ти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣ ган̣е ева локе сан̇гха-саддасса нирӯл̣хатта̄. а̄ча̄расиккха̄панавасена̄ти ачелака ватачарийа̄диа̄ча̄расиккха̄панавасена. па̄кат̣оти сан̇гхӣа̄дибха̄вена пака̄сито. ‘‘аппиччхо’’ти ватва̄ таттха лаббхама̄нам̣ аппиччхаттам̣ дассетум̣ ‘‘аппиччхата̄йа ваттхампи на нива̄сетӣ’’ти вуттам̣. на хи тасмим̣ са̄санике вийа сантагун̣анигӯхан̣алаккхан̣а̄ аппиччхата̄ лаббхатӣти. йасоти киттисаддо. ‘‘таранти етена сам̣са̄рогха’’нти евам̣ саммататта̄ титтхам̣ вуччати ладдхӣти а̄ха ‘‘титтхакароти ладдхикаро’’ти. са̄дхусамматоти ‘‘са̄дхӯ’’ти саммато, на са̄дхӯхи самматоти а̄ха ‘‘айам̣ са̄дхӯ’’тиа̄ди. ‘‘има̄ни ме ватасама̄да̄на̄ни еттакам̣ ка̄лам̣ сучин̣а̄нӣ’’ти паббаджитато пат̣т̣ха̄йа атикканта̄ бахӯ раттийо джа̄на̄тӣти раттан̃н̃ӯ. та̄ панасса раттийо чирака̄лабхӯта̄ти катва̄ чирам̣ паббаджитасса асса̄ти чирапаббаджито. таттха чирапаббаджитата̄гахан̣ена буддхисӣлатам̣ дассети, раттан̃н̃ута̄гахан̣ена таттха сампаджа̄натам̣. аддха̄нанти дӣгхака̄лам̣. киттако пана соти а̄ха ‘‘две тайо ра̄джапариват̣т̣е’’ти, двиннам̣ тин̣н̣ам̣ ра̄джӯнам̣ раджджам̣ ануса̄санапат̣ипа̄т̣ийоти аттхо. ‘‘аддхагато’’ти ватва̄ катам̣ вайогахан̣ам̣ оса̄навайа̄пеккханти а̄ха ‘‘паччхимавайам̣ ануппатто’’ти. убхайанти ‘‘аддхагато, вайоануппатто’’ти пададвайам̣.
пуббе питара̄ саддхим̣ саттху сантикам̣ гантва̄ десана̄йа сутапуббатам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘джха̄на̄бхин̃н̃а̄ди…пе… сотука̄мо’’ти. дассанена̄ти на дассанаматтам̣, дисва̄ пана тена саддхим̣ а̄ла̄пасалла̄пам̣ катва̄ тато акирийава̄дам̣ сутва̄ тесам̣ анаттамано ахоси. гун̣акатха̄йа̄ти абхӯтагун̣акатха̄йа. тена̄ха ‘‘сут̣т̣хутарам̣ анаттамано хутва̄’’ти. йади анаттамано, касма̄ тун̣хӣ ахосӣти а̄ха ‘‘анаттамано сама̄нопӣ’’тиа̄ди.
152. госа̄ла̄йа̄ти евам̣ на̄маке га̄ме. васса̄нака̄ле гуннам̣ тит̣т̣ханаса̄ла̄ти еке.
153. пат̣икит̣т̣хатаранти нихӣнатарам̣. танта̄вута̄нӣти танте паса̄ретва̄ вӣта̄ни. ‘‘сӣте сӣто’’тиа̄дина̄ чхаха̄ка̄рехи тасса нихӣнасса нихӣнатаратам̣ дассети.
154. ваччам̣ катва̄пӣти пи-саддена бходжанам̣ бхун̃джитва̄пи кеначи асучина̄ маккхито пӣти имаматтхам̣ сампин̣д̣ети. ва̄ликатхӯпам̣ катва̄ти ваттавасена ва̄лика̄йа тхӯпам̣ катва̄.
156. палибуддханакилесоти сам̣са̄ре палибуддханакиччо ра̄га̄дикилесо кхеттаваттхупуттада̄ра̄дивисайо.
кома̄рабхаччаджӣвакакатха̄ван̣н̣ана̄
157. на йатха̄дхиппа̄йам̣ ваттатӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘анаттхо вата ме’’ти. джӣвакасса тун̣хӣбха̄во мама адхиппа̄йасса мадданасадисо, тасма̄ там̣ пуччхитва̄ катха̄панена мама адхиппа̄йо пӯретабботи айаметтха ран̃н̃о аджджха̄сайоти дассенто ‘‘хаттхимхи ну кхо пана̄’’тиа̄дима̄ха. ким̣ тун̣хӣти ким̣ ка̄ран̣а̄ тун̣хӣ, ким̣ там̣ ка̄ран̣ам̣, йена тувам̣ тун̣хӣти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘кена ка̄ран̣ена тун̣хӣ’’ти.
ка̄мам̣ сабба̄пи татха̄гатасса пат̣ипатти анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄ аччхарийааббхутарӯпа̄ ча, татха̄пи габбхокканти- абхиджа̄тиабхиниккхаманаабхисамбодхидхаммачаккаппаваттана- йамакапа̄т̣иха̄рийадеворохан̣а̄ни садеваке локе ативийа супа̄кат̣а̄ни, на сакка̄ кеначи пат̣иба̄хитунти та̄нийеветтха уддхат̣а̄ни. иттхамбхӯта̄кхйа̄наттхети иттхам̣ евам̣ пака̄ро бхӯто джа̄тоти евам̣ катханаттхе. упайогавачананти. ‘‘аббхуггато’’ти еттха абхӣти упасагго иттхамбхӯта̄кхйа̄наттхаджотако, тена йогато ‘‘там̣ кхо пана бхагаванта’’нти идам̣ са̄миаттхе упайогавачанам̣, тена̄ха ‘‘тасса кхо пана бхагаватоти аттхо’’ти. калйа̄н̣агун̣асаманна̄гатоти калйа̄н̣ехи гун̣ехи йутто, там̣ ниссито таббисайата̄йа̄ти адхиппа̄йо. сет̣т̣хоти еттха̄пи есева найо. киттетаббато китти, са̄ ева садданӣйато саддоти а̄ха ‘‘киттисаддоти киттийева̄’’ти. абхиттхаванавасена паватто саддо тхутигхосо. анан̃н̃аса̄дха̄ран̣агун̣е а̄раббха паваттатта̄ садевакам̣ локам̣ аджджхоттхаритва̄ абхибхавитва̄ уггато.
со бхагава̄ти йо со саматим̣ сапа̄рамийо пӯретва̄ саббакилесе бхан̃джитва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо дева̄нам̣ атидево сакка̄нам̣ атисакко брахма̄нам̣ атибрахма̄ локана̄тхо бха̄гйавантата̄дӣхи ка̄ран̣ехи садеваке локе ‘‘бхагава̄’’ти саббаттха паттхат̣акиттисаддо, со бхагава̄. ‘‘бхагава̄’’ти ча идам̣ саттху на̄макиттанам̣. тена̄ха а̄йасма̄ дхаммасена̄пати ‘‘бхагава̄ти нетам̣ на̄мам̣ ма̄тара̄ ката’’нтиа̄ди (маха̄ни. 84). парато пана бхагава̄ти гун̣акиттанам̣.
йатха̄ каммат̣т̣ха̄никена ‘‘араха’’нтиа̄дӣсу нават̣т̣ха̄несу паччекам̣ ити-саддам̣ йоджетва̄ буддхагун̣а̄ ануссарӣйанти, евам̣ буддхагун̣асан̇киттакена̄пӣти дассенто ‘‘итипи арахам̣, итипи самма̄самбуддхо…пе… итипи бхагава̄’’ти а̄ха. ‘‘итипетам̣ абхӯтам̣, итипетам̣ атаччха’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.5) вийа идха ити-саддо а̄саннапаччаккхакаран̣аттхо, пи-саддо сампин̣д̣анаттхо, тена ча тесам̣ гун̣а̄нам̣ бахубха̄во дӣпито. та̄ни ча сан̇киттентена вин̃н̃уна̄ читтасса саммукхӣбхӯта̄нева катва̄ сан̇киттетабба̄нӣти дассенто ‘‘имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена̄ти вуттам̣ хотӣ’’ти а̄ха. еван̃хи нирӯпетва̄ киттенте йасса сан̇киттети, тасса бхагавати ативийа абхиппаса̄до хоти. а̄ракатта̄ти сувидӯратта̄. арӣнанти килеса̄рӣнам̣. ара̄нанти сам̣са̄рачаккасса ара̄нам̣. хататта̄ти вихататта̄. паччайа̄дӣнанти чӣвара̄дипаччайа̄нан̃чева пӯджа̄висеса̄нан̃ча. татоти висуддхимаггато. йатха̄ ча висуддхимаггато, евам̣ там̣сам̣ван̣н̣анатопи несам̣ виттха̄ро гахетаббо.
йасма̄ джӣвако бахусо саттхусантике буддхагун̣е сутва̄ т̣хито, дит̣т̣хасаччата̄йа ча саттхуса̄сане вигатакатхам̣катхо веса̄раджджаппатто, тасма̄ а̄ха ‘‘джӣвако пана̄’’тиа̄ди. пан̃чаван̣н̣а̄йа̄ти кхуддика̄дивасена пан̃чаппака̄ра̄йа. нирантарам̣ пхут̣ам̣ ахоси ката̄дхика̄рабха̄вато. каммантара̄йавасена хисса ран̃н̃о гун̣асарӣрам̣ кхатупахатам̣ ахоси.
158. ‘‘уттама’’нти ватва̄ на кевалам̣ сет̣т̣хабха̄во еветтха ка̄ран̣ам̣, атха кхо аппасаддата̄пи ка̄ран̣анти дассетум̣ ‘‘ассайа̄наратхайа̄на̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. хаттхийа̄несу ниббисеванамева ган̣ханто хаттхинийова каппа̄песи. ран̃н̃о а̄сан̇ка̄ниваттанаттхам̣ а̄саннача̄рӣбха̄вена таттха иттхийова нисаджджа̄пита̄. ран̃н̃о паресам̣ дурупасан̇каманабха̄вадассанаттхам̣ та̄ пурисавесам̣ га̄ха̄петва̄ а̄вудхахаттха̄ ка̄рита̄. пат̣иведесӣти н̃а̄песи. тадева̄ти гаманам̣, агаманамева ва̄.
159. махан̃ча̄ти каран̣аттхе паччаттавачананти а̄ха ‘‘махата̄ча̄’’ти. махачча̄ти махатийа̄, лин̇гавипалла̄савасена вуттам̣, махантена̄ти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘ра̄джа̄нубха̄вена̄’’ти ‘‘двиннам̣ маха̄рат̣т̣ха̄нам̣ иссарийасирӣ’’ти ан̇гамагадхарат̣т̣ха̄нам̣ а̄дхипаччама̄ха. а̄саттакхагга̄нӣти ам̣се оламбанавасена саннаддхаасӣни. кулабхогаиссарийа̄дивасена махатӣ матта̄ етесанти маха̄матта̄, маха̄нубха̄ва̄ ра̄джапуриса̄. виджджа̄дхаратарун̣а̄ вийа̄ти виджджа̄дхаракума̄ра̄ вийа. рат̣т̣хийапутта̄ти бходжапутта̄. хаттхигхат̣а̄ти хаттхисамӯха̄. ан̃н̃аман̃н̃асан̇гхат̣т̣ана̄ти авиччхедавасена гаманена ан̃н̃аман̃н̃асамбандха̄.
читтутра̄со сайам̣ бха̄йанат̣т̣хена бхайам̣ йатха̄ татха̄ бха̄йатӣти катва̄. н̃а̄н̣ам̣ бха̄йитаббе ева ваттхусмим̣ бхайато упат̣т̣хите ‘‘бха̄йитаббамида’’нти бхайато тӣран̣ато бхайам̣. тенева̄ха ‘‘бхайатупат̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ам̣ пана бха̄йати набха̄йатӣти? на бха̄йати. тан̃хи атӣта̄ сан̇кха̄ра̄ нируддха̄, паччуппанна̄ нируджджханти, ана̄гата̄ нируджджхиссантӣти тӣран̣аматтамева хотӣ’’ти (висуддхи. 2.751). а̄рамман̣ам̣ бха̄йати етасма̄ти бхайам̣. отаппам̣ па̄пато бха̄йати етена̄ти бхайам̣. бхайа̄наканти бха̄йана̄ка̄ро. бхайанти н̃а̄н̣абхайам̣. сам̣веганти сахоттаппан̃а̄н̣ам̣ санта̄санти саббасо уббиджджанам̣. бха̄йитаббат̣т̣хена бхайам̣ бхӣмабха̄вена бхераванти бхайабхеравам̣, бхӣтаббаваттху. тена̄ха ‘‘а̄гаччхатӣ’’ти.
бхӣрум̣ пасам̣сантӣти па̄пато бха̄йанато уттасанато бхӣрум̣ пасам̣санти пан̣д̣ита̄. на хи таттха сӯранти тасмим̣ па̄пакаран̣е сӯрам̣ пагаббхадхам̣синам̣ на хи пасам̣санти. тена̄ха ‘‘бхайа̄ хи санто на каронти па̄па’’нти. таттха бхайа̄ти па̄путра̄сато, оттаппахетӯти аттхо. сарӣрачалананти бхайавасенасарӣрасам̣кампо. екети уттаравиха̄рава̄сино. ‘‘ра̄джагахе’’тиа̄ди тесам̣ адхиппа̄йавиваран̣ам̣. ка̄мам̣ вайатулйо ‘‘вайассо’’ти вуччати, рӯл̣хиресо, йо кочи пана саха̄йо вайассо, тасма̄ вайасса̄бхила̄поти саха̄йа̄бхила̄по. на виппаламбхесӣти на висам̣ва̄деси. винассеййа̄ти читтавигха̄тена вихан̃н̃еййа.
са̄ман̃н̃апхалапуччха̄ван̣н̣ана̄
160. бхагавато теджоти буддха̄нубха̄во. ран̃н̃о сарӣрам̣ пхари йатха̄ там̣ сон̣адан̣д̣асса бра̄хман̣асса бхагавато сантикам̣ гаччхантасса антованасан̣д̣агатасса. екети уттаравиха̄рава̄сино.
161. йена, тена̄ти ча бхумматтхе каран̣авачананти а̄ха ‘‘йаттха бхагава̄, таттха гато’’ти. тада̄ тасмим̣ бхиккхусан̇гхе тун̣хӣбха̄васса анавасесато бйа̄пибха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘тун̣хӣбхӯтам̣ тун̣хӣбхӯта’’нти вуттанти а̄ха ‘‘йато йато…пе… мева̄ти аттхо’’ти. хаттхасса кукататта̄ асам̣йамо асампаджан̃н̃акирийа̄ хаттхакуккуччанти ведитаббо. ва̄-саддо авуттавикаппаттхо, тена тадан̃н̃о асам̣йамабха̄во вибха̄витоти дат̣т̣хаббам̣. таттха пана чаккхуасам̣йамо саббапат̣хамо, дуннива̄ро ча̄ти тадабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ита’’нтиа̄ди вуттам̣. ка̄йикава̄часикена упасамена ладдхена итаропи анума̄нато ладдхо ева хотӣти а̄ха ‘‘ма̄насикена ча̄’’ти. упасаманти сам̣йамам̣, а̄ча̄расампаттинти аттхо. пан̃чапариват̣т̣ети пан̃чапурисапариват̣т̣е. пан̃чаха̄ка̄рехӣти ‘‘ит̣т̣ха̄нит̣т̣хе та̄дӣ’’ти (маха̄ни. 38, 192) евам̣ а̄дина̄ а̄гатехи, пан̃чавидхаарийиддхисиддхехи ча пан̃чахи пака̄рехи. та̄дилаккхан̣ети та̄дибха̄ве.
162. на ме пан̃хависсаджджане бха̄ро аттхӣти саттху саббаттха аппат̣ихатан̃а̄н̣ача̄рата̄дассанам̣. йада̄кан̇кхасӣти на ваданти, катхам̣ пана вадантӣти а̄ха ‘‘сутва̄ ведисса̄ма̄’’ти падесан̃а̄н̣е т̣хитатта̄. буддха̄ пана саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄рентӣти самбандхо. ‘‘йаккханариндадевасаман̣абра̄хман̣апарибба̄джака̄на’’нти идам̣ ‘‘пуччха̄вусо йада̄кан̇кхасӣ’’тиа̄дӣни (сам̣. ни. 1.237, 246; су. ни. а̄л̣авакасутте) суттапада̄ни пуччханта̄нам̣ йесам̣ пуггала̄нам̣ васена а̄гата̄ни, там̣ дассанаттхам̣. ‘‘пуччха̄вусо йада̄кан̇кхасӣ’’ти идам̣ а̄л̣авакасса йаккхасса ока̄сакаран̣ам̣, сеса̄ни наринда̄дӣнам̣. манасиччхасӣти манаса̄ иччхаси. пуччхавхо, йам̣ кин̃чи манасиччхатха̄ти ба̄варисса сам̣сайам̣ манаса̄ пуччхавхо. тумха̄кам̣ пана саббесам̣ йам̣ кин̃чи саббасам̣сайам̣ манаса̄, ан̃н̃атха̄ ча, йатха̄ иччхатха, татха̄ пуччхавхоти адхиппа̄йо.
