1. брахмаджа̄ласуттаван̣н̣ана̄

парибба̄джакакатха̄ван̣н̣ана̄

евам̣ пат̣хамамаха̄сан̇гӣтим̣ дассетва̄ йадаттхам̣ са̄ идха дассита̄, ида̄ни там̣ нигаманавасена дассетум̣ ‘‘имисса̄’’тиа̄дима̄ха.

1. етта̄вата̄ ча брахмаджа̄ласса са̄дха̄ран̣ато ба̄хиранида̄нам̣ дассетва̄ ида̄ни аббхантаранида̄нам̣ сам̣ван̣н̣етум̣ ‘‘таттха ева’’нтиа̄ди вуттам̣. атха ва̄ чхахи а̄ка̄рехи сам̣ван̣н̣ана̄ ка̄табба̄ самбандхато падато падавибха̄гато падаттхато ануйогато париха̄рато ча̄ти. таттха самбандхо на̄ма десана̄самбандхо. йам̣ локийа̄ ‘‘уммуггха̄то’’ти ваданти. со пана па̄л̣ийа̄ нида̄напа̄л̣ивасена, нида̄напа̄л̣ийа̄ пана сан̇гӣтивасена ведитабботи пат̣хамамаха̄сан̇гӣтим̣ дассентена нида̄напа̄л̣ийа̄ самбандхасса дасситатта̄ пада̄дивасена сам̣ван̣н̣анам̣ каронто ‘‘еванти нипа̄тапада’’нтиа̄дима̄ха. ‘‘метиа̄дӣнӣ’’ти еттха антара̄-садда-ча-садда̄нам̣ нипа̄тападабха̄во, ваттаббо, на ва̄ ваттаббо тесам̣ найаггахан̣ена гахитатта̄, тадавасит̣т̣ха̄нам̣ а̄пат̣и-садда̄нам̣ а̄ди-саддена сан̇ган̣ханато. ‘‘падавибха̄го’’ти пада̄нам̣ висесо, на пана падавиггахо. атха ва̄ пада̄ни ча падавибха̄го ча падавибха̄го, падавиггахо ча падавибха̄го ча падавибха̄готи ва̄ екасесавасена падападавиггаха̄пи падавибха̄га саддена вутта̄ти ведитаббам̣. таттха падавиггахо ‘‘бхиккхӯнам̣ сан̇гхо’’тиа̄дибхедесу падесу дат̣т̣хаббо.

аттхатоти падаттхато. там̣ пана падаттхам̣ аттхуддха̄раккамена пат̣хамам̣ евам̣-саддасса дассенто ‘‘евам̣саддо та̄ва̄’’тиа̄дима̄ха. авадха̄ран̣а̄дӣти еттха а̄ди-саддена идаматтхапуччха̄парима̄н̣а̄диаттха̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. татха̄ хи ‘‘евам̣гата̄ни, евам̣видхо, евама̄ка̄ро’’тиа̄дӣсу идам̣-саддасса аттхе евам̣-саддо. гата-саддо хи пака̄рапарийа̄йо, татха̄ видха̄ка̄ра-садда̄ ча. татха̄ хи видхайуттагата-садде локийа̄ пака̄раттхе ваданти. ‘‘евам̣ ну кхо, на ну кхо, ким̣ ну кхо, катхам̣ ну кхо’’ти, ‘‘евам̣ су те сунха̄та̄ сувилитта̄ каппитакесамассу, а̄муттама̄ла̄бхаран̣а̄ ода̄таваттхавасана̄ пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппита̄ саман̇гӣбхӯта̄ парича̄ренти, сеййатха̄пи твам̣ етарахи са̄чарийакоти? но хидам̣ бхо готама̄’’ти ча а̄дӣсу пуччха̄йам̣. ‘‘евам̣ лахупариваттам̣, евам̣ а̄йупарийанто’’ти ча а̄дӣсу парима̄н̣е. нану ча ‘‘евам̣ ну кхо, евам̣ су те, евам̣ а̄йупарийанто’’ти еттха евам̣-саддена пуччхана̄ка̄рапарима̄н̣а̄ка̄ра̄нам̣ вуттатта̄ а̄ка̄раттхо ева евам̣-саддо ти? на, висесасаббха̄вато. а̄ка̄раматтава̄чако хеттха а̄ка̄раттхоти адхиппето, йатха̄ ‘‘евам̣ бйа̄кхотиа̄дӣсу пана на а̄ка̄рависесава̄чако еван̃ча катва̄ ‘‘евам̣ джа̄тена маччена̄’’тиа̄дӣни упама̄дӣсу уда̄харан̣а̄ни упапанна̄ни хонти. татха̄ хи ‘‘йатха̄пи…пе… баху’’нти? еттха пуппхара̄сит̣т̣ха̄нийато мануссупапаттисаппурисӯпаниссайасаддхаммасаванайонисоманасика̄рабхогасампаттиа̄дида̄на̄дипун̃н̃акирийа̄хетусамуда̄йато собха̄сугандхата̄дигун̣айогато ма̄ла̄гун̣асадисийо пахӯта̄ пун̃н̃акирийа̄ маритаббасабха̄вата̄йа маччена саттена каттабба̄ти джодитатта̄ пуппхара̄сима̄ла̄гун̣а̄ва упама̄, тесам̣ упама̄ка̄ро йатха̄-саддена анийамато вуттоти евам̣-саддо упама̄ка̄ранигаманаттхоти ваттум̣ йуттам̣. со пана упама̄ка̄ро нийамийама̄но аттхато упама̄ва хотӣти а̄ха ‘‘упама̄йам̣ а̄гато’’ти.

татха̄ евам̣ имина̄ а̄ка̄рена ‘‘абхиккамитабба’’нтиа̄дина̄ упадисийама̄на̄йа саман̣аса̄руппа̄йа а̄каппасампаттийа̄ йо таттха упадисана̄ка̄ро, со аттхато упадесойева̄ти вуттам̣ ‘‘евам̣ те…пе… упадесе’’ти. татха̄ еваметам̣ бхагава̄, еваметам̣ сугата̄ти еттха ча бхагавата̄ йатха̄вуттаматтхам̣ авипарӣтато джа̄нантехи катам̣ таттха сам̣виджджама̄нагун̣а̄нам̣ пака̄рехи хам̣санам̣ удаггата̄каран̣ам̣ сампахам̣санам̣, йо таттха сампахам̣сана̄ка̄роти йоджетаббам̣. евамевам̣ пана̄йанти еттха гарахан̣а̄ка̄роти йоджетаббам̣. со ча гарахан̣а̄ка̄ро ‘‘васалӣ’’тиа̄ди кхум̣санасаддасаннидха̄нато идха евам̣-саддена пака̄ситоти вин̃н̃а̄йати. йатха̄ четтха, евам̣ упама̄ка̄ра̄дайопи упама̄дивасена вутта̄нам̣ пуппхара̄сиа̄дисадда̄нам̣ саннидха̄натоти дат̣т̣хаббам̣. еван̃ча вадехӣти ‘‘йатха̄хам̣ вада̄ми, евам̣ саман̣ам̣ а̄нандам̣ вадехӣ’’ти вадана̄ка̄ро ида̄ни ваттаббо евам̣-саддена нидассӣйатӣти нидассанаттхо вутто. евам̣ ноти еттха̄пи тесам̣ йатха̄вуттадхамма̄нам̣ ахитадуккха̄вахабха̄ве саннит̣т̣ха̄наджананаттхам̣ ануматиггахан̣авасена ‘‘сам̣ваттанти, но ва̄, катхам̣ ва̄ еттха хотӣ’’ти пуччха̄йа ката̄йа ‘‘евам̣ но еттха хотӣ’’ти вуттатта̄ тада̄ка̄расаннит̣т̣ха̄нам̣ евам̣-саддена вибха̄витанти вин̃н̃а̄йати, со пана тесам̣ дхамма̄нам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттана̄ка̄ро нийамийама̄но авадха̄ран̣аттхо хотӣти а̄ха ‘‘евам̣ но еттха хотӣти а̄дӣсу авадха̄ран̣е’’ти. евам̣ бхантети пана дхаммасса са̄дхукам̣ саванаманасика̄ре саннийоджитехи бхиккхӯхи аттано таттха т̣хитабха̄васса пат̣иджа̄нанавасена вуттатта̄ еттха евам̣-саддо вачанасампат̣иччханаттхо вутто, тена евам̣ бханте, са̄дху бханте, сут̣т̣ху бхантети вуттам̣ хоти.

на̄на̄найанипун̣анти екаттана̄наттаабйа̄па̄раевам̣дхаммата̄сан̇кха̄та̄, нандийа̄ват̣т̣а типуккхаласӣхавиккӣл̣итаан̇кусадиса̄лочанасан̇кха̄та̄ ва̄ а̄дха̄ра̄дибхедавасена на̄на̄видха̄ найа̄ на̄на̄найа̄, найа̄ ва̄ па̄л̣игатийо, та̄ ча пан̃н̃аттианупан̃н̃аттиа̄дивасена сам̣килебха̄гийа̄дилокийа̄дитадубхайавомиссата̄дивасена кусала̄дивасена кхандха̄дивасена сан̇гаха̄дивасена самайавимутта̄дивасена т̣хапана̄дивасена кусаламӯла̄дивасена тикапат̣т̣ха̄на̄дивасена ча на̄наппака̄ра̄ти на̄на̄найа̄, техи нипун̣ам̣ сан̣хасукхуманти на̄на̄найанипун̣ам̣. а̄сайова аджджха̄сайо, те ча сассата̄дибхедена, таттха ча аппараджаккхата̄дивасена анека̄, аттаджджха̄сайа̄дайо ева ва̄ самут̣т̣ха̄нам̣ уппаттихету етасса̄ти анекаджджха̄сайасамут̣т̣ха̄нам̣. аттхабйан̃джанасампаннанти аттхабйан̃джанапарипун̣н̣ам̣ упанетабба̄бха̄вато, сан̇ка̄санапака̄санавиваран̣авибхаджанаутта̄нӣкаран̣апан̃н̃аттивасена чхахи аттхападехи, аккхарападабйан̃джана̄ка̄ранируттиниддесавасена чхахи бйан̃джанападехи ча саманна̄гатанти ва̄ аттхо дат̣т̣хаббо.

вивидхапа̄т̣иха̄рийанти еттха па̄т̣иха̄рийападасса вачанаттхам̣ ‘‘пат̣ипаккхахаран̣ато ра̄га̄дикилеса̄панайанато па̄т̣иха̄рийа’’нти ваданти. бхагавато пана пат̣ипаккха̄ ра̄га̄дайо на санти, йе харитабба̄. путхуджджана̄нампи вигатӯпаккилесе ат̣т̣хагун̣асаманна̄гате читте хатапат̣ипаккхе иддхивидхам̣ паваттати, тасма̄ таттха паваттавоха̄рена ча на сакка̄ идха ‘‘па̄т̣иха̄рийа’’нти ваттум̣. саче пана маха̄ка̄рун̣икасса бхагавато венеййагата̄ ча килеса̄ пат̣ипаккха̄, тесам̣ харан̣ато ‘‘па̄т̣иха̄рийа’’нти вуттам̣, евам̣ сати йуттаметам̣. атха ва̄ бхагавато ча са̄санасса ча пат̣ипаккха̄ титтхийа̄, тесам̣ харан̣ато па̄т̣иха̄рийам̣. те хи дит̣т̣хихаран̣авасена, дит̣т̣хиппака̄сане асаматтхабха̄вена ча иддхиа̄десана̄нуса̄санӣхи харита̄ апанӣта̄ хонтӣти. ‘‘пат̣ӣ’’ти ва̄ айам̣ саддо ‘‘паччха̄’’ти етасса аттхам̣ бодхети ‘‘тасмим̣ пат̣ипавит̣т̣хамхи, ан̃н̃о а̄ган̃чхи бра̄хман̣о’’тиа̄дӣсу вийа, тасма̄ сама̄хите читте, вигатӯпаккилесе ча катакиччена паччха̄ харитаббам̣ паваттетаббанти пат̣иха̄рийам̣, аттано ва̄ упаккилесесу чатуттхаджджха̄намаггехи харитесу паччха̄ харан̣ам̣ пат̣иха̄рийам̣. иддхиа̄десана̄нуса̄санийо ча вигатӯпаккилесена, катакиччена ча саттахитаттхам̣ пуна паваттетабба̄, харитесу ча аттано упаккилесесу парасатта̄нам̣ упаккилесахаран̣а̄ни хонтӣти пат̣иха̄рийа̄ни бхаванти. пат̣иха̄рийамева па̄т̣иха̄рийам̣. пат̣иха̄рийе ва̄ иддхиа̄десана̄нуса̄санӣсамуда̄йе бхавам̣ екекам̣ ‘‘па̄т̣иха̄рийа’’нти вуччати. пат̣иха̄рийам̣ ва̄ чатуттхаджджха̄нам̣ магго ча пат̣ипаккхахаран̣ато, таттха джа̄там̣, тасмим̣ ва̄ нимиттабхӯте, тато ва̄ а̄гатанти па̄т̣иха̄рийам̣. тасса пана иддхиа̄дибхедена висайабхедена ча бахувидхасса бхагавато десана̄йа лаббхама̄натта̄ а̄ха ‘‘вивидхапа̄т̣иха̄рийа’’нти.

на ан̃н̃атха̄ти бхагавато саммукха̄ сута̄ка̄рато на ан̃н̃атха̄ти аттхо, на пана бхагавато десита̄ка̄рато. ачинтеййа̄нубха̄ва̄ хи бхагавато десана̄. еван̃ча катва̄ ‘‘саббаппака̄рена ко саматтхо вин̃н̃а̄ту’’нти идам̣ вачанам̣ саматтхитам̣ хоти. дха̄ран̣абаладассанан̃ча на вируджджхати сута̄ка̄ра̄вираджджханасса адхиппетатта̄. на хеттха аттхантарата̄париха̄ро двиннампи аттха̄нам̣ екависайатта̄, итаратха̄ тхеро бхагавато десана̄йа саббатха̄ пат̣иггахан̣е саматтхо асаматтхо ча̄ти а̄паджджеййа̄ти.

‘‘йо паро на хоти, со атта̄’’ти евам̣ вутта̄йа нийакаджджхаттасан̇кха̄та̄йа сасантатийам̣ ваттанато тивидхопи ме-саддо кин̃ча̄пи екасмим̣йева аттхе диссати, каран̣асампада̄наса̄миниддесавасена пана виджджама̄набхедам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ме-саддо тӣсу аттхесу диссатӣ’’ти.

кин̃ча̄пи упасагго кирийам̣ висесети, джотакабха̄вато пана сатипи тасмим̣ сута-саддо ева там̣ таматтхам̣ анувадатӣти анупасаггасса сута-саддасса аттхуддха̄ре саупасаггасса гахан̣ам̣ на вируджджхатӣти дассенто ‘‘саупасагго ча анупасагго ча̄’’ти а̄ха. асса̄ти сута-саддасса. каммабха̄васа̄дхана̄ни идха сута-садде самбхавантӣти вуттам̣ ‘‘упадха̄ританти ва̄ упадха̄ран̣анти ва̄ аттхо’’ти. майа̄ти аттхе сатӣти йада̄ месаддасса каттувасена каран̣аниддесо, тада̄ти аттхо. мама̄ти аттхе сатӣти йада̄ самбандхавасена са̄миниддесо, тада̄.

сутасаддасаннидха̄не пайуттена евам̣саддена саванакирийа̄джотакена бхавитаббанти вуттам̣ ‘‘еванти сотавин̃н̃а̄н̣а̄дивин̃н̃а̄н̣акиччанидассана’’нти. а̄ди-саддена сампат̣иччхана̄дӣнам̣ пан̃чадва̄рикавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ тадабхинихат̣а̄нан̃ча манодва̄рикавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ гахан̣ам̣ ведитаббам̣. саббесампи ва̄кйа̄нам̣ евака̄раттхасахитатта̄ ‘‘сута’’нти етасса сутам̣ ева̄ти айаматтхо лаббхатӣти а̄ха ‘‘ассаванабха̄вапат̣иккхепато’’ти, етена авадха̄ран̣ена нира̄катам̣ дассети. йатха̄ ча сутам̣ сутам̣ ева̄ти нийаметаббам̣, там̣ самма̄ сутам̣ хотӣти а̄ха ‘‘анӯна̄дхика̄випарӣтаггахан̣анидассана’’нти. атха ва̄ ‘‘саддантараттха̄поханавасена саддо аттхам̣ вадатӣ’’ти сутанти асутам̣ на хотӣти айаметасса аттхоти вуттам̣ ‘‘ассаванабха̄вапат̣иккхепато’’ти, имина̄ дит̣т̣ха̄дивиниваттанам̣ кароти. идам̣ вуттам̣ хоти. на идам̣ майа̄ дит̣т̣хам̣, на сайамбхун̃а̄н̣ена саччхикатам̣, атха кхо сутам̣, тан̃ча кхо саммадева̄ти. тенева̄ха ‘‘анӯна̄дхика̄випарӣтаггахан̣анидассана’’нти. авадха̄ран̣аттхе ва̄ евам̣-садде айам̣ аттхайоджана̄ карӣйатӣти тадапеккхасса сута-саддасса айаматтхо вутто ‘‘ассаванабха̄вапат̣иккхепато’’ти. тенева а̄ха ‘‘анӯна̄дхика̄випарӣтаггахан̣анидассана’’нти. саванасаддо четтха камматтхо ведитаббо суййатӣти.

евам̣ саванахетусун̣антапуггаласаванависесавасена падаттайасса екена пака̄рена аттхайоджанам̣ дассетва̄ ида̄ни пака̄рантарехипи там̣ дассетум̣ ‘‘татха̄ ева’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха тасса̄ти йа̄ са̄ бхагавато саммукха̄ дхаммассавана̄ка̄рена паватта̄ манодва̄равин̃н̃а̄н̣авӣтхи, тасса̄. са̄ хи на̄наппака̄рена а̄рамман̣е паваттитум̣ саматтха̄. татха̄ ча вуттам̣ ‘‘сотадва̄ра̄нуса̄рена̄’’ти. на̄наппака̄рена̄ти ваккхама̄на̄нам̣ анекавихита̄нам̣ бйан̃джанаттхаггахан̣а̄на̄на̄ка̄рена, етена имисса̄ йоджана̄йа а̄ка̄раттхо евам̣-саддо гахитоти дӣпети. паваттибха̄ваппака̄сананти паваттийа̄ аттхибха̄ваппака̄санам̣. ‘‘сутанти дхаммаппака̄сана’’нти йасмим̣ а̄рамман̣е вуттаппака̄ра̄ вин̃н̃а̄н̣авӣтхи на̄наппака̄рена паватта̄, тасса дхамматта̄ вуттам̣, на сутасаддасса дхамматтхатта̄. вуттассеваттхасса па̄кат̣ӣкаран̣ам̣ ‘‘айан̃хеттха̄’’тиа̄ди. таттха вин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ти каран̣аттхе каран̣авачанам̣. майа̄ти каттхуаттхе.

‘‘еванти ниддиситаббаппака̄сана’’нти нидассанаттхам̣ евам̣-саддам̣ гахетва̄ вуттам̣ нидассетаббасса ниддиситаббатта̄бха̄ва̄бха̄вато, тена евам̣-саддена сакалампи суттам̣ пачча̄мат̣т̣ханти дассети. сута-саддасса кирийа̄саддатта̄, саванакирийа̄йа ча са̄дха̄ран̣авин̃н̃а̄н̣аппабандхапат̣ибаддхатта̄ таттха ча пуггалавоха̄роти вуттам̣ ‘‘сутанти пуггалакиччаппака̄сана’’нти. на хи пуггалавоха̄рарахите дхаммаппабандхе саванакирийа̄ лаббхатӣти.

‘‘йасса читтасанта̄насса̄’’тиа̄дипи а̄ка̄раттхамева евам̣-саддам̣ гахетва̄ пуримайоджана̄йа ан̃н̃атха̄ аттхайоджанам̣ дассетум̣ вуттам̣. таттха а̄ка̄рапан̃н̃аттӣти упа̄да̄пан̃н̃атти ева, дхамма̄нам̣ паваттиа̄ка̄рупа̄да̄навасена татха̄ вутта̄. ‘‘сутанти висайаниддесо’’ти сотаббабхӯто дхаммо саванакирийа̄каттупуггаласса саванакирийа̄васена паваттит̣т̣ха̄нанти катва̄ вуттам̣. читтасанта̄навинимуттасса параматтхато кассачи катту абха̄вепи саддавоха̄рена буддхипарикаппитабхедавачаниччха̄йа читтасанта̄нато ан̃н̃ам̣ вийа там̣саман̇гим̣ катва̄ вуттам̣ ‘‘читтасанта̄нена там̣саман̇гино’’ти. саванакирийа̄висайопи сотаббадхаммо саванакирийа̄васена паваттачиттасанта̄насса идха параматтхато каттубха̄вато, саванавасена читтаппаваттийа̄ ева ва̄ саванакирийа̄бха̄вато там̣кирийа̄катту ча висайо хотӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘там̣саман̇гино катту висайе’’ти. сута̄ка̄расса ча тхерасса самма̄ниччхитабха̄вато а̄ха ‘‘гахан̣асаннит̣т̣ха̄на’’нти, етена ва̄ авадха̄ран̣аттхам̣ евам̣-саддам̣ гахетва̄ айам̣ аттхайоджана̄ ката̄ти дат̣т̣хаббам̣.

пуббе сута̄нам̣ на̄на̄вихита̄нам̣ суттасан̇кха̄та̄нам̣ аттхабйан̃джана̄нам̣ упадха̄ритарӯпасса а̄ка̄расса нидассанасса авадха̄ран̣асса ва̄ пака̄санасабха̄во евам̣-саддоти тада̄ка̄ра̄диупадха̄ран̣асса пуггалапан̃н̃аттийа̄ упа̄да̄набхӯтадхаммаппабандхабйа̄па̄рата̄йа вуттам̣ ‘‘еванти пуггалакиччаниддесо’’ти. саванакирийа̄ пана пуггалава̄динопи вин̃н̃а̄н̣анирапеккха̄ наттхӣти висесато вин̃н̃а̄н̣абйа̄па̄роти а̄ха ‘‘сутанти вин̃н̃а̄н̣акиччаниддесо’’ти. мети саддаппаваттийа̄ екантенева саттависайатта̄, вин̃н̃а̄н̣акиччасса ча таттхева самодахитаббато ‘‘мети убхайакиччайуттапуггаланиддесо’’ти вуттам̣. авиджджама̄напан̃н̃аттивиджджама̄напан̃н̃аттисабха̄ва̄ йатха̄ккамам̣ евам̣-садда сута-садда̄нам̣ аттха̄ти те татха̄рӯпапан̃н̃аттиупа̄да̄набйа̄па̄рабха̄вена дассенто а̄ха ‘‘еванти пуггалакиччаниддесо. сутанти вин̃н̃а̄н̣акиччаниддесо’’ти. еттха ча каран̣акирийа̄каттукаммависесаппака̄санавасена пуггалабйа̄па̄висайапуггалабйа̄па̄ранидассанавасена гахан̣а̄ка̄рага̄хакатаббисайависесаниддесавасена каттукаран̣а бйа̄па̄ракаттуниддесавасена ча дутийа̄дайо чатассо аттхайоджана̄ дассита̄ти дат̣т̣хаббам̣.

