4. ан̃н̃аман̃н̃ачатуккаван̣н̣ана̄

246. ниппадесатта̄ бхавена упа̄да̄нам̣ сан̇гахитанти паччайуппаннасса упа̄да̄насса висум̣ т̣хитасса абха̄ва̄ ‘‘бхавапаччайа̄пи упа̄да̄на’’нти на сакка̄ ваттунти дассетум̣ ‘‘йасма̄ пана бхаво ниппадесо’’тиа̄дима̄ха. евам̣ сати ‘‘на̄мапаччайа̄пи вин̃н̃а̄н̣а’’нти на ваттаббам̣ сийа̄, на̄мам̣ пана паччайуппаннабхӯтам̣ паччайабхӯтан̃ча саппадесамева гахитанти адхиппа̄йо. йатха̄ пана ‘‘на̄мапаччайа̄ чхат̣т̣ха̄йатанам̣, на̄мапаччайа̄ пхассо’’тиа̄дӣсу (вибха. 150-154) паччайуппаннам̣ т̣хапетва̄ на̄мам̣ гахитам̣, евам̣ ‘‘бхавапаччайа̄пи упа̄да̄на’’нти идха̄пи паччайуппаннам̣ т̣хапетва̄ бхавасса гахан̣ам̣ на на сакка̄ ка̄тум̣, тасма̄ упа̄да̄насса авигатапаччайанийама̄бха̄во вийа ан̃н̃аман̃н̃апаччайанийама̄бха̄во бхаве пуббе вуттанайена аттхӣти ‘‘бхавапаччайа̄пи упа̄да̄на’’нти на вуттанти ведитаббам̣.

ан̃н̃аман̃н̃апаччайоти четтха сампайуттавиппайуттааттхипаччайо адхиппето сийа̄. ‘‘на̄марӯпапаччайа̄пи вин̃н̃а̄н̣а’’нти хи вуттам̣, на ча ваттху акусалавин̃н̃а̄н̣асса ан̃н̃аман̃н̃апаччайо хоти, пуреджа̄тавиппайутто пана хотӣти. татха̄ ‘‘чхат̣т̣ха̄йатанапаччайа̄пи на̄марӯпа’’нти вуттам̣, на ча чхат̣т̣ха̄йатанам̣ чаккха̄йатанупачайа̄дӣнам̣ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпасса ча ан̃н̃аман̃н̃апаччайо хоти, паччха̄джа̄тавиппайутто пана хотӣти.

ан̃н̃аман̃н̃ачатуккаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сан̇кха̄ра̄димӯлаканайама̄тика̄ван̣н̣ана̄

247. ‘‘апуббасса ан̃н̃асса авиджджа̄паччайасса ваттаббасса абха̄вато бхавамӯлаканайо на вутто’’ти вуттам̣, евам̣ сати ‘‘чхат̣т̣ха̄йатанапаччайа̄ авиджджа̄’’тиа̄дика̄ чхат̣т̣ха̄йатана̄димӯлака̄ ча на ваттабба̄ сийум̣. ‘‘на̄мапаччайа̄ авиджджа̄’’ти еттха хи авиджджа̄паччайа̄ саббе чатта̄ро кхандха̄ на̄манти вутта̄ти. таттха̄йам̣ адхиппа̄йо сийа̄ – на̄мависеса̄нам̣ чхат̣т̣ха̄йатана̄дӣнам̣ авиджджа̄йа паччайабха̄во ваттабботи чхат̣т̣ха̄йатана̄димӯлака̄ вутта̄. йадева пана на̄мам̣ авиджджа̄йа паччайо, тадева бхавапаччайа̄ авиджджа̄ти еттха̄пи вуччеййа, на ваттаббависесо кочи, тасма̄ апубба̄бха̄вато на вуттоти. бхаваггахан̣ена ча идха авиджджа̄йа паччайабхӯта̄ сабха̄вадхамма̄ ган̣хеййам̣у, на джа̄тиа̄дӣнӣти апубба̄бха̄вато на вуттоти дат̣т̣хаббо. ‘‘авиджджа̄паччайа̄ авиджджа̄типи вуттам̣ сийа̄’’ти вуттам̣, йатха̄ пана ‘‘на̄мапаччайа̄ пхассо’’ти вутте ‘‘пхассапаччайа̄ пхассо’’ти вуттам̣ на хоти паччайуппаннам̣ т̣хапетва̄ паччайасса гахан̣ато, евамидха̄пи на сийа̄, тасма̄ бхаванавасена сабха̄вадхамма̄сабха̄вадхаммесу са̄ман̃н̃ена паватто бхава-саддоти на со авиджджа̄йа паччайоти сакка̄ ваттум̣. тена бхавамӯлаканайо на вуттоти ведитаббо.