са̄дхурӯпа̄ти са̄дхусабха̄ва̄. дхаммоти павен̣ӣдхаммо. вуддханти сӣла̄дӣхи буддхиппаттам̣, гарунти аттхо. еса бха̄роти еса сам̣сайӯпаччхеданасан̇кха̄то бха̄ро, а̄гато бха̄ро авассам̣ а̄вахитабботи адхиппа̄йо. н̃атва̄ сайанти парӯпадесена вина̄ сайамева н̃атва̄.
сучиратена̄ти евам̣ на̄макена бра̄хман̣ена. таггха̄ти екам̣сена. йатха̄пи кусало татха̄ти йатха̄ саббадхаммакусало саббавидӯ джа̄на̄ти катхети, татха̄ ахамаккхиссам̣. ра̄джа̄ ча кхо там̣ йади ка̄хати ва̄ на ва̄ти йо там̣ идха пуччхитум̣ песеси, со ра̄джа̄нам̣ тайа̄ пуччхитам̣ кароту ва̄ ма̄ ва̄, ахам̣ пана те аккхиссам̣ аккхисса̄ми, а̄чиккхисса̄мӣти аттхо.
163. сиппанат̣т̣хена сиккхитаббата̄йа ча сиппамева сиппа̄йатанам̣ джӣвика̄йа ка̄ран̣абха̄вато. сеййатхиданти нипа̄то, тасса те катамети аттхо. путху сиппа̄йатана̄нӣти хи са̄дха̄ран̣ато сиппа̄ни уддиситва̄ упари там̣там̣сиппӯпаджӣвино ниддит̣т̣ха̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄накатха̄йа папан̃чам̣ парихаритум̣. ан̃н̃атха̄ йатха̄дхиппета̄ни та̄ва сиппа̄йатана̄ни дассетва̄ пуна там̣там̣сиппӯпаджӣвӣсу дассийама̄несу папан̃чо сийа̄ти. тена̄ха ‘‘хаттха̄роха̄’’тиа̄ди.
хаттхим̣ а̄роханти, а̄роха̄пайанти ча̄ти хаттха̄роха̄. йехи пайогехи пурисо хаттхино а̄роханайогго хоти, хаттхисса там̣ пайогам̣ видха̄йатам̣ саббесам̣ петесам̣ гахан̣ам̣. тена̄ха ‘‘саббепӣ’’тиа̄ди. таттха хаттха̄чарийа̄ на̄ма йе хаттхино хаттха̄рохака̄нан̃ча сиккхапака̄. хаттхиведжджа̄ на̄ма хаттхибхисакка̄. хаттхимен̣д̣а̄ на̄ма хаттхӣнам̣ па̄дараккхака̄. а̄ди-саддена хаттхӣнам̣ йавасада̄йака̄дике сан̇ган̣ха̄ти. асса̄роха̄ ратхика̄ти еттха̄пи есева найо. ратхе нийутта̄ ратхика̄. ратхараккха̄ на̄ма ратхасса а̄н̣ираккхака̄. дханум̣ ган̣ханти, ган̣ха̄пенти ча̄ти дхануггаха̄, исса̄са̄ дханусиппасса сиккха̄пака̄ ча. тена̄ха ‘‘дхануа̄чарийа̄ исса̄са̄’’ти. челена челапат̣а̄ка̄йа йуддхе аканти гаччхантӣти челака̄ти а̄ха ‘‘йе йуддхе джайадхаджам̣ гахетва̄ пурато гаччхантӣ’’ти. йатха̄ татха̄ т̣хите сенике бйӯхакаран̣авасена тато чалайанти учча̄лентӣти чалака̄. сакун̣аггхиа̄дайо вийа мам̣сапин̣д̣ам̣ парасена̄самӯхам̣ са̄хасикамаха̄йодхата̄йа чхетва̄ чхетва̄ дайанти уппатитва̄ уппатитва̄ гаччхантӣти пин̣д̣ада̄йака̄. дутийавикаппе пин̣д̣е дайанти джанасаммадде уппатанта̄ вийа гаччхантӣти пин̣д̣ада̄йака̄ти аттхо ведитаббо. уггатуггата̄ти тха̄маджавапараккама̄дивасена ативийа уггата̄ угга̄ти аттхо. паккхандантӣти аттано вӣрасӯрабха̄вена асаджджама̄на̄ парасенам̣ анупависантӣти аттхо. тха̄маджавабалапараккама̄дисампаттийа̄ маха̄на̄га̄ вийа маха̄на̄га̄. екантасӯра̄ти ека̄кисӯра̄ аттано сӯрабха̄венева ека̄кино хутва̄ йуджджханака̄. саджа̄лика̄ти саваммика̄. сарапаритта̄н̣ачамманти чаммапарисиббитам̣ кхет̣акам̣, чаммамайам̣ ва̄ пхалакам̣. гхарада̄сайодха̄ти антоджа̄тайодха̄.
а̄л̣а̄рам̣ вуччати маха̄насам̣, таттха нийутта̄ти а̄л̣а̄рика̄, бхаттака̄ра̄. пӯвика̄ти пӯвасампа̄дака̄, йе пӯвамева на̄наппака̄рато сампа̄детва̄ виккин̣анта̄ джӣванти. кесанакхаликхана̄дивасена манусса̄нам̣ алан̇ка̄равидхим̣ каппенти сам̣видахантӣти каппака̄. нха̄пака̄ти чун̣н̣авилепана̄дӣхи малахаран̣аван̣н̣асампа̄данавидхина̄ нха̄пентӣти нха̄пака̄. наванта̄дивидхина̄ паватто ган̣анагантхо антара̄ чхидда̄бха̄вена аччхиддакоти вуччати, там̣ ган̣анам̣ упанисса̄йа джӣванта̄ аччхиддакапа̄т̣хака̄. хаттхена адхиппа̄йавин̃н̃а̄панам̣ хаттхамудда̄ хаттха-саддо четтха тадекадесесу ан̇гулӣсу дат̣т̣хаббо. ‘‘на бхун̃джама̄но саббам̣ хаттхам̣ мукхе паккхиписса̄мӣ’’тиа̄дӣсу вийа, тасма̄ ан̇гулисан̇кочана̄дина̄ ган̣ана̄ хаттхамудда̄йа ган̣ана̄. читтака̄ра̄дӣнӣти. а̄ди-саддена бхамака̄ракот̣т̣акалекхака вилӣвака̄ра̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣йева аттабха̄ве. сандит̣т̣хикамева̄ти асампара̄йиката̄йа са̄мам̣ дат̣т̣хаббам̣, сайам̣ анубхавитаббам̣ аттапаччаккхам̣ дит̣т̣хадхаммиканти аттхо. сукхитанти сукхаппаттам̣. упарӣти девалоке. со хи мануссалокато упаримо. каммасса кататта̄ ниббаттанато тасса пхалам̣ тасса аггисикха̄ вийа хоти, тан̃ча уддхам̣ девалокети а̄ха ‘‘уддхам̣ аггам̣ асса̄ аттхӣти уддхаггика̄’’ти. саггам̣ арахатӣти аттано пхалабхӯтам̣ саггам̣ арахати, таттха са̄ ниббаттана̄рахоти аттхо. сукхавипа̄ка̄ти ит̣т̣хавипа̄кавипаччанӣка̄. сут̣т̣ху аггети ативийа уттаме ул̣а̄ре. даккханти вад̣д̣ханти ета̄йа̄ти даккхин̣а̄, паричча̄гамайам̣ пун̃н̃анти а̄ха ‘‘даккхин̣ам̣ да̄на’’нти.
магго са̄ман̃н̃ам̣ самитапа̄пасаман̣абха̄воти катва̄. йасма̄ айам̣ ра̄джа̄ паббаджита̄нам̣ да̄сакассака̄дӣнам̣ локато абхива̄дана̄дила̄бхо сандит̣т̣хикам̣ са̄ман̃н̃апхаланти чинтетва̄ ‘‘аттхи ну кхо кочи саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ ӣдисаматтхам̣ джа̄нанто’’ти вӣмам̣санто пӯран̣а̄дике пуччхитва̄ тесам̣ катха̄йа ана̄ра̄дхитачитто бхагавантампи таматтхам̣ пуччхи, тасма̄ вуттам̣ ‘‘упари а̄гатам̣ пана да̄сакассакопамам̣ сандха̄йа пуччхатӣ’’ти.
кан̣хапаккханти йатха̄пуччхите аттхе лаббхама̄нам̣ дит̣т̣хигатӯпасан̃хитам̣ сам̣килесапаккхам̣. суккапаккханти таббидхурам̣ упарисутта̄гатам̣ вода̄напаккхам̣. саман̣акола̄халанти саман̣акотӯхалам̣ там̣там̣саман̣ава̄да̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃авиродхам̣. саман̣абхан̣д̣ананти тенева виродхена ‘‘евам̣ва̄дӣнам̣ тесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ айам̣ досо, евам̣ва̄дӣнам̣ айам̣ досо’’ти евам̣ там̣там̣ва̄дасса парибха̄санам̣. ран̃н̃о бха̄рам̣ каронто аттано десана̄косаллена̄ти адхиппа̄йо.
164. пан̣д̣итапатирӯпака̄нанти а̄мам̣ вийа пакка̄нам̣ пан̣д̣ита̄бха̄са̄нам̣.
пӯран̣акассапава̄даван̣н̣ана̄
165. екам̣ ида̄ханти ека̄хам̣. идха-саддо четтха нипа̄таматтам̣, ека̄хам̣ самайам̣ тиччева аттхо. саритаббайуттанти ануссаран̣а̄нуччхавикам̣.
166. сахаттха̄ каронтасса̄ти сахаттхенева каронтасса. ниссаггийатха̄вара̄дайопи идха сахаттхакаран̣енева сан̇гахита̄. хаттха̄дӣнӣти хаттхапа̄дакан̣н̣ана̄са̄дӣни. пачанам̣ даханам̣ виба̄дхананти а̄ха ‘‘дан̣д̣ена уппӣл̣ентасса̄’’ти. папан̃часӯданийам̣ ‘‘таджджентасса ва̄’’ти аттхо вутто, идха пана таджджанам̣ парибха̄санам̣ дан̣д̣енева сан̇гахетва̄ ‘‘дан̣д̣ена уппӣл̣ентасса’’ иччева вуттам̣. сокам̣ сайам̣ каронтасса̄ти парасса сокака̄ран̣ам̣ сайам̣ каронтасса, сокам̣ ва̄ уппа̄дентасса. парехӣти аттано вачанакарехи. сайампи пхандатоти парасса виба̄дханапайогена сайампи пхандато. ‘‘атипа̄та̄пайато’’ти падам̣ суддхакаттуаттхе хетукаттуаттхе ча ваттатӣти а̄ха ‘‘ханантасса̄пи хана̄пентасса̄пӣ’’ти. ка̄ран̣авасена̄ти ка̄ра̄панавасена.
гхарасса бхитти анто бахи ча сандхита̄ хутва̄ т̣хита̄ гхарасандхи. кин̃чипи асесетва̄ ниравасесо лопо ниллопо. ека̄га̄ре нийутто вилопо ека̄га̄рико. парито саббасо пантхе хананам̣ парипантхо. па̄пам̣ на карӣйати пуббе асан̃н̃ато уппа̄детум̣ асаккун̣еййатта̄, тасма̄ наттхи па̄пам̣. йади евам̣ катхам̣ сатта̄ па̄пе пат̣ипаджджантӣти а̄ха ‘‘сатта̄ пана па̄пам̣ карома̄ти евам̣ сан̃н̃ино хонтӣ’’ти. евам̣ кирасса хоти – имесан̃хи сатта̄нам̣ хим̣са̄дикирийа̄ на атта̄нам̣ пхусати тасса ниччата̄йа ниббика̄ратта̄ сарӣрам̣ пана ачетанам̣ кат̣т̣хакалин̇гарӯпамам̣, тасмим̣ викопитепи на кин̃чи па̄панти. кхуранемина̄ти ниситакхурамайанемина̄.
ган̇га̄йа даккхин̣а̄ диса̄ аппатирӯпадесо, уттара̄ диса̄ патирӯпадесоти адхиппа̄йена‘‘даккхин̣ан̃ча’’тиа̄ди вуттанти а̄ха ‘‘даккхин̣атӣре манусса̄ каккхал̣а̄’’тиа̄ди. маха̄йа̄ганти маха̄виджитайан̃н̃асадисам̣ маха̄йа̄гам̣. упосатхакаммена ва̄ти упосатхакаммена ча. дама-саддо хи индрийасам̣варасса упосатхасӣласса ча ва̄чако идха̄дхиппето. кечи пана ‘‘упосатхакаммена̄ти идам̣ индрийадаманасса висесанам̣, тасма̄ ‘упосатхакаммабхӯтена индрийадаманена̄’’ти аттхам̣ ваданти. сӣласам̣йамена̄ти ка̄йикава̄часикасам̣варена. саччаваджджена̄ти саччава̄ча̄йа, тасса̄ висум̣ вачанам̣ локе гарутарапун̃н̃асамматабха̄вато. йатха̄ хи па̄падхаммесу муса̄ва̄до гару, евам̣ пун̃н̃адхаммесу саччава̄ча̄. тена̄ха бхагава̄ ‘‘екам̣ дхаммам̣ атӣтасса̄’’тиа̄ди. паваттӣти йо ‘‘каротӣ’’ти вуччати, тасса санта̄не пхалуппаттипаччайабха̄вена уппатти. саббатха̄ти ‘‘карото’’тиа̄дина̄ вуттена саббаппака̄рена. кирийамева пат̣иккхипати, на ран̃н̃а̄ пут̣т̣хам̣ сандит̣т̣хикам̣ са̄ман̃н̃апхалам̣ бйа̄каротӣти адхиппа̄йо. идам̣ авадха̄ран̣ам̣ випа̄капат̣иккхепаниваттанаттхам̣. йо хи каммам̣ пат̣иккхипати, тена аттхато випа̄копи пат̣иккхитто ева на̄ма хоти. татха̄ хи ваккхати ‘‘каммам̣ пат̣иба̄хантена̄пӣ’’тиа̄ди (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.170-172).
пат̣ира̄джӯхи анабхибхаванӣйабха̄вена висесато джитанти виджитам̣, а̄н̣а̄паваттидесо. ‘‘ма̄ майхам̣ виджите васатха̄’’ти апаса̄дана̄ паббаджитасса вихет̣хана̄ пабба̄джана̄ти катва̄ вуттам̣ ‘‘апаса̄детаббанти вихет̣хетабба’’нти. угган̣ханам̣ тена вуттасса аттхасса ‘‘евамета’’нти упадха̄ран̣ам̣ саллаккхан̣ам̣, никуджджанам̣ тасса аддханийабха̄ва̄па̄данавасена читтена сандха̄ран̣ам̣. тадубхайам̣ пат̣иккхипанто а̄ха ‘‘анугган̣ханто аникуджджанто’’ти. тена̄ха ‘‘са̄равасена агган̣ханто’’тиа̄ди.
маккхалигоса̄лава̄даван̣н̣ана̄
168. убхайена̄ти хетупаччайапат̣иседханавачанена. сам̣килесапаччайанти сам̣килиссанасса малӣнабха̄васса ка̄ран̣ам̣. висуддхипаччайанти сан̇кикилесато висуддхийа̄ вода̄насса ка̄ран̣ам̣. аттака̄роти тена тена саттена аттана̄ ка̄таббакаммам̣ аттана̄ ниппха̄детаббапайого. парака̄ранти парасса ва̄хаса̄ иджджханакапайоджанам̣. тена̄ха ‘‘йена̄’’тиа̄ди. маха̄саттанти антимабхавикам̣ маха̄бодхисаттам̣, паччекабодхисаттассапи еттхева сан̇гахо ведитаббо. мануссасобхагйатанти мануссесу субхагабха̄вам̣. еванти вуттаппака̄рена. каммава̄дасса кирийава̄дасса пат̣иккхипанена ‘‘аттхи бхиккхаве каммам̣ кан̣хам̣ кан̣хавипа̄ка’’нтиа̄ди (а. ни. 4.232) найаппаватте джиначакке паха̄рам̣ дети на̄ма. наттхи пурисака̄рети йатха̄вуттааттака̄рапарака̄ра̄бха̄вато ева сатта̄нам̣ паччаттапурисака̄ро на̄ма кочи наттхӣти аттхо. тена̄ха ‘‘йена̄’’тиа̄ди. наттхи баланти сатта̄нам̣ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йиканибба̄насампаттиа̄вахам̣ балам̣ на̄ма кин̃чи наттхи. тена̄ха ‘‘йамхӣ’’тиа̄ди. нидассанаматтан̃четам̣, сам̣килесикампи ча̄йам̣ балам̣ пат̣иккхипатева. йади вӣрийа̄дӣни пурисака̄равевачана̄ни, касма̄ висум̣ гахан̣анти а̄ха ‘‘идам̣ но вӣрийена̄’’тиа̄ди. саддаттхато пана тасса̄ тасса̄ кирийа̄йа уссаннат̣т̣хена балам̣. сӯравӣрабха̄ва̄вахат̣т̣хена вӣрийам̣. тадева дал̣хабха̄вато, порисадхурам̣ вахантена паваттетаббато ча пурисатха̄мо. парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманаппаваттийа̄ пурисапараккамоти вуттоти ведитаббам̣.