саббасса̄пи садда̄дхигаманӣйасса аттхасса пан̃н̃аттимукхенева пат̣ипаджджитаббатта̄, саббапан̃н̃аттӣнан̃ча виджджама̄на̄дивасена чхасу пан̃н̃аттибхедесу антогадхатта̄ тесу ‘‘ева’’нтиа̄дӣнам̣ пан̃н̃аттӣнам̣ сарӯпам̣ ниддха̄ренто а̄ха ‘‘еванти ча мети ча̄’’тиа̄ди. таттха еванти ча мети ча вуччама̄насса аттхасса а̄ка̄ра̄дино, дхамма̄нан̃ча асаллаккхан̣абха̄вато авиджджама̄напан̃н̃аттибха̄воти а̄ха ‘‘саччикат̣т̣хапараматтхавасена авиджджама̄напан̃н̃аттӣ’’ти. таттха саччикат̣т̣хапараматтхавасена̄ти бхӯтаттхауттаматтхавасена. идам̣ вуттам̣ хотийо ма̄йа̄марӣчиа̄дайо вийа абхӯтаттхо, ануссава̄дӣхи гахетаббо вийа ануттаматтхо ча на хоти, со рӯпасадда̄дисабха̄во руппана̄нубхавана̄дисабха̄во ва̄ аттхо ‘‘саччикат̣т̣хо, параматтха ча̄’’ти вуччати, на татха̄ евам̣ мети пада̄наматтхоти, етамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘кин̃хеттха та’’нтиа̄ди вуттам̣. сутанти пана садда̄йатанам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘виджджама̄напан̃н̃аттӣ’’ти. тенева хи ‘‘йан̃хи таметтха сотена упаладдха’’нти вуттам̣, ‘‘сотадва̄ра̄нуса̄рена упаладдха’’нти пана вутте аттхабйан̃джана̄дисаббам̣ лаббхати. там̣ там̣ упа̄да̄йа ваттаббатоти сотапатхам̣ а̄гате дхамме упа̄да̄йа тесам̣ упадха̄рита̄ка̄ра̄дино пачча̄масанавасена ‘‘ева’’нти, сасантатипарийа̄панне кхандхе упа̄да̄йа ‘‘ме’’ти ваттаббатта̄ти аттхо. дит̣т̣ха̄дисабха̄варахите садда̄йатане паваттама̄нопи сутавоха̄ро ‘‘дутийам̣ татийа’’нтиа̄дико вийа пат̣хама̄дӣни дит̣т̣хамутавин̃н̃а̄те апеккхитва̄ паваттоти а̄ха ‘‘дит̣т̣ха̄дӣни упанидха̄йа ваттаббато’’ти. асутам̣ на хотӣти хи ‘‘сута’’нти пака̄сито йаматтхоти.

аттана̄ пат̣ивиддха̄ суттасса пака̄рависеса̄ ‘‘ева’’нти тхерена пачча̄мат̣т̣ха̄ти а̄ха ‘‘асаммохам̣ дӣпетӣ’’ти. ‘‘на̄наппака̄рапат̣иведхасаматтхо хотӣ’’ти етена ваккхама̄насса суттасса на̄наппака̄ратам̣ дуппат̣ивиджджхатан̃ча дассети. ‘‘сутасса асаммосам̣ дӣпетӣ’’ти сута̄ка̄расса йа̄тха̄вато дассийама̄натта̄ вуттам̣. асаммохена̄ти саммоха̄бха̄вена, пан̃н̃а̄йа ева ва̄ саванака̄ласамбхӯта̄йа тадуттарака̄лапан̃н̃а̄сиддхи, евам̣ асаммосена̄ти еттха̄пи ваттаббам̣. бйан̃джана̄нам̣ пат̣ивиджджхитаббо а̄ка̄ро на̄тигамбхӣро, йатха̄сутадха̄ран̣амева таттха каран̣ӣйанти сатийа̄ бйа̄па̄ро адхико, пан̃н̃а̄ таттха гун̣ӣбхӯта̄ти вуттам̣ ‘‘пан̃н̃а̄пуббан̇гама̄йа̄’’тиа̄ди пан̃н̃а̄йа пуббан̇гама̄ти катва̄. пуббан̇гамата̄ четтха падха̄набха̄во ‘‘манопуббан̇гама̄’’тиа̄дӣсу вийа, пуббан̇гамата̄йа ва̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣсу а̄ваджджана̄дӣнам̣ вийа аппадха̄натте пан̃н̃а̄ пуббан̇гама̄ етисса̄ти айампи аттхо йуджджати, евам̣ ‘‘сатипуббан̇гама̄йа̄’’ти еттха̄пи вуттанайа̄нуса̄рена йатха̄самбхаваматтхо ведитаббо. аттхабйан̃джанасампаннасса̄ти аттхабйан̃джанапарипун̣н̣асса, сан̇ка̄санапака̄санавиваран̣авибхаджанаутта̄нӣкаран̣апан̃н̃аттивасена чхахи аттхападехи, аккхарападабйан̃джана̄ка̄ранируттиниддесавасена чхахи бйан̃джанападехи ча саманна̄гатасса̄ти ва̄ аттхо дат̣т̣хаббо.

йонисоманасика̄рам̣ дӣпетӣти евам̣-саддена вуччама̄на̄нам̣ а̄ка̄ранидассана̄вадха̄ран̣аттха̄нам̣ авипарӣтасаддхаммависайатта̄ти адхиппа̄йо. ‘‘авиккхепам̣ дӣпетӣ’’ти ‘‘брахмаджа̄лам̣ каттха бха̄сита’’нтиа̄ди пуччха̄васена пакаран̣аппаттасса ваккхама̄насса суттасса саванам̣ сама̄дха̄намантарена на самбхаватӣти катва̄ вуттам̣. ‘‘виккхиттачиттасса̄’’тиа̄ди тассеваттхасса саматтханавасена вуттам̣. саббасампаттийа̄ти аттхабйан̃джанадесакапайоджана̄дисампаттийа̄. авипарӣтасаддхаммависайехи вийа а̄ка̄ранидассана̄вадха̄ран̣аттхехи йонисоманасика̄расса, саддхаммассаванена вийа ча авиккхепасса йатха̄ йонисоманасика̄рена пхалабхӯтена аттасамма̄пан̣идхипуббекатапун̃н̃ата̄нам̣ сиддхи вутта̄ тадавина̄бха̄вато, евам̣ авиккхепена пхалабхӯтена ка̄ран̣абхӯта̄нам̣ саддхаммассаванасаппурисӯпаниссайа̄нам̣ сиддхи дассетабба̄ сийа̄ ассутавато, саппурисӯпаниссайарахитасса ча тадабха̄вато.

‘‘на хи виккхиттачитто’’тиа̄дина̄ саматтханавачанена пана авиккхепена ка̄ран̣абхӯтена саппурисӯпаниссайена ча пхалабхӯтасса саддхаммассаванасса сиддхи дассита̄. айам̣ панеттха адхиппа̄йо йутто сийа̄саддхаммассаванасаппурисӯпаниссайа̄ на екантена авиккхепасса ка̄ран̣ам̣ ба̄хиран̇гатта̄, авиккхепо пана саппурисӯпаниссайо вийа саддхаммассаванасса екантака̄ран̣анти. евампи авиккхепена саппурисӯпаниссайасиддхиджотана̄ на саматтхита̄ва, но на саматтхита̄ виккхиттачитта̄нам̣ саппурисапайирупа̄сана̄бха̄васса аттхасиддхатта̄. еттха ча пуримам̣ пхалена ка̄ран̣асса сиддхидассанам̣ надӣпӯрена вийа упари вут̣т̣хисаббха̄васса, дутийам̣ ка̄ран̣ена пхаласса сиддхидассанам̣ дат̣т̣хаббам̣ екантена вассина̄ вийа мегхавут̣т̣ха̄нена вут̣т̣хиппаваттийа̄.

бхагавато вачанасса аттхабйан̃джанапабхедапариччхедавасена сакаласа̄санасампаттиога̄хана̄ка̄ро ниравасесапарахитапа̄рипӯрика̄ран̣анти вуттам̣ ‘‘евам̣ бхаддако а̄ка̄ро’’ти. йасма̄ на хотӣти самбандхо. паччхимачаккадвайасампаттинти аттасамма̄пан̣идхипуббекатапун̃н̃ата̄сан̇кха̄там̣ гун̣адвайам̣. апара̄парам̣ вуттийа̄ четтха чаккабха̄во, чаранти етехи сатта̄ сампаттибхавесӯти ва̄. йе сандха̄йа вуттам̣ ‘‘чатта̄рима̄ни бхиккхаве чакка̄ни, йехи саманна̄гата̄нам̣ деваманусса̄нам̣ чатучаккам̣ ваттатӣ’’тиа̄ди. пуримапаччхимабха̄во четтха десана̄ккамавасена дат̣т̣хаббо. паччхимачаккадвайасиддхийа̄ти паччхимачаккадвайасса аттхита̄йа. самма̄пан̣ихитатто пуббе ча катапун̃н̃о суддха̄сайо хоти тадасуддхихетӯнам̣ килеса̄нам̣ дӯрӣбха̄ватоти а̄ха ‘‘а̄сайасуддхи сиддха̄ хотӣ’’ти. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘самма̄пан̣ихитам̣ читтам̣, сеййасо нам̣ тато каре’’ти, ‘‘катапун̃н̃оси твам̣ а̄нанда, падха̄нам̣ ануйун̃джа кхиппам̣ хохиси ана̄савоти ча. тенева̄ха ‘‘а̄сайасуддхийа̄ адхигамабйаттисиддхӣ’’ти. пайогасуддхийа̄ти йонисоманасика̄рапуббан̇гамасса дхаммассаванапайогасса висадабха̄вена. татха̄ ча̄ха ‘‘а̄гамабйаттисиддхӣ’’ти. саббасса ва̄ ка̄йавачӣпайогасса ниддосабха̄вена. парисуддхака̄йавачӣпайого хи виппат̣иса̄ра̄бха̄вато авиккхиттачитто парийаттийам̣ виса̄радо хотӣти.

‘‘на̄наппака̄рапат̣иведхадӣпакена̄’’тиа̄дина̄ аттхабйан̃джанесу тхерасса евам̣-садда сута-садда̄нам̣ асаммоха̄саммосадӣпанато чатупат̣исамбхида̄васена аттхайоджанам̣ дассети. таттха ‘‘сотаббаппабхедапат̣иведхадӣпакена̄’’ти етена айам̣ сута-саддо евам̣-саддасаннидха̄нато, ваккхама̄на̄пеккха̄йа ва̄ са̄ман̃н̃енева сотаббадхаммависесам̣ а̄масатӣти дассети. манодит̣т̣хикаран̣а̄парийаттидхамма̄нам̣ анупеккханасуппат̣иведха̄ висесато манасика̄рапат̣ибаддха̄ти те вуттанайена йонисоманасика̄радӣпакена евам̣-саддена йоджетва̄, саванадха̄ран̣авачӣпаричайа̄ парийаттидхамма̄нам̣ висесена сота̄вадха̄напат̣ибаддха̄ти те авиккхепадӣпакена сута-саддена йоджетва̄ дассенто са̄санасампаттийа̄ дхаммассаване усса̄хам̣ джанети. таттха дхамма̄ти парийаттидхамма̄. манаса̄нупеккхита̄ти ‘‘идха сӣлам̣ катхитам̣, идха сама̄дхи, идха пан̃н̃а̄, еттака̄ еттха анусандхийо’’тиа̄дина̄ найена манаса̄ анупеккхита̄. дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄ти ниджджха̄наккхантибхӯта̄йа, н̃а̄тапарин̃н̃а̄сан̇кха̄та̄йа ва̄ дит̣т̣хийа̄ таттха таттха вуттарӯпа̄рӯпадхамме ‘‘ити рӯпам̣, еттакам̣ рӯпа’’нтиа̄дина̄ сут̣т̣ху ваваттхапетва̄ пат̣ивиддха̄.

‘‘сакалена вачанена̄’’ти пуббе тӣхи падехи висум̣ висум̣ йоджитатта̄ вуттам̣. асаппурисабхӯминти акатан̃н̃утам̣ ‘‘идхекаччо па̄пабхиккху татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ парийа̄пун̣итва̄ аттано дахатӣ’’ти евам̣ вуттам̣ анарийавоха̄ра̄ваттхам̣. са̄ ева анарийавоха̄ра̄ваттха̄ асаддхаммо. нану ча а̄нандаттхерасса ‘‘мамедам̣ вачана’’нти адхима̄насса, маха̄кассапаттхера̄дӣнан̃ча тада̄сан̇ка̄йа абха̄вато асаппурисабхӯмисаматиккама̄дивачанам̣ нираттхакам̣ ти? найидам̣ евам̣ ‘‘евам̣ ме сута’’нти вадантена айампи аттхо вибха̄витоти дассанато. кечи пана ‘‘девата̄нам̣ паривитакка̄пеккхам̣ татха̄вачананти едисӣ чодана̄ анавака̄са̄’’ти ваданти. тасмим̣ кира кхан̣е екачча̄нам̣ девата̄нам̣ евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди ‘‘татха̄гато ча париниббуто, айан̃ча а̄йасма̄ десана̄кусало, ида̄ни дхаммам̣ десети, сакйакулаппасуто татха̄гатасса бха̄та̄ чӯл̣апитупутто, ким̣ ну кхо сайам̣ саччхиката дхаммам̣ десети, уда̄ху бхагаватойева вачанам̣ йатха̄сута’’нти. евам̣ тада̄сан̇китаппака̄рато асаппурисабхӯмисамоккама̄дито атиккама̄ди вибха̄витанти. аттано адахантоти ‘‘мамета’’нти аттани ат̣т̣хапенто. аппетӣти нидассети. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхесу йатха̄рахам̣ сатте нетӣти нетти, дхаммойева нетти дхамманетти.

дал̣хатаранивит̣т̣ха̄ вичикиччха̄ кан̇кха̄. на̄тисам̣саппанам̣ матибхедаматтам̣ вимати. ассаддхийам̣ вина̄сети бхагавато деситатта̄, саммукха̄ часса пат̣иггахитатта̄, кхалитадурутта̄диггахан̣адоса̄бха̄вато ча. еттха ча пат̣хама̄дайо тиссо аттхайоджана̄ а̄ка̄ра̄диаттхесу аггахитависесамева евам̣-саддам̣ гахетва̄ дассита̄, тато пара̄ тиссо а̄ка̄раттхамева евам̣-саддам̣ гахетва̄ вибха̄вита̄. паччхима̄ пана тиссо йатха̄ккамам̣ а̄ка̄раттхам̣ нидассанаттхам̣ авадха̄ран̣аттхан̃ча евам̣-саддам̣ гахетва̄ йоджита̄ти дат̣т̣хаббам̣.

ека-саддо ан̃н̃асет̣т̣ха̄саха̄йасан̇кхйадӣсу диссати. татха̄хеса ‘‘сассато атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти иттхеке абхивадантӣ’’тиа̄дӣсу ан̃н̃аттхе диссати, ‘‘четасо екодибха̄ва’’нтиа̄дӣсу сет̣т̣хаттхе, ‘‘еко вӯпакат̣т̣хо’’тиа̄дӣсу асаха̄йе, ‘‘екова кхо бхиккхаве кхан̣о ча самайо ча брахмачарийава̄са̄йа̄’’тиа̄дӣсу сан̇кхйайам̣, идха̄пи сан̇кхйайанти дассенто а̄ха ‘‘еканти ган̣анапариччхеданиддесо’’ти. ка̄лан̃ча самайан̃ча̄ти йуттака̄лан̃ча паччайаса̄маггин̃ча. кхан̣оти ока̄со. татха̄гатуппа̄да̄дико хи маггабрахмачарийасса ока̄со таппаччайапат̣ила̄бхахетутта̄. кхан̣о ева ча самайо. йо ‘‘кхан̣о’’ти ча ‘‘самайо’’ти ча вуччати, со еко ва̄ти хи аттхо. маха̄самайоти маха̄самӯхо. самайопи кхоти сиккха̄падапӯран̣асса хетупи. самайаппава̄дакети дит̣т̣хиппава̄даке. таттха хи нисинна̄ титтхийа̄ аттано аттано самайам̣ павадантӣти. аттха̄бхисамайа̄ти хитапат̣ила̄бха̄. абхисаметабботи абхисамайо, абхисамайо аттхоти абхисамайат̣т̣хоти пӣл̣ана а̄дӣни абхисаметаббабха̄вена екӣбха̄вам̣ упанетва̄ вутта̄ни. абхисамайасса ва̄ пат̣иведхасса висайабхӯтабха̄во абхисамайат̣т̣хоти та̄нева татха̄ екаттена вутта̄ни. таттха пӣл̣анам̣ дуккхасаччасса там̣ саман̇гӣно хим̣санам̣ авиппха̄риката̄каран̣ам̣. санта̄подуккхадуккхата̄дивасена санта̄панам̣ паридахан̣ам̣.

таттха сахака̄рӣка̄ран̣ам̣ санниджджха самети самаветӣти самайо, самава̄йо. самети сама̄гаччхати маггабрахмачарийаметтха тада̄дха̄рапуггалехӣти самайо, кхан̣о. самети еттха, етенава сам̣гаччхати сатто, сабха̄вадхаммо ва̄ сахаджа̄та̄дӣхи, уппа̄да̄дӣхи ва̄ти самайо, ка̄ло. дхаммаппаваттиматтата̄йа аттхато абхӯтопи хи ка̄ло дхаммаппаваттийа̄ адхикаран̣ам̣, каран̣ам̣ вийа ча каппана̄маттасиддхена рӯпена вохарӣйатӣти. самам̣, саха ва̄ авайава̄нам̣ айанам̣ паватти ават̣т̣ха̄нанти самайо, самӯхо, йатха̄ ‘‘самуда̄йо’’ти. авайавасаха̄ват̣т̣ха̄намева хи самӯхоти. авасесапаччайа̄нам̣ сама̄гаме ети пхалам̣ етасма̄ уппаджджати паваттати ча̄ти самайо, хету йатха̄ ‘‘самудайо’’ти. самети сам̣йоджанабха̄вато самбандхо ети аттано висайе паваттати, дал̣хаггахан̣абха̄вато ва̄ сам̣йутта̄ айанти паваттанти сатта̄ йатха̄бхинивесам̣ етена̄ти самайо, дит̣т̣хи. дит̣т̣хисам̣йоджанена хи сатта̄ ативийа баджджхантӣти. самити сан̇гати самодха̄нанти самайо, пат̣ила̄бхо. самасса йа̄нам̣, самма̄ ва̄ йа̄нам̣ апагамоти самайо, паха̄нам̣. абхимукхам̣ н̃а̄н̣ена етаббо абхисаметабботи абхисамайо, дхамма̄нам̣ авипарӣто сабха̄во. абхимукхабха̄вена самма̄ ети гаччхати буджджхатӣти абхисамайо, дхамма̄нам̣ йатха̄бхӯтасабха̄ва̄вабодхо. евам̣ тасмим̣ тасмим̣ аттхе самайа-саддасса паватти ведитабба̄. самайа-саддасса аттхуддха̄ре абхисамайа-саддасса уда̄харан̣ам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. асса̄ти самайа-саддасса. ка̄ло аттхо самава̄йа̄дӣнам̣ аттха̄нам̣ идха асамбхавато десадесакапариса̄нам̣ вийа суттасса нида̄набха̄вена ка̄ласса ападиситаббато ча.

касма̄ панеттха анийа̄митавасенева ка̄ло ниддит̣т̣хо, на утусам̣ваччхара̄дивасена нийаметва̄ти а̄ха ‘‘таттха кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. утусам̣ваччхара̄дивасена нийамам̣ акатва̄ самайа-саддасса вачане айампи гун̣о ладдхо хотӣти дассенто ‘‘йе ва̄ име’’тиа̄дима̄ха. са̄ман̃н̃аджотана̄ хи висесе аватит̣т̣хатӣти. таттха дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄расамайо девасикам̣ джха̄насама̄паттӣхи вӣтина̄манака̄ло, висесато саттасатта̄ха̄ни. пака̄са̄ти дасасахассилокадха̄туйа̄ пакампанаобха̄сапа̄тубха̄ва̄дӣхи па̄кат̣а̄. йатха̄вуттаппабхедесуйева самайесу екадесам̣ пака̄рантарехи сан̇гахетва̄ дассетум̣ ‘‘йо ча̄йа’’нтиа̄дима̄ха. татха̄ хи н̃а̄н̣акиччасамайо аттахитапат̣ипаттисамайо ча абхисамбодхисамайо. арийатун̣хибха̄васамайо дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄расамайо. карун̣а̄киччапарахитапат̣ипаттидхаммикатха̄самайо десана̄самайева.

каран̣авачанена ниддесо като йатха̄ти самбандхо. таттха̄ти абхидхаммавинайесу. татха̄ти бхуммакаран̣ехи. адхикаран̣аттха а̄дха̄раттхо. бха̄во на̄ма кирийа̄, кирийа̄йа кирийантаралаккхан̣ам̣ бха̄венабха̄валаккхан̣ам̣. таттха йатха̄ ка̄ло сабха̄вадхаммапариччхинно сайам̣ параматтхато авиджджама̄нопи а̄дха̄рабха̄вена пан̃н̃а̄то тан̇кхан̣аппаватта̄нам̣ тато пуббе парато ча абха̄вато ‘‘пуббан̣хе джа̄то, са̄йанхе гаччхатӣ’’ти, ча а̄дӣсу, самӯхо ча авайававинимутто авиджджама̄нопи каппана̄маттасиддхо авайава̄нам̣ а̄дха̄рабха̄вена пан̃н̃а̄пӣйати ‘‘руккхе са̄кха̄, йавара̄сийам̣ самбхӯто’’тиа̄дӣсу, евам̣ идха̄пӣти дассенто а̄ха ‘‘адхикаран̣ан̃хи…пе… дхамма̄на’’нти. йасмим̣ ка̄ле, дхаммапун̃дже ва̄ ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хоти, тасмим̣йева ка̄ле, дхаммапун̃дже ча пхасса̄дайопи хонтӣти айан̃хи таттха аттхо. йатха̄ ча га̄вӣсу дуйхама̄на̄су гато, дуддха̄су а̄гатоти доханакирийа̄йа гаманакирийа̄ лаккхӣйати, евам̣ идха̄пи ‘‘йасмим̣ самайе, тасмим̣ самайе’’ти ча вутте сатӣти айаматтхо вин̃н̃а̄йама̄но ева хоти падаттхасса сатта̄вираха̄бхаватоти самайасса сатта̄кирийа̄йа читтасса уппа̄дакирийа̄, пхасса̄дӣнам̣ бхаванакирийа̄ ча лаккхӣйати. йасмим̣ самайети йасмим̣ наваме кхан̣е, йонисоманасика̄ра̄дихетумхи, паччайасамава̄йе ва̄ сати ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хоти, тасмим̣йева кхан̣е, хетумхи, паччайасамава̄йе ча сати пхасса̄дайопи хонтӣти убхайаттха самайа-садде бхумманиддесо като лаккхан̣абхӯтабха̄вайуттоти дассенто а̄ха ‘‘кхан̣а…пе… лаккхӣйатӣ’’ти.

хетуаттхо каран̣аттхо ча самбхавати ‘‘аннена васати, аджджхенена васати, пхарасуна̄ чхиндати, куда̄лена кхан̣атӣ’’тиа̄дӣсу вийа. вӣтиккаман̃хи сутва̄ бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄та̄петва̄ отин̣н̣аваттхукам̣ пуггалам̣ пат̣ипуччхитва̄, вигарахитва̄ ча там̣ там̣ ваттхум̣ отин̣н̣ака̄лам̣ анатиккамитва̄ тенева ка̄лена сиккха̄пада̄ни пан̃н̃апенто бхагава̄ вихарати сиккха̄падапан̃н̃аттихетун̃ча апеккхама̄но татийапа̄ра̄джика̄дӣсу вийа̄ти.

аччантамева а̄рамбхато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва десана̄нит̣т̣ха̄нам̣ парахитапат̣ипаттисан̇кха̄тена карун̣а̄виха̄рена. тадаттхаджотанаттханти аччантасам̣йогаттхаджотанаттхам̣. упайогавачананиддесо като йатха̄ ‘‘ма̄сам̣ аджджхетӣ’’ти.

пора̄н̣а̄ти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄. абхила̄паматтабхедоти вачанаматтена висесо. тена суттавинайесу вибхаттибйатайо катоти дассети.

сет̣т̣ханти сет̣т̣хава̄чакам̣ вачанам̣ сет̣т̣ханти вуттам̣ сет̣т̣хагун̣асахачаран̣ато. татха̄ уттаманти еттха̄пи. га̄равайуттоти гарубха̄вайутто гаругун̣айогато, гарукаран̣а̄рахата̄йа ва̄ га̄равайутто.

вуттойева на пана идха ваттаббо висуддхимаггасса имисса̄ ат̣т̣хакатха̄йа екадесабха̄ватоти адхиппа̄йо.