‘‘упа̄да̄напаччайа̄ бхаво’’ти еттха вийа бхавекадесе висум̣ пуббе аггахите бхава-саддо паччайасодханаттхам̣ а̄дито вуччама̄но ниравасесабодхако хоти, на на̄ма-саддо. евам̣сабха̄ва̄ хи ета̄ нируттийоти имина̄ва̄ адхиппа̄йена ‘‘авиджджа̄паччайа̄ авиджджа̄типи вуттам̣ сийа̄’’ти а̄ха̄ти дат̣т̣хаббам̣, имина̄ва адхиппа̄йена ‘‘бхавасса ниппадесатта̄ бхавапаччайа̄пи упа̄да̄нанти на вутта’’нти айаматтхо ан̃н̃аман̃н̃апаччайава̄ре вуттоти дат̣т̣хаббо. таттха паччхиннатта̄ти етена джа̄тиджара̄маран̣а̄нам̣ авиджджа̄йа паччайабха̄во анун̃н̃а̄то вийа хоти. джа̄йама̄на̄нам̣ пана джа̄ти, на джа̄тийа̄ джа̄йама̄на̄, джӣйама̄намӣйама̄нан̃ча джара̄маран̣ам̣, на джара̄маран̣асса джӣйама̄намӣйама̄на̄ти джа̄тиа̄дӣни екачиттаккхан̣е на авиджджа̄йа паччайо хонти, тасма̄ асамбхавато ева таммӯлака̄ найа̄ на гахита̄, паччхедопи пана аттхӣти ‘‘таттха паччхиннатта̄’’ти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. тенева ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха.

ма̄тика̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

акусаланиддесаван̣н̣ана̄

248-249. упа̄да̄насса упа̄да̄напаччайаттам̣ а̄паджджеййа̄ти нану на̄йам̣ досо. ка̄мупа̄да̄нан̃хи дит̣т̣хупа̄да̄насса, тан̃ча итарасса паччайо хотӣти? саччам̣, ка̄мупа̄да̄насса пана тан̣ха̄гахан̣ена гахитатта̄ на̄ме вийа висесапаччайатта̄бха̄ва̄ ча упа̄да̄наггахан̣ена тан̣ха̄паччайа̄ бхавасса ча паччайабхӯта̄ дит̣т̣хи ева гахита̄ти айам̣ досо вуттоти дат̣т̣хаббо. йасма̄ ча упа̄да̄нат̣т̣ха̄не паччайуппаннам̣ паччайо ча екамева, тасма̄ ‘‘на̄мапаччайа̄ пхассо, на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатана’’нти етесам̣ ниддесесу вийа ‘‘упа̄да̄напаччайа̄ бхаво’’ти етасса ниддесе паччайо висум̣ на вибхатто. сатипи ва̄ бхавасса паччайабха̄вена ка̄мупа̄да̄нассапи гахан̣е ‘‘т̣хапетва̄ упа̄да̄на’’нти авуччама̄не ка̄мупа̄да̄нам̣ ка̄мупа̄да̄насса, дит̣т̣хи ча дит̣т̣хийа̄ паччайоти а̄паджджеййа̄ти паччайапаччайуппанната̄нива̄ран̣аттхам̣ ‘‘т̣хапетва̄ упа̄да̄на’’нти вуттанти дассети.

252. чаккха̄йатана̄диупаттхамбхакасса читтасамут̣т̣ха̄нарӯпасса джанакам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккха̄йатанупачайа̄дӣнам̣ паччайоти вуттам̣ тададжанакампӣти адхиппа̄йена ‘‘йасса читтасамут̣т̣ха̄нарӯпасса̄’’тиа̄дима̄ха. та̄сампи хӣти утуа̄ха̄раджасантатӣнампи хи упаттхамбхакасамут̣т̣ха̄панапаччха̄джа̄тапаччайавасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ паччайо хоти ева̄ти аттхо.

254. йатха̄нурӯпанти маха̄бхӯтасан̇кха̄там̣ пан̃чаннам̣ сахаджа̄та̄дипаччайо, ваттхусан̇кха̄там̣ чхат̣т̣хасса пуреджа̄та̄дипаччайо, на̄мам̣ пан̃чаннам̣ паччха̄джа̄та̄дипаччайо, чхат̣т̣хасса сахаджа̄та̄дипаччайоти еса̄ йатха̄нурӯпата̄.