саттайогато рӯпа̄дӣсу саттависаттата̄йа сатта̄. па̄н̣анато ассасанапассасанавасена паваттийа̄ па̄н̣а̄. те пана со екиндрийа̄дивасена вибхаджитва̄ вадатӣти а̄ха ‘‘екиндрийо’’тиа̄ди. ан̣д̣акоса̄дӣсу бхаванато ‘‘бхӯта̄’’ти вуччантӣти а̄ха ‘‘ан̣д̣акоса…пе… вадатӣ’’ти. джӣванато па̄н̣ам̣ дха̄рента̄ вийа вад̣д̣ханато джӣва̄. тена̄ха ‘‘са̄лийава̄’’тиа̄ди. наттхи етесам̣ сам̣килесависуддхӣсу васоти аваса̄. наттхи несам̣ балам̣ вӣрийам̣ ча̄ти абала̄ авӣрийа̄. нийата̄ти аччхеджджасутта̄вута̄бхеджджаман̣ино вийа нийатаппаваттита̄йа гатиджа̄тибандха̄паваггавасена нийа̄мо. таттха таттха гамананти чханнам̣ абхиджа̄тӣнам̣ та̄су та̄су гатӣсу упагаманам̣ самава̄йена сама̄гамо. сабха̄войева̄ти йатха̄ кан̣т̣акасса тикхин̣ата̄, капиттхапхала̄нам̣ париман̣д̣алата̄, мигапаккхӣнам̣ вичитта̄ка̄рата̄, евам̣ саббасса̄пи локасса хетупаччайена вина̄ татха̄ татха̄ парин̣а̄мо айам̣ сабха̄во ева акиттимойева. тена̄ха ‘‘йена хӣ’’тиа̄ди. чхал̣а̄бхиджа̄тийо парато виттха̄рӣйанти. ‘‘сукхан̃ча дуккхан̃ча пат̣исам̣ведентӣ’’ти ваданто адуккхамасукхабхӯмим̣ саббена саббам̣ на джа̄на̄тӣти уллин̇ганто ‘‘ан̃н̃а̄ адуккхамасукхабхӯми наттхӣти дассетӣ’’ти а̄ха.
памукхайонӣнанти мануссатираччха̄на̄дӣсу кхаттийабра̄хман̣а̄дисӣхабйаггха̄дивасена падха̄найонӣнам̣. сат̣т̣хисата̄нӣти чхасахасса̄ни. ‘‘пан̃ча ча каммуно сата̄нӣ’’ти падасса аттхадассанам̣ ‘‘пан̃чакаммасата̄ни ча̄’’ти. ‘‘есева найо’’ти имина̄ ‘‘кевалам̣ таккаматтакена нираттхакам̣ дит̣т̣хим̣ дӣпетӣ’’ти имамеваттхам̣ атидисати. еттха ча ‘‘таккаматтакена̄’’ти имина̄ йасма̄ таккика̄ ниран̇кусата̄йа парикаппанасса йам̣ кин̃чи аттано парикаппитам̣ са̄рато ман̃н̃ама̄на̄ татхева абхинивисса таккадит̣т̣хига̄хам̣ ган̣ханти, тасма̄ на тесам̣ дит̣т̣хиваттхусмим̣ вин̃н̃ӯхи вича̄ран̣а̄ ка̄табба̄ти дассети. кечӣти уттаравиха̄рава̄сино. те хи ‘‘пан̃ча камма̄нӣти чаккхусотагха̄надживха̄ка̄йа̄ има̄ни пан̃чиндрийа̄ни ‘пан̃ча камма̄нӣ’ти пан̃н̃а̄пентӣ’’ти ваданти. камманти ладдхӣти ол̣а̄рикабха̄вато парипун̣н̣акамманти ладдхи. манокаммам̣ анол̣а̄рикатта̄ упад̣д̣хакамманти ладдхӣти йоджана̄. дват̣т̣хипат̣ипада̄ти ‘‘два̄сат̣т̣хи пат̣ипада̄’’ти ваттаббе сабха̄ванируттим̣ аджа̄нанто ‘‘дват̣т̣хипат̣ипада̄’’ти вадати. екасмим̣ каппети екасмим̣ маха̄каппе, таттха̄пи ча виват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣсан̃н̃ите екасмим̣ асан̇кхйеййекаппе.
ураббхе ханантӣти ораббхика̄. евам̣ сӯкарика̄дайо ведитабба̄. лудда̄ти ан̃н̃епи йе кечи ма̄гавиканеса̄да̄. те па̄пакаммапасутата̄йа ‘‘кан̣ха̄бхиджа̄тӣти вадати. бхиккхӯ’’ти буддхаса̄сане бхиккхӯ. те кира ‘‘сачхандара̄га̄ парибхун̃джантӣ’’ти адхиппа̄йена ‘‘чатӯсу паччайесу кан̣т̣аке паккхипитва̄ кха̄дантӣ’’ти вадати. касма̄ти че? йасма̄ ‘‘те пан̣ӣтапан̣ӣте паччайе пат̣исевантӣ’’ти тасса миччха̄га̄хо, тасма̄ н̃а̄йаладдхепи паччайе бхун̃джама̄на̄ а̄джӣвакасамайасса виломага̄хита̄йа паччайесу кан̣т̣аке паккхипитва̄ кха̄данти на̄ма̄ти вадатӣти апаре. еке паббаджита̄, йе сависесам̣ аттакиламатха̄нуйогам̣ ануйутта̄. татха̄ хи те кан̣т̣аке ваттанта̄ вийа хонтӣти ‘‘кан̣т̣акавуттика̄’’ти вутта̄. т̣хатва̄ бхун̃джананаха̄напат̣иккхепа̄диватасама̄йогена пан̣д̣аратара̄. ‘‘ачелакаса̄вака̄’’ти а̄джӣвакаса̄ваке вадати. те кира а̄джӣвакаладдхийа̄ висуддхачиттата̄йа ниган̣т̣хехипи пан̣д̣аратара̄. нанда̄дайо хи татха̄рӯпам̣ а̄джӣвакапат̣ипаттим̣ уккам̣сам̣ па̄петва̄ т̣хита̄. тасма̄ ниган̣т̣хехи а̄джӣвакаса̄вакехи ча пан̣д̣аратара̄ парамасукка̄бхиджа̄тӣти айам̣ тасса ладдхи.
пурисабхӯмийоти падха̄напуггалена ниддесо. иттхӣнампи та̄ бхӯмийо иччхантева. ‘‘бхиккху ча паннако’’тиа̄ди тесам̣ па̄л̣ийева. таттха паннакоти бхиккха̄йа вичаран̣ако, тесам̣ ва̄ пат̣ипаттийа̄ пат̣ипаннако. джиноти джин̣н̣о джара̄васена хӣнадха̄туко, аттано ва̄ пат̣ипаттийа̄ пат̣ипаккхам̣ джинитва̄ т̣хито. со кира татха̄бхӯто дхаммампи кассачи на катхеси. тена̄ха ‘‘на кин̃чи а̄ха̄’’ти. от̣т̣хавадана̄дивиппака̄ре катепи кхаманавасена на кин̃чи вадатӣтипи ваданти. ала̄бхинти ‘‘со на кумбхимукха̄ пат̣игган̣ха̄тӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.394) найена вуттаала̄бхахетусама̄йогена ала̄бхим̣, татойева джигхаччха̄дуббалапаретата̄йа сайанапара̄йанам̣ ‘‘саман̣ам̣ паннабхӯмӣ’’ти вадати.
а̄джӣвавуттисата̄нӣти сатта̄нам̣ а̄джӣвабхӯта̄ни джӣвика̄вуттисата̄ни. пасуггахан̣ена ел̣акаджа̄ти гахита̄, мигаггахан̣ена руругавайа̄дисаббамигаджа̄ти. бахӯ дева̄ти ча̄тумаха̄ра̄джика̄дибрахмака̄йика̄дивасена, тесам̣ антарабхедавасена бахӯ дева̄. таттха ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ екаччабхедо маха̄самайасуттавасена (дӣ. ни. 2.331) дӣпетаббо. манусса̄пи ананта̄ти дӣпадесакулавам̣са̄джӣва̄дивибха̄гавасена манусса̄пи анантабхеда̄. писа̄ча̄ ева песа̄ча̄. те апарапета̄дайо махантамаханта̄. чхаддантадахаманда̄кинийо кува̄л̣ийамучалиндана̄мена вадати.
павут̣а̄ти паббаган̣т̣хика̄. пан̣д̣итопи …пе… уддхам̣ на гаччхати, касма̄? сатта̄нам̣ сам̣саран̣ака̄ласса нийатабха̄вато. апарипаккам̣ сам̣саран̣анимиттам̣ сӣла̄дина̄ парипа̄чети на̄ма сӣгхам̣йева висуддхиппаттийа̄. парипаккам̣ каммам̣ пхусса пхусса патва̄ патва̄ ка̄лена парипаккабха̄ва̄на̄па̄данена бйантим̣ кароти на̄ма.
суттагул̣ети суттават̣т̣ийам̣. ‘‘ниббет̣хийама̄намева палетӣ’’ти упама̄йа сатта̄нам̣ сам̣са̄ро ануккамена кхӣйатева, на тасса вад̣д̣хатӣти дассети париччхиннарӯпатта̄.
аджитакесакамбалава̄даван̣н̣ана̄
171. диннанти деййадхаммасӣсена да̄нам̣ вуттанти а̄ха ‘‘диннасса пхала̄бха̄вам̣ вадатӣ’’ти, диннам̣ пана анна̄диваттхум̣ катхам̣ пат̣иккхипати. есева найо йит̣т̣хам̣ хутанти еттха̄пи. маха̄йа̄готи саббаса̄дха̄ран̣ам̣ маха̄да̄нам̣. па̄хунакасакка̄роти па̄хунабха̄вена ка̄таббасакка̄ро. пхаланти а̄нисам̣сапхалам̣, ниссандапхалан̃ча. випа̄коти садисапхалам̣. паралоке т̣хитасса айам̣ локо наттхӣти паралоке т̣хитасса каммуна̄ ладдхаббо айам̣ локо на хоти. идхалоке т̣хитасса̄пи паралоко наттхӣти идхалоке т̣хитасса каммуна̄ ладдхаббо паралоко на хоти. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘саббе таттха таттхева уччхиджджантӣ’’ти. име сатта̄ йаттха йаттха бхаве, йониа̄дӣсу ча т̣хита̄ таттха таттхева уччхиджджанти нирудайавина̄савасена винассанти. пхала̄бха̄вавасена̄ти ма̄та̄питӯсу самма̄пат̣ипаттимиччха̄пат̣ипаттӣнам̣ пхаласса абха̄вавасена ‘‘наттхи ма̄та̄, наттхи пита̄’’ти вадати, на ма̄та̄питӯнам̣, на̄пи тесу ида̄ни кайирама̄насакка̄ра̄сакка̄ра̄нам̣ абха̄вавасена тесам̣ локапаччаккхатта̄. пуббул̣акасса вийа имесам̣ сатта̄нам̣ уппа̄до на̄ма кевало, на чавитва̄ а̄гаманапуббакоти дассанаттхам̣ ‘‘наттхи сатта̄ опапа̄тика̄’’ти вуттанти а̄ха ‘‘чавитва̄ упападжджанакасатта̄ на̄ма наттхӣти вадатӣ’’ти. саман̣ена на̄ма йа̄тха̄вато джа̄нантена кассачи кин̃чи акатхетва̄ сан̃н̃атена бхавитаббам̣, ан̃н̃атха̄ а̄хопурисика̄ на̄ма сийа̄. кин̃хи паро парасса кариссати? татха̄ ча аттано сампа̄данасса кассачи авассайо ева на сийа̄ таттха таттхева уччхиджджанатоти а̄ха ‘‘йе иман̃ча…пе… паведентӣ’’ти.
чатӯсу маха̄бхӯтесу нийуттоти ча̄тумаха̄бхӯтико. йатха̄ пана маттика̄йа ниббаттам̣ бха̄джанам̣ маттика̄майам̣, евам̣ айам̣ чатӯхи маха̄бхӯтехи ниббаттоти а̄ха ‘‘чатумаха̄бхӯтамайо’’ти. аджджхаттикапатхавӣдха̄тӯти саттасанта̄нагата̄ патхавӣдха̄ту. ба̄хирапатхавӣдха̄тунти бахиддха̄ маха̄патхавим̣. упагаччхатӣти ба̄хирапатхавика̄йато тадекадесабхӯта̄ патхавӣ а̄гантва̄ аджджхаттикабха̄ваппаттийа̄ саттабха̄вена сан̣т̣хита̄ ида̄ни гхат̣а̄дигатапатхавӣ вийа тамева ба̄хирапатхавика̄йам̣ упети упагаччхати саббасо тена ниббисесатам̣ екӣбха̄вамева гаччхати. а̄па̄дӣсупи есева найоти еттха паджджуннена маха̄самуддато гахитаа̄по вийа вассодакабха̄вена пунапи маха̄самуддамева, сӯрийарасмито гахитам̣ индаггисан̇кха̄татеджо вийа пуна сӯрийарасмим̣, маха̄ва̄йукхандхато ниггатамаха̄ва̄то вийа тамева ва̄йукхандхам̣ упети упагаччхатӣти дит̣т̣хигатикасса адхиппа̄йо. маначчхат̣т̣ха̄ни индрийа̄ни а̄ка̄сам̣ паккханданти тесам̣ висайа̄бха̄ва̄ти ваданти. висайигахан̣ена хи висайа̄пи гахита̄ ева хонтӣти. гун̣а̄гун̣апада̄нӣти гун̣адосакот̣т̣ха̄са̄. сарӣрамева пада̄нӣти адхиппетам̣ сарӣрена там̣там̣кирийа̄йа паджджитаббато. даббанти муйхантӣти даттӯ, мӯл̣хапуггала̄. техи даттӯхи ба̄ламануссехи. ‘‘паралоко аттхӣ’’ти мати йесам̣, те аттхика̄, тесам̣ ва̄доти аттхикава̄до, там̣ аттхикава̄дам̣.
каммам̣ пат̣иба̄хати акирийава̄дибха̄вато. випа̄кам̣ пат̣иба̄хати саббена саббам̣ а̄йатим̣ упапаттийа̄ пат̣иккхипанато. убхайам̣ пат̣иба̄хати саббасо хетупат̣иба̄ханенева пхалассапи пат̣иккхиттатта̄. убхайанти хи каммам̣ випа̄кан̃ча̄ти убхайам̣. со хи ‘‘ахетӯ аппаччайа̄ сатта̄ сам̣килиссанти, висуджджханти ча̄’’ти (дӣ. ни. 1.168; ма. ни. 2.100, 227; сам̣. ни. 3.212) ваданто каммасса вийа випа̄касса̄пи сам̣килесависуддхӣнам̣ паччайатта̄бха̄вавачанато тадубхайам̣ пат̣иба̄хати на̄ма. випа̄ко пат̣иба̄хито хоти асати камме випа̄ка̄бха̄вато. каммам̣ пат̣иба̄хитам̣ хоти асати випа̄ке каммасса нираттхакабха̄ва̄паттито. аттхатоти сарӯпена. убхайаппат̣иба̄хака̄ти висум̣ висум̣ там̣там̣дит̣т̣хидӣпакабха̄вена па̄л̣ийам̣ а̄гата̄пи паччекам̣ тивидхадит̣т̣хика̄ ева убхайапат̣иба̄хакатта̄. убхайаппат̣иба̄хака̄ти хи хетувачанам̣. ‘‘ахетукава̄да̄ чева̄’’тиа̄ди пат̣ин̃н̃а̄вачанам̣. йо хи випа̄капат̣иба̄ханена наттхикадит̣т̣хико уччхедава̄дӣ, со аттхато каммапат̣иба̄ханена акирийадит̣т̣хико, убхайапат̣иба̄ханена ахетукадит̣т̣хико ча хоти. сесадвайепи есева найо.
саджджха̄йантӣти там̣ дит̣т̣хидӣпакам̣ гантхам̣ уггахетва̄ пат̣ханти. вӣмам̣сантӣти тасса аттхам̣ вича̄ренти. ‘‘теса’’нтиа̄ди вӣмам̣сана̄ка̄радассанам̣. тасмим̣ а̄рамман̣ети йатха̄парикаппитакаммапхала̄бха̄ва̄дике ‘‘карото на карӣйати па̄па’’нти а̄динайаппаватта̄йа ладдхийа̄ а̄рамман̣е. миччха̄сати сантит̣т̣хатӣти ‘‘карото на карӣйати па̄па’’нтиа̄дивасена ануссавӯпаладдхе аттхе тада̄ка̄рапаривитакканехи савиггахе вийа сарӯпато читтасса паччупат̣т̣хите чирака̄лапаричайена еваметанти ниджджха̄наккхамабха̄вӯпагаманена ниджджха̄наккхантийа̄ татха̄гахите пунаппунам̣ татхева а̄севантасса бахулӣкаронтасса миччха̄витаккена сама̄дийама̄на̄ миччха̄ва̄йа̄мӯпаттхамбхита̄ атам̣сабха̄вам̣ ‘‘там̣сабха̄ва’’нти ган̣хантӣ миччха̄сатӣти ладдхана̄ма̄ там̣ладдхисахагата̄ тан̣ха̄ сантит̣т̣хати. читтам̣ екаггам̣ хотӣти йатха̄сакам̣ витакка̄дипаччайала̄бхена тасмим̣ а̄рамман̣е ават̣т̣хитата̄йа анекаггатам̣ паха̄йа екаггам̣ аппитам̣ вийа хоти. читтасӣсена миччха̄сама̄дхи ева вутто. сопи хи паччайависесехи ладдхабха̄вана̄бало ӣдисе т̣ха̄не сама̄дха̄напатирӯпакиччакаройева, ва̄л̣авиджджхана̄дӣсу вийа̄ти дат̣т̣хаббам̣. джавана̄ни джавантӣти анекаккхаттум̣ тена̄ка̄рена пуббабха̄гийесу джаванава̄ресу паваттесу саббапаччхиме джаванава̄ре сатта джавана̄ни джаванти. пат̣хаме джаване сатекиччха̄ хонти. татха̄ дутийа̄дӣсӯти дхаммасабха̄вадассанаматтаметам̣, на пана тасмим̣ кхан̣е тесам̣ тикиччха̄ кеначи сакка̄ ка̄тум̣.