апича бхаге вани, вамӣти ва̄ бхагава̄, бхаге сӣла̄дигун̣е вани бхаджи севи, те ва̄ винеййасанта̄несу ‘‘катхам̣ ну кхо уппаджджеййу’’нти вани йа̄чи паттхайӣти бхагава̄, бхагам̣ ва̄ сирим̣, иссарийам̣, йасан̃ча вами кхелапин̣д̣ам̣ вийа чхад̣д̣айӣти бхагава̄. татха̄ хи бхагава̄ хаттхагатам̣ сирим̣, чатуддӣписсарийам̣, чаккаваттисампаттисанниссайан̃ча саттаратанасамуджджалам̣ йасам̣ анапеккхо париччаджӣти. атха ва̄ бха̄ни на̄ма наккхатта̄ни, техи самам̣ гаччханти паваттантӣти бхага̄, синеруйугандхара̄дигата̄ бха̄джаналокасобха̄. те бхагава̄ вами таппат̣ибаддхачхандара̄гаппаха̄нена паджахатӣти евампи бхаге вамӣти бхагава̄.

‘‘дхаммасарӣрам̣ паччаккхам̣ каротӣ’’ти ‘‘йо во а̄нанда майа̄ дхаммо ча винайо ча десито пан̃н̃атто, со во мамаччайена саттха̄’’ти вачанато дхаммасса саттхубха̄вапарийа̄йо виджджатӣти катва̄ вуттам̣.

ваджирасан̇гха̄тасама̄нака̄йо парехи абхеджджасарӣратта̄. на хи бхагавато рӯпака̄йе кеначи антара̄йо сакка̄ ка̄тунти. десана̄сампаттим̣ ниддисати ваккхама̄насса сакаласуттасса ‘‘ева’’нти ниддисанато. са̄вакасампаттим̣ ниддисати пат̣исамбхида̄ппаттена пан̃часу т̣ха̄несу бхагавата̄ етадагге т̣хапитена майа̄ маха̄са̄вакена сутам̣, тан̃ча кхо майа̄ва сутам̣, на ануссавитам̣, на парампара̄бхатанти имассаттхасса дӣпанато. ка̄ласампаттим̣ ниддисати ‘‘бхагава̄’’ти падасса саннидха̄не пайуттасса самайа-саддасса ка̄ласса буддхуппа̄дапат̣иман̣д̣итабха̄вадӣпанато. буддхуппа̄дапарама̄ хи ка̄ласампада̄. тенетам̣ вуччати –

‘‘каппакаса̄йе калийуге, буддхуппа̄до ахо махаччхарийам̣;

хута̄вахамаджджхе джа̄там̣, самудитамакарандамаравинда’’нти.

бхагава̄ти десакасампаттим̣ ниддисати гун̣ависит̣т̣хасаттуттамага̄рава̄дхивачанато.

виджджантарика̄йа̄ти виджджуниччхаран̣аккхан̣е. антаратоти хадайе. антара̄ти а̄раббха ниппхаттӣнам̣ вемаджджхе. антарика̄йа̄ти антара̄л̣е. еттха ча ‘‘тадантарам̣ ко джа̄неййа, етесам̣ антара̄ каппа̄, ган̣ана̄то асан̇кхийа̄, антарантара̄ катхам̣ опа̄тетӣ’’ти ча а̄дӣсу вийа ка̄ран̣авемаджджхесу ваттама̄на̄ антара̄-садда̄ ева уда̄харитабба̄ сийум̣, на пана читтакхан̣авиваресу ваттама̄на̄ антарантарика̄-садда̄. антара̄-саддасса хи айам̣ аттхуддха̄роти. айам̣ панеттха адхиппа̄йо сийа̄ – йесу аттхесу антара̄-саддо ваттати, тесу антарасаддопи ваттатӣти сама̄наттхатта̄ антара̄-саддаттхе ваттама̄но антара-саддо уда̄хат̣о, антара̄-саддо ева ва̄ ‘‘йассантарато’’ти еттха га̄тха̄сукхаттхам̣ рассам̣ катва̄ вуттоти дат̣т̣хаббам̣. антара̄-саддо ева пана ика-саддена падам̣ вад̣д̣хетва̄ ‘‘антарика̄’’ти вуттоти еваметтха уда̄харан̣ода̄харитабба̄нам̣ виродха̄бха̄во дат̣т̣хаббо. айоджийама̄не упайогавачанам̣ на па̄пун̣а̄ти са̄мивачанасса пасан̇ге антара̄-саддайогена упайогавачанасса иччхитатта̄. тенева̄ха ‘‘антара̄саддена йуттатта̄ упайогавачанам̣ ката’’нти.

‘‘нийато самбодхипара̄йан̣о, ат̣т̣ха̄наметам̣ бхиккхаве анавака̄со, йам̣ дит̣т̣хисампанно пуггало сан̃чичча па̄н̣ам̣ джӣвита̄ воропеййа, ‘‘нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ тиа̄дивачанато дит̣т̣хисӣла̄нам̣ нийатасабха̄ватта̄ сота̄панна̄пи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена сам̣хата̄, пагева сакада̄га̄миа̄дайо. ‘‘татха̄рӯпа̄йа дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агато вихарати, татха̄рӯпесу сӣлесу сӣласа̄ман̃н̃агато вихаратӣ’’ти вачанато путхуджджана̄нампи дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена сам̣хатабха̄во лаббхатийева.

суппийопи кхоти еттха кхо-саддо авадха̄ран̣аттхо ‘‘ассоси кхо’’тиа̄дӣсу вийа. тена аддха̄намаггапат̣ипанно ахосийева, на̄сса маггапат̣ипаттийа̄ кочи антара̄йо ахосӣти айаматтхо дӣпито хоти. татра̄ти ва̄ ка̄ласса пат̣иниддесо. сопи хи ‘‘екам̣ самайа’’нти пуббе адхикато. йан̃хи самайам̣ бхагава̄ антара̄ ра̄джагахан̃ча на̄л̣андан̃ча аддха̄намаггапат̣ипанно, тасмим̣йева самайе суппийопи там̣ маггам̣ пат̣ипанно аван̣н̣ам̣ бха̄сати, брахмадатто ча ван̣н̣ам̣ бха̄сатӣти. парийа̄йати париваттатӣти парийа̄йо, ва̄ро. парийа̄йети десетаббаматтхам̣ пат̣ипа̄детӣти парийа̄йо, десана̄. парийа̄йати аттано пхалам̣ париггахетва̄ паваттатӣти парийа̄йо, ка̄ран̣анти евам̣ парийа̄йа-саддасса ва̄ра̄дӣсу паватти ведитабба̄. ка̄ран̣ена̄ти ка̄ран̣апатирӯпакена. татха̄ хи ваккхати ‘‘ака̄ран̣амева ка̄ран̣анти ватва̄’’ти. касма̄ панеттха ‘‘аван̣н̣ам̣ бха̄сатӣ’’ти, ‘‘ван̣н̣ам̣ бха̄сатӣ’’ти ча ваттама̄нака̄ланиддесо като, нану сан̇гӣтика̄лато со аван̣н̣аван̣н̣а̄нам̣ бха̄ситака̄ло атӣтоти? саччаметам̣, ‘‘аддха̄намаггапат̣ипанно хотӣ’’ти еттха хоти-саддо вийа атӣтака̄латтхо бха̄сати-саддо ча дат̣т̣хаббо. атха ва̄ йасмим̣ ка̄ле техи аван̣н̣о ван̣н̣о ча бха̄сӣйати, там̣ апеккхитва̄ евам̣ вуттам̣. еван̃ча катва̄ ‘‘татра̄ти ка̄ласса пат̣иниддесо’’ти идан̃ча вачанам̣ саматтхитам̣ хоти.

ака̄ран̣анти айуттим̣, анупапаттинти аттхо. на хи арасарӯпата̄дайо доса̄ бхагавати сам̣виджджанти, дхаммасан̇гха̄нан̃ча дураккха̄тадуппат̣ипанната̄дайоти. ака̄ран̣анти ва̄ йуттака̄ран̣арахитам̣, пат̣ин̃н̃а̄маттанти адхиппа̄йо. имасмин̃ча аттхе ка̄ран̣анти ватва̄ти ка̄ран̣ам̣ ва̄ти ватва̄ти аттхо. арасарӯпа̄дӣнан̃четтха джа̄тивуд̣д̣хесу абхива̄дана̄диса̄мӣчикамма̄каран̣ам̣ ка̄ран̣ам̣, татха̄ уттаримануссадхамма̄ламарийан̃а̄н̣адассана̄бха̄васса сундарика̄магун̣а̄динавабодхо, сам̣са̄расса а̄дикот̣ийа̄ апан̃н̃а̄йанапат̣ин̃н̃а̄, абйа̄катаваттхубйа̄каран̣анти евама̄дайо, татха̄ асаббан̃н̃ута̄дӣнам̣ кама̄вабодха̄дайо йатха̄рахам̣ ниддха̄ретабба̄. татха̄ татха̄ти джа̄тивуд̣д̣ха̄нам̣ анабхива̄дана̄диа̄ка̄рена.

аван̣н̣ам̣ бха̄сама̄ноти аван̣н̣ам̣бха̄санахету. хетуаттхо хи айам̣ ма̄на-саддо. анайабйасанам̣ па̄пун̣иссати екантамаха̄са̄ваджджатта̄ ратанаттайопава̄дасса. тенева̄ха –

‘‘йо ниндийам̣ пасам̣сати,

там̣ ва̄ ниндати йо пасам̣сийо;

вичина̄ти мукхена со калим̣,

калина̄ тена сукхам̣ на виндатӣ’’ти.

‘‘амха̄кам̣ а̄чарийо’’тиа̄дина̄ брахмадаттасса сам̣вегуппаттим̣, аттано а̄чарийе ка̄рун̃н̃аппаваттин̃ча дассетва̄ кин̃ча̄пи антева̄сина̄ а̄чарийасса анукӯлена бхавитаббам̣, айам̣ пана пан̣д̣итаджа̄тикатта̄ на едисесу там̣ ануваттатӣти, ида̄ни тасса каммассакатан̃н̃а̄н̣аппаваттим̣ дассенто ‘‘а̄чарийе кхо пана̄’’тиа̄дима̄ха. ван̣н̣ам̣ бха̄ситум̣ а̄раддхо ‘‘апина̄ма̄йам̣ еттакена̄пи ратанаттайа̄ван̣н̣ато орамеййа̄’’ти. ван̣н̣ӣйатӣти ван̣н̣о, гун̣о. ван̣н̣анам̣ гун̣асан̇киттананти ван̣н̣о, пасам̣са̄. сам̣н̃н̃ӯл̣ха̄ти гантхита̄, нибандхита̄ти аттхо. атиттхена паккхандо дхаммакатхикоти на ваттаббо апарима̄н̣агун̣атта̄ буддха̄дӣнам̣, ниравасеса̄нан̃ча тесам̣ идха пака̄санам̣ па̄л̣исам̣ван̣н̣ана̄йева сампаджджатӣти. ануссава̄дӣти еттха а̄ди-саддена а̄ка̄рапаривитаккадит̣т̣хиниджджха̄наккхантийо сан̇ган̣ха̄ти. аттано тха̄мена ван̣н̣ам̣ абха̄си, на пана буддха̄дӣнам̣ гун̣а̄нурӯпанти адхиппа̄йо. асан̇кхйаййа̄паримитаппабхеда̄ хи буддха̄дӣнам̣ гун̣а̄. вуттан̃хетам̣ –

‘‘буддхопи буддхасса бхан̣еййа ван̣н̣ам̣,

каппампи че ан̃н̃амабха̄сама̄но;

кхӣйетха каппо чирадӣгхамантаре,

ван̣н̣о на кхӣйетха татха̄гатасса̄’’ти.

идха̄пи ваккхати ‘‘аппаматтакам̣ кхо панета’’нтиа̄ди.

ити ха тети еттха итӣти вуттаппака̄рапара̄масанам̣. ха-ка̄ро нипа̄таматтанти а̄ха ‘‘евам̣ те’’ти.

ирийа̄патха̄нубандханена анубандха̄ хонти, на пана самма̄пат̣ипаттианубандханена̄ти адхиппа̄йо. тасмим̣ ка̄лети йасмим̣ сам̣ваччхаре утумхи ма̄се паккхе ва̄ бхагава̄ там̣ аддха̄намаггам̣ пат̣ипанно, тасмим̣ ка̄ле. тенева хи кирийа̄виччхедадассанавасена ‘‘ра̄джагахе пин̣д̣а̄йа чаратӣ’’ти ваттама̄нака̄ланиддесо като. соти евам̣ ра̄джагахе васама̄но бхагава̄. там̣ дивасанти йам̣ дивасам̣ аддха̄намаггапат̣ипанно, там̣ дивасам̣. там̣ аддха̄нам̣ пат̣ипанно на̄л̣анда̄йам̣ венеййа̄нам̣ вивидха хитасукханиппхаттим̣ а̄кан̇кхама̄но имисса̄ ча ат̣т̣хуппаттийа̄ тивидхасӣла̄лан̇катам̣ на̄на̄видхакуханалапана̄димиччха̄джӣвавиддхам̣санам̣ два̄сат̣т̣хидит̣т̣хиджа̄лавинивет̣ханам̣ дасасахассилокадха̄тупакампанам̣ брахмаджа̄ласуттантам̣ десесса̄мӣти. етта̄вата̄ ‘‘касма̄ пана бхагава̄ там̣ аддха̄нам̣ пат̣ипанно’’ти чодана̄ висодхита̄ хоти. ‘‘касма̄ ча суппийо анубандхо’’ти айам̣ пана чодана̄ ‘‘бхагавато там̣ маггам̣ пат̣ипаннабха̄вам̣ аджа̄нанто’’ти етена висодхита̄ хоти. на хи со бхагавантам̣ дат̣т̣хумева иччхатӣти. тенева̄ха ‘‘саче пана джа̄неййа, на̄нубандхеййа̄’’ти.

нӣлапӣталохитода̄таман̃джит̣т̣хапабхассаравасена ‘‘чхаббан̣н̣арасмийо. ‘‘саманта̄ асӣтихаттхаппама̄н̣е’’ти та̄сам̣ расмӣнам̣ пакатийа̄ паваттит̣т̣ха̄навасена вуттам̣. ‘‘тасмим̣ кира самайе’’ти ча тасмим̣ аддха̄нагаманасамайе буддхасирийа̄ анигӯхитабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. на хи тада̄ тасса̄ нигӯхане паккуса̄тиабхигамана̄дӣсу вийа кин̃чипи ка̄ран̣ам̣ аттхӣти. ратана̄вел̣ам̣ ратанават̣ам̣сакам̣. чӣнапит̣т̣хачун̣н̣ам̣ синдханачун̣н̣ам̣.

бйа̄маппабха̄париккхепавила̄синӣ ча асса бхагавато лаккхан̣ама̄ла̄ти маха̄пурисалаккхан̣а̄ни ан̃н̃аман̃н̃апат̣ибаддхатта̄ евама̄ха. дваттим̣са̄йа чандаман̣д̣ала̄нам̣ ма̄ла̄ кеначи гантхетва̄ т̣хапита̄ йади сийа̄ти парикаппанавасена̄ха ‘‘гантхетва̄ т̣хапитадваттим̣сачандама̄ла̄йа̄’’ти. сирим̣ абхибхавантӣ ива̄ти самбандхо. еса найо сӯрийама̄ла̄йа̄тиа̄дӣсупи. маха̄тхера̄ти маха̄са̄ваке сандха̄йа̄ха. евам̣ гаччхантам̣ бхагавантам̣ бхиккхӯ ча дисва̄ атха аттано парисам̣ авалокесӣти самбандхо. ‘‘йасма̄ панеса̄’’тиа̄дина̄ ‘‘касма̄ ча со ратанаттайасса аван̣н̣ам̣ бха̄сатӣ’’ти чоданам̣ висодхети. итӣти евам̣, вуттаппака̄рена̄ти аттхо. имехи двӣхӣти ла̄бхапарива̄раха̄ним̣ нигаманавасена дассети. бхагавато виродха̄нунайа̄бха̄вавӣмам̣санаттхам̣ ете аван̣н̣ам̣ ван̣н̣ан̃ча бха̄сантӣти апаре. ‘‘ма̄рена анва̄вит̣т̣ха̄ евам̣ каронтӣ’’ти ча ваданти.

2. амбалат̣т̣хика̄йа авидӯре бхаватта̄ уййа̄нам̣ амбалат̣т̣хика̄ йатха̄ ‘‘варун̣а̄нагарам̣, года̄га̄мо’’ти. кечи пана ‘‘амбалат̣т̣хика̄ти йатха̄вуттанайенева екага̄мо’’ти ваданти. тесам̣ мате амбалат̣т̣хика̄йанти самӣпаттхе бхуммавачанам̣. ра̄джа̄га̄ракам̣ вессаван̣амаха̄ра̄джадева̄йатананти еке. бахупариссайоти бахупаддаво. ‘‘саддхим̣ антева̄сина̄ брахмадаттена ма̄н̣авена̄’’ти вуттам̣ сӣхал̣ат̣т̣хакатха̄йам̣. тан̃ча кхо па̄л̣и а̄рул̣хавасенева, на пана тада̄ суппийасса париса̄йа абха̄вато. касма̄ панеттха брахмадаттойева па̄л̣и а̄рул̣хо, на суппийасса париса̄ти? пайоджана̄бха̄вато. йатха̄ четам̣, евам̣ ан̃н̃ампи едисам̣ пайоджана̄бха̄вато сан̇гӣтика̄рехи на сан̇гахитанти дат̣т̣хаббам̣. кечи пана ‘‘вуттанти па̄л̣ийам̣ вутта’’нти ваданти, там̣ на йуджджати па̄л̣иа̄рул̣хавасена па̄л̣ийам̣ вуттанти а̄паджджанато. тасма̄ йатха̄вуттанайеневеттха аттхо гахетаббо. парива̄ретва̄ нисинно хотӣти самбандхо.

3. катха̄дхаммоти катха̄сабха̄во, катха̄дхаммо упапариккха̄видхӣти кечи. нӣйатӣти найо, аттхо. саддасаттхам̣ анугато найо садданайо. таттха хи анабхин̣хавуттике аччхарийа-саддо иччхито. тенева̄ха ‘‘андхасса паббата̄рохан̣ам̣ вийа̄’’ти. аччхара̄йоггантиаччхарийанти нируттинайо, со пана йасма̄ пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гато, тасма̄ а̄ха ‘‘ат̣т̣хакатха̄найоти. йа̄ван̃чидам̣ суппат̣ивидита̄ти самбандхо, тасса йаттакам̣ сут̣т̣ху пат̣ивидита̄, там̣ еттаканти на сакка̄ амхехи пат̣ивиджджхитум̣, аккха̄тум̣ ва̄ти аттхо. тенева̄ха ‘‘тена суппат̣ивидитата̄йа аппамеййатам̣ дассетӣ’’ти.

пакататтхапат̣иниддесо там̣-саддоти тасса ‘‘бхагавата̄’’тиа̄дӣхи падехи сама̄на̄дхикаран̣абха̄вена вуттасса йена абхисамбуддхабха̄вена бхагава̄ пакато супа̄кат̣о ча хоти, там̣ абхисамбуддхабха̄вам̣ саддхим̣ а̄гаманапат̣ипада̄йа аттхабха̄вена дассенто ‘‘йо со…пе… абхисамбуддхо’’ти а̄ха. сатипи н̃а̄н̣адассана-садда̄нам̣ идха пан̃н̃а̄вевачанабха̄ве тена тена висесена несам̣ сависайависесаппаваттидассанаттхам̣ аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣ависесавасена виджджаттайавасена виджджа̄бхин̃н̃а̄на̄варан̣авасена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣амам̣сачаккхувасена пат̣иведхадесана̄н̃а̄н̣авасена ча тадаттхам̣ йоджетва̄ дассенто ‘‘тесам̣ теса’’нтиа̄дима̄ха. таттха а̄сайа̄нусайам̣ джа̄ната̄а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ена. саббан̃еййадхаммам̣ пассата̄ саббан̃н̃ута̄на̄варан̣ан̃а̄н̣ехи.

пуббенива̄са̄дӣхӣти пуббенива̄са̄саваккхайан̃а̄н̣ехи. пат̣иведхапан̃н̃а̄йа̄ти арийамаггапан̃н̃а̄йа. арӣнанти килеса̄рӣнам̣, пан̃чавидхама̄ра̄нам̣ ва̄, са̄санапаччаттхика̄нам̣ ва̄ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣, тесам̣ хананам̣ па̄т̣иха̄рийехи абхибхаванам̣, аппат̣ибха̄ната̄каран̣ам̣, аджджхупеккханан̃ча. кесивинайасуттан̃четтха нидассанам̣.

татха̄ т̣ха̄на̄т̣ха̄на̄дӣни джа̄ната̄, йатха̄каммӯпаге сатте пассата̄, сава̄сана̄нам̣ а̄сава̄нам̣ кхӣн̣атта̄ арахата̄, абхин̃н̃еййа̄дибхеде дхамме абхин̃н̃еййа̄дито авипарӣта̄вабодхато самма̄самбуддхена. атха ва̄ тӣсу ка̄лесу аппат̣ихатан̃а̄н̣ата̄йа джа̄ната̄, тин̣н̣ампи камма̄нам̣ н̃а̄н̣а̄нупариваттито нисаммака̄рита̄йа пассата̄, дава̄дӣнампи абха̄васа̄дхика̄йа паха̄насампада̄йа арахата̄, чханда̄дӣнам̣ аха̄нихетубхӯта̄йа апариккхайапат̣ибха̄наса̄дхика̄йа саббан̃н̃ута̄йа самма̄самбуддхена̄ти евам̣ дасабалат̣т̣ха̄раса̄вен̣икабуддхадхаммехипи йоджана̄ ведитабба̄.

йадипи хӣнакалйа̄н̣абхедена дувидха̄ва адхимутти па̄л̣ийам̣ вутта̄, паваттиа̄ка̄равасена пана анекабхедабхинна̄ти а̄ха ‘‘на̄на̄дхимуттиката̄’’ти. са̄ пана адхимутти аджджха̄сайадха̄ту, тадапи татха̄ татха̄ дассанам̣ кхаманам̣ рочанан̃ча̄ти а̄ха ‘‘на̄на̄джджха̄сайата̄…пе… ручита̄’’ти. на̄на̄дхимуттикатан̃а̄н̣ена̄ти четтха саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣ адхиппетам̣, на дасабалан̃а̄н̣анти а̄ха ‘‘саббан̃н̃утан̃а̄н̣ена̄’’ти. ити ха мети еттха евам̣-саддаттхо ити-саддо, ха-ка̄ро нипа̄таматтам̣ саралопо ча катоти дассетум̣ вуттам̣ ‘‘евам̣ име’’ти.

4. арахаттамаггена самуггха̄там̣ катам̣, йато ‘‘наттхи абйа̄ват̣амано’’ти буддхадхаммесу вуччати. вӣтина̄метва̄ пхаласама̄паттӣхи. нива̄сетва̄ виха̄ранива̄санапариваттанавасена. ‘‘када̄чи екако’’тиа̄ди тесам̣ тесам̣ винеййа̄нам̣ винайана̄нукӯлам̣ бхагавато упасан̇камадассанам̣. па̄даниккхепасамайе бхӯмийа̄ самабха̄ва̄патти суппатит̣т̣хитапа̄дата̄йа ниссандапхалам̣, на иддхинимма̄нам̣. ‘‘т̣хапитаматте даккхин̣апа̄де’’ти буддха̄нам̣ саббадаккхин̣ата̄йа вуттам̣. арахатте патит̣т̣хахантӣти самбандхо.