264. йасса̄ти йасса паччайуппаннасса на̄масса вин̃н̃а̄н̣асса сампайуттапаччайабха̄во хотӣти йоджетаббам̣.

272. ‘‘пхассапаччайа̄пи на̄ма’’нти пхассапаччайабха̄вена ваттаббассева на̄масса аттано паччайуппаннена паватти дассита̄ти ‘‘т̣хапетва̄ пхасса’’нти пуна вачане кочи аттхо аттхӣти на вуттанти дассенто ‘‘татха̄пӣ’’тиа̄дима̄ха.

280. йасма̄ адхимоккхопи наттхи, тасма̄ упа̄да̄нат̣т̣ха̄нам̣ парихӣнамева̄ти самбандхо. балавакилесена пана падапӯран̣асса ка̄ран̣ам̣ тан̣ха̄йа абха̄во доманассасахагатесу вутто ева̄ти тасса тена самбандхо йоджетаббо. саббаттха̄ти татийачитта̄дӣсу ‘‘тан̣ха̄паччайа̄ адхимоккхо’’тиа̄димхи виссаджджанамева висесам̣ дассетва̄ па̄л̣и сам̣кхитта̄. хет̣т̣ха̄ти читтуппа̄дакан̣д̣а̄дӣсу.

акусаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

кусала̄бйа̄катаниддесаван̣н̣ана̄

292. паса̄доти саддха̄.

306. ‘‘алобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа̄’’тиа̄дивачанато (а. ни. 3.34) сабйа̄па̄ра̄ни кусаламӯла̄ни сан̇кха̄ра̄нам̣ нида̄на̄ни хонти, на каммавегаккхиттесу випа̄кесу алобха̄дисахагатакаммапат̣ибимбабхӯта̄ вийа паваттама̄на̄ алобха̄дайоти пан̃чавин̃н̃а̄н̣есу вийа нида̄нарахитата̄ сотапатитата̄ти дат̣т̣хабба̄. кирийадхамма̄ кирийаматтатта̄ камманида̄нарахита̄иччева парихӣна̄виджджа̄т̣т̣ха̄на̄ ведитабба̄.

татийачатуттхава̄ра̄ асамбхавато ева̄ти касма̄ вуттам̣, ким̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни чаккха̄йатанупачайа̄дӣнам̣ паччха̄джа̄тапаччайа̄ на хонтӣти? хонти, тадупаттхамбхакасса пана читтасамут̣т̣ха̄насса асамут̣т̣ха̄панам̣ сандха̄йа ‘‘асамбхавато’’ти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. сахаджа̄тапаччха̄джа̄тавин̃н̃а̄н̣асса пана васена тада̄пи вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣, паччха̄джа̄тасахаджа̄тана̄масса сахаджа̄тапуреджа̄табхӯтачаккха̄дирӯпасса ча васена на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанан̃ча лаббхатӣти татийачатуттхава̄ра̄ на на самбхавантӣти.

кусала̄бйа̄катаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

авиджджа̄мӯлакакусаланиддесаван̣н̣ана̄

334. саммохавасена̄ти кусалапхале аничча̄дита̄йа сабхайе са̄дурасависаруккхабӣджасадисе там̣ниббаттакакусале ча ана̄дӣнавадассита̄васена. саматиккаматтхам̣ бха̄вана̄ саматиккамабха̄вана̄, тадан̇гавиккхамбханавасена саматиккамабхӯта̄ ва̄ бха̄вана̄ саматиккамабха̄вана̄.

татха̄ идха на лаббхантӣти авиджджа̄йа ева сан̇кха̄ра̄нам̣ авигата̄дипаччайатта̄бха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣, вин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ пана сан̇кха̄ра̄дайо авигата̄дипаччайа̄ хонтӣти авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ро, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄рахетукантиа̄дина̄ йоджана̄ на на сакка̄ ка̄тунти авигатачатукка̄дӣнипи на идха лаббханти. вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣асампайуттам̣ на̄мантиа̄дина̄ хи йатха̄ла̄бхайоджана̄йа найо дасситоти.

авиджджа̄мӯлакакусаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

кусаламӯлакавипа̄каниддесаван̣н̣ана̄

343. ‘‘на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайе пана ваттаббамева наттхӣ’’ти вуттам̣, ким̣ кусаламӯлам̣ акусаламӯлан̃ча каммапаччайо хотӣти? на хоти, каммапаччайабхӯта̄йа пана четана̄йа сам̣сат̣т̣хам̣ каммам̣ вийа паччайо хоти. тена екӣбха̄вамива гататта̄ти евам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. йатха̄ кусала̄кусаламӯлехи вина̄ каммам̣ випа̄кам̣ на джанетӣти та̄ни випа̄касса парийа̄йена упаниссайоти вутта̄ни, евам̣ каммена екӣбхӯта̄ни сам̣сат̣т̣ха̄ни хутва̄ каммаджа̄нам̣ паччайа̄ хонтӣти парийа̄йена тесам̣ каммапаччайата̄ вутта̄. еса̄ти еса кусаламӯлапаччайо акусаламӯлапаччайо ча̄ти йоджетаббам̣.