таттха̄ти тесу тӣсу миччха̄дассанесу. кочи екам̣ дассанам̣ оккаматӣти йасса екасмим̣йева абхинивесо а̄севана̄ ча паватта̄, со екамева дассанам̣ оккамати. йасса пана двӣсу тӣсупи ва̄ абхинивесо а̄севана̄ ча паватта̄, со две тӣн̣ипи оккамати, етена йа̄ пуббе убхайапат̣иба̄хаката̄мукхена дӣпита̄ аттхасиддха̄ саббадит̣т̣хиката̄, са̄ пуббабха̄гийа̄. йа̄ пана миччхаттанийа̄моккантибхӯта̄, са̄ йатха̄сакам̣ паччайасамуда̄гамасиддхито бхинна̄рамман̣а̄нам̣ вийа висеса̄дхигама̄нам̣ екаджджхам̣ ануппаттийа̄ асан̇кин̣н̣а̄ ева̄ти дассети. ‘‘екасмим̣ оккантепӣ’’тиа̄дина̄ тиссаннампи дит̣т̣хӣнам̣ сама̄набалатам̣ сама̄напхалатан̃ча дассети. тасма̄ тиссопи чета̄ екасса уппанна̄ аббокин̣н̣а̄ ева, ека̄йа випа̄ке динне итара̄ анубалаппада̄йика̄йо хонти. ‘‘ват̣т̣акха̄н̣у на̄меса̄’’ти идам̣ вачанам̣ неййаттхам̣, на нӣтаттхам̣. татха̄ хи папан̃часӯданийам̣ ‘‘ким̣ панеса екасмим̣йева аттабха̄ве нийато хоти, уда̄ху ан̃н̃асмим̣ пӣти? екасмим̣йева нийато, а̄севанавасена пана бхавантарепи там̣ там̣ дит̣т̣хим̣ рочети йева̄’’ти (ма. ни. ат̣т̣ха. 3.129) вуттам̣. акусалан̃хи на̄метам̣ абалам̣ дуббалам̣, на кусалам̣ вийа сабалам̣ маха̄балам̣. тасма̄ ‘‘екасмим̣йева аттабха̄ве нийато’’ти вуттам̣. ан̃н̃атха̄ самматтанийа̄мо вийа миччхаттанийа̄мопи аччантико сийа̄, на ча аччантико. йади евам̣ ват̣т̣акха̄н̣уджотана̄ катханти а̄ха ‘‘а̄севанавасена пана̄’’тиа̄ди. тасма̄ йатха̄ ‘‘саким̣ нимуггопи нимугго ева ба̄ло’’ти вуттам̣, евам̣ ват̣т̣акха̄н̣уджотана̄. йа̄дисе хи паччайе пат̣ичча айам̣ там̣ там̣ дассанам̣ окканто пуна када̄чи таппат̣ипаккхе паччайе пат̣ичча тато сӣсуккхипанамасса на хотӣти на ваттаббам̣, тасма̄ ‘‘йебхуййена хи еварӯпасса бхавато вут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхӣ’’ти вуттам̣.
тасма̄ти йасма̄ евам̣ сам̣са̄ракха̄н̣убха̄вассапи паччайо апан̣н̣акаджа̄то, тасма̄. бхӯтика̄моти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтха̄нам̣ васена аттано гун̣ехи вад̣д̣хика̄мо.
пакудхакачча̄йанава̄даван̣н̣ана̄
174. аката̄ти самена висамена ва̄ кеначи хетуна̄ на ката̄ на вихита̄. катавидхо каран̣авидхи наттхи етесанти акатавидха̄на̄. пададвайена̄пи локе кеначи хетупаччайена несам̣ аниббаттанабха̄вам̣ дассети. иддхийа̄пи на ниммита̄ти кассачи иддхимато четовасиппаттасса девасса, иссара̄дино ва̄ иддхийа̄пи на ниммита̄. анимма̄пита̄ кассачи анимма̄пита̄. вуттаттхамева̄ти брахмаджа̄лаван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.30) вуттаттхамева. ван̃джха̄ти ван̃джхапасуван̃джхата̄ла̄дайо вийа апхала̄, кассачи аджанака̄ти аттхо, етена патхавика̄йа̄дӣнам̣ рӯпа̄диджанакабха̄вам̣ пат̣иккхипати. рӯпасадда̄дайо хи патхавика̄йа̄дӣхи аппат̣ибаддхавуттика̄ти тасса ладдхи. паббатакӯт̣ам̣ вийа т̣хита̄ти кӯт̣ат̣т̣ха̄, йатха̄ паббатакӯт̣ам̣ кеначи аниббаттитам̣, кассачи ча аниббаттакам̣, евамете пӣти адхиппа̄йо. йамидам̣ ‘‘бӣджато ан̇кура̄ди джа̄йатӣ’’ти вуччати, там̣ виджджама̄намева тато никкхамати, на авиджджама̄нам̣, ан̃н̃атха̄ ан̃н̃атопи ан̃н̃асса упаладдхи сийа̄ти адхиппа̄йо. т̣хитатта̄ти ниббика̄ра̄бха̄вена т̣хитатта̄. на чалантӣти вика̄рам̣ на̄паджджанти. вика̄ра̄бха̄вато хи тесам̣ саттаннам̣ ка̄йа̄нам̣ есикат̣т̣ха̄йит̣т̣хитата̄. анин̃джанан̃ча аттано пакатийа̄ ават̣т̣ха̄намева. тена̄ха ‘‘на випарин̣амантӣ’’ти. авипарин̣а̄мадхамматта̄ ева хи те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на бйа̄ба̄дхенти. сати хи вика̄рам̣ а̄па̄детаббата̄йа бйа̄ба̄дхаката̄пи сийа̄, татха̄ ануггахетаббата̄йа анугга̄хаката̄ти тадабха̄вам̣ дассетум̣ па̄л̣ийам̣ на̄лантиа̄ди вуттам̣. патхавӣ ева ка̄йекадесатта̄ патхавика̄йо. джӣвасаттама̄нам̣ ка̄йа̄нам̣ ниччата̄йа ниббика̄рабха̄вато на хантаббата̄, на гха̄тетаббата̄ ча̄ти нева кочи ханта̄ ва̄ гха̄тета̄ ва̄, тенева̄ха ‘‘саттаннам̣ твева ка̄йа̄на’’нтиа̄ди. йади кочи ханта̄ наттхи, катхам̣ саттхаппаха̄роти а̄ха ‘‘йатха̄ муггара̄си а̄дӣсӯ’’тиа̄ди. кевалам̣ сан̃н̃а̄маттамева хоти. хананагха̄тана̄ди пана параматтхато наттхева ка̄йа̄нам̣ авикопанӣйабха̄ватоти адхиппа̄йо.
ниган̣т̣хана̄т̣апуттава̄даван̣н̣ана̄
177. чатта̄ро йа̄ма̄ бха̄га̄ чатуйа̄ма̄, чатуйа̄ма̄ ева ча̄туйа̄ма̄, бха̄гаттхо хи идха йа̄ма-саддо йатха̄ ‘‘раттийа̄ пат̣хамо йа̄мо’’ти. со панеттха бха̄го сам̣варалаккхан̣оти а̄ха ‘‘ча̄туйа̄масам̣вутоти чатукот̣т̣ха̄сена сам̣варена сам̣вуто’’ти. пат̣иккхиттасаббасӣтодакоти пат̣иккхиттасаббасӣтодакапарибхого. саббена па̄пава̄ран̣ена йуттоти саббаппака̄рена сам̣варалаккхан̣ена саманна̄гато. дхутапа̄поти саббена ниджджаралаккхан̣ена па̄пава̄ран̣ена видхутапа̄по. пхут̣т̣хоти ат̣т̣ханнампи камма̄нам̣ кхепанена моккхаппаттийа̄ каммаккхайалаккхан̣ена саббена па̄пава̄ран̣ена пхут̣т̣хо там̣ патва̄ т̣хито. кот̣иппаттачиттоти моккха̄дхигаменева уттамамарийа̄даппаттачитто. йататтоти ка̄йа̄дӣсу индрийесу сам̣йаметаббасса абха̄вато сам̣йатачитто. суппатит̣т̣хитачиттоти ниссесато сут̣т̣ху патит̣т̣хитачитто. са̄сана̄нуломам̣ на̄ма па̄пава̄ран̣ена йуттата̄. тена̄ха ‘‘дхутапа̄по’’тиа̄ди. асуддхаладдхита̄йа̄ти ‘‘аттхи джӣво, со ча сийа̄ ниччо, сийа̄ аниччо’’ти евама̄диасуддхаладдхита̄йа. сабба̄ти каммапакативибха̄га̄дивисайа̄ сабба̄ ниджджха̄наккхантийо. дит̣т̣хийе ва̄ти миччха̄дит̣т̣хийо ева джа̄та̄.
сан̃чайабелат̣т̣хапуттава̄даван̣н̣ана̄
179-181. амара̄виккхепе вуттанайо ева̄ти брахмаджа̄ле амара̄виккхепава̄дасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.61-63) вуттанайо ева виккхепабйа̄каран̣абха̄вато, татхева четтха виккхепава̄дасса а̄гататта̄.
пат̣хамасандит̣т̣хикаса̄ман̃н̃апхалаван̣н̣ана̄
183. йатха̄ те руччеййа̄ти ида̄ни майа̄ пуччхийама̄но аттхо йатха̄ тава читте рочеййа. гхарада̄сийа̄ куччхисмим̣ джа̄то антоджа̄то. дханена кӣто дханаккӣто. бандхагга̄хагахито карамара̄нӣто. са̄манти сайамева. да̄сабйанти да̄сабха̄вам̣. кочи да̄сопи сама̄но аласо каммам̣ акаронто ‘‘каммака̄ро’’ти на вуччатӣти а̄ха ‘‘аналасо каммакаран̣асӣлойева̄’’ти. пат̣хамамева̄ти а̄саннатарат̣т̣ха̄нӯпасан̇каманато пагева пуретарамева. паччха̄ти са̄микасса нипаджджа̄йа паччха̄. сайанато авут̣т̣хитети раттийа̄ вибха̄йанавела̄йа сеййато авут̣т̣хите. паччӯсака̄лато пат̣т̣ха̄йа̄ти атӣта̄йа раттийа̄ паччӯсака̄лато пат̣т̣ха̄йа. йа̄ва са̄мино раттим̣ ниддоккамананти апара̄йа падосавела̄йам̣ йа̄ва ниддоккаманам̣. ким̣ ка̄ранти ким̣ каран̣ӣйам̣, ким̣ка̄рабха̄вато пуччхитва̄ ка̄таббавеййа̄ваччанти аттхо.
дево вийа̄ти а̄дхипаччапарива̄ра̄дисампаттисаманна̄гато падха̄надево вийа. со ватасса̄ханти со вата ассам̣ ахам̣. со ра̄джа̄ вийа ахампи бхавеййам̣, катхам̣ пун̃н̃а̄ни кареййам̣, йади пун̃н̃а̄ни ул̣а̄ра̄ни кареййанти йоджана̄. ‘‘со ватасса’сса’’нти па̄т̣хе со ра̄джа̄ асса ахам̣ ассам̣ вата, йади пун̃н̃а̄ни кареййанти йоджана̄. тена̄ха ‘‘айамеваттхо’’ти. ассанти уттамапурисаппайоге ахам̣-саддо аппайуттопи пайутто ева хоти. йа̄ваджӣвам̣ на саккхисса̄ми да̄тунти йа̄ваджӣвам̣ да̄наттха̄йа усса̄хам̣ каронтопи йам̣ ра̄джа̄ екам̣ дивасам̣ дети, тато сатабха̄гампи да̄тум̣ на саккхисса̄ми. тасма̄ паббаджисса̄мӣти паббаджджа̄йам̣ усса̄хам̣ катва̄ти йоджана̄.
ка̄йена сам̣вутоти ка̄йена сам̣варитаббам̣ ка̄йадва̄рена паваттанакам̣ па̄падхаммам̣ сам̣варитва̄ вихареййа̄ти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘ка̄йена пихито хутва̄’’тиа̄ди. гха̄саччха̄данена парамата̄йа̄ти гха̄саччха̄данапарийесане саллекхавасена парамата̄йа, уккат̣т̣хабха̄ве сан̣т̣хито гха̄саччха̄данамева ва̄ парамам̣ пара̄ кот̣и етасса, на тато парам̣ кин̃чи а̄мисаджа̄там̣ парийесати пачча̄сисати ча̄ти гха̄саччха̄данапарамо, таббха̄во гха̄саччха̄данапарамата̄, тасса̄ гха̄саччха̄данапарамата̄йа. вивекат̣т̣хака̄йа̄нанти ган̣асан̇ган̣икато павивитте т̣хитака̄йа̄нам̣. неккхамма̄бхирата̄нанти джха̄на̄бхирата̄нам̣. та̄йа ева джха̄на̄бхиратийа̄ парамам̣ уттамам̣ вода̄нам̣ висуддхим̣ паттата̄йа парамавода̄наппатта̄нам̣. килесӯпадхиабхисан̇кха̄рӯпадхӣнам̣ аччантавигамена нирупадхӣнам̣. висан̇кха̄рагата̄нанти адхигатанибба̄на̄нам̣. еттха ча пат̣хамо вивеко итарехи двӣхи вивекехи саха̄пи паттаббо вина̄пи, татха̄ дутийо. татийо пана итарехи двӣхи сахева паттаббо, на вина̄ти дат̣т̣хаббам̣. ган̣е джанасама̄гаме саннипатанам̣ ган̣асан̇ган̣ика̄, там̣ паха̄йа еко вихарати чарати пуггалавасена асаха̄йатта̄. читте килеса̄нам̣ саннипатанам̣ читтакилесасан̇ган̣ика̄, там̣ паха̄йа еко вихарати килесавасена асаха̄йатта̄. маггасса екачиттаккхан̣икатта̄, готрабхуа̄дӣнан̃ча а̄рамман̣аматтатта̄ на тесам̣ васена са̄тисайа̄ ниббутисукхасампхусана̄, пхаласама̄паттиниродхасама̄паттивасена са̄тисайа̄ти а̄ха ‘‘пхаласама̄паттим̣ ва̄ ниродхасама̄паттим̣ ва̄ пависитва̄’’ти. пхалапарийоса̄но хи ниродхоти.
184. абхихаритва̄ти абхимукхӣбха̄вена нетва̄. ‘‘ахам̣ чӣвара̄дӣхи пайоджанам̣ са̄дхесса̄мӣ’’ти вачанасесо. саппа̄йанти саббагелан̃н̃апахаран̣авасена упака̄ра̄вахам̣. бха̄вина̄ анаттхато парипа̄ланавасена гопана̄ раккха̄гутти. паччуппаннасса ниседхавасена а̄варан̣агутти.
дутийасандит̣т̣хикаса̄ман̃н̃апхалаван̣н̣ана̄
186. касатӣти касим̣ кароти. гахапатикоти еттха ка-саддо аппаттхоти а̄ха ‘‘екагехаматте джет̣т̣хако’’ти, тена анекакуладжет̣т̣хакабха̄вам̣ пат̣иккхипати. карам̣ каротӣти карам̣ сампа̄дети. вад̣д̣хетӣти упарӯпари сампа̄данена вад̣д̣хети. евам̣ аппампи паха̄йа паббаджитум̣ дуккаранти айаматтхо лат̣укикопамасуттена (ма. ни. 2.151, 152) дӣпетаббо. тена̄ха ‘‘сеййатха̄пи, уда̄йи, пурисо далиддо ассако ана̄л̣хийо, тассасса екам̣ ага̄ракам̣ олуггавилуггам̣ ка̄ка̄тида̄йим̣ напарамарӯпа’’нти виттха̄ро. йади аппампи бхогам̣ паха̄йа паббаджитум̣ дуккарам̣, касма̄ да̄сава̄ре бхогаггахан̣ам̣ на катанти а̄ха ‘‘да̄сава̄ре пана̄’’тиа̄ди. йатха̄ ча да̄сасса бхога̄пи абхога̄ пара̄йаттабха̄вато, евам̣ н̃а̄тайо пӣти да̄сава̄ре н̃а̄типариват̣т̣аггахан̣ампи на катанти дат̣т̣хаббам̣.
пан̣ӣтатараса̄ман̃н̃апхалаван̣н̣ана̄
189. еварӯпа̄хӣти йатха̄вуттада̄сакассакӯпама̄садиса̄хи упама̄хи са̄ман̃н̃апхалам̣ дӣпетум̣ пахоти бхагава̄ сакалампи раттиндивам̣ тато бхиййопи анантапат̣ибха̄ната̄йа вичиттанайадесанабха̄вато. татха̄пӣти сатипи десана̄йа уттаруттара̄дхикана̄на̄найавичиттабха̄ве.