дуллабха̄ сампаттӣти сатипи мануссаттапат̣ила̄бхе патирӯпадесава̄саиндрийа̄векалласаддха̄пат̣ила̄бха̄дайо гун̣а̄ дуллабха̄ти аттхо. ча̄тумаха̄ра̄джикабхавананти ча̄тумаха̄ра̄джикадевалоке сун̃н̃авима̄на̄ни гаччхантӣти аттхо. еса найо та̄ватим̣сабхавана̄дӣсупи. ка̄лайуттанти имисса̄ вела̄йа имасса евам̣ ваттаббанти там̣там̣ка̄ла̄нурӯпам̣. самайайуттанти тассева вевачанам̣, ат̣т̣хуппаттианурӯпам̣ ва̄. атха ва̄ самайайуттанти хетӯда̄харан̣асахитам̣. ка̄лена са̄падесан̃хи бхагава̄ дхаммам̣ десети. утум̣ ган̣хапети, на пана малам̣ паккха̄летӣти адхиппа̄йо. на хи бхагавато ка̄йе раджоджаллам̣ упалимпатӣти.

кила̄субха̄во киламатхо. сӣхасеййам̣ каппети сарӣрасса кила̄субха̄вамочанаттханти йоджетаббам̣. ‘‘буддхачаккхуна̄ локам̣ волокетӣ’’ти идам̣ паччхимайа̄ме бхагавато бахулаа̄чин̣н̣авасена вуттам̣. аппекада̄ авасит̣т̣хабалан̃а̄н̣ехи саббан̃н̃утан̃а̄н̣ена ча бхагава̄ таматтхам̣ са̄дхетӣти. ‘‘име дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄’’тиа̄дидесана̄ сӣхана̄до. тесам̣ ‘‘ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄’’ тиа̄дина̄ паччайа̄ка̄рам̣ самодха̄нетва̄. ‘‘синерум̣ уккхипанто вийа набхам̣ пахаранто вийа ча̄’’ти идам̣ брахмаджа̄ладесана̄йа анан̃н̃аса̄дха̄ран̣атта̄ судуккарата̄дассанаттхам̣ вуттам̣. етанти ‘‘йена, тена̄’’ти етам̣ пададвайам̣. йена̄ти ва̄ хетумхи каран̣авачанам̣, йена ка̄ран̣ена со ман̣д̣алама̄л̣о упасан̇камитаббо, тена ка̄ран̣ена упасан̇камӣти аттхо, ка̄ран̣ам̣ пана ‘‘име бхиккхӯ’’тиа̄дина̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ева. кат̣т̣ханти нисӣданайогйам̣ да̄руккхандхам̣.

пуримоти ‘‘катама̄йа ну бхаватха̄’’ти евам̣ вутто аттхо. ка̄ ча пана воти еттха ча-саддо бйатиреке. тена йатха̄пуччхита̄йа катха̄йа ваккхама̄нам̣ виппакатабха̄вам̣ джотети. пана-саддо вачана̄лан̇ка̄ро. йа̄йа хи катха̄йа те бхиккхӯ саннисинна̄, са̄ ева антара̄катха̄бхӯта̄ виппаката̄ висесена пуна пуччхӣйатӣти. ан̃н̃а̄ти антара̄саддасса аттхама̄ха. ан̃н̃аттхе хи айам̣ антара̄-саддо ‘‘бхӯмантарам̣ самайантара’’нтиа̄дӣсу вийа. антара̄ти ва̄ вемаджджхети аттхо. нану ча техи бхиккхӯхи са̄ катха̄ йатха̄дхиппа̄йам̣ ‘‘ити ха ме’’тиа̄дина̄ нит̣т̣хапита̄ йева̄ти? на нит̣т̣ха̄пита̄ бхагавато упасан̇каманена упаччхиннатта̄. йади хи бхагава̄ тасмим̣ кхан̣е на упасан̇камеййа бхиййопи таппат̣ибаддха̄йева катха̄ паваттеййум̣, бхагавато упасан̇каманена пана на паваттесум̣. тенева̄ха айам̣ кхо…пе… ануппатто’’ти. касма̄ панеттха дхаммавинайасан̇гахе карийама̄не нида̄навачанам̣, нану бхагавато вачанамева сан̇гахетаббанти? вуччатедесана̄йа т̣хитиасаммосасаддхеййабха̄васампа̄данаттхам̣. ка̄ладесадесакаваттхудхаммапат̣игга̄хакапат̣ибаддха̄ хи десана̄ чират̣т̣хитика̄ хоти, асаммосадхамма̄ саддхеййа̄ ча. десака̄лакаттусотунимиттехи упанибандхо вийа воха̄равиниччхайо, тенева ча̄йасмата̄ маха̄кассапена ‘‘брахмаджа̄лам̣ а̄вусо а̄нанда каттха бха̄сита’’нтиа̄дина̄ деса̄дипуччха̄су ката̄су та̄сам̣ виссаджджанам̣ каронтена дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикена нида̄нам̣ бха̄ситанти тайидама̄ха ‘‘ка̄ла…пе… нида̄нам̣ бха̄сита’’нти.

апича саттхусиддхийа̄ нида̄навачанам̣. татха̄гатасса хи бхагавато пуббарачана̄нума̄на̄гаматакка̄бха̄вато самма̄самбуддхаттасиддхи. самма̄самбуддхабха̄вена хисса пуббарачана̄дӣнам̣ абха̄во саббаттха аппат̣ихатан̃а̄н̣ача̄рата̄йа, екаппама̄н̣атта̄ ча н̃еййадхаммесу. татха̄ а̄чарийамут̣т̣хидхаммамаччхарийасаттхуса̄вака̄нуродха̄бха̄вато кхӣн̣а̄саваттасиддхи. кхӣн̣а̄ савата̄йа хисса а̄чарийамут̣т̣хиа̄дӣнам̣ абха̄во, висуддха̄ ча пара̄нуггахаппаватти. ити десакадосабхӯта̄нам̣ дит̣т̣хича̄риттасампаттидӯсака̄нам̣ авиджджа̄тан̣ха̄нам̣ абха̄васӯчакехи, н̃а̄н̣аппаха̄насампада̄бхи бйан̃джанакехи ча самбуддхависуддхабха̄вехи пуримавеса̄раджджадвайасиддхи, тато ева ча антара̄йиканиййа̄никадхаммесу саммоха̄бха̄васиддхито паччхимавеса̄раджджадвайасиддхӣти бхагавато чатувеса̄раджджасаманна̄гамо, аттахитапарахитаппат̣ипатти ча пака̄сита̄ хоти нида̄навачанена сампаттапариса̄йа аджджха̄сайа̄нурӯпам̣ т̣ха̄нуппаттикаппат̣ибха̄нена дхаммадесана̄дӣпанато, ‘‘джа̄ната̄ пассата̄’’тиа̄ди вачанато ча. тена вуттам̣ ‘‘саттхусиддхийа̄ нида̄навачана’’нти.

татха̄ саттхусиддхийа̄ нида̄навачанам̣. н̃а̄н̣акарун̣а̄париггахитасаббакирийасса хи бхагавато наттхи нираттхика̄ паватти, аттахитаттха̄ ва̄, тасма̄ паресам̣йева аттха̄йа паваттасаббакирийасса самма̄самбуддхасса сакалампи ка̄йавачӣманокаммам̣ саттхубхӯтам̣, на кабйарачана̄диса̄санабхӯтам̣. тена вуттам̣ ‘‘саттхусиддхийа̄ нида̄навачана’’нти. апича саттхуно пама̄н̣абхӯтата̄вибха̄ванена са̄санасса пама̄н̣абха̄васиддхийа̄ нида̄навачанам̣. ‘‘бхагавата̄’’ти хи имина̄ татха̄гатасса гун̣ависит̣т̣хасаттуттама̄дибха̄вадӣпанена, ‘‘джа̄ната̄’’тиа̄дина̄ а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣а̄дипайогадӣпанена ча айаматтхо са̄дхито хоти. идаметтха нида̄навачанапайоджанасса мукхаматтадассанам̣. ко хи саматтхо буддха̄нубуддхена дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикена бха̄ситасса нида̄насса пайоджана̄ни ниравасесато вибха̄ветунти.

нида̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. никкхиттасса̄ти деситасса. десана̄пи хи десетаббасса сӣла̄диаттхасса винеййасанта̄несу никкхипанато ‘‘никкхепо’’ти вуччати. таттха йатха̄ анекасатаанекасахассабхеда̄нипи суттанта̄ни сам̣килесабха̄гийа̄диса̄санаппат̣т̣ха̄нанайена сол̣асавидхатам̣ на̄тиваттанти, евам̣ аттаджджха̄сайа̄дисуттаниккхепавасена чатуббидхабха̄ванти а̄ха ‘‘чатта̄ро суттаниккхепа̄’’ти. ка̄ман̃четтха аттаджджха̄сайасса, ат̣т̣хуппаттийа̄ ча параджджха̄сайапуччха̄хи саддхим̣ сам̣саггабхедо самбхавати аджджха̄сайапуччха̄нусандхисаббха̄вато, аттаджджха̄сайаат̣т̣хуппаттӣнам̣ пана ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сагго наттхӣти найидха ниравасесо виттха̄ранайо самбхавати, тасма̄ ‘‘чатта̄ро суттаниккхепа̄’’ти вуттам̣. атха ва̄ йадипи ат̣т̣хуппаттийа̄ аджджха̄сайена сийа̄ сам̣саггабхедо, тадантогадхатта̄ пана сесаниккхепа̄нам̣ мӯланиккхепавасена чатта̄рова дассита̄ти дат̣т̣хаббам̣. со пана̄йам̣ суттаниккхепо са̄ман̃н̃абха̄вато пат̣хамам̣ вича̄ретаббо, тасмим̣ вича̄рите йасса̄ ат̣т̣хуппаттийа̄ идам̣ суттам̣ никкхиттам̣, тасса̄ вибха̄гавасена ‘‘мамам̣ ва̄ бхиккхаве’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.5, 6), ‘‘аппаматтакам̣ кхо панета’’нтиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.7), ‘‘аттхи бхиккхаве’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.28) ча паватта̄нам̣ сутта̄нам̣ суттападеса̄нам̣ ван̣н̣ана̄ вуччама̄на̄ там̣там̣анусандхидассанасукхата̄йа сувин̃н̃еййа̄ хотӣти а̄ха ‘‘суттаниккхепам̣ вича̄ретва̄ вуччама̄на̄ па̄кат̣а̄ хотӣ’’ти.

‘‘суттаниккхепа̄’’тиа̄дӣсу никкхипанам̣ никкхепо, суттасса никкхепо суттасса катханам̣ суттаниккхепо, суттадесана̄ти аттхо. никкхипӣйатӣти ва̄ никкхепо, суттам̣йева никкхепо суттаниккхепо. аттано аджджха̄сайо аттаджджха̄сайо, со асса аттхи суттадесана̄ка̄ран̣абхӯтоти аттаджджха̄сайо. аттано аджджха̄сайо етасса̄ти ва̄ аттаджджха̄сайо. параджджха̄сайоти еттха̄пи есева найо. пуччха̄йа васо пуччха̄васо, со етасса аттхӣти пуччхавасико. аран̣ӣйато аттхо, суттадесана̄йа ваттху. аттхасса уппатти аттхуппатти, аттхуппаттийева ат̣т̣хуппатти, са̄ етасса аттхӣти ат̣т̣хуппаттико. атха ва̄ никкхипӣйати суттам̣ етена̄ти суттаниккхепо, аттаджджха̄сайа̄ди ева. етасмим̣ пана аттхавикаппе аттано аджджха̄сайо аттаджджха̄сайо, паресам̣ аджджха̄сайо параджджха̄сайо, пуччхӣйатӣти пуччха̄, пуччхитаббо аттхо. сотаббавасаппаваттам̣ дхаммаппат̣игга̄хака̄нам̣ вачанам̣ пуччха̄васика̄, тадева никкхепасадда̄пеккха̄йа пуллин̇гавасена вуттам̣ ‘‘пуччха̄васико’’ти. татха̄ ат̣т̣хуппаттийева ‘‘ат̣т̣хуппаттико’’ти евампеттха аттхо ведитаббо.

еттха ча паресам̣ индрийапарипа̄ка̄дика̄ран̣анирапеккхата̄ аттаджджха̄сайасса висум̣ никкхепабха̄во йутто. тенева̄ха ‘‘кевалам̣ аттано аджджха̄сайенева катхетӣ’’ти. параджджха̄сайапуччха̄васика̄нам̣ пана паресам̣ аджджха̄сайапуччха̄нам̣ десана̄нимиттабхӯта̄нам̣ уппаттийам̣ паваттита̄нам̣ катхам̣ ат̣т̣хуппаттийам̣ анавародхо, пуччха̄васикаат̣т̣хуппаттика̄нам̣ ва̄ параджджха̄сайа̄нуродхена паваттитадесанатта̄ катхам̣ параджджха̄сайе анавародхоти на чодетаббаметам̣. паресан̃хи абхинӣха̄рапарипуччха̄дивинимуттассева суттадесана̄ка̄ран̣уппа̄дасса ат̣т̣хуппаттибха̄вена гахитатта̄ параджджха̄сайапуччха̄васика̄нам̣ висум̣ гахан̣ам̣. татха̄ хи дхаммада̄йа̄дасутта̄дӣнам̣ (ма. ни. 1.29) а̄мисуппа̄да̄дидесана̄нимиттам̣ ‘‘ат̣т̣хуппаттӣ’’ти вуччати. паресам̣ пуччхам̣ вина̄ аджджха̄сайамева нимиттам̣ катва̄ десито параджджха̄сайо, пуччха̄васена десито пуччха̄васикоти па̄кат̣о йаматтхоти. аттано аджджха̄сайенева катхеси дхамматантит̣хапанаттханти дат̣т̣хаббам̣. саммаппадха̄насуттантаха̄ракоти анупуббена ниддит̣т̣ха̄нам̣ сам̣йуттаке саммаппадха̄напат̣исам̣йутта̄нам̣ сутта̄нам̣ а̄вал̣и, татха̄ иддхипа̄даха̄рака̄ди.вимуттипарипа̄чанӣйа̄ дхамма̄ саддхиндрийа̄дайо. абхинӣха̄ранти пан̣идха̄нам̣.

ван̣н̣а̄ван̣н̣ети еттха ‘‘аччхарийам̣ а̄вусо’’тиа̄дина̄ бхиккхусан̇гхена вутто ван̣н̣опи сан̇гахито, там̣ пана ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ ‘‘аттхи бхиккхаве ан̃н̃е ча дхамма̄’’тиа̄дина̄ упари десанам̣ а̄рабхиссатӣти. ‘‘мамам̣ ва̄ бхиккхаве паре ван̣н̣ам̣ бха̄сеййу’’нти имисса̄ десана̄йа брахмадаттена вуттаван̣н̣о ат̣т̣хуппаттӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘антева̄сӣ ван̣н̣ам̣. ити имам̣ ван̣н̣а̄ван̣н̣ам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄’’ти. ва̄-саддо упама̄насамуччайасам̣сайававассаггападапӯран̣авикаппа̄дӣсу бахӯсу аттхесу диссати. татха̄ хеса ‘‘пан̣д̣ито ва̄пи тена со’’тиа̄дӣсу (дха. па. 63) упама̄не диссати, садисабха̄вети аттхо. ‘‘там̣ ва̄пи дхӣра̄ муни ведайантӣ’’тиа̄дӣсу (су. ни. 203) самуччайе, ‘‘ке ва̄ име, касса ва̄’’тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 296) сам̣сайе, ‘‘айам̣ ва̄ имесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ саббаба̄ло саббамӯл̣хо’’тиа̄дӣсу вавассагге, ‘‘на ва̄йам̣ кума̄рако маттаман̃н̃а̄сӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.154) падапӯран̣е, ‘‘йе хи кечи бхиккхаве саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.170) викаппе, идха̄йам̣ викаппейева̄ти дассенто а̄ха ‘‘ва̄-саддо викаппанаттхо’’ти. пара-саддо аттхева ан̃н̃аттхе ‘‘ахан̃чева кхо пана дхаммам̣ десеййам̣, паре ча ме на а̄джа̄неййу’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.64, 65; ма. ни. 1.281; ма. ни. 2.223; сам̣. ни. 1.172; маха̄ва. 4, 8) аттхи адхике ‘‘индрийапаропарийаттан̃а̄н̣а’’нтиа̄дӣсу (пат̣и. ма. ма̄тика̄ 68, 1.111) аттхи паччха̄бха̄ге ‘‘парато а̄гамиссатӣ’’тиа̄дӣсу. аттхи паччанӣкабха̄ве ‘‘уппаннам̣ параппава̄дам̣ саха дхаммена суниггахитам̣ ниггахетва̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.168). идха̄пи паччанӣкабха̄вети дассенто а̄ха ‘‘парети пат̣ивируддха̄’’ти.

ӣдисесупӣти еттха пи-саддо самбха̄ване, тена ратанаттайанимиттампи акусалачиттаппаватти на ка̄табба̄, пагева ват̣т̣а̄мисалока̄мисанимиттанти дассети. сабха̄вадхаммато ан̃н̃асса каттуабха̄ваджотанаттхам̣ а̄ханатӣти каттуаттхе а̄гха̄тасаддам̣ дассети, таттха а̄ханатӣти хим̣сати виба̄дхати, упата̄пети ча̄ти аттхо. а̄ханати етена, а̄хананаматтам̣ ва̄ а̄гха̄тоти каран̣абха̄ваттха̄пи самбхавантийева. евам̣ авайавабхеданена а̄гха̄та-саддасса аттхам̣ ватва̄ ида̄ни таттха парийа̄йенапи аттхам̣ дассенто ‘‘копассетам̣ адхивачана’’нти а̄ха. айан̃ча найо ‘‘аппаччайо анабхираддхӣ’’тиа̄дӣсупи йатха̄самбхавам̣ ваттаббо. аппатӣта̄ хонти тена̄ти па̄кат̣апарийа̄йена аппаччайа-саддасса аттхадассанам̣, там̣мукхена пана на паччети тена̄ти аппаччайоти дат̣т̣хаббам̣. абхира̄дхайатӣти са̄дхайати. двӣхӣти а̄гха̄таанабхираддхипадехи. екена̄ти аппаччайападена. сеса̄нанти сан̃н̃а̄вин̃н̃а̄н̣аккхандха̄нам̣, сан̃н̃а̄вин̃н̃а̄н̣аавасит̣т̣хасан̇кха̄раккхандхасан̇кха̄та̄нам̣ ва̄. каран̣анти уппа̄данам̣. а̄гха̄та̄дӣнан̃хи паваттийа̄ паччайасамава̄йанам̣ идха ‘‘каран̣а’’нти вуттам̣, там̣ пана аттхато уппа̄данамева. ануппа̄данан̃хи сандха̄йа бхагавата̄ ‘‘на каран̣ӣйа̄’’ти вуттанти. пат̣иккхиттамева екуппа̄декаваттхукека̄рамман̣еканиродхабха̄вато.

таттха̄ти тасмим̣ манопадосе. тумханти ‘‘тумха̄ка’’нти имина̄ сама̄наттхо еко саддо ‘‘йатха̄ амха̄ка’’нти имина̄ сама̄наттхо ‘‘амха’’нти айам̣ саддо. йатха̄ха, ‘‘тасма̄ хи амхам̣ дахара̄ на миййаре’’ти (джа̄. 1.9.93, 99). ‘‘антара̄йо’’ти идам̣ манопадосасса акаран̣ӣйата̄йа ка̄ран̣авачанам̣. йасма̄ тумха̄кам̣йева ча бхавеййа тена копа̄дина̄ пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ антара̄йо, тасма̄ те копа̄дипарийа̄йена вутта̄ а̄гха̄та̄дайо на каран̣ӣйа̄ти аттхо. тена на̄хам̣ ‘‘саббан̃н̃ӯ’’ти иссарабха̄вена тумхе тато нива̄реми, атха кхо имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена̄ти дассети. там̣ пана ка̄ран̣авачанам̣ йасма̄ а̄дӣнававибха̄ванам̣ хоти, тасма̄ а̄ха ‘‘а̄дӣнавам̣ дассенто’’ти. ‘‘апи ну тумхе’’тиа̄дина̄ манопадосо на ка̄лантарабха̄винойева хитасукхасса антара̄йакаро, атха кхо тан̇кхан̣аппаваттирахассапи хитасукхасса антара̄йакароти манопадосе а̄дӣнавам̣ дал̣хатарам̣ катва̄ дассети. йесам̣ кесан̃чи ‘‘паре’’тиа̄дӣсу вийа на пат̣ивируддха̄нам̣йева̄ти аттхо. тенева̄ха ‘‘купито’’тиа̄ди.

андхатаманти андхабха̄вакаратамам̣. йанти йаттха. бхумматтхе хи етам̣ паччаттавачанам̣. йасмим̣ ка̄ле кодхо сахате нарам̣, андхатамам̣ тада̄ хотӣти самбандхо. йанти ва̄ ка̄ран̣авачанам̣, йасма̄ кодхо уппаджджама̄но нарам̣ абхибхавати, тасма̄ андхатамам̣ тада̄ хоти, йада̄ кодхоти аттхо йам̣там̣садда̄нам̣ екантасамбандхибха̄вато. атха ва̄ йанти кирийа̄йа пара̄масанам̣. кодхо сахатети йадетам̣ кодхасса саханам̣ абхибхаванам̣, етам̣ андхака̄ратамабхавананти аттхо. атха ва̄ йам̣ нарам̣ кодхо сахате абхибхавати, тасса андхатамам̣ тада̄ хоти, тато ча куддхо аттхам̣ на джа̄на̄ти, куддхо дхаммам̣ на пассатӣти. антаратоти аббхантарато, читтато ва̄.

‘‘идан̃чидан̃ча ка̄ран̣а’’нти имина̄ саббан̃н̃ӯ ева амха̄кам̣ саттха̄ авипарӣтадхаммадесанатта̄, сва̄ккха̄то дхаммо екантаниййа̄никатта̄, суппат̣ипанно сан̇гхо сам̣килесарахитатта̄ти имаматтхам̣ дассети. ‘‘идан̃чидан̃ча ка̄ран̣а’’нти етена ча ‘‘на саббан̃н̃ӯ’’тиа̄дивачанам̣ абхӯтам̣ атаччханти ниббет̣хитам̣ хоти. дутийам̣ паданти ‘‘атаччха’’нти падам̣. пат̣хамасса̄ти ‘‘абхӯта’’нти падасса. чатуттхан̃ча̄ти ‘‘на ча панетам̣ амхесу сам̣виджджатӣ’’ти падам̣. татийасса̄ти ‘‘наттхи четам̣ амхесӯ’’ти падасса. аван̣н̣ейева̄ти ка̄ран̣апатирӯпакам̣ ватва̄ досапатит̣т̣ха̄панавасена ниндане ева. на саббаттха̄ти кевалам̣ аккосанакхум̣санавамбхана̄дӣсу на екантена ниббет̣ханам̣ ка̄таббанти аттхо. вуттамеваттхам̣ ‘‘йади хӣ’’тиа̄дина̄ па̄кат̣ам̣ катва̄ дассети.

6. а̄нанданти памоданти етена дхаммена там̣саман̇гино сатта̄ти а̄нанда-саддасса каран̣аттхатам̣ дассети. собханам̣ мано асса̄ти сумано, собханам̣ ва̄ мано сумано, тасса бха̄во соманассанти тадан̃н̃адхамма̄нампи сампайутта̄нам̣ соманассабха̄во а̄паджджатӣти? на̄паджджати рул̣хӣсаддатта̄ йатха̄ ‘‘пан̇каджа’’нти дассенто ‘‘четасикасукхассетам̣ адхивачана’’нти а̄ха. уббилайатӣти уббилам̣, бхиндати пурима̄ваттха̄йа висесам̣ а̄паджджатӣти аттхо. уббиламева уббила̄витам̣, тасса бха̄во уббила̄витаттам̣. йа̄йа уппанна̄йа ка̄йачиттам̣ ва̄тапӯритабхаста̄ вийа уддхума̄йана̄ка̄раппаттам̣ хоти, тасса̄ гехассита̄йа одаггийапӣтийа̄ етам̣ адхивачанам̣. тенева̄ха ‘‘уддхачча̄ваха̄йа̄’’тиа̄ди. идха̄пи ‘‘кин̃ча̄пи тесам̣ бхиккхӯнам̣ уббила̄витамева наттхи, атха кхо а̄йатим̣ кулапутта̄нам̣ едисесупи т̣ха̄несу акусалуппаттим̣ пат̣иседхенто дхамманеттим̣ т̣хапетӣ’’ти, ‘‘двӣхи падехи сан̇кха̄раккхандхо, екена ведана̄ккхандхо вутто’’ти еттха ‘‘тесам̣ васена сеса̄нампи сампайуттадхамма̄нам̣ каран̣ам̣ пат̣иккхиттамева̄’’ти ча ат̣т̣хакатха̄йам̣, ‘‘пи-саддо самбха̄ване’’тиа̄дина̄ идха ча вуттанайена аттхо йатха̄самбхавам̣ ведитаббо. ‘‘тумхам̣йевасса тена антара̄йо’’ти еттха̄пи ‘‘антара̄йоти ида’’нтиа̄дина̄ хет̣т̣ха̄ аван̣н̣апаккхе вуттанайена аттхо ведитаббо.