кусала̄кусалавипа̄ка̄нам̣ вийа кирийа̄нам̣ уппа̄дака̄ни авиджджа̄кусала̄кусаламӯла̄ни ча на хонтӣти а̄ха ‘‘упаниссайатам̣ на лабхантӣ’’ти. манасика̄ропи джаванавӣтхипат̣ипа̄дакаматтатта̄ кусала̄кусала̄ни вийа авиджджам̣ упаниссайам̣ на кароти, авиджджӯпаниссайа̄нам̣ пана паваттиаттхам̣ бхаван̇га̄ват̣т̣анаматтам̣ хоти, пахӣна̄виджджа̄нан̃ча кирийа̄нам̣ авиджджа̄ невуппа̄дика̄, а̄рамман̣аматтамева пана хоти. еван̃ча катва̄ ‘‘кусало дхаммо абйа̄катасса дхаммасса упаниссайапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.423), ‘‘випа̄кадхаммадхаммо невавипа̄канавипа̄кадхаммадхаммасса упаниссайапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.3.103) ча евама̄дӣсу кирийа̄нам̣ акусала̄ упаниссайапаччайабха̄вена на уддхат̣а̄ти. апича ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти етасса васена авиджджа̄мӯлако кусаланайо вутто, ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нти етасса васена кусала̄кусаламӯлако випа̄канайо, кирийа̄нам̣ пана нева сан̇кха̄раггахан̣ена, на ча вин̃н̃а̄н̣аггахан̣ена гахан̣ам̣ гаччхатӣти там̣мӯлако кирийа̄найо на лаббхатӣти на вуттоти дат̣т̣хаббо.

анекабхедатоти авиджджа̄дӣнам̣ мӯлапада̄нам̣ екачиттаккхан̣ика̄нам̣ кирийанте пат̣хаманайе сахаджа̄та̄дианекапаччайабха̄вена гахитатта̄ тесам̣ паччайа̄нам̣ васена нава̄димӯлапада̄нам̣ найа̄нам̣ васена, анекаппака̄рато чатуннам̣ чатукка̄нам̣ васена̄ти ва̄ адхиппа̄йо. кусала̄кусала̄нам̣ пана випа̄ке ча̄ти еттха кусала̄кусалесу кусала̄кусала̄нам̣ випа̄ке ча̄ти ваттаббам̣. пуримапаччхимесу хи найесу йатха̄ паччайа̄ка̄ро вутто, там̣дассанаттхам̣ ‘‘анекабхедато екадха̄ва̄’’ти вуттам̣, на ча паччхиманайе кусале анекабхедато паччайа̄ка̄ро вутто, атха кхо ‘‘екадха̄ва̄’’ти. екадха̄ва̄ти ча мӯлападекапаччайата̄васена, екассева ва̄ найасса васена екаппака̄рена̄ти аттхо, пат̣хамачатуккассева васена̄ти ва̄ адхиппа̄йо. дхаммапаччайабхедети авиджджа̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ паччайабха̄вабхеде джара̄маран̣а̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ джа̄тиа̄дипаччайабхеде, там̣там̣читтуппа̄дасамайапариччхинна̄нам̣ ва̄ пхасса̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ екаккхан̣ика̄виджджа̄дипаччайабхеде. парийаттиа̄дӣнам̣ камо парийатти…пе… пат̣ипаттиккамо. паччайа̄ка̄ре хи па̄л̣ипарийа̄пун̣анатадаттхасаванапа̄л̣иаттхачинтана̄ни ‘‘джара̄маран̣ам̣ аниччам̣ сан̇кхатам̣…пе… ниродхадхамма’’нтиа̄дина̄ бха̄вана̄пат̣ипатти ча камена ка̄табба̄ти кама-ггахан̣ам̣ кароти. татоти н̃а̄н̣аппабхедаджанакато камато. ан̃н̃ам̣ каран̣ӣйатарам̣ наттхи. тада̄йатта̄ хи дуккхантакирийа̄ти.

кусаламӯлакавипа̄каниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пат̣иччасамуппа̄давибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.