екаттхаметам̣ падам̣ са̄дхусаддассева ка-ка̄рена вад̣д̣хитва̄ вуттатта̄, тенева са̄дхука-саддасса аттхам̣ вадантена аттхуддха̄равасена са̄дху-саддо уда̄хат̣о. а̄йа̄чанети абхимукхайа̄чане, абхипаттхана̄йанти аттхо. сампат̣иччханети пат̣игган̣хане. сампахам̣санети сам̣виджджама̄нагун̣авасена хам̣сане тосане, удаггата̄каран̣ети аттхо. дхаммаручӣти пун̃н̃ака̄мо. пан̃н̃а̄н̣ава̄ти пан̃н̃ава̄. аддуббхоти адӯсако, анупагха̄такоти аттхо. идха̄пӣти имасмим̣ са̄ман̃н̃апхалепи. айам̣ са̄дху-саддо. дал̣хӣкаммети саккачча кирийа̄йам̣. а̄н̣аттийанти а̄н̣а̄пане. ‘‘сун̣охи са̄дхукам̣ манаси карохӣ’’ти хи вутте са̄дхука-саддена саванаманасика̄ра̄нам̣ саккаччакирийа̄ вийа тада̄н̣а̄панампи джотитам̣ хоти, а̄йа̄чанаттхата̄ вийа часса а̄н̣а̄панаттхата̄ ведитабба̄. сундарепӣти сундараттхепи. ида̄ни йатха̄вуттена са̄дхука-саддасса аттхаттайена пака̄ситам̣ висесам̣ дассетум̣ ‘‘дал̣хӣкамматтхена хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
манаси карохӣти еттха манасика̄ро на а̄рамман̣апат̣ипа̄даналаккхан̣о, атха кхо вӣтхипат̣ипа̄данаджаванапат̣ипа̄данаманасика̄рапуббакам̣ читте т̣хапаналаккхан̣оти дассенто ‘‘а̄ваджджа̄’’тиа̄дима̄ха. сотиндрийавиккхепава̄ран̣ам̣ саване нийоджанавасена кирийантарапат̣иседханабха̄вато, сотам̣ одаха̄ти аттхо. маниндрийавиккхепава̄ран̣ам̣ ан̃н̃ачинта̄пат̣иседханато. бйан̃джанавипалла̄сагга̄хава̄ран̣ам̣ ‘‘са̄дхука’’нти висесетва̄ вуттатта̄. паччхимасса аттхавипалла̄сагга̄хава̄ран̣епи есева найо. дха̄ран̣ӯпапариккха̄дӣсӯти а̄ди-саддена туланатӣран̣а̄дике, дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивидхе ча сан̇ган̣ха̄ти. сабйан̃джаноти еттха йатха̄дхиппетаматтхам̣ бйан̃джайатӣти бйан̃джанам̣, сабха̄ванирутти. саха бйан̃джанена̄ти сабйан̃джано, бйан̃джанасампанноти аттхо. са̄ттхоти аран̣ӣйато упагантаббато анудха̄таббато аттхо, чатупа̄рисуддхисӣла̄дико. тена саха аттхена̄ти са̄ттхо, аттхасампанноти аттхо. дхаммагамбхӣротиа̄дӣсу дхаммо на̄ма танти. десана̄ на̄ма тасса̄ манаса̄ ваваттха̄пита̄йа тантийа̄ десана̄. аттхо на̄ма тантийа̄ аттхо. пат̣иведхо на̄ма тантийа̄, тантиаттхасса ча йатха̄бхӯта̄вабодхо. йасма̄ чете дхаммадесана̄ аттхаппат̣иведха̄ саса̄дӣхи вийа маха̄самуддо мандабуддхӣхи дуккхога̄ха̄, алаббханеййапатит̣т̣ха̄ ча, тасма̄ гамбхӣра̄. тена вуттам̣ ‘‘йасма̄ айам̣ дхаммо…пе… са̄дхукам̣ манаси карохӣ’’ти. еттха ча пат̣иведхасса дуккарабха̄вато дхамматтха̄нам̣, десана̄н̃а̄н̣асса дуккарабха̄вато десана̄йа дуккхога̄хата̄, пат̣иведхасса пана уппа̄детум̣ асаккун̣еййата̄йа, н̃а̄н̣уппаттийа̄ ча дуккарабха̄вато дуккхога̄хата̄ ведитабба̄. десанам̣ на̄ма уддисанам̣, тасса ниддисанам̣ бха̄сананти идха̄дхиппетанти а̄ха ‘‘виттха̄рато бха̄сисса̄мӣ’’ти. парибйаттам̣ катханан̃хи бха̄санам̣, тена̄ха ‘‘десесса̄мӣти…пе… виттха̄радӣпана’’нти.
йатха̄вуттаматтхам̣ суттападена саматтхетум̣ ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. са̄л̣ика̄йива ниггхосоти са̄л̣ика̄йа а̄ла̄по вийа мадхуро кан̣н̣асукхо пеманӣйо. пат̣ибха̄нанти саддо. удӣрайӣти учча̄рӣйати, вуччати ва̄.
евам̣ вутте усса̄хаджа̄тоти евам̣ ‘‘сун̣охи са̄дхукам̣ манаси карохи бха̄сисса̄мӣ’’ти вутте ‘‘на кира бхагава̄ сан̇кхепенева десессати, виттха̄ренапи бха̄сиссатӣ’’ти сан̃джа̄тусса̄хо хат̣т̣хатут̣т̣хо хутва̄.
190. ‘‘идха̄’’ти имина̄ вуччама̄нам̣ адхикаран̣ам̣ татха̄гатасса уппаттит̣т̣ха̄набхӯтам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘деса̄падесе нипа̄то’’ти. ‘‘сва̄йа’’нти са̄ман̃н̃ато идхасаддаматтам̣ ган̣ха̄ти, на йатха̄висеситаббам̣ идха-саддам̣. татха̄ хи ваккхати ‘‘каттхачи падапӯран̣аматтамева̄’’ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.190). локам̣ упа̄да̄йа вуччати лока-саддена сама̄на̄дхикаран̣абха̄вена вуттатта̄. сесапададвайе пана падантарасаннидха̄наматтена там̣ там̣ упа̄да̄йа вуттата̄ дат̣т̣хабба̄. идха татха̄гато локети хи джа̄тикхеттам̣, таттха̄пи айам̣ чаккава̄л̣о ‘‘локо’’ти адхиппето. саман̣оти сота̄панно. дутийо саман̣оти сакада̄га̄мӣ. вуттан̃хетам̣ ‘‘катамо ча бхиккхаве саман̣о? идха бхиккхаве бхиккху тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панно хотӣ’’тиа̄ди (а. ни. 4.241). ‘‘катамо ча бхиккхаве дутийо саман̣о? идха бхиккхаве бхиккху тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄’’тиа̄ди (а. ни. 4.241). ока̄санти кан̃чи падесам̣. идхева тит̣т̣хама̄насса̄ти имисса̄ ева индаса̄лагуха̄йам̣ тит̣т̣хама̄насса.
падапӯран̣аматтамева ока̄са̄падисанасса̄пи асамбхавато аттхантарасса абодханато. араханти а̄дайо садда̄ виттха̄рита̄ти йоджана̄. аттхато виттха̄ран̣ам̣ саддамукхенева хотӣти саддаггахан̣ам̣. йасма̄. ‘‘апарехипи ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи бхагава̄ татха̄гато’’тиа̄дина̄ уда̄нат̣т̣хакатха̄дӣсу, (уда̄. ат̣т̣ха. 18; итиву. ат̣т̣ха. 38) араханти а̄дайо висуддхимаггат̣ӣка̄йам̣ апарехи пака̄рехи виттха̄рита̄, тасма̄тесу вутта̄найенапи со (висуддхи. т̣ӣ. 1.129, 130) аттхо ведитаббо. татха̄гатасса саттаника̄йантогадхата̄йа ‘‘идха пана сатталоко адхиппето’’ти ватва̄ таттха̄йам̣ йасмим̣ саттаника̄йе йасмин̃ча ока̄се уппаджджати, там̣ дассетум̣ ‘‘сатталоке уппаджджама̄нопи ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘татха̄гато на девалоке уппаджджатӣ’’тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ парато а̄гамиссати. са̄раппатта̄ти кулабхогиссарийа̄дивасена са̄рабхӯта̄. бра̄хман̣агахапатика̄ти брахма̄йупоккхараса̄тиа̄дибра̄хман̣а̄ чева ана̄тхапин̣д̣ика̄дигахапатика̄ ча.
‘‘суджа̄та̄йа̄’’тиа̄дина̄ вуттесу чатӯсу викаппесу пат̣хамо викаппо буддхабха̄ва̄йа а̄саннатарапат̣ипаттидассанавасена вутто. а̄саннатара̄йа хи пат̣ипаттийа̄ т̣хито ‘‘уппаджджатӣти’’ вуччати уппа̄дасса екантикатта̄, пагева пат̣ипаттийа̄ маттхаке т̣хито. дутийо буддхабха̄ва̄вахапаббаджджато пат̣т̣ха̄йа а̄саннапат̣ипаттидассанавасена, татийо буддхакарадхамма па̄рипӯрито пат̣т̣ха̄йа буддхабха̄ва̄йа пат̣ипаттидассанавасена. на хи маха̄сатта̄нам̣ уппатибхавӯпапаттито пат̣т̣ха̄йа бодхисамбха̄расамбхаран̣ам̣ на̄ма аттхи. чатуттхо буддхакарадхаммасама̄рамбхато пат̣т̣ха̄йа. бодхийа̄ нийатабха̄ваппаттито пабхути хи вин̃н̃ӯхи ‘‘буддхо уппаджджатӣ’’ти ваттум̣ сакка̄ уппа̄дасса екантикатта̄. йатха̄ пана санданти надийоти санданакирийа̄йа авиччхедамупа̄да̄йа ваттама̄наппайого, евам̣ уппа̄даттха̄йа пат̣ипаджджанакирийа̄йа авиччхедамупа̄да̄йа чатӯсу викаппесу ‘‘уппаджджати на̄ма̄’’ти вуттам̣. саббапат̣хамам̣ уппаннабха̄ванти чатӯсу викаппесу саббапат̣хамам̣ вуттам̣ татха̄гатасса уппанната̄сан̇кха̄там̣ аттхибха̄вам̣. тена̄ха ‘‘уппанно хотӣти айан̃хеттха аттхо’’ти.
со бхагава̄ти йо ‘‘татха̄гато араха’’нтиа̄дина̄ киттитагун̣о, со бхагава̄. ‘‘имам̣ лока’’нти найидам̣ маха̄джанасса саммукхаматтам̣ сандха̄йа вуттам̣, атха кхо анавасесам̣ парийа̄да̄йа̄ти дассетум̣ ‘‘садевака’’нтиа̄ди вуттам̣, тена̄ха ‘‘ида̄ни ваттаббам̣ нидассетӣ’’ти. паджа̄татта̄ти йатха̄сакам̣ каммакилесехи ниббаттатта̄. пан̃чака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣ па̄рисесан̃а̄йена итаресам̣ падантарехи сан̇гахитатта̄. садеваканти ча авайавена виггахо самуда̄йо сама̄саттхо. чхат̣т̣хака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣ пачча̄саттин̃а̄йена. таттха хи со джа̄то, там̣нива̄сӣ ча. брахмака̄йика̄дибрахмаггахан̣анти еттха̄пи есева найо. паччаттхика …пе… саман̣абра̄хман̣аггахан̣анти нидассанаматтаметам̣ апаччаттхика̄нам̣, асамита̄ба̄хитапа̄па̄нан̃ча саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ сассаман̣абра̄хман̣ӣвачанена гахитатта̄. ка̄мам̣ ‘‘садевака’’нтиа̄ди висесана̄нам̣ васена саттависайо локасаддоти вин̃н̃а̄йати тулйайогависайатта̄ тесам̣, ‘‘саломако сапаккхако’’тиа̄дӣсу пана атулйайогепи айам̣ сама̄со лаббхатӣти бйабхича̄радассанато паджа̄гахан̣анти а̄ха ‘‘паджа̄вачанена сатталокаггахан̣а’’нти.
арӯпино сатта̄ аттано а̄нен̃джавиха̄рена вихаранта̄ диббантӣти дева̄ти имам̣ ниббачанам̣ лабхантӣти а̄ха ‘‘садевакаггахан̣ена арӯпа̄вачаралоко гахито’’ти. тена̄ха ‘‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанӯпага̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйата’’нти (а. ни. 3.117). сама̄ракаггахан̣ена чхака̄ма̄вачарадевалоко гахито тасса сависесам̣ ма̄расса васе ваттанато. рӯпӣ брахмалоко гахито арӯпӣбрахмалокасса висум̣ гахитатта̄. чатупарисавасена̄ти кхаттийа̄дичатупарисавасена, итара̄ пана чатассо париса̄ сама̄рака̄диггахан̣ена гахита̄ ева̄ти. авасесасаббасатталоко на̄гагарул̣а̄дибхедо.
етта̄вата̄ ча бха̄гасо локам̣ гахетва̄ йоджанам̣ дассетва̄ ида̄ни тена тена висесена абха̄гасо локам̣ гахетва̄ йоджанам̣ дассетум̣ ‘‘апи четтха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха уккат̣т̣хапариччхедатоти уккам̣сагативиджа̄нанена. пан̃часу хи гатӣсу девагатипарийа̄панна̄ва сет̣т̣ха̄, таттха̄пи арӯпино дӯрасамусса̄ритакилесадуккхата̄йа, сантапан̣ӣтаа̄нен̃джавиха̄расаман̇гита̄йа, атидӣгха̄йуката̄йа̄ти евама̄дӣхи висесехи ативийа уккат̣т̣ха̄. ‘‘брахма̄ маха̄нубха̄во’’тиа̄ди дасасахассийам̣ маха̄брахмуно васена вадати. ‘‘уккат̣т̣хапариччхедато’’ти хи вуттам̣. ануттаранти сет̣т̣хам̣ нава локуттарам̣. бха̄ва̄нуккамоти бха̄вавасена паресам̣ аджджха̄сайавасена ‘‘садевака’’нтиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ ануккамо.
тӣха̄ка̄рехӣти девама̄рабрахмасахитата̄сан̇кха̄техи тӣхи пака̄рехи. тӣсу падесӯти ‘‘садевака’’нтиа̄дӣсу тӣсу падесу. тена тена̄ка̄рена̄ти садевакатта̄дина̄ тена тена пака̄рена. тедха̄тукамева парийа̄диннанти пора̄н̣а̄ пана̄хӯти йоджана̄.
абхин̃н̃а̄ти йа-ка̄ралопена̄йам̣ ниддесо, абхиджа̄нитва̄ти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘абхин̃н̃а̄йа адхикена н̃а̄н̣ена н̃атва̄’’ти. анума̄на̄дипат̣иккхепоти анума̄наупама̄нааттха̄паттиа̄дипат̣иккхепо екаппама̄н̣атта̄. саббаттха аппат̣ихатан̃а̄н̣ача̄рата̄йа хи саббапаччаккха̄ буддха̄ бхагаванто.
ануттарам̣ вивекасукханти пхаласама̄паттисукхам̣, тена т̣хитимисса̄пи [вӣтхимисса̄пи (са̄раттха. т̣ӣ. 1.веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄йам̣) дхитимисса̄пи (ка)] када̄чи бхагавато дхаммадесана̄ хотӣти хитва̄пӣти пи-саддаггахан̣ам̣. бхагава̄ хи дхаммам̣ десенто йасмим̣ кхан̣е париса̄ са̄дхука̄рам̣ ва̄ дети, йатха̄сутам̣ ва̄ дхаммам̣ паччавеккхати, там̣ кхан̣ам̣ пуббабха̄гена париччхиндитва̄ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджати, йатха̄париччхедан̃ча сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа т̣хитат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа дхаммам̣ десети. уггхат̣итан̃н̃усса васена аппам̣ ва̄ випан̃читан̃н̃усса, неййасса ва̄ васена бахум̣ ва̄ десенто. дхаммасса калйа̄н̣ата̄ ниййа̄никата̄йа, ниййа̄никата̄ ча саббасо анаваджджабха̄венева̄ти а̄ха ‘‘анаваджджамева катва̄’’ти. десака̄йаттена а̄н̣а̄дивидхина̄ абхисаджджанам̣ пабодханам̣ десана̄ти са̄ парийаттидхаммавасена ведитабба̄ти а̄ха ‘‘десана̄йа та̄ва чатуппадика̄йапи га̄тха̄йа̄’’тиа̄ди. нида̄нанигамана̄нипи саттхуно десана̄йа анувидха̄нато тадантогадха̄ни ева̄ти а̄ха ‘‘нида̄нама̄ди, идам̣ евоча̄ти парийоса̄на’’нти.