касма̄ панетанти ча ваккхама̄нам̣йева аттхам̣ манаси катва̄ чодети. а̄чарийо ‘‘саччам̣ ван̣н̣ита’’нти таматтхам̣ пат̣иджа̄нитва̄ ‘‘там̣ пана неккхамманиссита’’нтиа̄дина̄ парихарати. таттха етанти а̄нанда̄дӣнам̣ акаран̣ӣйата̄вачанам̣. нану бхагавата̄ ван̣н̣итанти самбандхо. касин̣ена̄ти касин̣ата̄йа сакалабха̄вена. кечи пана ‘‘джамбудӣпасса̄ти каран̣е са̄мивачана’’нти ваданти, тесам̣ матена касин̣аджамбудӣпа-садда̄нам̣ сама̄на̄дхикаран̣абха̄во дат̣т̣хаббо. тасма̄ти йасма̄ гехасситапӣтисоманассам̣ джха̄на̄дӣнам̣ антара̄йакарам̣, тасма̄. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ ‘‘соманассам̣ па̄хам̣ дева̄нам̣ инда дувидхена вада̄ми севитаббампи асевитаббампӣ’’ти (дӣ. ни. 2.359). ‘‘айан̃хӣ’’тиа̄ди йена сампайутта̄ пӣти антара̄йакарӣ, там̣ дассанаттхам̣ вуттам̣. таттха ‘‘идан̃хи лобхасахагатам̣ пӣтисоманасса’’нти ваттаббам̣ сийа̄, пӣтиггахан̣ена пана соманассампи гахитамева хоти соманассарахита̄йа пӣтийа̄ абха̄ватоти пӣтийева гахита̄ти дат̣т̣хаббам̣. атха ва̄ севитабба̄севитаббавибха̄гавачанато соманассасса па̄кат̣о антара̄йакарабха̄во, на татха̄ пӣтийа̄ти пӣтийева лобхасахагататтена висесетва̄ вутта̄. ‘‘луддхо аттха’’нтиа̄дига̄тха̄нам̣ ‘‘куддхо аттха’’нтиа̄ди га̄тха̄су вийа аттхо дат̣т̣хаббо.

‘‘мамам̣ ва̄ бхиккхаве паре ван̣н̣ам̣ бха̄сеййум̣, дхаммасса ва̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сеййум̣, сан̇гхасса ва̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сеййум̣, татра че тумхе ассатха а̄нандино сумана̄ уббила̄вита̄, апи ну тумхе паресам̣ субха̄ситадуббха̄ситам̣ а̄джа̄неййа̄тха̄ти. но хетам̣ бханте’’ти айам̣ татийава̄ро, со десана̄ка̄ле нӣхаритва̄ десетаббапуггала̄бха̄вато десана̄йа ана̄гатопи тадаттхасамбхавато аттхато а̄гатойева̄ти дат̣т̣хаббо йатха̄ там̣ катха̄ваттхупакаран̣ам̣ виттха̄равасена̄ти адхиппа̄йо. ‘‘аттхато а̄гато йева̄’’ти етена сам̣ван̣н̣ана̄ка̄ле татха̄ буджджханакасатта̄нам̣ васена со ва̄ро а̄нетва̄ ваттабботи дассети. ‘‘йатхева хӣ’’тиа̄дина̄ тамеваттхасамбхавам̣ вибха̄вети. вуттанайена̄ти ‘‘татра тумхехӣти тасмим̣ ван̣н̣е тумхехӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘дутийам̣ падам̣ пат̣хамасса падасса, чатуттхан̃ча татийасса вевачана’’нтиа̄дина̄ ча вуттанайена.

чӯл̣асӣлаван̣н̣ана̄

7. ниватто амӯлакатта̄ виссаджджетаббата̄бха̄вато. ануваттатийева виссаджджетаббата̄йа адхикатабха̄вато. анусандхим̣ дассессати ‘‘аттхи бхиккхаве’’тиа̄дина̄. оранти ва̄ апарабха̄го ‘‘орато бхогам̣, орам̣ па̄ра’’нтиа̄дӣсу вийа. атха ва̄ хет̣т̣ха̄аттхо ора-саддо ‘‘орам̣ а̄гамана̄йа йе паччайа̄, те орамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄нӣ’’тиа̄дӣсу вийа. сӣлан̃хи сама̄дхипан̃н̃а̄йо апеккхитва̄ апарабха̄го, хет̣т̣ха̄бхӯтан̃ча хотӣти. сӣламаттаканти еттха матта-саддо аппакаттхо ва̄ ‘‘бхесаджджаматта̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.447) вийа. висесаниваттиаттхо ва̄ ‘‘авитаккавича̄раматта̄ дхамма̄ (дха. са. тикама̄тика̄ 6), маноматта̄ дха̄ту манодха̄тӯ’’ти ча а̄дӣсу вийа. ‘‘аппаматтакам̣, ораматтака’’нти пададвайена са̄ман̃н̃ато вуттойева хи аттхо сӣламаттаканти висесавасена вутто. атха ва̄ сӣленапи тадекадесассева сан̇гахан̣аттхам̣ аппакаттхава̄чако, висесаниваттиаттхо ева ва̄ ‘‘сӣламаттака’’нти еттха матта-саддо вутто. татха̄ хи индрийасам̣варапаччайасаннисситасӣла̄ни идха десанам̣ ана̄рул̣ха̄ни. на хи та̄ни па̄тимоккхаа̄джӣвапа̄рисуддхисӣла̄ни вийа саббапутхуджджанесу па̄кат̣а̄нӣти. ‘‘усса̄хам̣ катва̄’’ти етена ‘‘вадама̄но’’ти еттха саттиаттхам̣ ма̄на-саддам̣ дассети.

алан̇каран̣ам̣ вибхӯсанам̣ алан̇ка̄ро, кун̣д̣ала̄дипаса̄дханам̣ ва̄. ӯнат̣т̣ха̄напӯран̣ам̣ ман̣д̣анам̣. ман̣д̣анети ман̣д̣анахету. атха ва̄ ман̣д̣атӣти ман̣д̣ано, ман̣д̣анаджа̄тико пурисо. бахувачанаттхе ча идам̣ екавачанам̣, ман̣д̣анасӣлесӯти аттхо. парипӯрака̄рӣти еттха ити-саддо а̄диаттхо, пака̄раттхо ва̄, тена сакалампи сӣлатхомана суттам̣ дассети. чандананти чанданасахачаран̣ато чанданагандхо, татха̄ тагара̄дӣсупи. сатан̃ча гандхоти еттха гандхо вийа̄ти гандхоти вутто сӣланибандхано тхутигхосо. сӣлан̃хи киттийа̄ нимиттам̣. йатха̄ха ‘‘сӣлавато сӣласампаннасса калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхатӣ’’ти (дӣ. ни. 2.150; а. ни. 5.213; маха̄ва. 285). пава̄йатӣти пака̄сати. гандха̄ва гандхаджа̄та̄.

‘‘аппакам̣ бахука’’нти идам̣ па̄ра̄па̄рам̣ вийа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ упанидха̄йа вуччатӣти а̄ха ‘‘упаригун̣е упанидха̄йа̄’’ти. сӣлан̃хӣти еттха хи-саддо хетуаттхо, тена идам̣ дассети ‘‘йасма̄ сӣлам̣ кин̃ча̄пи патит̣т̣ха̄бха̄вена сама̄дхисса бахука̄рам̣, пабха̄ва̄дигун̣ависесе панасса упанидха̄йа калампи на упети, татха̄ сама̄дхи ча пан̃н̃а̄йа̄’’ти. тенева̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди. ида̄ни ‘‘катха’’нти пуччхитва̄ сама̄дхисса а̄нубха̄вам̣ виттха̄рато вибха̄вети. ‘‘абхи…пе… мӯле’’ти идам̣ йамакапа̄т̣иха̄рийасса супа̄кат̣абха̄вадассанаттхам̣, ан̃н̃ехи бодхимӯлан̃а̄тисама̄гама̄дӣсу катапа̄т̣иха̄рийехи висесанаттхан̃ча вуттам̣. йамакапа̄т̣иха̄рийакаран̣аттха̄йа хи бхагавато читте уппанне тадануччхавикам̣ т̣ха̄нам̣ иччхитаббанти ратанаман̣д̣апа̄ди саккасса деваран̃н̃о а̄н̣а̄йа виссакаммуна̄ ниммитанти ваданти, бхагавата̄ва ниммитанти апаре. ‘‘йо кочи еварӯпам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ ка̄тум̣ саматтхо аттхи че, а̄гаччхатӯ’’ти чодана̄садисатта̄ вуттам̣ ‘‘атта̄да̄напаридӣпана’’нти. таттха атта̄да̄нам̣ ануйого, титтхийа̄нам̣ татха̄ ка̄тум̣ асаматтхатта̄, ‘‘карисса̄ма̄’’ти пуббе ут̣т̣хитатта̄ титтхийапаримадданам̣.

упаримака̄йатотиа̄ди пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. 1.116).

таттха̄йам̣ па̄л̣исесо –

‘‘хет̣т̣химака̄йато аггиккхандхо паваттати, упаримака̄йато удакадха̄ра̄ паваттати. пураттхимака̄йато агги, паччхимака̄йато удакам̣. паччхимака̄йато агги, пураттхимака̄йато удакам̣. даккхин̣ааккхито агги, ва̄мааккхито удакам̣. ва̄мааккхито агги, даккхин̣ааккхито удакам̣. даккхин̣акан̣н̣асотато агги, ва̄макан̣н̣асотато удакам̣. ва̄макан̣н̣асотато агги, даккхин̣акан̣н̣асотато удакам̣. даккхин̣ана̄сика̄сотато агги, ва̄мана̄сика̄сотато удакам̣. ва̄мана̄сика̄сотато агги, даккхин̣ана̄сика̄сотато удакам̣. даккхин̣аам̣сакӯт̣ато агги, ва̄маам̣сакӯт̣ато удакам̣. ва̄маам̣сакӯт̣ато агги, даккхин̣аам̣сакӯт̣ато удакам̣. даккхин̣ахаттхато агги, ва̄махаттхато удакам̣. ва̄махаттхато агги, даккхин̣ахаттхато удакам̣. даккхин̣апассато агги, ва̄мапассато удакам̣. ва̄мапассато агги, даккхин̣апассато удакам̣. даккхин̣апа̄дато агги, ва̄мапа̄дато удакам̣. ва̄мапа̄дато агги, даккхин̣апа̄дато удакам̣. ан̇гулан̇гулехи агги, ан̇гулантарика̄хи удакам̣. ан̇гулантарика̄хи агги, ан̇гулан̇гулехи удакам̣. екекаломато агги, екекаломато удакам̣. ломакӯпато ломакӯпато аггиккхандхо паваттати, ломакӯпато ломакӯпато удакадха̄ра̄ паваттатӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.116).

ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘екекаломакӯпато’’ти а̄гатам̣.

‘‘чханнам̣ ван̣н̣а̄нанти а̄динайаппаватта’’нти еттха̄пи нӣла̄нам̣ пӣтака̄нам̣ лохитака̄нам̣ ода̄та̄нам̣ ман̃джит̣т̣ха̄нам̣ пабхассара̄нанти айам̣ па̄л̣исесо. ‘‘суван̣н̣аван̣н̣а̄ расмийо’’ти идам̣ та̄сам̣ йебхуййата̄йа вуттам̣. виттха̄ретаббанти еттха̄пи ‘‘саттха̄ тит̣т̣хати, ниммито чан̇камати ва̄ нисӣдати ва̄ сеййам̣ ва̄ каппетӣ’’тиа̄дина̄ чатӯсу ирийа̄патхесу екекамӯлака̄ саттхувасена чатта̄ро, ниммитавасена чатта̄роти саббева ат̣т̣ха ва̄ре виттха̄ретаббам̣.

мадхупа̄йа̄санти мадхуситтам̣ па̄йа̄сам̣. атта̄ митто маджджхатто верӣти чатӯсу сӣмасамбхедавасена чатуран̇гасаманна̄гатам̣ метта̄каммат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘чатуран̇гасаманна̄гата’’нти идам̣ пана ‘‘вӣрийа̄дхит̣т̣ха̄на’’нти етена̄пи йоджетаббам̣. таттха ‘‘ка̄мам̣ тачо ча нха̄ру ча̄’’тиа̄дипа̄л̣и (ма. ни. 2.184; сам̣. ни. 2.22; а. ни. 2.5; а. ни. 8.13; маха̄ни. 196) васена чатуран̇гасаманна̄гатата̄ ведитабба̄. ‘‘киччхам̣ вата̄йам̣ локо а̄панно’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.57; сам̣. ни. 2.4) джара̄маран̣амукхена паччайа̄ка̄ре н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄. а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄нанти еттха̄пи ‘‘саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣а’’нти падам̣ вибхаттивипарин̣а̄мам̣ катва̄ йоджетаббам̣. тампи хи саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣амева̄ти ваданти. чхаттим̣сакот̣исатасахассамукхена маха̄ваджиран̃а̄н̣агаббхам̣ ган̣ха̄пенто випассанам̣вад̣д̣хетва̄. дваттим̣садон̣аган̣ханаппама̄н̣ам̣ кун̣д̣ам̣ коламбо. дарибха̄го кандаро. чаккава̄л̣апа̄десу маха̄самуддо чаккава̄л̣амаха̄самуддо.

‘‘дуве путхуджджана̄’’тиа̄ди путхуджджане лаббхама̄навибха̄гадассанаттхам̣ вуттам̣, на мӯлапарийа̄йаван̣н̣ана̄дӣсу вийа путхуджджанависесаниддха̄ран̣аттхам̣. саббопи хи путхуджджано бхагавато упари гун̣е вибха̄ветум̣ на саккоти, тит̣т̣хату путхуджджано, са̄вакапаччекабуддха̄нампи ависайа̄ буддхагун̣а̄. татха̄ хи ваккхати ‘‘сота̄панна̄’’тиа̄ди (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.8). ва̄чуггатакаран̣ам̣ уггахо. аттхапарипуччханам̣ парипуччха̄. ат̣т̣хакатха̄васена аттхасса саванам̣ саванам̣. бйан̃джанаттха̄нам̣ суниккхепасудассанена дхаммасса парихаран̣ам̣ дха̄ран̣ам̣. евам̣ сутадха̄тапаричита̄нам̣ манаса̄нупеккханам̣ паччавеккхан̣ам̣. бахӯнам̣ на̄наппака̄ра̄нам̣ килеса̄нам̣ сакка̄йадит̣т̣хийа̄ ча авихататта̄ та̄ джаненти, та̄хи ва̄ джанита̄ти путхуджджана̄. авигха̄тамева ва̄ джана-саддо вадати. путху саттха̄ра̄нам̣ мукхуллокика̄ти еттха путхӯ джана̄ саттхупат̣ин̃н̃а̄ етесанти путхуджджана̄ти вачанаттхо. путху…пе… авут̣т̣хита̄ти еттха джанетабба̄, джа̄йанти ва̄ еттха̄ти джана̄, гатийо. путхӯ джана̄ етесанти путхуджджана̄. ито паре джа̄йанти етехӣти джана̄, абхисан̇кха̄ра̄дайо. те етесам̣ путхӯ виджджантӣти путхуджджана̄. абхисан̇кхаран̣а̄ди аттхо ева ва̄ джана-саддо дат̣т̣хаббо. ка̄мара̄габхавара̄гадит̣т̣хиавиджджа̄ огха̄. ра̄гаггиа̄дайо санта̄па̄. тейева, саббепи ва̄ килеса̄ парил̣а̄ха̄. путху пан̃часу ка̄магун̣есу ратта̄ти еттха джа̄йатӣти джано, ра̄го гедхоти евам̣ а̄дико. путху джано етесанти путхуджджана̄, путхӯсу ва̄ джана̄ джа̄та̄ ратта̄ти евам̣ ра̄га̄диаттхо ева ва̄ джана-саддо дат̣т̣хаббо. палибуддха̄ти самбуддха̄, упаддута̄ ва̄. ‘‘путхӯнам̣ ган̣анапатхаматӣта̄на’’нтиа̄дина̄ путхӯ джана̄ путхуджджана̄ти дассети.

йехи гун̣ависесехи нимиттабхӯтехи бхагавати татха̄гата-саддо паватто, там̣дассанаттхам̣ ‘‘ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи бхагава̄ татха̄гато’’тиа̄дима̄ха. гун̣анемиттака̄нева хи бхагавато сабба̄ни на̄ма̄ни. йатха̄ха –

‘‘асан̇кхйеййа̄ни на̄ма̄ни, сагун̣ена махесино;

гун̣ена на̄мамуддхеййам̣, апи на̄масахассато’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. 1313; уда̄. ат̣т̣ха. 53; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.76);

татха̄ а̄гатоти еттха а̄ка̄ранийаманавасена опаммасампат̣ипа̄данаттхо татха̄-саддо. са̄ман̃н̃аджотана̄йа висеса̄ват̣т̣ха̄нато пат̣ипада̄гаманаттхо а̄гата-саддо, на н̃а̄н̣агаманаттхо ‘‘татхалаккхан̣ам̣ а̄гато’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.7; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.12; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.4.78; а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.170; уда̄. ат̣т̣ха. 18; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.37; тхерага̄. ат̣т̣ха. 1.3; итиву. ат̣т̣ха. 38; маха̄ни. ат̣т̣ха. 14) вийа, на̄пи ка̄йагамана̄диаттхо ‘‘а̄гато кхо маха̄саман̣о, ма̄гадха̄нам̣ гириббаджа’’нтиа̄дӣсу (маха̄ва. 62) вийа. таттха йада̄ка̄ранийаманавасена опаммасампат̣ипа̄данаттхо татха̄-саддо, там̣ карун̣а̄падха̄натта̄ маха̄карун̣а̄мукхена пуримабуддха̄нам̣ а̄гаманапат̣ипадам̣ уда̄харан̣авасена са̄ман̃н̃ато дассенто йам̣там̣садда̄нам̣ екантасамбандхабха̄вато ‘‘йатха̄ саббалока…пе… а̄гата̄’’ти а̄ха. там̣ пана пат̣ипадам̣ маха̄пада̄насутта̄дӣсу (дӣ. ни. 2.4) самбахуланиддесена супа̄кат̣а̄нам̣ а̄санна̄нан̃ча випассӣа̄дӣнам̣ чханнам̣ самма̄самбуддха̄нам̣ васена нидассенто ‘‘йатха̄ випассӣ бхагава̄’’тиа̄дима̄ха. таттха йена абхинӣха̄рена̄ти мануссатталин̇гасампаттихетусаттха̄радассанапаббаджджа̄абхин̃н̃а̄дигун̣асампаттиадхика̄рачханда̄нам̣ васена ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатена ка̄йаппан̣идха̄намаха̄пан̣идха̄нена. саббесан̃хи буддха̄нам̣ ка̄йаппан̣идха̄нам̣ имина̄ва абхинӣха̄рена самиджджхатӣти. евам̣ маха̄бхинӣха̄равасена ‘‘татха̄гато’’ти падасса аттхам̣ дассетва̄ ида̄ни па̄рамӣпӯран̣авасена дассетум̣ ‘‘йатха̄ випассӣ бхагава̄…пе… кассапо бхагава̄ да̄напа̄рамим̣ пӯретва̄’’тиа̄дима̄ха.

еттха ча суттантика̄нам̣ маха̄бодхийа̄напат̣ипада̄йа косалладжананаттхам̣ па̄рамӣсу айам̣ виттха̄ракатха̄ – ка̄ панета̄ па̄рамийо? кенат̣т̣хена па̄рамийо? кативидха̄ чета̄? ко та̄сам̣ камо? ка̄ни лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄ни? ко паччайо? ко сам̣килесо? ким̣ вода̄нам̣? ко пат̣ипаккхо? ка̄ пат̣ипатти? ко вибха̄го? ко сан̇гахо? ко сампа̄данӯпа̄йо? киттакена ка̄лена сампа̄данам̣? ко а̄нисам̣со? ким̣ чета̄сам̣ пхаланти?

татридам̣ виссаджджанам̣ – ка̄ панета̄ па̄рамийоти. тан̣ха̄ма̄на̄дӣхи анупахата̄ карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахита̄ да̄на̄дайо гун̣а̄ па̄рамийо.

кенат̣т̣хена па̄рамийоти да̄насӣла̄дигун̣ависесайогена саттуттамата̄йа парама̄ маха̄сатта̄ бодхисатта̄, тесам̣ бха̄во, каммам̣ ва̄ па̄рамӣ, да̄на̄дикирийа̄. атха ва̄ паратӣти парамо, да̄на̄дигун̣а̄нам̣ пӯрако па̄лако ча бодхисатто. парамасса айам̣, парамасса ва̄ бха̄во, каммам̣ ва̄ па̄рамӣ, да̄на̄дикирийа̄ва. атха ва̄ парам̣ саттам̣ аттани мавати бандхати гун̣ависесайогена, парам̣ ва̄ адхикатарам̣ маджджати суджджхати сам̣килесамалато, парам̣ ва̄ сет̣т̣хам̣ нибба̄нам̣ висесена майати гаччхати, парам̣ ва̄ локам̣ пама̄н̣абхӯтена н̃а̄н̣ависесена идхалокам̣ вийа муна̄ти париччхиндати, парам̣ ва̄ ативийа сӣла̄дигун̣аган̣ам̣ аттано санта̄не миноти паккхипати, парам̣ ва̄ аттабхӯтато дхаммака̄йато ан̃н̃ам̣, пат̣ипаккхам̣ ва̄ таданаттхакарам̣ килесачораган̣ам̣ мина̄ти хим̣сатӣти парамо, маха̄сатто. ‘‘парамасса айа’’нтиа̄ди вуттанайенева йоджетаббам̣. па̄ре ва̄ нибба̄не маджджати суджджхати сатте ча содхети, таттха ва̄ сатте мавати бандхати йоджети, там̣ ва̄ майати гаччхати гамети ча, муна̄ти ва̄ там̣ йа̄тха̄вато, таттха ва̄ сатте миноти паккхипати, килеса̄рим̣ ва̄ сатта̄нам̣ таттха мина̄ти хим̣сатӣти па̄рамӣ, маха̄пурисо. тасса бха̄во, каммам̣ ва̄ па̄рамита̄, да̄на̄дикирийа̄ва. имина̄ найена па̄рамӣнам̣ саддаттхо ведитаббо.

кативидха̄ти сан̇кхепато дасавидха̄, та̄ пана па̄л̣ийам̣ сарӯпато а̄гата̄йева. йатха̄ха –

‘‘вичинанто тада̄ даккхим̣, пат̣хамам̣ да̄напа̄рами’’нтиа̄ди (бу. вам̣. 116).

йатха̄ ча̄ха –

‘‘кати ну кхо бханте буддхака̄рака̄ дхамма̄? даса кхо са̄рипутта буддхака̄рака̄ дхамма̄. катаме даса? да̄нам̣ кхо са̄рипутта буддхака̄рако дхаммо, сӣлам̣ неккхаммам̣ пан̃н̃а̄ вӣрийам̣ кханти саччамадхит̣т̣ха̄нам̣ метта̄ упеккха̄ буддхака̄рако дхаммо, име кхо са̄рипутта даса буддхака̄рака̄ дхамма̄ти. идамавоча бхагава̄, идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

‘да̄нам̣ сӣлан̃ча неккхаммам̣, пан̃н̃а̄ вӣрийена пан̃чамам̣;

кханти саччам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣, меттупеккха̄ти те даса̄’ти’’.

кечи пана ‘‘чхаббидха̄’’ти ваданти, там̣ ета̄сам̣ сан̇гахавасена вуттам̣. со пана сан̇гахо парато а̄вибхависсати.

ко та̄сам̣ камоти еттха камо на̄ма десана̄ккамо, со ча пат̣хамасама̄да̄нахетуко, сама̄да̄нам̣ павичайахетукам̣, ити йатха̄ а̄димхи павичита̄ сама̄динна̄ ча, татха̄ десита̄. таттха ча да̄нам̣ сӣласса бахӯпака̄рам̣ сукаран̃ча̄ти там̣ а̄димхи вуттам̣. да̄нам̣ сӣлапариггахитам̣ махаппхалам̣ хоти маха̄нисам̣санти да̄на̄нантарам̣ сӣлам̣ вуттам̣. сӣлам̣ неккхаммапариггахитам̣, неккхаммам̣ пан̃н̃а̄париггахитам̣, пан̃н̃а̄ вӣрийапариггахита̄, вӣрийам̣ кхантипариггахитам̣, кханти саччапариггахита̄, саччам̣ адхит̣т̣ха̄напариггахитам̣, адхит̣т̣ха̄нам̣ метта̄париггахитам̣, метта̄ упеккха̄париггахита̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄ти метта̄нантарам̣ упеккха̄ вутта̄. упеккха̄ пана карун̣а̄париггахита̄, карун̣а̄ ча упеккха̄париггахита̄ти ведитабба̄. катхам̣ пана маха̄ка̄рун̣ика̄ бодхисатта̄ саттесу упеккхака̄ хонтӣти? упеккхитаббайуттесу кан̃чи ка̄лам̣ упеккхака̄ хонти, на пана саббаттха, саббада̄ ча̄ти кечи. апаре пана на саттесу упеккхака̄, саттакатесу пана виппака̄ресу упеккхака̄ хонтӣти.

апаро найо – пачураджанесупи паваттийа̄ саббасаттаса̄дха̄ран̣атта̄, аппапхалатта̄, сукаратта̄ ча а̄димхи да̄нам̣ вуттам̣. сӣленада̄йакапат̣игга̄хакасуддхито, пара̄нуггахам̣ ватва̄ парапӣл̣а̄ниваттивачанато, кирийадхаммам̣ ватва̄ акирийадхаммавачанато, бхогасампаттихетум̣ ватва̄ бхавасампаттихетувачанато ча да̄насса анантарам̣ сӣлам̣ вуттам̣. неккхаммена сӣласампаттисиддхито, ка̄йавачӣсучаритам̣ ватва̄ маносучаритавачанато, висуддхасӣласса сукхенева джха̄насамиджджханато, камма̄пара̄дхаппаха̄нена пайогасуддхим̣ ватва̄ килеса̄пара̄дхаппаха̄нена а̄сайасуддхивачанато, вӣтиккамаппаха̄нена читтасса парийут̣т̣ха̄наппаха̄навачанато ча сӣласса анантарам̣ неккхаммам̣ вуттам̣. пан̃н̃а̄йа неккхаммасса сиддхипарисуддхито, джха̄на̄бха̄ве пан̃н̃а̄бха̄вавачанато. сама̄дхипадат̣т̣ха̄на̄ хи пан̃н̃а̄, пан̃н̃а̄паччупат̣т̣ха̄но ча сама̄дхи. саматханимиттам̣ ватва̄ упеккха̄нимиттавачанато, парахитаджджха̄нена парахитакаран̣ӯпа̄йакосаллавачанато ча неккхаммасса анантарам̣ пан̃н̃а̄ вутта̄. вӣрийа̄рамбхена пан̃н̃а̄киччасиддхито, саттасун̃н̃ата̄дхамманиджджха̄наккхантим̣ ватва̄ саттахита̄йа а̄рамбхасса аччхарийата̄вачанато, упеккха̄нимиттам̣ ватва̄ паггаханимиттавачанато, нисаммака̄ритам̣ ватва̄ ут̣т̣ха̄навачанато ча. нисаммака̄рино хи ут̣т̣ха̄нам̣ пхалависесама̄вахатӣти пан̃н̃а̄йа анантарам̣ вӣрийам̣ вуттам̣.

вӣрийена титиккха̄сиддхито. вӣрийава̄ хи а̄раддхавӣрийатта̄ саттасан̇кха̄рехи упанӣтам̣ дуккхам̣ абхибхуййа вихарати вӣрийасса титиккха̄лан̇ка̄рабха̄вато. вӣрийавато хи титиккха̄ собхати. паггаханимиттам̣ ватва̄ саматханимиттавачанато, ачча̄рамбхена уддхаччадосаппаха̄навачанато. дхамманиджджха̄наккхантийа̄ хи уддхаччадосо пахӣйати. вӣрийавато са̄таччакаран̣авачанато. кхантибахуло хи ануддхато са̄таччака̄рӣ хоти. аппама̄давато парахитакирийа̄рамбхе паччупака̄ратан̣ха̄бха̄вавачанато. йа̄тха̄вато дхамманиджджха̄не хи сати тан̣ха̄ на хоти. парахита̄рамбхе парамепи паракатадуккхасаханабха̄вавачанато ча вӣрийасса анантарам̣ кханти вутта̄. саччена кхантийа̄ чира̄дхит̣т̣ха̄нато, апака̄рино апака̄ракхантим̣ ватва̄ тадупака̄ракаран̣е ависам̣ва̄давачанато, кхантийа̄ апава̄дава̄ча̄викампанена бхӯтава̄дита̄йа авиджаханавачанато, саттасун̃н̃ата̄дхамманиджджха̄наккхантим̣ ватва̄ тадупабрӯхитан̃а̄н̣асаччавачанато ча кхантийа̄ анантарам̣ саччам̣ вуттам̣. адхит̣т̣ха̄нена саччасиддхито. ачала̄дхит̣т̣ха̄насса хи вирати сиджджхати. ависам̣ва̄дитам̣ ватва̄ таттха ачалабха̄вавачанато. саччасандхо хи да̄на̄дӣсу пат̣ин̃н̃а̄нурӯпам̣ ниччалова паваттати. н̃а̄н̣асаччам̣ ватва̄ самбха̄ресу паваттинит̣т̣ха̄панавачанато. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣ава̄ хи бодхисамбха̄ресу адхитит̣т̣хати, те ча нит̣т̣ха̄пети пат̣ипаккхехи акампийабха̄ватоти саччасса анантарам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣. метта̄йа парахитакаран̣асама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄насиддхито, адхит̣т̣ха̄нам̣ ватва̄ хитӯпасам̣ха̄равачанато. бодхисамбха̄ре хи адхитит̣т̣хама̄но метта̄виха̄рӣ хоти. ачала̄дхит̣т̣ха̄насса сама̄да̄на̄викопанато, сама̄да̄насамбхавато ча адхит̣т̣ха̄насса анантарам̣ метта̄ вутта̄. упеккха̄йа метта̄висуддхито, саттесу хитӯпасам̣ха̄рам̣ ватва̄ тадапара̄дхесу уда̄сӣната̄вачанато, метта̄бха̄ванам̣ ватва̄ танниссандабха̄вана̄вачанато, ‘‘хитака̄масаттепи упеккхако’’ти аччхарийагун̣абха̄вавачанато ча метта̄йа анантарам̣ упеккха̄ вутта̄ти евамета̄сам̣ камо ведитаббо.

ка̄ни лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄нӣти? еттха ависесена та̄ва сабба̄пи па̄рамийо пара̄нуггахалаккхан̣а̄, паресам̣ упака̄ракаран̣араса̄, авикампанараса̄ ва̄, хитесита̄паччупат̣т̣ха̄на̄, буддхаттапаччупат̣т̣ха̄на̄ ва̄, маха̄карун̣а̄падат̣т̣ха̄на̄, карун̣ӯпа̄йакосаллападат̣т̣ха̄на̄ ва̄.

висесена пана йасма̄ карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахита̄ аттупакаран̣апаричча̄гачетана̄ да̄напа̄рамита̄. карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахитам̣ ка̄йавачӣсучаритам̣ аттхато акаттаббавирати, каттаббакаран̣ачетана̄дайо ча сӣлапа̄рамита̄. карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахито а̄дӣнавадассанапуббан̇гамо ка̄мабхавехи никкхаманачиттуппа̄до неккхаммапа̄рамита̄. карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахито дхамма̄нам̣ са̄ман̃н̃ависесалаккхан̣а̄вабодхо пан̃н̃а̄па̄рамита̄. карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахито ка̄йачиттехи парахита̄рамбхо вӣрийапа̄рамита̄. карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахитам̣ саттасан̇кха̄ра̄пара̄дхасаханам̣ адосаппадха̄но тада̄ка̄раппаватто читтуппа̄до кхантипа̄рамита̄. карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахитам̣ виратичетана̄дибхедам̣ ависам̣ва̄данам̣ саччапа̄рамита̄. карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахитам̣ ачаласама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄нам̣ тада̄ка̄раппаватто читтуппа̄до адхит̣т̣ха̄напа̄рамита̄. карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахито локасса хитӯпасам̣ха̄ро аттхато абйа̄па̄до метта̄па̄рамита̄. карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахита̄ анунайапат̣игхавиддхам̣синӣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу саттасан̇кха̄ресу самаппаватти упеккха̄па̄рамита̄.

тасма̄ паричча̄галаккхан̣ам̣ да̄нам̣, деййадхамме лобхавиддхам̣санарасам̣, ана̄саттипаччупат̣т̣ха̄нам̣, бхававибхавасампаттипаччупат̣т̣ха̄нам̣ ва̄, париччаджитаббаваттхупадат̣т̣ха̄нам̣. сӣланалаккхан̣ам̣ сӣлам̣, сама̄дха̄налаккхан̣ам̣, патит̣т̣ха̄налаккхан̣ан̃ча̄ти вуттам̣ хоти. дуссӣлйавиддхам̣санарасам̣, анаваджджарасам̣ ва̄, сочеййапаччупат̣т̣ха̄нам̣, хироттаппападат̣т̣ха̄нам̣. ка̄мато бхавато ча никкхаманалаккхан̣ам̣ неккхаммам̣, тада̄дӣнававибха̄ванарасам̣, тато ева вимукхабха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣, сам̣вегападат̣т̣ха̄нам̣. йатха̄сабха̄вапат̣иведхалаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄, аккхалитапат̣иведхалаккхан̣а̄ ва̄ кусалисса̄сакхиттаусупат̣иведхо вийа, висайобха̄санараса̄ падӣпо вийа, асаммохапаччупат̣т̣ха̄на̄ аран̃н̃агатасудесако вийа, сама̄дхипадат̣т̣ха̄на̄, чатусаччападат̣т̣ха̄на̄ ва̄. усса̄халаккхан̣ам̣ вӣрийам̣, упаттхамбханарасам̣, асам̣сӣданапаччупат̣т̣ха̄нам̣, вӣрийа̄рамбхаваттху (а. ни. 8.80) падат̣т̣ха̄нам̣, сам̣вегападат̣т̣ха̄нам̣ ва̄. кхаманалаккхан̣а̄ кханти, ит̣т̣ха̄нит̣т̣хасаханараса̄, адхива̄санапаччупат̣т̣ха̄на̄, авиродхапаччупат̣т̣ха̄на̄ ва̄, йатха̄бхӯтадассанападат̣т̣ха̄на̄. ависам̣ва̄даналаккхан̣ам̣ саччам̣, йа̄тха̄вавибха̄ванарасам̣ [йатха̄сабха̄вавибха̄ванарасам̣ (чарийа̄. ат̣т̣ха. пакин̣н̣акакатха̄йа)], са̄дхута̄паччупат̣т̣ха̄нам̣, сораччападат̣т̣ха̄нам̣. бодхисамбха̄ресу адхит̣т̣ха̄налаккхан̣ам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣, тесам̣ пат̣ипаккха̄бхибхаванарасам̣, таттха ачалата̄паччупат̣т̣ха̄нам̣, бодхисамбха̄рападат̣т̣ха̄нам̣. хита̄ка̄раппаваттилаккхан̣а̄ метта̄, хитӯпасам̣ха̄рараса̄, а̄гха̄тавинайанараса̄ ва̄, соммабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄, сатта̄нам̣ мана̄пабха̄вадассанападат̣т̣ха̄на̄. маджджхатта̄ка̄раппаваттилаккхан̣а̄ упеккха̄, самабха̄вадассанараса̄, пат̣игха̄нунайавӯпасамапаччупат̣т̣ха̄на̄, каммассаката̄паччавеккхан̣ападат̣т̣ха̄на̄. еттха ча карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахитата̄ да̄на̄дӣнам̣ паричча̄га̄дилаккхан̣асса висесанабха̄вена ваттабба̄, йато та̄ни па̄рамӣсан̇кхйам̣ лабхантӣти.

ко паччайоти абхинӣха̄ро паччайо. йо хи айам̣ ‘‘мануссаттам̣ лин̇гасампаттӣ’’тиа̄ди (бу. вам̣. 2.59) ат̣т̣хадхаммасамодха̄насампа̄дито ‘‘тин̣н̣о та̄реййам̣, мутто мочеййам̣, буддхо бодхеййам̣, суддхо содхеййам̣, данто дамеййам̣, санто самеййам̣, ассаттхо асса̄сеййам̣, париниббуто паринибба̄пеййа’’нтиа̄дина̄ (чарийа̄. ат̣т̣ха. пакин̣н̣акакатха̄йа) паватто абхинӣха̄ро, со ависесена саббапа̄рамӣнам̣ паччайо. таппаваттийа̄ хи уддхам̣ па̄рамӣнам̣ павичайупат̣т̣ха̄насама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄наниппхаттийо маха̄пуриса̄нам̣ самбхаванти.

йатха̄ ча абхинӣха̄ро, евам̣ маха̄карун̣а̄, упа̄йакосаллан̃ча. таттха упа̄йакосаллам̣ на̄ма да̄на̄дӣнам̣ бодхисамбха̄рабха̄васса нимиттабхӯта̄ пан̃н̃а̄, йа̄хи карун̣ӯпа̄йакосаллата̄хи маха̄пуриса̄нам̣ аттасукханирапеккхата̄, нирантарам̣ парахитакаран̣апасутата̄, судуккарехипи маха̄бодхисаттачаритехи виса̄да̄бха̄во, паса̄дасамбуддхидассанасавана̄нуссаран̣а̄ваттха̄супи сатта̄нам̣ хитасукхапат̣ила̄бхахетубха̄во ча сампаджджати. татха̄ хи пан̃н̃а̄йа буддхабха̄васиддхи, карун̣а̄йа буддхакаммасиддхи. пан̃н̃а̄йа сайам̣ тарати, карун̣а̄йа паре та̄рети. пан̃н̃а̄йа парадуккхам̣ париджа̄на̄ти, карун̣а̄йа парадуккхапат̣ика̄рам̣ а̄рабхати. пан̃н̃а̄йа ча дуккхе ниббиндати, карун̣а̄йа дуккхам̣ сампат̣иччхати. татха̄ пан̃н̃а̄йа паринибба̄на̄бхимукхо хоти, карун̣а̄йа там̣ на па̄пун̣а̄ти. татха̄ карун̣а̄йа сам̣са̄ра̄бхимукхо хоти, пан̃н̃а̄йа татра на̄бхирамати. пан̃н̃а̄йа ча саббаттха вираджджати, карун̣а̄нугататта̄ на ча на саббесам̣ ануггаха̄йа паватто, карун̣а̄йа саббепи анукампати, пан̃н̃а̄нугататта̄ на ча на саббаттха вираттачитто. пан̃н̃а̄йа ча ахам̣ка̄рамамам̣ка̄ра̄бха̄во, карун̣а̄йа а̄ласийадӣната̄бха̄во. татха̄ пан̃н̃а̄карун̣а̄хи йатха̄ккамам̣ аттапарана̄тхата̄, дхӣравӣрабха̄во, анаттантапаапарантапата̄, аттахитапарахитаниппхатти, ниббхайа̄бхим̣санакабха̄во, дхамма̄дхипатилока̄дхипатита̄, катан̃н̃упуббака̄рибха̄во, мохатан̣ха̄вигамо, виджджа̄чаран̣асиддхи, балавеса̄раджджаниппхаттӣти саббасса̄пи па̄рамита̄пхаласса висесена упа̄йабха̄вато пан̃н̃а̄карун̣а̄ па̄рамӣнам̣ паччайо. идан̃ча двайам̣ па̄рамӣнам̣ вийа пан̣идха̄насса̄пи паччайо.

татха̄ усса̄хаумман̇гааваттха̄нахитачарийа̄ ча па̄рамӣнам̣ паччайоти ведитабба̄, йа̄ буддхабха̄васса уппаттит̣т̣ха̄ната̄йа ‘‘буддхабхӯмийо’’ти павуччанти. йатха̄ха –

‘‘кати пана бханте буддхабхӯмийо? чатассо кхо са̄рипутта буддхабхӯмийо. катама̄ чатассо? усса̄хо ча хоти вӣрийам̣, уман̇го ча хоти пан̃н̃а̄бха̄вана̄, аваттха̄нан̃ча хоти адхит̣т̣ха̄нам̣, метта̄бха̄вана̄ ча хоти хитачарийа̄. има̄ кхо са̄рипутта чатассо буддхабхӯмийо’’ти (су. ни. ат̣т̣ха. 1.кхаггависа̄н̣асуттаван̣н̣ана̄йампи).

татха̄ неккхаммапавивекаалобха̄доса̄моханиссаран̣аппабхеда̄ чха аджджха̄сайа̄. вуттан̃хетам̣ –

‘‘неккхаммаджджха̄сайа̄ ча бодхисатта̄ ка̄ме досадасса̄вино, павивека…пе… сан̇ган̣ика̄йа, алобха…пе… лобхе, адоса…пе… досе, амоха…пе… мохе, ниссаран̣аджджха̄сайа̄ ча бодхисатта̄ саббабхавесу досадасса̄вино’’ти (висуддхи. ат̣т̣ха. 1.49 ва̄кйакхандхепи).

тасма̄ ете бодхисатта̄нам̣ чха аджджха̄сайа̄ да̄на̄дӣнам̣ паччайа̄ти ведитабба̄. на хи лобха̄дӣсу а̄дӣнавадассанена, алобха̄диадхикабха̄вена ча вина̄ да̄на̄дипа̄рамийо самбхаванти. алобха̄дӣнан̃хи адхикабха̄вена паричча̄га̄дининначиттата̄ алобхаджджха̄сайа̄дита̄ти. йатха̄ чете, евам̣ да̄наджджха̄сайата̄дайопи. йатха̄ха –

‘‘кати пана бханте бодха̄йа чаранта̄нам̣ бодхисатта̄нам̣ аджджха̄сайа̄? даса кхо са̄рипутта бодха̄йа чаранта̄нам̣ бодхисатта̄нам̣ аджджха̄сайа̄. катаме даса? да̄наджджха̄сайа̄ са̄рипутта бодхисатта̄ маччхере досадасса̄вино, сӣла…пе… упеккхаджджха̄сайа̄ са̄рипутта бодхисатта̄ сукхадуккхесу досадасса̄вино’’ти.

етесу хи маччхераасам̣варака̄мавичикиччха̄косаджджааккхантивисам̣ва̄даанадхит̣т̣ха̄набйа̄па̄да- сукхадуккхасан̇кха̄тесу а̄дӣнавадассанапуббан̇гама̄ да̄на̄дининначиттата̄сан̇кха̄та̄ да̄наджджха̄сайата̄дайо да̄на̄дипа̄рамӣнам̣ ниббаттийа̄ ка̄ран̣анти. татха̄ апаричча̄гапаричча̄га̄дӣсу йатха̄ккамам̣ а̄дӣнава̄нисам̣сапаччавеккхан̣а̄ да̄на̄дипа̄рамӣнам̣ паччайо.

таттха̄йам̣ паччавеккхан̣а̄видхи – кхеттаваттхухиран̃н̃асуван̣н̣агомахим̣сада̄сида̄сапуттада̄ра̄дипариггахабйа̄саттачитта̄нам̣ сатта̄нам̣ кхетта̄дӣнам̣ ваттхука̄мабха̄вена бахупаттханӣйабха̄вато, ра̄джачора̄диса̄дха̄ран̣абха̄вато, вива̄да̄дхит̣т̣ха̄нато, сапаттакаран̣ато, нисса̄рато, пат̣ила̄бхапарипа̄ланесу паравихет̣ханахетуто, вина̄санимиттан̃ча сока̄дианекавихитабйасана̄вахато, тада̄саттинида̄нан̃ча маччхерамалапарийут̣т̣хитачитта̄нам̣ апа̄йӯпапаттисамбхаватоти евам̣ вивидхавипула̄наттха̄ваха̄ ете аттха̄ на̄ма, тесам̣ паричча̄гойевеко соттхибха̄воти паричча̄ге аппама̄до каран̣ӣйо.

апича ‘‘йа̄чако йа̄чама̄но аттано гуйхасса а̄чиккханато майхам̣ висса̄сико’’ти ча ‘‘паха̄йа гаманӣйам̣ аттано сантакам̣ гахетва̄ паралокам̣ йа̄хӣти майхам̣ упадесако’’ти ча ‘‘а̄дитте вийа ага̄ре маран̣аггина̄ а̄дитте локе тато майхам̣ сантакасса апава̄хакасаха̄йо’’ти ча ‘‘апава̄хитасса часса ниджджха̄йаниккхепат̣т̣ха̄набхӯто’’ти ча ‘‘да̄насан̇кха̄те калйа̄н̣акаммасмим̣ саха̄йабха̄вато, саббасампаттӣнам̣ аггабхӯта̄йа парамадуллабха̄йа буддхабхӯмийа̄ сампаттихетубха̄вато ча парамо калйа̄н̣амитто’’ти ча паччавеккхитаббам̣.

татха̄ ‘‘ул̣а̄ре каммани анена̄хам̣ самбха̄вито, тасма̄ са̄ самбха̄вана̄ авитатха̄ ка̄табба̄’’ти ча ‘‘екантабхедита̄йа джӣвитасса айа̄читенапи майа̄ да̄таббам̣, пагева йа̄читена̄’’ти ча ‘‘ул̣а̄раджджха̄сайехи гавеситва̄пи да̄таббо, сайамева̄гато мама пун̃н̃ена̄’’ти ча ‘‘йа̄чакасса да̄на̄падесена майхамева̄йамануггахо’’ти ча ‘‘ахам̣ вийа айам̣ саббопи локо майа̄ ануггахетаббо’’ти ча ‘‘асати йа̄чаке катхам̣ майхам̣ да̄напа̄рамӣ пӯреййа̄’’ти ча ‘‘йа̄чака̄намеваттха̄йа майа̄ саббо париггахетаббо’’ти ча ‘‘айа̄читва̄ мама сантакам̣ йа̄чака̄ сайамева када̄ ган̣хеййу’’нти ча ‘‘катхамахам̣ йа̄чака̄нам̣ пийо чассам̣ мана̄по’’ти ча ‘‘катхам̣ ва̄ те майхам̣ пийа̄ чассу мана̄па̄’’ти ча ‘‘катхам̣ ва̄хам̣ дадама̄но, датва̄пи ча аттамано ассам̣ памудито пӣтисоманассаджа̄то’’ти ча ‘‘катхам̣ ва̄ ме йа̄чака̄ бхавеййум̣, ул̣а̄ро ча да̄наджджха̄сайо’’ти ча ‘‘катхам̣ ва̄хамайа̄читойева йа̄чака̄нам̣ хадайаман̃н̃а̄йа дадеййа’’нти ча ‘‘сати дхане йа̄чаке ча апаричча̄го махатӣ майхам̣ ван̃чана̄’’ти ча ‘‘катхам̣ ва̄хам̣ аттано ан̇га̄ни джӣвитам̣ ва̄пи йа̄чака̄нам̣ париччаджеййа’’нти ча паччавеккхитаббам̣.