са̄ситаббапуггалагатена йатха̄пара̄дха̄диса̄ситаббабха̄вена ануса̄санам̣ тадан̇гавинайа̄дивасена винайанам̣ са̄сананти там̣ пат̣ипаттидхаммавасена ведитаббанти а̄ха ‘‘сӣласама̄дхивипассана̄’’тиа̄ди. кусала̄нам̣ дхамма̄нанти анаваджджадхамма̄нам̣ сӣласса, саматхавипассана̄нан̃ча сӣладит̣т̣хӣнам̣ а̄дибха̄во там̣ мӯлакатта̄ уттаримануссадхамма̄нам̣. арийамаггасса антадвайавигамена маджджхимапат̣ипада̄бха̄во вийа, самма̄пат̣ипаттийа̄ а̄раббханиппхаттӣнам̣ вемаджджхатта̄пи маджджхабха̄воти вуттам̣. ‘‘аттхи бхиккхаве…пе… маджджхам̣ на̄ма̄’’ти. пхалам̣ парийоса̄нам̣ на̄ма саупа̄дисесата̄васена, нибба̄нам̣ парийоса̄нам̣ на̄ма анупа̄дисесата̄васена. ида̄ни тесам̣ двиннампи са̄санасса парийоса̄натам̣ а̄гамена дассетум̣ ‘‘етадаттхамида’’нтиа̄ди а̄ха. идха десана̄йа а̄димаджджхапарийоса̄нам̣ адхиппетам̣ ‘‘сабйан̃джана’’нтиа̄ди вачанато. тасмим̣ тасмим̣ аттхе ката̄вадхисаддаппабандхо га̄тха̄васена, суттавасена ча ваваттхито парийаттидхаммо, йо идха ‘‘десана̄’’ти вутто, тасса пана аттхо висесато сӣла̄ди ева̄ти а̄ха ‘‘бхагава̄ хи дхаммам̣ десенто…пе… дассетӣ’’ти. таттха сӣлам̣ дассетва̄ти сӣлаггахан̣ена сасамбха̄рам̣ сӣлам̣ гахитам̣, татха̄ маггаггахан̣ена сасамбха̄ро магготи тадубхайавасена анавасесато парийатти аттхам̣ парийа̄дийати. тена̄ти сӣла̄дидассанена. аттхавасена хи идха десана̄йа а̄дикалйа̄н̣а̄дибха̄во адхиппето. катхикасан̣т̣хитӣти катхикасса сан̣т̣ха̄нам̣ катханавасена самават̣т̣ха̄нам̣.
на со са̄ттхам̣ десети ниййа̄наттхавирахато тасса̄ десана̄йа. екабйан̃джана̄дийутта̄ ва̄ти ситхила̄дибхедесу бйан̃джанесу екаппака̄ремева, двипака̄ремева ва̄ бйан̃джанена йутта̄ ва̄ дамил̣абха̄са̄ вийа. виват̣акаран̣ата̄йа от̣т̣хе апхуса̄петва̄ учча̄ретаббато саббанирот̣т̣хабйан̃джана̄ ва̄ кира̄табха̄са̄ вийа. саббассева [саббаттхева (са̄раттха. т̣ӣ. 1.веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄йам̣ 1)] виссаджджанӣйайуттата̄йа саббависсат̣т̣хабйан̃джана̄ ва̄ саварабха̄са̄ [йаванабха̄са̄ (са̄раттха. т̣ӣ. 1.веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄йам̣)] вийа. саббассева [саббаттхева (са̄раттха. т̣ӣ. 1.веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄йам̣)] са̄нуса̄рата̄йа саббаниггахитабйан̃джана̄ ва̄ па̄расика̄димилаккхубха̄са̄ вийа. сабба̄песа̄ бйан̃джанекадесавасена паваттийа̄ апарипун̣н̣абйан̃джана̄ти катва̄ ‘‘абйан̃джана̄’’ти вутта̄.
т̣ха̄накаран̣а̄ни ситхила̄ни катва̄ учча̄ретаббам̣ аккхарам̣ пан̃часу ваггесу пат̣хамататийанти евама̄ди ситхилам̣. та̄ни аситхила̄ни катва̄ учча̄ретаббам̣ аккхарам̣ ваггесу дутийачатуттханти евама̄ди дханитам̣. двиматтака̄лам̣ дӣгхам̣. екаматтака̄лам̣ рассам̣ тадева лахукам̣. лахукамева сам̣йогапарам̣, дӣгхан̃ча гарукам̣. т̣ха̄накаран̣а̄ни ниггахетва̄ учча̄ретаббам̣ ниггахитам̣. парена самбандхам̣ катва̄ учча̄ретаббам̣ самбандхам̣. татха̄ насамбандхам̣ ваваттхитам̣. т̣ха̄накаран̣а̄ни ниссат̣т̣ха̄ни катва̄ учча̄ретаббам̣ вимуттам̣. дасадха̄ти евам̣ ситхила̄дивасена бйан̃джанабуддхийа̄ аккхаруппа̄дакачиттасса сабба̄ка̄рена пабхедо. сабба̄ни хи аккхара̄ни читтасамут̣т̣ха̄на̄ни йатха̄дхиппетаттхам̣ бйан̃джанато бйан̃джана̄ни ча̄ти.
амаккхетва̄ти амилеччхетва̄, авина̄сетва̄, аха̄петва̄ти ва̄ аттхо. бхагава̄ йаматтхам̣ н̃а̄петум̣ екам̣ га̄тхам̣, екам̣ ва̄кйам̣ ва̄ десети, таматтхам̣ та̄йа десана̄йа париман̣д̣алападабйан̃джана̄йа ева десетӣти а̄ха ‘‘парипун̣н̣абйан̃джанамева катва̄ дхаммам̣ десетӣ’’ти. идха кеваласаддо анавасесава̄чако, на авомиссака̄дива̄чакоти а̄ха ‘‘сакала̄дхивачана’’нти. парипун̣н̣анти саббасо пун̣н̣ам̣, там̣ пана кеначи ӯнам̣, адхикам̣ ва̄ на хотӣти ‘‘анӯна̄дхикавачана’’нти вуттам̣. таттха йадаттхам̣ десито, тасса са̄дхакатта̄ анӯната̄ ведитабба̄, таббидхурасса пана аса̄дхакатта̄ анадхиката̄. сакаланти саббабха̄гавантам̣. парипун̣н̣анти саббасо парипун̣н̣амева, тена̄ха ‘‘екадесана̄пи апарипун̣н̣а̄ наттхӣ’’ти. апарисуддха̄ десана̄ хоти тан̣ха̄йа сам̣килит̣т̣хатта̄. лока̄мисам̣ чӣвара̄дайо паччайа̄ таттха агадхитачиттата̄йа лока̄мисанирапеккхо. хитапхаран̣ена̄ти хитӯпасам̣ха̄рена. метта̄бха̄вана̄йа каран̣абхӯта̄йа мудухадайо. уллумпанасабха̄васан̣т̣хитена̄ти сакаласам̣килесато, ват̣т̣адуккхато ча уддхаран̣а̄ка̄ра̄ват̣т̣хитена читтена, ка̄рун̣а̄дхиппа̄йена̄ти аттхо.
‘‘ито пат̣т̣ха̄йа дасса̄мева, еван̃ча дасса̄мӣ’’ти сама̄да̄таббат̣т̣хена ватам̣. пан̣д̣итапан̃н̃аттата̄йа сет̣т̣хат̣т̣хена брахмам̣ брахма̄нам̣ ва̄ чарийанти брахмачарийам̣ да̄нам̣. маччхарийалобха̄динигган̣ханена сучин̣н̣асса. иддхӣти девиддхи. джутӣти пабха̄, а̄нубха̄во ва̄. балавӣрийӯпапаттӣти евам̣ махата̄ балена ча вӣрийена ча саманна̄гамо. пун̃н̃анти пун̃н̃апхалам̣. веййа̄ваччам̣ брахмачарийам̣ сет̣т̣ха̄ чарийа̄ти катва̄. еса найо сесепи.
тасма̄ти йасма̄ сиккхаттайасан̇гахам̣ сакалам̣ са̄санам̣ идха ‘‘брахмачарийа’’нти адхиппетам̣ тасма̄. ‘‘брахмачарийа’’нти имина̄ сама̄на̄дхикаран̣а̄ни саббапада̄ни йоджетва̄ аттхам̣ дассенто ‘‘со дхаммам̣ десети…пе… пака̄сетӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо’’ти а̄ха.
191. вуттаппака̄расампаданти йатха̄вуттам̣ а̄дикалйа̄н̣ата̄дигун̣асампадам̣, дӯрасамусса̄ритама̄нассева са̄сане самма̄пат̣ипатти самбхавати, на ма̄наджа̄тикасса̄ти а̄ха ‘‘нихатама̄натта̄’’ти. уссаннатта̄ти бахулабха̄вато. бхога̄рогйа̄диваттхука̄ мада̄ суппахеййа̄ хонти нимиттасса анаваттха̄нато, на татха̄ кулавиджджа̄мада̄, тасма̄ кхаттийабра̄хман̣акула̄нам̣ паббаджита̄нампи джа̄тивиджджа̄ нисса̄йа ма̄наджаппанам̣ дуппаджаханти а̄ха ‘‘йебхуййена хи…пе… ма̄нам̣ каронтӣ’’ти. виджа̄тита̄йа̄ти нихӣнаджа̄тита̄йа. патит̣т̣ха̄тум̣ на сакконтӣти сувисуддхам̣ катва̄ сӣлам̣ раккхитум̣ на сакконти. сӣлавасена хи са̄сане патит̣т̣ха̄, патит̣т̣ха̄тунти ва̄ саччапат̣иведхена локуттара̄йа патит̣т̣ха̄йа патит̣т̣ха̄тум̣. са̄ хи ниппарийа̄йато са̄сане патит̣т̣ха̄ на̄ма, йебхуййена ча упаниссайасампанна̄ суджа̄та̄ ева хонти, на дуджджа̄та̄.
парисуддханти ра̄га̄дӣнам̣ аччантамева паха̄надӣпанато нирупаккилесата̄йа саббасо парисуддхам̣. саддхам̣ пат̣илабхатӣти потхуджджаникасаддха̄васена саддахати. вин̃н̃ӯджа̄тика̄нан̃хи дхаммасампаттиггахан̣апуббика̄ саддха̄ сиддхи дхаммаппама̄н̣адхаммаппасаннабха̄вато. ‘‘самма̄самбуддхо вата со бхагава̄, йо евам̣ сва̄ккха̄тадхаммо’’ти саддхам̣ пат̣илабхати. джа̄йампатика̄ти гхаран̣ӣпатика̄. ка̄мам̣ ‘‘джа̄йампатика̄’’ти вутте гхараса̄микагхараса̄минӣвасена двиннам̣йева гахан̣ам̣ вин̃н̃а̄йати. йасса пана пурисасса анека̄ паджа̄патийо, таттха ким̣ ваттаббам̣, ека̄йа̄пи сам̣ва̄со самба̄дхоти дассанаттхам̣ ‘‘две’’ти вуттам̣. ра̄га̄дина̄ сакин̃чанат̣т̣хена, кхеттаваттху а̄дина̄ сапалибодхат̣т̣хена ра̄гараджа̄дӣнам̣ а̄гаманапатхата̄пи ут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄ната̄ ева̄ти двепи ван̣н̣ана̄ екаттха̄, бйан̃джанамева на̄нам̣. алагганат̣т̣хена̄ти ассаджджанат̣т̣хена аппат̣ибаддхабха̄вена. евам̣ акусалакусалаппаваттӣнам̣ т̣ха̄набха̄вена гхара̄ва̄сапаббаджджа̄нам̣ самба̄дхаббхока̄сатам̣ дассетва̄ ида̄ни кусалаппаваттийа̄ ева ат̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄набха̄вена тесам̣ там̣ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣.
сан̇кхепакатха̄ти висум̣ висум̣ падуддха̄рам̣ акатва̄ сама̄сато аттхаван̣н̣ана̄. екампи дивасанти екадивасаматтампи. акхан̣д̣ам̣ катва̄ти дуккат̣аматтассапи ана̄паджджанена акхан̣д̣итам̣ катва̄. килесамалена амалӣнанти тан̣ха̄сам̣килеса̄дина̄ асам̣килит̣т̣хам̣ катва̄. парийода̄тат̣т̣хена ниммалабха̄вена сан̇кхам̣ вийа ликхитам̣ дхотанти сан̇кхаликхитанти а̄ха ‘‘дхотасан̇кхасаппат̣ибха̄га’’нти. ‘‘аджджха̄васата̄’’ти падаппайогена ‘‘ага̄ра’’нти бхумматтхе упайогавачананти а̄ха ‘‘ага̄рамаджджхе’’ти. каса̄йена ратта̄ни ваттха̄ни ка̄са̄йа̄нӣти а̄ха ‘‘каса̄йарасапӣтата̄йа̄’’ти. паридахитва̄ти нива̄сетва̄ чева па̄рупитва̄ ча. ага̄рава̄со ага̄рам̣ уттарападалопена, тасса вад̣д̣хиа̄вахам̣ ага̄расса хитам̣.
192. бхогаккхандхоти бхогасамуда̄йо. а̄бандханат̣т̣хена̄ти ‘‘путто натта̄’’тиа̄дина̄ пемавасена сапариччхедам̣ бандханат̣т̣хена. ‘‘амха̄камете’’ти н̃а̄йантӣти н̃а̄тӣ. пита̄махапитупутта̄дивасена париваттанат̣т̣хена париват̣т̣о.
193. па̄тимоккхасам̣варасам̣вутоти па̄тимоккхасам̣варена пихитака̄йавачӣдва̄ро, татха̄бхӯто ча йасма̄ тена сам̣варена упето на̄ма хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘па̄тимоккхасам̣варена саманна̄гато’’ти. ‘‘а̄ча̄рагочарасампанно’’тиа̄ди тассева па̄тимоккхасам̣варасаманна̄гамасса паччайадассанам̣. аппаматтакесӯти асан̃чичча а̄паннаанукхуддакесу чева сахаса̄ уппаннаакусалачиттуппа̄десу ча. бхайадасса̄вӣти бхайадассанасӣло. самма̄ а̄дийитва̄ти саккаччам̣ йа̄ваджӣвам̣ авӣтиккамавасена а̄дийитва̄. там̣ там̣ сиккха̄паданти там̣ там̣ сиккха̄кот̣т̣ха̄сам̣. еттха̄ти етасмим̣ ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто’’ти па̄т̣хе. сан̇кхепоти сан̇кхепаван̣н̣ана̄. виттха̄ро висуддхимагге (висуддхи. 1.14) вутто, тасма̄ со таттха, там̣сам̣ван̣н̣ана̄йа (висуддхи. т̣ӣ. 1.14) ча вуттанайена ведитаббо.
а̄ча̄рагочараггахан̣енева̄ти ‘‘а̄ча̄рагочарасампанно’’ти вачаненева. тена̄ха ‘‘кусале ка̄йакаммавачӣкамме гахитепӣ’’ти. адхикавачанам̣ ан̃н̃аматтхам̣ бодхетӣти катва̄ тасса а̄джӣвапа̄рисуддхисӣласса уппаттидва̄радассанаттхам̣…пе… кусалена̄ти вуттам̣, саббасо анесанаппаха̄нена анаваджджена̄ти аттхо. йасма̄ ‘‘катаме ча тхапати кусала̄ сӣла̄ кусалам̣ ка̄йакаммам̣ кусалам̣ вачӣкамма’’нти (ма. ни. 2.265) сӣласса кусалака̄йавачӣбха̄вам̣ дассетва̄ ‘‘а̄джӣвапарисуддхампи кхо ахам̣ тхапати сӣласмим̣ вада̄мӣ’’ти (ма. ни. 2.265) евам̣ паватта̄йа мун̣д̣икасуттадесана̄йа ‘‘ка̄йакаммавачӣкаммена саманна̄гато кусалена, парисуддха̄джӣво’’ти айам̣ десана̄ екасан̇гаха̄ ан̃н̃адаттху сам̣сандати саметӣти дассенто а̄ха ‘‘мун̣д̣икасуттавасена ва̄ евам̣ вутта’’нти. сӣласмим̣ вада̄мӣти ‘‘сӣла’’нти вада̄ми, ‘‘сӣласмим̣ антогадхам̣ парийа̄панна’’нти вада̄мӣти ва̄ аттхо. парийа̄да̄наттханти париггахаттхам̣.
тивидхена сӣлена̄ти чӯл̣асӣлам̣ маджджхимасӣлам̣ маха̄сӣланти евам̣ тивидхена сӣлена. маначчхат̣т̣хесу индрийесу, на ка̄йапан̃чамесу. йатха̄ла̄бхайатха̄балайатха̄са̄руппаппака̄равасена тивидхена сантосена.
чӯл̣амаджджхимамаха̄сӣлаван̣н̣ана̄
194-211. ‘‘сӣласми’’нти идам̣ ниддха̄ран̣е бхумманти а̄ха ‘‘екам̣ сӣлам̣ хотӣти аттхо’’ти. айамева аттхоти паччаттавачанаттхо ева. брахмаджа̄лети брахмаджа̄лаван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.7).
212. атта̄нува̄дапара̄нува̄дадан̣д̣абхайа̄дӣни асам̣варамӯлака̄ни. сӣласса̄сам̣варатоти сӣласса асам̣варан̣ато, сӣласам̣вара̄бха̄ватоти аттхо. бхавеййа̄ти уппаджджеййа. йатха̄видха̄навихитена̄ти йатха̄видха̄насампа̄дитена. авиппат̣иса̄ра̄динимиттам̣ уппанначетасикасукхасамут̣т̣ха̄нехи пан̣ӣтарӯпехи пхут̣т̣хасарӣрасса ул̣а̄рам̣ ка̄йикам̣ сукхам̣ бхаватӣти а̄ха ‘‘авиппат̣иса̄ра…пе… пат̣исам̣ведетӣ’’ти.