апича ‘‘аттхо на̄ма̄йам̣ нирапеккхам̣ да̄йакам̣ анугаччхати йатха̄ там̣ нирапеккхам̣ кхепакам̣ кит̣ако’’ти аттхе нирапеккхата̄йа читтам̣ уппа̄детаббам̣. йа̄чама̄но пана йади пийапуггало хоти, ‘‘пийо мам̣ йа̄чатӣ’’ти соманассам̣ уппа̄детаббам̣. атха уда̄сӣнапуггало хоти, ‘‘айам̣ мам̣ йа̄чама̄но аддха̄ имина̄ паричча̄гена митто хотӣ’’ти соманассам̣ уппа̄детаббам̣. дадантопи хи йа̄чака̄нам̣ пийо хотӣти. атха пана верӣпуггало йа̄чати, ‘‘паччаттхико мам̣ йа̄чати, айам̣ мам̣ йа̄чама̄но аддха̄ имина̄ паричча̄гена верӣпи пийо митто хотӣ’’ти висесато соманассам̣ уппа̄детаббам̣. евам̣ пийапуггале вийа маджджхаттаверӣпуггалесупи метта̄пуббан̇гамам̣ карун̣ам̣ упат̣т̣хапетва̄ва да̄таббам̣.

саче панасса чирака̄лапарибха̄витатта̄ лобхасса деййадхаммависайа̄ лобхадхамма̄ уппаджджеййум̣, тена бодхисаттапат̣ин̃н̃ена ити пат̣исан̃чиккхитаббам̣ ‘‘нану тайа̄ саппуриса самбодха̄йа абхинӣха̄рам̣ каронтена саббасатта̄нам̣ упака̄раттха̄йа айам̣ ка̄йо ниссат̣т̣хо, таппаричча̄гамайан̃ча пун̃н̃ам̣, таттха на̄ма те ба̄хирепи ваттхусмим̣ атисан̇гаппаватти хаттхисина̄насадисӣ хоти, тасма̄ тайа̄ на каттхачи сан̇го уппа̄детаббо. сеййатха̄пи на̄ма махато бхесаджджаруккхасса тит̣т̣хато мӯлам̣ мӯлаттхика̄ харанти, папат̣икам̣, тачам̣, кхандхам̣, вит̣апам̣, са̄рам̣, са̄кхам̣, пала̄сам̣, пуппхам̣, пхалам̣ пхалаттхика̄ харанти, на тасса руккхасса ‘майхам̣ сантакам̣ ете харантӣ’’ти витаккасамуда̄ча̄ро хоти, евамева саббалокахита̄йа уссуккама̄паджджантена майа̄ маха̄дуккхе акатан̃н̃уке ничча̄сучимхи ка̄йе паресам̣ упака̄ра̄йа винийуджджама̄не ан̣уматтопи миччха̄витакко на уппа̄детаббо, ко ва̄ еттха висесо аджджхаттикаба̄хиресу маха̄бхӯтесу екантабхеданавикиран̣авиддхам̣санадхаммесу, кевалам̣ пана саммохавиджамбхитаметам̣, йадидам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти абхинивесо. тасма̄ ба̄хиресу вийа аджджхаттикесупи карачаран̣анайана̄дӣсу, мам̣са̄дӣсу ча анапеккхена хутва̄ ‘там̣тадаттхика̄ харантӯ’ти ниссат̣т̣хачиттена бхавитабба’’нти. евам̣ пат̣исан̃чиккхато часса бодха̄йа пахитаттасса ка̄йаджӣвитесу нирапеккхасса аппакасиренева ка̄йавачӣманокамма̄ни сувисуддха̄ни хонти. со висуддхака̄йавачӣманокамманто висуддха̄джӣво н̃а̄йапат̣ипаттийам̣ т̣хито, а̄йа̄па̄йупа̄йакосалласаманна̄гамена бхиййосо матта̄йа деййадхаммапаричча̄гена, абхайада̄насаддхаммада̄нехи ча саббасатте анугган̣хитум̣ саматтхо хотӣти. айам̣ та̄ва да̄напа̄рамийам̣ паччавеккхан̣а̄найо.

сӣлапа̄рамийам̣ пана евам̣ паччавеккхитаббам̣ – идан̃хи сӣлам̣ на̄ма ган̇годака̄дӣхи висодхетум̣ асаккун̣еййасса досамаласса виккха̄ланаджалам̣, харичандана̄дӣхи винетум̣ асаккун̣еййара̄га̄дипарил̣а̄хавинайанам̣, ха̄рамакут̣акун̣д̣ала̄дӣхи пачураджана̄лан̇ка̄рехи аса̄дха̄ран̣о са̄дхӯнам̣ алан̇ка̄рависесо, саббадиса̄ва̄йанато акиттимо, саббака̄ла̄нурӯпо ча сурабхигандхо, кхаттийамаха̄са̄ла̄дӣхи девата̄хи ча ванданӣйа̄дибха̄ва̄ваханато парамо васӣкаран̣аманто, ча̄тумаха̄ра̄джика̄ди девалока̄роханасопа̄напанти, джха̄на̄бхин̃н̃а̄нам̣ адхигамупа̄йо, нибба̄намаха̄нагарасса сампа̄пакамагго, са̄вакабодхипаччекабодхисамма̄самбодхӣнам̣ патит̣т̣ха̄набхӯми, йам̣ йам̣ ва̄ паниччхитам̣ паттхитам̣, тасса тасса самиджджханӯпа̄йабха̄вато чинта̄ман̣икаппаруккха̄дике ча атисети. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ ‘‘иджджхати бхиккхаве сӣлавато четопан̣идхи висуддхатта̄’’ти (а. ни. 8.35). апарампи вуттам̣ ‘‘а̄кан̇кхеййа че бхиккхаве бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ пийо ча ассам̣ мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча̄ти, сӣлесвевасса парипӯрака̄рӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 1.61), татха̄ ‘‘авиппат̣иса̄раттха̄ни кхо а̄нанда кусала̄ни сӣла̄нӣ’’ти (а. ни. 10.1; 11.1), ‘‘пан̃чиме гахапатайо а̄нисам̣са̄ сӣлавато сӣласампада̄йа̄’’ти (дӣ. ни. 2.150; уда̄. 76; маха̄ва. 185) сутта̄нан̃ча васена сӣласса гун̣а̄ паччавеккхитабба̄, татха̄ аггиккхандхопамасутта̄дӣнам̣ (а. ни. 7.72) васена сӣлавирахе а̄дӣнава̄.

пӣтисоманассанимиттато, атта̄нува̄дапара̄нува̄дадан̣д̣адуггатибхайа̄бха̄вато, вин̃н̃ӯхи па̄сам̣сабха̄вато, авиппат̣иса̄рахетуто, соттхит̣т̣ха̄нато, абхиджанаса̄патеййа̄дхипатеййа̄йурӯпат̣т̣ха̄набандхумиттасампаттӣнам̣ атисайанато ча сӣлам̣ паччавеккхитаббам̣. сӣлавато хи аттано сӣласампада̄хету махантам̣ пӣтисоманассам̣ уппаджджати ‘‘катам̣ вата майа̄ кусалам̣, катам̣ калйа̄н̣ам̣, катам̣ бхӣрутта̄н̣а’’нти. татха̄ сӣлавато атта̄ на упавадати, на паре вин̃н̃ӯ, дан̣д̣адуггатибхайа̄нам̣ самбхавойева наттхи, ‘‘сӣлава̄ пурисапуггало калйа̄н̣адхаммо’’ти вин̃н̃ӯнам̣ па̄сам̣со хоти. татха̄ сӣлавато йва̄йам̣ ‘‘катам̣ вата майа̄ па̄пам̣, катам̣ луддам̣, катам̣ киббиса’’нти дуссӣласса виппат̣иса̄ро уппаджджати, со на хоти. сӣлан̃ча на̄метам̣ аппама̄да̄дхит̣т̣ха̄нато, бхогабйасана̄дипариха̄рамукхена махато аттхасса са̄дханато, ман̇галабха̄вато ча парамам̣ соттхит̣т̣ха̄нам̣, нихӣнаджаччопи сӣлава̄ кхаттийамаха̄са̄ла̄дӣнам̣ пӯджанӣйо хотӣти куласампаттим̣ атисети сӣласампада̄, ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси маха̄ра̄джа, идха те асса пурисо да̄со каммакаро’’тиа̄ди (дӣ. ни. 1.183) вачанан̃четтха са̄дхакам̣. чора̄дӣхи аса̄дха̄ран̣ато, паралока̄нугаманато, махаппхалабха̄вато, саматха̄дигун̣а̄дхит̣т̣ха̄нато ча ба̄хирадханам̣ атисети сӣлам̣, парамасса читтиссарийасса адхит̣т̣ха̄набха̄вато кхаттийа̄дӣнам̣ иссарийам̣ атисети сӣлам̣. сӣланимиттан̃хи там̣там̣саттаника̄йесу сатта̄нам̣ иссарийам̣ вассасатадӣгхаппама̄н̣ато джӣвитато ека̄хампи сӣлавато джӣвитасса висит̣т̣хата̄вачанато, сати ча джӣвите сиккха̄никкхепасса маран̣ата̄вачанато сӣлам̣ джӣвитато висит̣т̣хатарам̣. верӣнампи манун̃н̃абха̄ва̄ваханато, джара̄рогавипаттӣхи анабхибхаванӣйато ча рӯпасампаттим̣ атисети сӣлам̣. па̄са̄дахаммийа̄дит̣т̣ха̄нависесе, ра̄джайувара̄джасена̄патиа̄дит̣т̣ха̄нависесе ча атисети сӣлам̣ сукхависеса̄дхит̣т̣ха̄набха̄вато. сабха̄васиниддхе сантика̄вачарепи бандхуджане миттаджане ча атисети екантахитасампа̄данато, паралока̄нугаманато ча. ‘‘на там̣ ма̄та̄ пита̄ кайира̄’’тиа̄ди (дха. па. 43) вачанан̃четтха са̄дхакам̣. татха̄ хаттхиассаратха̄дибхедехи, манта̄гадасоттха̄наппайогехи ча дура̄раккхам̣ атта̄нам̣ а̄раккхабха̄вена сӣламева висит̣т̣хатарам̣ атта̄дхӣнато, апара̄дхӣнато, маха̄висайато ча. тенева̄ха ‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄ри’’нтиа̄ди (джа̄. 1.9.102). еваманекагун̣асаманна̄гатам̣ сӣланти паччавеккхантасса апарипун̣н̣а̄ чева сӣласампада̄ па̄рипӯрим̣ гаччхати апарисуддха̄ ча па̄рисуддхим̣.

саче панасса дӣгхараттам̣ паричайена сӣлапат̣ипаккха̄ дхамма̄ доса̄дайо антарантара̄ уппаджджеййум̣, тена бодхисаттапат̣ин̃н̃ена евам̣ пат̣исан̃чиккхитаббам̣ ‘‘нану тайа̄ самбодха̄йа пан̣идха̄нам̣ катам̣, сӣлавикалена ча на сакка̄ локийа̄пи сампаттийо па̄пун̣итум̣, пагева локуттара̄, саббасампаттӣнам̣ пана аггабхӯта̄йа самма̄самбодхийа̄ адхит̣т̣ха̄набхӯтена сӣлена парамуккам̣сагатена бхавитаббам̣. тасма̄ ‘кикӣва ан̣д̣а’нтиа̄дина̄ (висуддхи. 1.19; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.7) вуттанайена самма̄ сӣлам̣ парираккхантена сут̣т̣ху тайа̄ песалена бхавитаббам̣. апи ча тайа̄ дхаммадесана̄йа йа̄наттайе сатта̄нам̣ авата̄ран̣апарипа̄чана̄ни ка̄табба̄ни, сӣлавикаласса ча вачанам̣ на паччетаббам̣ хоти асаппа̄йа̄ха̄равича̄расса вийа веджджасса тикиччханам̣, тасма̄ катха̄хам̣ саддхеййо хутва̄ сатта̄нам̣ авата̄ран̣апарипа̄чана̄ни кареййа’’нти сабха̄вапарисуддхасӣлена бхавитаббам̣. кин̃ча ‘‘джха̄на̄дигун̣ависесайогена ме сатта̄нам̣ упака̄ракаран̣асаматтхата̄, пан̃н̃а̄па̄рамӣа̄дипарипӯран̣ан̃ча, джха̄на̄дайо ча гун̣а̄ сӣлапа̄рисуддхим̣ вина̄ на самбхавантӣ’’ти саммадева сӣлам̣ парисодхетаббам̣.

татха̄ ‘‘самба̄дхо гхара̄ва̄со раджопатхо’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.191; ма. ни. 1.291; сам̣. ни. 2.154; ма. ни. 2.10) гхара̄ва̄се ‘‘ат̣т̣хикан̇калӯпама̄ ка̄ма̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.234; па̄чи. 417; маха̄ни. 3, 6;), ‘‘ма̄та̄пи путтена вивадатӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.168, 178) ча ка̄месу ‘‘сеййатха̄пи пурисо ин̣ам̣ а̄да̄йа камманте пайоджеййа̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.218) ка̄маччханда̄дӣсу а̄дӣнавадассанапуббан̇гама̄ вуттавипарийа̄йена ‘‘аббхока̄со паббаджджа̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.1.91; сам̣. ни. 1.154) паббаджджа̄дӣсу а̄нисам̣сапат̣исан̇кха̄васена неккхаммапа̄рамийам̣ паччавеккхан̣а̄ ведитабба̄. айаметтха сан̇кхепаттхо, виттха̄ро пана дуккхаккхандха (ма. ни. 1.163) вӣмам̣сасутта̄ди (ма. ни. 1.487) васена дуккхаккхандхаа̄сивисопамасутта̄дивасена (чарийа̄. ат̣т̣ха. пакин̣н̣акакатха̄йам̣) ведитаббо.

татха̄ ‘‘пан̃н̃а̄йа вина̄ да̄на̄дайо дхамма̄ на висуджджханти, йатха̄сакам̣ бйа̄па̄расаматтха̄ ча на хонтӣ’’ти пан̃н̃а̄гун̣а̄ манаси ка̄табба̄. йатхева хи джӣвитена вина̄ сарӣрайантам̣ на собхати, на ча аттано кирийа̄су пат̣ипаттисаматтхам̣ хоти, йатха̄ ча чаккха̄дӣни индрийа̄ни вин̃н̃а̄н̣ена вина̄ йатха̄сакам̣ висайесу киччам̣ ка̄тум̣ наппахонти, евам̣ саддха̄дӣни индрийа̄ни пан̃н̃а̄йа вина̄ сакиччапат̣ипаттийам̣ асаматтха̄нӣти паричча̄га̄дипат̣ипаттийам̣ пан̃н̃а̄ падха̄нака̄ран̣ам̣. уммӣлитапан̃н̃а̄чаккхука̄ хи маха̄сатта̄ аттано ан̇гапаччан̇га̄нипи датва̄ анаттуккам̣сака̄, апаравамбхака̄ ча хонти, бхесаджджаруккха̄ вийа викаппарахита̄ ка̄латтайепи соманассаджа̄та̄. пан̃н̃а̄васена упа̄йакосаллайогато паричча̄го парахитаппаваттийа̄ да̄напа̄рамибха̄вам̣ упети. аттаттхан̃хи да̄нам̣ вуд̣д̣хисадисам̣ хоти.

татха̄ пан̃н̃а̄йа абха̄вена тан̣ха̄дисам̣килеса̄вийогато сӣласса висуддхийева на самбхавати, куто саббан̃н̃угун̣а̄дхит̣т̣ха̄набха̄во. пан̃н̃ава̄ ева ча гхара̄ва̄се ка̄магун̣есу сам̣са̄ре ча а̄дӣнавам̣, паббаджджа̄йа джха̄насама̄паттийам̣ нибба̄не ча а̄нисам̣сам̣ сут̣т̣ху саллаккхенто паббаджитва̄ джха̄насама̄паттийо ниббаттетва̄ нибба̄нанинно, паре ча таттха патит̣т̣хапетӣти.

вӣрийан̃ча пан̃н̃а̄рахитам̣ йадиччхитаматтхам̣ на са̄дхети дура̄рамбхабха̄вато. варамева хи ана̄рамбхо дура̄рамбхато, пан̃н̃а̄сахитена пана вӣрийена на кин̃чи дурадхигамам̣ упа̄йапат̣ипаттито. татха̄ пан̃н̃ава̄ ева пара̄пака̄ра̄диадхива̄сакаджа̄тийо хоти, на дуппан̃н̃о. пан̃н̃а̄вирахитасса ча парехи упанӣта̄ апака̄ра̄ кхантийа̄ пат̣ипаккхамева анубрӯхенти, пан̃н̃авато пана те кхантисампаттийа̄ парибрӯханавасена асса̄ тхирабха̄ва̄йа сам̣ваттанти. пан̃н̃ава̄ ева тӣн̣и сачча̄ни тесам̣ ка̄ран̣а̄ни пат̣ипаккхе ча йатха̄бхӯтам̣ джа̄нитва̄ паресам̣ ависам̣ва̄дако хоти. татха̄ пан̃н̃а̄балена атта̄нам̣ упаттхамбхетва̄ дхитисампада̄йа саббапа̄рамӣсу ачаласама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄но хоти, пан̃н̃ава̄ ева ча пийамаджджхаттаверӣвибха̄гам̣ акатва̄ саббаттха хитӯпасам̣ха̄ракусало хоти. татха̄ пан̃н̃а̄васена ла̄бха̄дилокадхаммасаннипа̄те ниббика̄рата̄йа маджджхатто хоти. евам̣ сабба̄сам̣ па̄рамӣнам̣ пан̃н̃а̄ва па̄рисуддхихетӯти пан̃н̃а̄гун̣а̄ паччавеккхитабба̄.

апича пан̃н̃а̄йа вина̄ на дассанасампатти, антарена ча дит̣т̣хисампадам̣ на сӣласампада̄, сӣладит̣т̣хисампада̄рахитасса на сама̄дхисампада̄, асама̄хитена ча на сакка̄ аттахитаматтампи са̄дхетум̣, пагева уккам̣сагатам̣ парахитанти парахита̄йа пат̣ипаннена ‘‘нану тайа̄ саккаччам̣ пан̃н̃а̄па̄рисуддхийам̣ а̄його каран̣ӣйо’’ти бодхисаттена атта̄ овадитаббо. пан̃н̃а̄нубха̄вена хи маха̄сатто чатурадхит̣т̣ха̄на̄дхит̣т̣хито чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи (дӣ. ни. 3.210, 313; а. ни. 10.32) локам̣ анугган̣ханто сатте ниййа̄никамагге авата̄рети, индрийа̄ни ча несам̣ парипа̄чети. татха̄ пан̃н̃а̄балена кхандха̄йатана̄дӣсу павичайабахуло паваттиниваттийо йа̄тха̄вато париджа̄нанто да̄на̄дайо гун̣е висесаниббедхабха̄гийабха̄вам̣ найанто бодхисаттасиккха̄йа парипӯрака̄рӣ хотӣти евама̄дина̄ анека̄ка̄равока̄ре пан̃н̃а̄гун̣е ваваттхапетва̄ пан̃н̃а̄па̄рамӣ анубрӯхетабба̄.

татха̄ диссама̄напа̄ра̄нипи локийа̄ни камма̄ни нихӣнавӣрийена па̄пун̣итум̣ асаккун̣еййа̄ни, аган̣итакхедена пана а̄раддхавӣрийена дурадхигамам̣ на̄ма наттхи. нихӣнавӣрийо хи ‘‘сам̣са̄рамахогхато саббасатте санта̄ресса̄мӣ’’ти а̄рабхитумева на саккун̣оти. маджджхимо а̄рабхитва̄ антара̄воса̄нама̄паджджати. уккат̣т̣хавӣрийо пана аттасукханирапеккхо а̄рамбхапа̄рам̣ адхигаччхатӣти вӣрийасампатти паччавеккхитабба̄. апича ‘‘йасса аттанойева сам̣са̄рапан̇като самуддхаран̣аттхама̄рамбхо, тасса̄пи вӣрийасса ситхилабха̄вена маноратха̄нам̣ маттхакаппатти на сакка̄ самбха̄ветум̣, пагева садевакасса локасса самуддхаран̣аттхам̣ ката̄бхинӣха̄рена̄’’ти ча ‘‘ра̄га̄дӣнам̣ досаган̣а̄нам̣ маттамаха̄гаджа̄нам̣ вийа дуннива̄райабха̄вато, таннида̄на̄нан̃ча каммасама̄да̄на̄нам̣ уккхитта̄сикавадхакасадисабха̄вато, таннимитта̄нан̃ча дуггатӣнам̣ саббада̄ виват̣амукхабха̄вато, таттха нийоджака̄нан̃ча па̄памитта̄нам̣ сада̄ саннихитабха̄вато, тадова̄дака̄рита̄йа ча ба̄ласса путхуджджанабха̄васса сати самбхаве йуттам̣ сайамева сам̣са̄радуккхато ниссариту’’нти ча ‘‘миччха̄витакка̄ вӣрийа̄нубха̄вена дӯрӣ бхавантӣ’’ти ча ‘‘йади пана самбодхи атта̄дхӣнена вӣрийена сакка̄ самадхигантум̣, киметтха дуккара’’нти ча евама̄дина̄ найена вӣрийасса гун̣а̄паччавеккхитабба̄.

татха̄ ‘‘кханти на̄ма̄йам̣ ниравасесагун̣апат̣ипаккхасса кодхасса видхаманато гун̣асампа̄дане са̄дхӯнамаппат̣ихатама̄йудхам̣, пара̄бхибхаване саматтха̄нам̣ алан̇ка̄ро, саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ баласампада̄, кодхаггивинайанӣ удакадха̄ра̄, калйа̄н̣асса киттисаддасса сан̃джа̄тидесо, па̄папуггала̄нам̣ вачӣвисавӯпасамакаро манта̄гадо, сам̣варе т̣хита̄нам̣ парама̄ дхӣрапакати, гамбхӣра̄сайата̄йа са̄гаро, досамаха̄са̄гарасса вела̄, апа̄йадва̄расса пидха̄накава̄т̣ам̣, девабрахмалока̄нам̣ а̄рохан̣асопа̄нам̣, саббагун̣а̄нам̣ адхива̄санабхӯми, уттама̄ ка̄йавачӣмановисуддхӣ’’ти манаси ка̄таббам̣. апи ча ‘‘ете сатта̄ кхантисампаттийа̄ абха̄вато идха чева тапанти, паралоке ча тапанӣйадхамма̄нуйогато’’ти ча ‘‘йадипи пара̄пака̄ранимиттам̣ дуккхам̣ уппаджджати, тасса пана дуккхасса кхеттабхӯто аттабха̄во, бӣджабхӯтан̃ча каммам̣ майа̄ва абхисан̇кхата’’нти ча ‘‘тасса дуккхасса а̄н̣ан̣йака̄ран̣амета’’нти ча ‘‘апака̄раке асати катхам̣ майхам̣ кхантисампада̄ самбхаватӣ’’ти ча ‘‘йадипа̄йам̣ етарахи апака̄рако, айам̣ на̄ма пуббе анена майхам̣ упака̄ро като’’ти ча ‘‘апака̄ро ева ва̄ кхантинимиттата̄йа упака̄ро’’ти ча ‘‘саббепиме сатта̄ майхам̣ путтасадиса̄, путтаката̄пара̄дхесу ча ко куджджхиссатӣ’’ти ча ‘‘йена кодхабхӯта̄весена айам̣ майхам̣ апараджджхати, со кодхабхӯта̄весо майа̄ винетаббо’’ти ча ‘‘йена апака̄рена идам̣ майхам̣ дуккхам̣ уппаннам̣, тасса ахампи нимитта’’нти ча ‘‘йехи дхаммехи апара̄дхо като, йаттха ча като, саббепи те тасмим̣йева кхан̣е нируддха̄, кассида̄ни кена кодхо ка̄таббо’’ти ча ‘‘анаттата̄йа саббадхамма̄нам̣ ко касса апараджджхатӣ’’ти ча паччавеккхантена кхантисампада̄ брӯхетабба̄.