индрийасам̣варакатха̄ван̣н̣ана̄
213. висесо камматтха̄пеккхата̄йа са̄ман̃н̃асса на техи паричаттоти а̄ха ‘‘чаккху-саддо каттхачи буддхачаккхумхи ваттатӣ’’ти. виджджама̄намева хи абхидхеййе висесаттхам̣ висесантараниваттанавасена висесасаддо вибха̄вети, на авиджджама̄нам̣. сесападесупи есева найо. ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣ам̣ буддха̄нам̣йева чаккхудассананти буддхачаккху, а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ам̣, индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ан̃ча. самантато саббасо дассанат̣т̣хена самантачаккху, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣. арийамаггаттайапан̃н̃а̄ти хет̣т̣химе арийамаггаттайе пан̃н̃а̄. идха̄ти ‘‘чаккхуна̄ рӯпа’’нти имасмим̣ па̄т̣хе. айам̣ чаккху-саддо паса̄да…пе… ваттати ниссайавоха̄ре нисситасса ваттаббато йатха̄. ‘‘ман̃ча̄ уккут̣т̣хим̣ каронтӣ’’ти. асаммиссанти килесадуккхена авомиссам̣. тена̄ха ‘‘парисуддха’’нти. сати хи сувисуддхе индрийасам̣варе, падха̄набхӯтапа̄падхаммавигамена адхичитта̄нуйого хаттхагато евам̣ хотӣти а̄ха ‘‘адхичиттасукхам̣ пат̣исам̣ведетӣ’’ти.
сатисампаджан̃н̃акатха̄ван̣н̣ана̄
214. самантато, пакат̣т̣хам̣ ва̄ сависесам̣ джа̄на̄тӣти сампаджа̄но, сампаджа̄насса бха̄во сампаджан̃н̃ам̣, татха̄паваттан̃а̄н̣ам̣. тасса вибхаджанам̣ сампаджан̃н̃абха̄джанӣйам̣, тасмим̣ сампаджан̃н̃абха̄джанӣйамхи. абхиккаманам̣ абхиккантанти а̄ха ‘‘абхиккантам̣ вуччати гамана’’нти. татха̄ пат̣иккаманам̣ пат̣иккантанти а̄ха ‘‘пат̣иккантам̣ ниваттана’’нти. ниваттананти ча ниваттиматтам̣. ниваттитва̄ пана гаманам̣ гаманамева. абхихарантоти гаманавасена ка̄йам̣ упаненто. т̣ха̄нанисаджджа̄сайанесу йо гаманавидхуро ка̄йасса пурато абхиха̄ро, со абхиккамо, паччхато апахаран̣ам̣ пат̣иккамоти дассенто ‘‘т̣ха̄непӣ’’тиа̄дима̄ха. а̄санасса̄ти пӣт̣хака̄диа̄санасса. пуримаан̇га̄бхимукхоти ат̣аника̄дипурима̄вайава̄бхимукхо. сам̣сарантоти сам̣саппанто. пачча̄сам̣сарантоти пат̣иа̄саппанто. ‘‘есева найо’’ти имина̄ нипаннассева абхимукхасам̣саппанапат̣иа̄саппана̄ни нидассети.
самма̄ паджа̄нанам̣ сампаджа̄нам̣, тена аттана̄ ка̄таббакиччасса каран̣асӣло сампаджа̄нака̄рӣти а̄ха ‘‘сампаджан̃н̃ена саббакиччака̄рӣ’’ти. сампаджа̄насаддасса сампаджан̃н̃апарийа̄йата̄ пуббе вутта̄ ева. сампаджан̃н̃ам̣ каротева̄ти абхикканта̄дӣсу асаммохам̣ уппа̄дети ева. сампаджан̃н̃асса ва̄ ка̄ро етасса аттхӣти сампаджа̄нака̄рӣ. дхаммато вад̣д̣хисан̇кха̄тена саха аттхена ваттатӣти са̄ттхакам̣, абхикканта̄ди. са̄ттхакасса сампаджа̄нанам̣ са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣. саппа̄йасса аттано хитасса сампаджа̄нанам̣ саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣. абхиккама̄дӣсу бхиккха̄ча̄рагочаре, ан̃н̃аттха̄пи ча паваттесу авиджахите каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄те гочаре сампаджан̃н̃ам̣ гочарасампаджан̃н̃ам̣. абхиккама̄дӣсу асаммуйханамева сампаджан̃н̃ам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣. париггахетва̄ти тӯлетва̄ тӣретва̄ пат̣исан̇кха̄йа̄ти, аттхо. сан̇гхадассаненева упосатхапава̄ран̣а̄диаттхам̣ гаманам̣ сан̇гахитам̣. асубхадассана̄дӣти а̄ди-саддена касин̣апарикамма̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘четийам̣ ва̄ бодхим̣ ва̄ дисва̄пи хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. арахаттам̣ па̄пун̣а̄тӣти уккат̣т̣ханиддесо есо. саматхавипассануппа̄данампи хи бхиккхуно вад̣д̣хийева. кечӣти абхайагирива̄сино.
тасмим̣ пана̄ти са̄ттхакасампаджан̃н̃авасена париггахитааттхе. ‘‘аттхоти дхаммато вад̣д̣хӣ’’ти йам̣ са̄ттхаканти адхиппетам̣, там̣ саппа̄йам̣ ева̄ти сийа̄ кассачи а̄сан̇ка̄ти танниваттанаттхам̣ ‘‘четийадассанам̣ та̄ва̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. читтакаммарӯпака̄ни вийа̄ти читтакаммаката̄ пат̣има̄йо вийа, йантапайогена ва̄ вичиттакамма̄ пат̣има̄йо вийа. асамапеккханам̣ гехассита ан̃н̃а̄н̣упеккха̄васена а̄рамман̣асса айонисо гахан̣ам̣. йам̣ сандха̄йа вуттам̣. ‘‘чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ уппаджджати упеккха̄ ба̄ласса мӯл̣хасса путхуджджанасса̄’’тиа̄ди (ма. ни. 3.308). хаттхиа̄дисаммаддена джӣвитантара̄йо. висабха̄гарӯпадассана̄дина̄ брахмачарийантара̄йо.
паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа бхиккхӯнам̣ ануваттанакатха̄ а̄чин̣н̣а̄, анануваттанакатха̄ пана тасса̄ дутийа̄ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘две катха̄ на̄ма на катхитапубба̄’’ти. еванти ‘‘саче пана̄’’тиа̄дикам̣ саббампи вутта̄ка̄рам̣ пачча̄масати, на ‘‘пурисасса ма̄туга̄ма̄субха’’нтиа̄дикам̣ вуччама̄нам̣.
йогакаммасса паваттит̣т̣ха̄ната̄йа бха̄вана̄йа а̄рамман̣ам̣ ‘‘каммат̣т̣ха̄на’’нти вуччатӣти а̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄там̣ гочара’’нти. уггахетва̄ти йатха̄ уггаханимиттам̣ уппаджджати, евам̣ уггахакосалласса сампа̄данавасена уггахетва̄.
харатӣти каммат̣т̣ха̄нам̣ паваттети, йа̄ва пин̣д̣апа̄тапат̣иккама̄ ануйун̃джатӣти аттхо. на пачча̄харатӣти а̄ха̄рӯпайогато йа̄ва дива̄т̣ха̄нупасан̇камана̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ на пат̣инети. сарӣрапарикамманти мукхадхована̄дисарӣрапат̣иджагганам̣. две тайо паллан̇кети две тайо нисаджджа̄ва̄ре две тӣн̣и ун̣ха̄сана̄ни. тена̄ха ‘‘усумам̣ га̄ха̄пенто’’ти. каммат̣т̣ха̄насӣсенева̄ти каммат̣т̣ха̄намукхенева каммат̣т̣ха̄нам̣ авиджаханто ева, тена ‘‘паттопи ачетано’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.214) ваккхама̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣, йатха̄парихарийама̄нам̣ ва̄ авиджахитва̄ти дассети. татхева̄ти тиккхаттумева. парибхогачетийато са̄рӣрикачетийам̣ гарутаранти катва̄ ‘‘четийам̣ вандитва̄’’ти пуббака̄лакирийа̄йа васена вуттам̣. татха̄ хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘четийам̣ ба̄дхайама̄на̄ бодхиса̄кха̄ харитабба̄’’ти вутта̄. буддхагун̣а̄нуссаран̣авасенева бодхийам̣ пан̣ипа̄такаран̣анти а̄ха ‘‘буддхасса бхагавато саммукха̄ вийа нипаччака̄рам̣ дассетва̄’’ти. га̄масамӣпети га̄масса упача̄рат̣т̣ха̄не. джанасан̇гахаттханти ‘‘майи акатхенте етесам̣ ко катхессатӣ’’ти дхамма̄нуггахена джанасан̇гахаттхам̣. тасма̄ти йасма̄ ‘‘дхаммакатха̄ на̄ма катхетабба̄ ева̄’’ти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ ваданти, йасма̄ ча дхаммакатха̄ каммат̣т̣ха̄навинимутта̄ на̄ма наттхи, тасма̄. каммат̣т̣ха̄насӣсенева̄ти аттана̄ парихарийама̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ авиджаханто таданугун̣ам̣йева дхаммакатхам̣ катхетва̄. анумоданам̣ ватва̄ти еттха̄пи ‘‘каммат̣т̣ха̄насӣсенева̄’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣.
сампаттапариччхеденева̄ти ‘‘паричито апаричито’’тиа̄ди вибха̄гам̣ акатва̄ сампаттакот̣ийа̄ ева, сама̄гамаматтенева̄ти аттхо. бхайети парачакка̄дибхайе.
‘‘каммаджатеджо’’ти гахан̣им̣ сандха̄йа̄ха. каммат̣т̣ха̄нам̣ вӣтхим̣ на̄рохати кхуда̄париссамена килантака̄йатта̄ сама̄дха̄на̄бха̄вато. авасесат̣т̣ха̄нети йа̄гуйа̄ аггахитат̣т̣ха̄не. пон̇кха̄нупон̇кханти каммат̣т̣ха̄нупат̣т̣ха̄насса авиччхедадассанаметам̣, йатха̄ пон̇кха̄нупон̇кхам̣ паватта̄йа сарапат̣ипа̄тийа̄ анавиччхедо, еваметассапӣти.
никкхиттадхуро бха̄вана̄нуйоге. ваттапат̣ипаттийа̄ апӯран̣ена саббаватта̄ни бхиндитва̄. ‘‘ка̄месу авӣтара̄го хоти, ка̄йе авӣтара̄го, рӯпе авӣтара̄го, йа̄вадаттхам̣ удара̄вадехакам̣ бхун̃джитва̄ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто вихарати, ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ пан̣идха̄йа брахмачарийам̣ чаратӣ’’ти (дӣ. ни. 3.320; ма. ни. 1.186) евам̣ вуттапан̃чавидхачетокхилавинибандхачитто. чаритва̄ти паваттитва̄.
гатапачча̄гатикаваттавасена̄ти бха̄вана̄сахитам̣йева бхиккха̄йа гатапачча̄гатам̣ гаманапачча̄гаманам̣ етасса аттхӣти гатапачча̄гатикам̣, тадева ваттам̣, тасса васена. аттака̄ма̄ти аттано хитасукхам̣ иччханта̄, дхаммаччхандавантоти аттхо. дхаммо хи хитам̣ таннимиттакан̃ча сукханти. атха ва̄ вин̃н̃ӯнам̣ ниббисесатта̄, аттабха̄вапарийа̄паннатта̄ ча атта̄ на̄ма дхаммо, там̣ ка̄менти иччхантӣти аттака̄ма̄.
усабхам̣ на̄ма вӣсати йат̣т̣хийо. та̄йа сан̃н̃а̄йа̄ти та̄йа па̄са̄н̣асан̃н̃а̄йа, еттакам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гата̄ти джа̄нанта̄ти адхиппа̄йо. сойева найоти ‘‘айам̣ бхиккхӯ’’тиа̄дико йо т̣ха̄не вутто, со ева нисаджджа̄йапи найо. паччхато а̄гаччханта̄нам̣ чхиннабхаттабха̄вабхайенапи йонисоманасика̄рам̣ парибрӯхети. мадданта̄ти дхан̃н̃акаран̣ат̣т̣ха̄не са̄лисӣса̄ни мадданта̄.
маха̄падха̄нам̣ пӯджесса̄мӣти амха̄кам̣ аттха̄йа локана̄тхена чхавасса̄ни катам̣ дуккарачарийамева̄хам̣ йатха̄сатти пӯджесса̄мӣти. пат̣ипаттипӯджа̄ хи саттхупӯджа̄, на а̄мисапӯджа̄ти. ‘‘т̣ха̄начан̇камамева̄’’ти адхит̣т̣ха̄таббаирийа̄патхавасена вуттам̣, на бходжана̄дика̄лесу авассам̣ каттаббанисаджджа̄йа пат̣иккхепавасена.
вӣтхим̣ отаритва̄ ито чито ча анолокетва̄ пат̣хамамева вӣтхийо саллаккхетабба̄ти а̄ха ‘‘вӣтхийо саллаккхетва̄’’ти. йам̣ сандха̄йа вуччати ‘‘па̄са̄дикена абхиккантена̄’’ти, там̣ дассетум̣ ‘‘таттха ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘а̄ха̄ре пат̣иккӯласан̃н̃ам̣ упат̣т̣хапетва̄’’тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ парато а̄гамиссати. ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатанти ‘‘йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23; а. ни. 6.58; маха̄ни. 206) вуттехи ат̣т̣хахи ан̇гехи саманна̄гатам̣ катва̄. ‘‘нева дава̄йа̄’’тиа̄ди пат̣иккхепадассанам̣.
паччекабодхим̣ саччхикароти, йади упаниссайасампанно хотӣти самбандхо. евам̣ саббаттха ито паресупи. таттха паччекабодхийа̄ упаниссайасампада̄ каппа̄нам̣ две асан̇кхйеййа̄ни, сатасахассан̃ча таджджа̄пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбхаран̣ам̣. са̄вакабодхийа̄ аггаса̄вака̄нам̣ асан̇кхйеййам̣, каппасатасахассан̃ча, маха̄са̄вака̄нам̣ (тхерага̄. ат̣т̣ха. 2.1288) сатасахассамева таджджа̄пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбхаран̣ам̣. итаресам̣ атӣта̄су джа̄тӣсу виват̣т̣асанниссайавасена ниббаттитам̣ ниббедхабха̄гийам̣ кусалам̣. ба̄хийо да̄ручӣрийоти ба̄хийависайе сан̃джа̄тасам̣вад̣д̣хата̄йа ба̄хийо, да̄ручӣрапарихаран̣ена да̄ручӣрийоти ча саман̃н̃а̄то. со хи а̄йасма̄ ‘‘тасма̄тиха те, ба̄хийа, евам̣ сиккхитаббам̣ ‘дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсати, суте, муте, вин̃н̃а̄те вин̃н̃а̄таматтам̣ бхависсатӣ’ти, еван̃хи те ба̄хийа сиккхитаббам̣. йато кхо те ба̄хийа дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсати, суте, муте, вин̃н̃а̄те вин̃н̃а̄таматтам̣ бхависсати, тато твам̣, ба̄хийа, на тена. йато твам̣, ба̄хийа, на тена, тато твам̣, ба̄хийа, на таттха. йато твам̣, ба̄хийа, на таттха, тато твам̣, ба̄хийа, невидха на хурам̣ на убхайамантарена. есеванто дуккхасса̄’’ти (уда̄. 10) еттака̄йа десана̄йа арахаттам̣ саччха̄ка̄си. евам̣ са̄рипуттаттхера̄дӣнам̣ маха̄пан̃н̃ата̄дидӣпана̄ни суттапада̄ни виттха̄рато ведитабба̄ни.
танти асаммуйханам̣ еванти ида̄ни вуччама̄нама̄ка̄ренева ведитаббам̣. ‘‘атта̄ абхиккаматӣ’’ти имина̄ андхапутхуджджанасса дит̣т̣хига̄хавасена абхиккаме саммуйханам̣ дассети, ‘‘ахам̣ абхиккама̄мӣ’’ти пана имина̄ ма̄нага̄хавасена. тадубхайам̣ пана тан̣ха̄йа вина̄ на хотӣти тан̣хага̄хавасенапи саммуйханам̣ дасситамева хоти. ‘‘татха̄ асаммуйханто’’ти ватва̄ там̣ асаммуйханам̣ йена гханавиниббхогена хоти, там̣ дассенто ‘‘абхиккама̄мӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ ва̄йодха̄туйа̄ анугата̄ теджодха̄ту уддхаран̣асса паччайо. уддхаран̣агатика̄ хи теджодха̄тӯти. уддхаран̣е ва̄йодха̄туйа̄ тасса̄ анугатабха̄во, тасма̄ има̄сам̣ двиннаметтха са̄маттхийато адхиматтата̄, итара̄сан̃ча оматтата̄ти дассенто ‘‘екекапа̄дуддхаран̣е…пе… балаватийоти а̄ха. йасма̄ пана теджодха̄туйа̄ анугата̄ ва̄йодха̄ту атихаран̣авӣтихаран̣а̄нам̣ паччайо. тирийагатика̄йа хи ва̄йодха̄туйа̄ атихаран̣авӣтихаран̣есу са̄тисайо бйа̄па̄роти. теджодха̄туйа̄ тасса̄ анугатабха̄во, тасма̄ има̄сам̣ двиннаметтха са̄маттхийато адхиматтата̄, итара̄сан̃ча оматтата̄ти дассенто ‘‘татха̄ атихаран̣авӣтихаран̣есӯ’’ти а̄ха. сатипи анугамакаанугантаббата̄висесе теджодха̄тува̄йодха̄тубха̄ваматтам̣ сандха̄йа татха̄-саддаггахан̣ам̣,. таттха аккантат̣т̣ха̄нато па̄дасса уккхипанам̣ уддхаран̣ам̣. т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ атиккамитва̄ пурато харан̣ам̣ атихаран̣ам̣, кха̄н̣уа̄дипарихаран̣аттхам̣, патит̣т̣хитапа̄дагхат̣т̣анапарихаран̣аттхам̣ ва̄ пассена харан̣ам̣ вӣтихаран̣ам̣. йа̄ва патит̣т̣хитапа̄до, та̄ва а̄харан̣ам̣ атихаран̣ам̣, тато парам̣ харан̣ам̣ вӣтихаран̣анти айам̣ ва̄ етесам̣ висесо.