йади панасса дӣгхараттам̣ паричайена пара̄пака̄ранимиттако кодхо читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хеййа, ити пат̣исан̃чиккхитаббам̣ ‘‘кханти на̄меса̄ пара̄пака̄расса пат̣ипаккхапат̣ипаттӣнам̣ паччупака̄рака̄ран̣а’’нти ча ‘‘апака̄ро ча майхам̣ дуккхуппа̄данена дуккхупаниса̄йа саддха̄йа, саббалоке анабхиратисан̃н̃а̄йа ча паччайо’’ти ча ‘‘индрийапакатиреса̄, йадидам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хависайасама̄його, таттха анит̣т̣хависайасама̄його майхам̣ на сийа̄ти там̣ кутеттха лаббха̄’’ти ча ‘‘кодхавасико сатто кодхена умматто виккхиттачитто, таттха ким̣ паччапака̄рена̄’’ти ча ‘‘саббе пиме сатта̄ самма̄самбуддхена орасапутта̄ вийа парипа̄лита̄, тасма̄ на таттха майа̄ читтакопопи ка̄таббо’’ти ча ‘‘апара̄дхаке ча сати гун̣е гун̣авати майа̄ на копо ка̄таббо’’ти ча ‘‘асати гун̣е висесена карун̣а̄йитаббо’’ти ча ‘‘копена ча майхам̣ гун̣айаса̄ нихӣйантӣ’’ти ча ‘‘куджджханена майхам̣ дуббан̣н̣адуккхасеййа̄дайо сапаттаканта̄ а̄гаччхантӣ’’ти ча ‘‘кодхо ча на̄ма̄йам̣ сабба̄хитака̄рако саббахитавина̄сако балава̄ паччаттхико’’ти ча ‘‘сати ча кхантийа̄ на кочи паччаттхико’’ти ча ‘‘апара̄дхакена апара̄дханимиттам̣ йам̣ а̄йатим̣ ладдхаббам̣ дуккхам̣, сати ча кхантийа̄ майхам̣ тадабха̄во’’ти ча ‘‘чинтанена куджджхантена ча майа̄ паччаттхикойева ануваттито хотӣ’’ти ча ‘‘кодхе ча майа̄ кхантийа̄ абхибхӯте тасса да̄сабхӯто паччаттхико саммадева абхибхӯто хотӣ’’ти ча ‘‘кодханимиттам̣ кхантигун̣апаричча̄го майхам̣ на йутто’’ти ча ‘‘сати ча кодхе гун̣авиродхини (гун̣авиродхапаччанӣдхамме чарийа̄. ат̣т̣ха. пакин̣н̣акакатха̄йам̣) ким̣ ме сӣла̄дидхамма̄ па̄рипӯрим̣ гаччхеййум̣, асати ча тесу катха̄хам̣ сатта̄нам̣ упака̄рабахуло пат̣ин̃н̃а̄нурӯпам̣ уттамам̣ сампаттим̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти ча ‘‘кхантийа̄ ча сати бахиддха̄ виккхепа̄бха̄вато сама̄хитасса саббе сан̇кха̄ра̄ аниччато дуккхато саббе дхамма̄ анаттато нибба̄нан̃ча асан̇кхата̄матасантапан̣ӣта̄дибха̄вато ниджджха̄нам̣ кхаманти ‘буддхадхамма̄ ча ачинтеййа̄паримеййапабха̄ва̄’ти’’, тато ча ‘‘ануломийам̣ кхантийам̣ т̣хито ‘кевала̄ име ча аттаттанийабха̄варахита̄ дхаммаматта̄ йатха̄сакам̣ паччайехи уппаджджанти вайанти, на куточи а̄гаччханти, на кухин̃чи гаччханти, на ча каттхачи патит̣т̣хита̄, на четтха кочи кассачи бйа̄па̄ро’ти ахам̣ка̄рамамам̣ка̄ра̄надхит̣т̣ха̄ната̄ ниджджха̄нам̣ кхамати, йена бодхисатто бодхийа̄ нийато ана̄ваттидхаммо хотӣ’’ти евама̄дина̄ кхантипа̄рамийам̣ паччавеккхан̣а̄ ведитабба̄.

татха̄ ‘‘саччена вина̄ сӣла̄дӣнам̣ асамбхавато, пат̣ин̃н̃а̄нурӯпам̣ пат̣ипаттийа̄ абха̄вато ча саччадхамма̄тиккаме ча саббапа̄падхамма̄нам̣ самосаран̣ато, асаччасандхасса аппаччайикабха̄вато, а̄йатин̃ча ана̄деййавачаната̄ваханато, сампаннасаччасса ча саббагун̣а̄дхит̣т̣ха̄набха̄вато, сачча̄дхит̣т̣ха̄нена саббабодхисамбха̄ра̄нам̣ па̄рисуддхипа̄рипӯрисаманва̄йато, сабха̄вадхамма̄висам̣ва̄данена саббабодхисамбха̄ракиччакаран̣ато, бодхисаттапат̣ипаттийа̄ ча париниппхаттито’’тиа̄дина̄ саччапа̄рамийа̄ сампаттийо паччавеккхитабба̄.

татха̄ ‘‘да̄на̄дӣсу дал̣хасама̄да̄нам̣, тампат̣ипаккхасаннипа̄те ча несам̣ ачала̄ваттха̄нам̣, таттха ча тхирабха̄вам̣ вина̄ на да̄на̄дисамбха̄ра̄ самбодхинимитта̄ самбхавантӣ’’тиа̄дина̄ адхит̣т̣ха̄не гун̣а̄ паччавеккхитабба̄.

татха̄ ‘‘аттахитаматте аватит̣т̣хантена̄пи саттесу хитачиттатам̣ вина̄ на сакка̄ идхалокапаралокасампаттийо па̄пун̣итум̣, пагева саббасатте нибба̄насампаттийам̣ патит̣т̣ха̄петука̄мена̄’’ти ча ‘‘паччха̄ саббасатта̄нам̣ локуттарасампаттим̣ а̄кан̇кхантена ида̄ни локийасампаттим̣ а̄кан̇кха̄ йуттарӯпа̄’’ти ча ‘‘ида̄ни а̄сайаматтена паресам̣ хитасукхӯпасам̣ха̄рам̣ ка̄тум̣ асакконто када̄ пайогена там̣ са̄дхесса̄мӣ’’ти ча ‘‘ида̄ни майа̄ хитасукхӯпасам̣ха̄рена сам̣ваддхита̄ паччха̄ дхаммасам̣вибха̄гасаха̄йа̄ майхам̣ бхависсантӣ’’ти ча ‘‘етехи вина̄ на майхам̣ бодхисамбха̄ра̄ самбхаванти, тасма̄ саббабуддхагун̣авибхӯтиниппхаттика̄ран̣атта̄ майхам̣ ете парамам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ ануттарам̣ кусала̄йатанам̣ уттамам̣ га̄рават̣т̣ха̄на’’нти ча ‘‘сависесам̣ саттесу саббесу хитаджджха̄сайата̄ паччупат̣т̣хапетабба̄, кин̃ча карун̣а̄дхит̣т̣ха̄натопи саббасаттесу метта̄ анубрӯхетабба̄. вимарийа̄дӣкатена хи четаса̄ саттесу хитасукхӯпасам̣ха̄раниратасса тесам̣ ахитадуккха̄панайанака̄мата̄ балаватӣ уппаджджати дал̣хамӯла̄, карун̣а̄ ча саббесам̣ буддхака̄ракадхамма̄нама̄ди чаран̣ам̣ патит̣т̣ха̄ мӯлам̣ мукхам̣ памукха’’нти евама̄дина̄ метта̄йа гун̣а̄ паччавеккхитабба̄.

татха̄ ‘‘упеккха̄йа абха̄ве саттехи ката̄ виппака̄ра̄ читтасса вика̄рам̣ уппа̄деййум̣, сати ча читтавика̄ре да̄на̄дисамбха̄ра̄нам̣ самбхавойева наттхӣ’’ти ча ‘‘метта̄синехена синехите читте упеккха̄йа вина̄ самбха̄ра̄нам̣ па̄рисуддхи на хотӣ’’ти ча ‘‘анупеккхако самбха̄ресу пун̃н̃асамбха̄рам̣ таббипа̄кан̃ча саттахитаттхам̣ парин̣а̄метум̣ на саккотӣ’’ти ча ‘‘упеккха̄йа абха̄ве деййапат̣игга̄хакесу вибха̄гам̣ акатва̄ париччаджитум̣ на саккотӣ’’ти ча ‘‘упеккха̄рахитена джӣвитапариккха̄ра̄нам̣ джӣвитасса ча антара̄йам̣ аманасикаритва̄ сам̣варависодханам̣ ка̄тум̣ на сакка̄’’ти ча ‘‘упеккха̄васена аратиратисахассева неккхаммабаласиддхито, упапаттито иккханавасенева саббасамбха̄ракиччаниппхаттито, ачча̄раддхасса вӣрийасса анупеккхане падха̄накичча̄каран̣ато, упеккхатойева титиккха̄ниджджха̄насамбхавато, упеккха̄васена саттасан̇кха̄ра̄нам̣ ависам̣ва̄данато, локадхамма̄нам̣ аджджхупеккханена сама̄диннадхаммесу ачала̄дхит̣т̣ха̄насиддхито, пара̄пака̄ра̄дӣсу ана̄бхогавасенева метта̄виха̄раниппхаттитоти саббабодхисамбха̄ра̄нам̣ сама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄напа̄рипӯриниппхаттийо упеккха̄нубха̄вена сампаджджантӣ’’ти евам̣ а̄дина̄ найена упеккха̄па̄рамӣ паччавеккхитабба̄. евам̣ апаричча̄гапаричча̄га̄дӣсу йатха̄ккамам̣ а̄дӣнава̄нисам̣сапаччавеккхан̣а̄ да̄на̄дипа̄рамӣнам̣ паччайоти ведитабба̄.

татха̄ сапариккха̄ра̄ пан̃чадаса чаран̣адхамма̄ пан̃ча ча абхин̃н̃а̄йо. таттха чаран̣адхамма̄ на̄ма сӣласам̣варо, индрийесу гуттадва̄рата̄, бходжане маттан̃н̃ута̄, джа̄гарийа̄нуйого, сатта саддхамма̄, чатта̄ри джха̄на̄ни ча. тесу сӣла̄дӣнам̣ чатуннам̣ терасапи дхутадхамма̄, аппиччхата̄дайо ча париккха̄ро. саддхаммесу саддха̄йа буддхадхаммасан̇гхасӣлача̄гадеватӯпасама̄нуссати- лӯкхапуггалапариваджджанасиниддхапуггаласеванапаса̄данӣйа- дхаммапаччавеккхан̣атададхимуттата̄ париккха̄ро, хироттаппа̄нам̣ акусала̄дӣнавапаччавеккхан̣аапа̄йа̄дӣнавапаччавеккхан̣акусаладхаммупаттхамбхана- бха̄вапаччавеккхан̣ахироттаппа рахитапуггалапариваджджанахироттаппасампаннапуггаласеванатададхимуттата̄, ба̄хусаччасса пуббайогапарипуччхакабха̄васаддхамма̄бхийогаанаваджджавиджджа̄т̣т̣ха̄на̄ди- паричайапарипаккиндрийата̄килесадӯрӣбха̄вааппассутапариваджджанабахуссутасеванатададхимуттата̄, вӣрийасса апа̄йабхайапаччавеккхан̣агаманавӣтхипаччавеккхан̣адхаммамахаттапаччавеккхан̣а- тхинамиддхавиноданакусӣтапуггалапариваджджанаа̄раддхавӣрийапуггала- севанасаммаппадха̄напаччавеккхан̣атададхимуттата̄, сатийа̄ сатисампаджан̃н̃амут̣т̣хассатипуггалапариваджджанаупат̣т̣хитассатипуггаласеванатададхимуттата̄, пан̃н̃а̄йа парипуччхакабха̄ваваттхувисадакирийа̄индрийасаматтапат̣ипа̄данадуппан̃н̃а- пуггалапариваджджанапан̃н̃авантапуггаласеванагамбхӣран̃а̄н̣ачарийапачча- веккхан̣атададхимуттата̄, чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ сӣла̄дичатуккам̣ ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу пуббабха̄габха̄вана̄, а̄ваджджана̄дивасӣбха̄вакаран̣ан̃ча париккха̄ро. таттха сӣла̄дӣхи пайогасуддхийа̄ сатта̄нам̣ абхайада̄не, а̄сайасуддхийа̄ а̄мисада̄не, убхайасуддхийа̄ ча дхаммада̄не саматтхо хотӣтиа̄дина̄ чаран̣а̄дӣнам̣ да̄на̄дисамбха̄ра̄нам̣ паччайабха̄во йатха̄рахам̣ ниддха̄ретаббо, ативиттха̄рабхайена на ниддха̄райимха. евам̣ сампаттичакка̄дайопи да̄на̄дӣнам̣ паччайоти ведитабба̄.

ко сам̣килесоти ависесена тан̣ха̄дӣхи пара̄мат̣т̣хабха̄во па̄рамӣнам̣ сам̣килесо, висесена деййапат̣игга̄хакавикаппа̄ да̄напа̄рамийа̄ сам̣килесо, саттака̄лавикаппа̄ сӣлапа̄рамийа̄, ка̄мабхаватадупасамесу абхиратианабхиративикаппа̄ неккхаммапа̄рамийа̄, ‘‘ахам̣ мама̄’’ти викаппа̄ пан̃н̃а̄па̄рамийа̄, лӣнуддхаччавикаппа̄ вӣрийапа̄рамийа̄, аттапаравикаппа̄ кхантипа̄рамийа̄, адит̣т̣ха̄дӣсу дит̣т̣ха̄дивикаппа̄ саччапа̄рамийа̄, бодхисамбха̄ратаббипаккхесу досагун̣авикаппа̄ адхит̣т̣ха̄напа̄рамийа̄, хита̄хитавикаппа̄ метта̄па̄рамийа̄, ит̣т̣ха̄нит̣т̣хавикаппа̄ упеккха̄па̄рамийа̄ сам̣килесоти ведитаббо.

ким̣ вода̄нанти тан̣ха̄дӣхи анупагха̄то, йатха̄вуттавикаппавирахо ча ета̄сам̣ вода̄нанти ведитаббам̣. анупахата̄ хи тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хикодхӯпана̄хамаккхапала̄саисса̄маччхарийама̄йа̄са̄т̣хеййатхамбхаса̄рамбха- мадапама̄да̄дӣхи килесехи деййапат̣игга̄хакавикаппа̄дирахита̄ ча да̄на̄дипа̄рамийо парисуддха̄ пабхассара̄ бхавантӣти.

ко пат̣ипаккхоти ависесена саббепи килеса̄ саббепи акусала̄ дхамма̄ ета̄сам̣ пат̣ипаккхо, висесена пана пуббе вутта̄ маччхера̄дайоти ведитабба̄. апича деййапат̣игга̄хакада̄напхалесу алобха̄доса̄мохагун̣айогато лобхадосамохапат̣ипаккхам̣ да̄нам̣, ка̄йа̄дидосаван̇ка̄пагаманато лобха̄дипат̣ипаккхам̣ сӣлам̣, ка̄масукхапарӯпагха̄тааттакиламатхапариваджджанато досаттайапат̣ипаккхам̣ неккхаммам̣, лобха̄дӣнам̣ андхӣкаран̣ато, н̃а̄н̣асса ча анандхӣкаран̣ато лобха̄дипат̣ипаккха̄ пан̃н̃а̄, алӣна̄нуддхатан̃а̄йа̄рамбхавасена лобха̄дипат̣ипаккхам̣ вӣрийам̣, ит̣т̣ха̄нит̣т̣хасун̃н̃ата̄нам̣ кхаманато лобха̄дипат̣ипаккха̄ кханти, сатипи паресам̣ упака̄ре апака̄ре ча йатха̄бхӯтаппаваттийа̄ лобха̄дипат̣ипаккхам̣ саччам̣, локадхамме абхибхуййа йатха̄сама̄диннесу самбха̄ресу ачаланато лобха̄дипат̣ипаккхам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣, нӣваран̣авивекато лобха̄дипат̣ипаккха̄ метта̄, ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу анунайапат̣игхавиддхам̣санато, самаппаваттито ча лобха̄дипат̣ипаккха̄ упеккха̄ти дат̣т̣хаббам̣.

ка̄ пат̣ипаттӣти сукхӯпакаран̣асарӣраджӣвитапаричча̄гена бхайа̄панӯданена дхаммопадесена ча бахудха̄ сатта̄нам̣ ануггахакаран̣ам̣ да̄не пат̣ипатти. таттха̄йам̣ виттха̄ранайо – ‘‘имина̄хам̣ да̄нена сатта̄нам̣ а̄йуван̣н̣асукхабалапат̣ибха̄на̄дисампаттим̣ раман̣ӣйам̣ аггапхаласампаттим̣ ниппха̄деййа’’нти аннада̄нам̣ дети, татха̄ сатта̄нам̣ каммакилесапипа̄савӯпасама̄йа па̄нам̣ дети, татха̄ суван̣н̣аван̣н̣ата̄йа, хироттаппа̄лан̇ка̄расса ча ниппхаттийа̄ ваттха̄ни дети, татха̄ иддхивидхасса чева нибба̄насукхасса ча ниппхаттийа̄ йа̄нам̣ дети, татха̄ сӣлагандханиппхаттийа̄ гандхам̣, буддхагун̣асобха̄ниппхаттийа̄ ма̄ла̄вилепанам̣, бодхиман̣д̣а̄сананиппхаттийа̄ а̄санам̣, татха̄гатасеййа̄ниппхаттийа̄ сеййам̣, саран̣абха̄ваниппхаттийа̄ а̄васатхам̣, пан̃чачаккхупат̣ила̄бха̄йа падӣпеййам̣ дети. бйа̄маппабха̄ниппхаттийа̄ рӯпада̄нам̣, брахмассараниппхаттийа̄ саддада̄нам̣, саббалокасса пийабха̄ва̄йа расада̄нам̣, буддхасукхума̄лабха̄ва̄йа пхот̣т̣хаббада̄нам̣, аджара̄маран̣абха̄ва̄йа бхесаджджада̄нам̣, килесада̄сабйавимочанаттхам̣ да̄са̄нам̣ бхуджиссата̄да̄нам̣, саддхамма̄бхиратийа̄ анаваджджакхид̣д̣а̄ратихетуда̄нам̣, саббепи сатте арийа̄йа джа̄тийа̄ аттано путтабха̄вӯпанайана̄йа путтада̄нам̣, сакаласса локасса патибха̄вӯпагамана̄йа да̄рада̄нам̣, субхалаккхан̣асампаттийа̄ суван̣н̣аман̣имутта̄пава̄л̣а̄дида̄нам̣, анубйан̃джанасампаттийа̄ на̄на̄видхавибхӯсанада̄нам̣, саддхаммакоса̄дхигама̄йа виттакосада̄нам̣, дхаммара̄джабха̄ва̄йа раджджада̄нам̣, джха̄на̄дисампаттийа̄ а̄ра̄муййа̄на̄диванада̄нам̣, чаккан̇китехи па̄дехи бодхиман̣д̣ӯпасан̇камана̄йа чаран̣ада̄нам̣, чатурогханиттхаран̣а̄йа сатта̄нам̣ саддхаммахаттхада̄наттхам̣ хаттхада̄нам̣, саддхиндрийа̄дипат̣ила̄бха̄йа кан̣н̣ана̄са̄дида̄нам̣, самантачаккхупат̣ила̄бха̄йа чаккхуда̄нам̣, ‘‘дассанасавана̄нуссаран̣апа̄ричарийа̄дӣсу саббака̄лам̣ саббасатта̄нам̣ хитасукха̄вахо, саббалокена ча упаджӣвитаббо ме ка̄йо бхавеййа̄’’ти мам̣салохита̄дида̄нам̣, ‘‘саббалокуттамо бхавеййа’’нти уттаман̇гада̄нам̣ дети.

евам̣ даданто ча на анесана̄йа дети, на паропагха̄тена, на бхайена, на ладжджа̄йа, на даккхин̣еййаросанена, на пан̣ӣте сати лӯкхам̣, на аттуккам̣санена, на паравамбханена, на пхала̄бхикан̇кха̄йа, на йа̄чакаджигуччха̄йа, на ачиттӣка̄рена дети, атха кхо саккаччам̣ дети, сахаттхена дети, ка̄лена дети, читтим̣ катва̄ дети, авибха̄гена дети, тӣсу ка̄лесу соманассито дети. татойева датва̄ на паччха̄нута̄пӣ хоти, на пат̣игга̄хакавасена ма̄на̄вама̄нам̣ кароти, пат̣игга̄хака̄нам̣ пийасамуда̄ча̄ро хоти вадан̃н̃ӯ йа̄чайого сапарива̄рада̄йӣ. тан̃ча да̄насампаттим̣ сакалалокахитасукха̄йа парин̣а̄мети, аттано ча акуппа̄йа вимуттийа̄, апариккхайасса чхандасса, апариккхайасса вӣрийасса, апариккхайасса сама̄дха̄насса, апариккхайасса н̃а̄н̣асса, апариккхайа̄йа самма̄самбодхийа̄ парин̣а̄мети. иман̃ча да̄напа̄рамим̣ пат̣ипаджджантена маха̄саттена джӣвите, бхогесу ча аниччасан̃н̃а̄ паччупат̣т̣хапетабба̄, саттесу ча маха̄карун̣а̄. еван̃хи бхоге гахетаббаса̄рам̣ ган̣ханто а̄диттасма̄ вийа ага̄расма̄ саббам̣ са̄патеййам̣, атта̄нан̃ча бахи нӣхаранто на кин̃чи сесети, ниравасесато ниссаджджатийева. айам̣ та̄ва да̄напа̄рамийа̄ пат̣ипаттиккамо.

сӣлапа̄рамийа̄ пана йасма̄ саббан̃н̃усӣла̄лан̇ка̄рехи сатте алан̇каритука̄мена аттанойева та̄ва сӣлам̣ висодхетаббам̣, тасма̄ саттесу татха̄ дайа̄панначиттена бхавитаббам̣, йатха̄ супинантенапи на а̄гха̄то уппаджджеййа. парӯпака̄раниратата̄йа парасантако алагаддо вийа на пара̄маситаббо. абрахмачарийатопи а̄ра̄ча̄рӣ, саттавидхаметхуна сам̣йогавирато, пагева парада̄рагаманато. саччам̣ хитам̣ пийам̣ паримитамева ча ка̄лена дхаммим̣ катхам̣ бха̄сита̄ хоти, анабхиджджха̄лу абйа̄панно авипарӣтадассано самма̄самбуддхе нивит̣т̣хасаддхо нивит̣т̣хапемо. ити чатура̄па̄йават̣т̣адуккхапатхехи акусалакаммапатхехи, акусаладхаммехи ча орамитва̄ саггамоккхапатхесу кусалакаммапатхесу патит̣т̣хитасса суддха̄сайапайогата̄йа йатха̄бхипаттхита̄ сатта̄нам̣ хитасукхӯпасан̃хита̄ маноратха̄ сӣгхам̣ абхиниппхаджджанти.

таттха хим̣са̄ниваттийа̄ саббасатта̄нам̣ абхайада̄нам̣ дети, аппакасиренева метта̄бха̄ванам̣ сампа̄дети, ека̄даса метта̄нисам̣се адхигаччхати, аппа̄ба̄дхо хоти аппа̄тан̇ко дӣгха̄йуко сукхабахуло, лаккхан̣ависесе па̄пун̣а̄ти, досава̄санан̃ча самуччхиндати. татха̄ адинна̄да̄наниваттийа̄ чора̄диаса̄дха̄ран̣е ул̣а̄ре бхоге адхигаччхати, ана̄сан̇канӣйо пийо мана̄по виссасанӣйо, вибхавасампаттӣсу алаггачитто паричча̄гасӣло, лобхава̄санан̃ча самуччхиндати. абрахмачарийаниваттийа̄ алобхо хоти сантака̄йачитто, сатта̄нам̣ пийо хоти мана̄по апарисан̇канӣйо, калйа̄н̣о часса киттисаддо аббхуггаччхати, алаггачитто хоти ма̄туга̄месу алуддха̄сайо, неккхаммабахуло, лаккхан̣ависесе адхигаччхати, лобхава̄санан̃ча самуччхиндати.