йасма̄ патхавӣдха̄туйа̄ анугата̄ а̄подха̄ту воссаджджанасса паччайо. гарутарасабха̄ва̄ хи а̄подха̄тӯти. воссаджджане патхавӣдха̄туйа̄ тасса̄ анугатабха̄во, тасма̄ та̄сам̣ двиннаметтха са̄маттхийато адхиматтата̄, итара̄сан̃ча оматтата̄ти дассенто а̄ха ‘‘воссаджджане…пе… балаватийо’’ти. йасма̄ пана а̄подха̄туйа̄ анугата̄ патхавӣдха̄ту санниккхепанасса паччайо, патит̣т̣ха̄бха̄ве вийа патит̣т̣ха̄панепи тасса̄ са̄тисайакиччатта̄ а̄подха̄туйа̄ тасса̄ анугатабха̄во, татха̄ гхат̣т̣анакирийа̄йа патхавӣдха̄туйа̄ васена саннируджджханасса сиджджханато таттха̄пи патхавӣдха̄туйа̄ а̄подха̄туанугатабха̄во, тасма̄ вуттам̣ ‘‘татха̄ санниккхепанасаннируджджханесӯ’’ти.
таттха̄ти тасмим̣ абхиккамане, тесу ва̄ вуттесу уддаран̣а̄дӣсу кот̣т̣ха̄сесу. уддхаран̣ети уддхаран̣аккхан̣е. рӯпа̄рӯпадхамма̄ти уддхаран̣а̄ка̄рена паватта̄ рӯпадхамма̄, там̣самут̣т̣ха̄пака̄ арӯпадхамма̄ ча. атихаран̣ам̣ на па̄пун̣анти кхан̣аматта̄ват̣т̣ха̄нато. таттха таттхева̄ти йаттха йаттха уппанна̄, таттха таттхева. на хи дхамма̄нам̣ десантарасан̇каманам̣ аттхи. ‘‘паббам̣ пабба’’тиа̄ди уддхаран̣а̄дикот̣т̣ха̄се сандха̄йа сабха̄гасантативасена вуттанти ведитаббам̣. атииттаро хи рӯпадхамма̄нампи паваттиккхан̣о, гаманасса̄дӣнам̣, девапутта̄нам̣ хет̣т̣хупарийена пат̣имукхам̣ дха̄ванта̄нам̣ сираси па̄де ча бандхакхурадха̄ра̄ сама̄гаматопи сӣгхатаро. йатха̄ тила̄нам̣ бхаджджийама̄на̄нам̣ пат̣апат̣а̄йанена бхедо лаккхӣйати, евам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ уппа̄дена̄ти дассанаттхам̣ ‘‘пат̣апат̣а̄йанта̄’’ти вуттам̣. уппанна̄ хи екантато бхиджджантӣти. ‘‘саддхим̣ рӯпена̄’’ти идам̣ тасса тасса читтасса ниродхена саддхим̣ нируджджханакарӯпадхамма̄нам̣ васена вуттам̣, йам̣ тато саттарасамачиттасса уппа̄даккхан̣е уппаннам̣. ан̃н̃атха̄ йади рӯпа̄рӯпадхамма̄ сама̄наккхан̣а̄ сийум̣, ‘‘рӯпам̣ гарупарин̣а̄мам̣ дандханиродха’’нтиа̄дивачанехи виродхо сийа̄, татха̄ ‘‘на̄хам̣ бхиккхаве ан̃н̃ам̣ екадхаммампи саманупасса̄ми, йам̣ евам̣ лахупариваттам̣, йатхайидам̣ читта’’нти (а. ни. 1.48) евам̣ а̄дипа̄л̣ийа̄. читтачетасика̄ хи са̄рамман̣асабха̄ва̄ йатха̄балам̣ аттано а̄рамман̣апаччайабхӯтаматтхам̣ вибха̄венто ева уппаджджантӣти тесам̣ там̣сабха̄ваниппхаттианантарам̣ ниродхо. рӯпадхамма̄ пана ана̄рамман̣а̄ пака̄сетабба̄, евам̣ тесам̣ пака̄сетаббабха̄ваниппхатти сол̣асахи читтехи хотӣти тан̇кхан̣а̄йуката̄ тесам̣ иччхита̄, лахувин̃н̃а̄н̣ависайасан̇гатиматтаппаччайата̄йа тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣, висайасан̇гатиматтата̄йа ча вин̃н̃а̄н̣асса лахупариваттита̄, дандхамаха̄бхӯтаппаччайата̄йа рӯпадхамма̄нам̣ дандхапариваттита̄. на̄на̄дха̄туйа̄ йатха̄бхӯтан̃а̄н̣ам̣ кхо пана татха̄гатассева, тена ча пуреджа̄тапаччайо рӯпадхаммова вутто, паччха̄джа̄тапаччайо ча татхева̄ти рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ сама̄наккхан̣ата̄ на йуджджатева. тасма̄ вуттанайеневеттха аттхо ведитаббо.
ан̃н̃ам̣ уппаджджате читтам̣, ан̃н̃ам̣ читтам̣ нируджджхатӣти йам̣ пуримуппаннам̣ читтам̣, там̣ ан̃н̃ам̣, там̣ пана нируджджхантам̣ апарасса анантара̄дипаччайабха̄венева нируджджхатӣти татха̄ладдхапаччайам̣ ан̃н̃ам̣ уппаджджате читтам̣. йади евам̣ тесам̣ антаро лаббхеййа̄ти? ноти а̄ха ‘‘авӣчи мануппабандхо’’ти, йатха̄ вӣчи антаро на лаббхати, ‘‘тадевета’’нти ависесавидӯ ман̃н̃анти, евам̣ ану ану пабандхо читтасанта̄но рӯпасанта̄но ча надӣсотова надийам̣ удакаппава̄хо вийа ваттати.
абхимукхам̣ локитам̣ а̄локитанти а̄ха ‘‘пурато пеккхана’’нти. йасма̄ йам̣диса̄бхимукхо гаччхати, тит̣т̣хати, нисӣдати ва̄ тадабхимукхам̣ пеккханам̣ а̄локитам̣, тасма̄ таданугатавидиса̄локанам̣ вилокитанти а̄ха ‘‘вилокитам̣ на̄ма анудиса̄пеккхана’’нти. саммаджджанапарибхан̣д̣а̄дикаран̣е олокитасса, уллокахаран̣а̄дӣсу уллокитасса, паччхато а̄гаччхантапариссайасса париваджджана̄дӣсу апалокитасса сийа̄ самбхавоти а̄ха ‘‘имина̄ ва̄ мукхена сабба̄нипи та̄ни гахита̄нева̄’’ти.
ка̄йасаккхинти ка̄йена саччхикатавантам̣, паччаккхака̄ринанти аттхо. со хи а̄йасма̄ випассана̄ка̄ле ‘‘йамева̄хам̣ индрийесу агуттадва̄ратам̣ нисса̄йа са̄сане анабхиратиа̄дивиппака̄рам̣ патто, тамева сут̣т̣ху ниггахесса̄мӣ’’ти усса̄хаджа̄то балавахироттаппо, таттха ча ката̄дхика̄ратта̄ индрийасам̣варе уккам̣сапа̄рамиппатто, тенева нам̣ саттха̄ ‘‘етадаггам̣ бхиккхаве мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ индрийесу гуттадва̄ра̄нам̣, йадидам̣ нандо’’ти (а. ни. 1.235) етадагге т̣хапеси.
са̄ттхаката̄ ча саппа̄йата̄ ча ведитабба̄ а̄локитавилокитасса̄ти а̄нетва̄ самбандхо. тасма̄ти каммат̣т̣ха̄на̄виджаханассева гочарасампаджан̃н̃абха̄ватоти вуттамеваттхам̣ хетубха̄вена пачча̄масати. аттано каммат̣т̣ха̄навасенева а̄локанавилоканам̣ ка̄таббам̣, кхандха̄дикаммат̣т̣ха̄на̄ ан̃н̃о упа̄йо на гавеситабботи адхиппа̄йо. а̄локита̄дисаман̃н̃а̄пи йасма̄ дхаммаматтассева паваттивисесо, тасма̄ тасса йа̄тха̄вато паджа̄нанам̣ асаммохасампаджан̃н̃анти дассетум̣ ‘‘аббхантаре’’тиа̄ди вуттам̣. читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄равасена̄ти кирийамайачиттасамут̣т̣ха̄на̄йа ва̄йодха̄туйа̄ чалана̄ка̄раппаваттивасена. адхо сӣдатӣти адхо гаччхати. уддхам̣ лан̇гхетӣти лан̇гхам̣ вийа упари гаччхати.
ан̇гакиччам̣ са̄дхайама̄нанти падха̄набхӯтаан̇гакиччам̣ ниппха̄дентам̣ хутва̄ти аттхо. ‘‘пат̣хамаджаванепи…пе… на хотӣ’’ти идам̣ пан̃чадва̄равӣтхийам̣ ‘‘иттхӣ пурисо’’ти раджджана̄дӣнам̣ абха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. таттха хи а̄ваджджана вот̣т̣хаббапана̄нам̣ айонисо а̄ваджджанавот̣т̣хаббанавасена ит̣т̣хе иттхирӯпа̄димхи лобхаматтам̣, анит̣т̣хе ча пат̣игхаматтам̣ уппаджджати, манодва̄ре пана ‘‘иттхӣ пурисо’’ти раджджана̄ди хоти. тасса пан̃чадва̄раджаванам̣ мӯлам̣, йатха̄вуттам̣ ва̄ саббам̣ бхаван̇га̄ди. евам̣ манодва̄раджаванасса мӯлавасена мӯлапарин̃н̃а̄ вутта̄. а̄гантуката̄вака̄ликата̄ пана пан̃чадва̄раджаванассева апуббабха̄вавасена, иттарабха̄вавасена ча вутта̄. ‘‘хет̣т̣хупарийавасена бхиджджитва̄ патитесӯ’’ти хет̣т̣химасса упаримасса ча апара̄парам̣ бхан̇гаппаттима̄ха.
танти джаванам̣, тасса айуттанти самбандхо. а̄гантуко аббха̄гато.
удайаббайапариччхинно та̄ватако ка̄ло етесанти та̄вака̄лика̄ни.
етам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣. самава̄йети са̄маггийам̣. таттха̄ти пан̃чаккхандхавасена а̄локанавилокане пан̃н̃а̄йама̄не таббинимутто ко еко а̄локети, ко вилокети.
‘‘упаниссайапаччайо’’ти идам̣ суттантанайена парийа̄йато вуттам̣. сахаджа̄тапаччайоти нидассанаматтаметам̣ ан̃н̃аман̃н̃асампайуттааттхиавигата̄дипаччайа̄нампи лаббханато.
ка̄ле саман̃чхитум̣ йуттака̄ле саман̃чхантасса. татха̄ паса̄рентасса̄ти еттха̄пи. ман̣исаппо на̄ма ека̄ саппаджа̄тӣти ваданти. лал̣ананти кампанам̣, лӣл̣а̄каран̣ам̣ ва̄.
ун̣хапакатико парил̣а̄хабахулака̄йо. сӣлавидӯсанена ахита̄вахатта̄ миччха̄джӣвавасена уппаннам̣ асаппа̄йам̣. ‘‘чӣварампи ачетана’’нтиа̄дина̄ чӣварасса вийа ка̄йопи ачетаноти ка̄йасса аттасун̃н̃ата̄вибха̄ванена ‘‘аббхантаре’’тиа̄дина̄ вуттамеваттхам̣ паридӣпенто итарӣтарасантосасса ка̄ран̣ам̣ дассети, тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди.
чатупан̃чаган̣т̣хика̄хатоти а̄хатачатупан̃чаган̣т̣хико, чатупан̃чаган̣т̣хика̄хи ва̄ а̄хато татха̄.
ат̣т̣хавидхопи аттхоти ат̣т̣хавидхопи пайоджанависесо маха̄сиваттхерава̄давасена ‘‘имасса ка̄йасса т̣хитийа̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23, 422; ма. ни. 2.387; а. ни. 2.341; 8.9; дха. са. 1355; вибха. 518; маха̄ни. 206) найена вутто дат̣т̣хаббо. имасмим̣ паккхе ‘‘нева дава̄йа̄тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23, 422; ма. ни. 2.387; а. ни. 8.9; дха. са. 1355; вибха. 518; маха̄ни. 206) найена̄’’ти пана пат̣иккхепан̇гадассанамукхена десана̄йа а̄гататта̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
патхависандха̄ракаджаласса там̣сандха̄ракава̄йуна̄ вийа парибхуттасса а̄ха̄расса ва̄йодха̄туйа̄ва а̄сайе ават̣т̣ха̄нанти а̄ха ‘‘ва̄йодха̄тувасенева тит̣т̣хатӣ’’ти. атихаратӣти йа̄ва мукха̄ абхихарати. вӣтихаратӣти тато куччхийам̣ вӣмиссам̣ каронто харати. атихаратӣти ва̄ мукхадва̄рам̣ атикка̄менто харати. вӣтихаратӣти куччхигатам̣ пассато харати, париваттетӣти апара̄парам̣ ча̄рети. еттха ча а̄ха̄расса дха̄ран̣апариваттанасан̃чун̣н̣анависосана̄ни патхавӣдха̄тусахита̄ ева ва̄йодха̄ту кароти, на кевала̄ти та̄ни патхавӣдха̄туйа̄пи киччабха̄вена вутта̄ни. аллаттан̃ча анупа̄летӣти йатха̄ ва̄йодха̄ту а̄дӣхи ан̃н̃ехи висосанам̣ на хоти, татха̄ аллаттан̃ча анупа̄лети. теджодха̄тӯти гахан̣ӣсан̇кха̄та̄ теджодха̄ту. са̄ хи антопавит̣т̣хам̣ а̄ха̄рам̣ парипа̄чети. ан̃джасо хотӣти а̄ха̄расса павесана̄дӣнам̣ магго хоти. а̄бхуджатӣти парийесанавасена, аджджхохаран̣аджин̣н̣а̄джин̣н̣ата̄дипат̣исам̣веданавасена ча а̄ваджджети, виджа̄на̄тӣти аттхо. там̣там̣виджа̄нанасса паччайабхӯтойева хи пайого ‘‘самма̄пайого’’ти вутто. йена хи пайогена парийесана̄ди ниппхаджджати, со таббисайавиджа̄нанампи ниппха̄дети на̄ма тадавина̄бха̄вато. атха ва̄ самма̄пайогам̣ самма̄пат̣ипатти манва̄йа а̄гамма а̄бхуджати саманна̄харати. а̄бхогапуббако хи саббопи вин̃н̃а̄н̣абйа̄па̄роти татха̄ вуттам̣.
гаманатоти бхиккха̄ча̄равасена гочарага̄мам̣ уддисса гаманато. парийесанатоти гочарага̄ме бхиккхаттхам̣ а̄хин̣д̣анато. парибхогатоти а̄ха̄расса парибхун̃джанато. а̄сайатоти питта̄диа̄сайато. а̄сайати еттха екаджджхам̣ паваттама̄нопи каммапхалававаттхито хутва̄ марийа̄давасена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асан̇карато сайати тит̣т̣хати паваттатӣти а̄сайо, а̄ма̄сайасса упари тит̣т̣ханако питта̄дико. марийа̄даттхо хи айама̄ка̄ро. нидха̄нанти йатха̄бхутто а̄ха̄ро ничито хутва̄ тит̣т̣хати еттха̄ти нидха̄нам̣, а̄ма̄сайо. тато нидха̄нато. апарипаккатоти гахан̣ӣсан̇кха̄тена каммаджатеджена авипаккато. парипаккатоти йатха̄бхуттасса а̄ха̄раса випаккабха̄вато. пхалатоти ниппхаттито. ниссандатоти ито чито ча ниссанданато. саммаккханатоти саббасо маккханато. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йа (висуддхи. т̣ӣ. 1.294) гахетаббо.
сарӣрато седа̄ муччантӣти вегасам̣дха̄ран̣ена уппаннапарил̣а̄хато сарӣрато седа̄ муччанти. ан̃н̃е ча рога̄ кан̣н̣асӯлабхагандара̄дайо. ат̣т̣ха̄нети манусса̄мануссапариггахите айуттат̣т̣ха̄не кхеттадева̄йатана̄дике. куддха̄ хи аманусса̄, манусса̄пи ва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пенти. ниссат̣т̣хатта̄ нева аттано, кассачи аниссаджджитатта̄, джигуччханӣйатта̄ ча на парасса. удакатумбатоти вел̣уна̄л̣иа̄диудакабха̄джанато. танти чхад̣д̣итаудакам̣.