1. дуккхасаччаниддесо
джа̄тиниддесаван̣н̣ана̄
190. таттха …пе… айам̣ ма̄тика̄ти ниддесава̄раа̄димхи вутте джа̄тиа̄диниддесе тесам̣ джа̄тиа̄дӣнам̣ ниддесавасена дуккхасса арийасаччасса катханаттха̄йа, тесу ва̄ джа̄тиа̄дӣсу тесан̃ча дуккхат̣т̣хе ведитаббе джа̄тиа̄дӣнам̣ ниддесавасена дуккхасса арийасаччасса катханаттха̄йа дуккхадуккхантиа̄дика̄ дуккхама̄тика̄ ведитабба̄ти аттхо. атха ва̄ таттха̄ти тасмим̣ ниддесава̄ре. ‘‘джа̄типи дуккха̄…пе… сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄’’ти айам̣ дуккхасса арийасаччасса катханаттха̄йа ма̄тика̄ти йатха̄дасситасса джа̄тиа̄диниддесасса ма̄тика̄бха̄вам̣ дӣпети. там̣ дӣпетва̄ пуна йасмим̣ пададвайе т̣хатва̄ дуккхам̣ арийасаччам̣ катхетаббам̣, тасса ниддха̄ран̣аттхам̣ саббам̣ дуккхам̣ сан̇кад̣д̣хенто а̄ха ‘‘идан̃хи дуккхам̣ на̄ма̄’’тиа̄ди.
сабха̄ватоти дуккхаведайитасабха̄вато. на̄матоти тенева сабха̄вена ладдхана̄мато. тена на ан̃н̃ена парийа̄йена идам̣ дуккхам̣ на̄ма, атха кхо дуккхатта̄йева̄ти сабха̄вена на̄мам̣ висесети. атха ва̄ на̄матоти удайаббайавантата̄йа ладдхана̄мато. йатха̄ ан̃н̃е удайаббайаванто дхамма̄ на сабха̄вато дуккха̄, на евам̣ идам̣, атха кхо сабха̄вато дуккха̄, бхӯтамеведам̣ дуккханти пуримена дуккха-саддена паччхимам̣ висесети. випарин̣а̄мавантата̄йа сукхам̣ анит̣т̣хамева хотӣти дуккхам̣ на̄ма джа̄там̣. тенева̄ха ‘‘дуккхуппаттихетуто’’ти. кан̣н̣асӯла̄дӣхи абхибхӯтасса ниттхунана̄дӣхи дуккха̄бхибхӯтата̄йа вин̃н̃а̄йама̄на̄йапи ким̣ тава руджджатӣти пуччхитва̄ва кан̣н̣асӯла̄дидуккхам̣ джа̄нитаббам̣ хотӣти пат̣иччханнадуккхата̄ тасса вутта̄. упаккамасса ча па̄кат̣абха̄ватоти ка̄ран̣а̄васена дуккхависесасса па̄кат̣абха̄вам̣ дассети.
сабха̄вам̣ мун̃читва̄ пака̄рантарена дуккханти вуччама̄нам̣ парийа̄йадуккхам̣. катхетаббатта̄ пат̣ин̃н̃а̄там̣ йатха̄ катхетаббам̣, там̣пака̄радассанаттхам̣ ‘‘арийасаччан̃ча на̄мета’’нтиа̄дима̄ха. сан̇кхепо са̄ман̃н̃ам̣, са̄ман̃н̃ан̃ча висесе антокаритва̄ паваттатӣти таттха убхайатха̄пи катхетум̣ ват̣т̣ати. виттха̄ро пана висесо джа̄тиа̄дико, висесо ча висесантараниваттакоти джа̄тиа̄дӣсу джара̄дӣнам̣ сан̇кхипанам̣ на сакка̄ ка̄тунти таттха виттха̄ренева катхетаббам̣.
191. ‘‘апарасса апарасса̄’’ти дӣпанам̣ апараттхадӣпанам̣. са̄миаттхепи хи апараттха-саддо сиджджхатӣти. тесам̣ тесанти ва̄ са̄мивасена вуттам̣ аттхам̣ бхуммавасена ваттука̄мата̄йа а̄ха ‘‘апараттхадӣпана’’нти, апарасмим̣ апарасмим̣ дӣпананти аттхо. апарасса апарасса ва̄ джа̄тисан̇кха̄тасса аттхасса дӣпанам̣ апараттхадӣпанам̣. пан̃чагативасена екека̄йапи гатийа̄ кхаттийа̄дибхуммадева̄дихаттхиа̄диджа̄тивасена ча̄ти гатиджа̄тивасена.
тин̣а̄ка̄ро тин̣аджа̄ти, со ча упа̄да̄пан̃н̃аттӣти ‘‘пан̃н̃аттийа’’нти а̄ха. тадупа̄да̄йа̄ти там̣ пат̣хамам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄да̄йа айам̣ джа̄ти, на̄сса куточи ниггаманам̣ упа̄да̄йа. йасма̄ ча евам̣, тасма̄ са̄васса джа̄ти пат̣хамавин̃н̃а̄н̣асан̇кха̄та̄ти аттхо. атха ва̄ тадупа̄да̄йа саджа̄тоти вуччатӣти са̄васса джа̄ти пат̣хамавин̃н̃а̄н̣асан̇кха̄та̄ти аттхо. вин̃н̃а̄н̣амукхена ча пан̃чапи кхандха̄ вутта̄ хонтӣти ‘‘пат̣исандхийа’’нти а̄ха. арийабха̄вакаран̣атта̄ арийасӣланти па̄тимоккхасам̣варо вуччати. джа̄тиа̄дӣнипи лаккхан̣а̄ни дхамма̄нам̣ а̄ка̄равика̄ра̄ти катва̄ сахуппа̄дака̄ сахавика̄рака̄ти вутта̄. джа̄йанат̣т̣хена̄тиа̄ди а̄йатанавасена йонивасена ча двӣхи двӣхи падехи саббасатте парийа̄дийитва̄ джа̄тим̣ дассетум̣ вуттам̣. пуриманайе пана екекенева падена саббасатте парийа̄дийитва̄ джа̄ти дассита̄ти айам̣ висесо. кечи пана ‘‘пуриманайе каттуниддесо, паччхиманайе бха̄ваниддесо като’’ти ваданти, ‘‘тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ джа̄тӣ’’ти пана каттари са̄миниддесасса кататта̄ убхайаттха̄пи бха̄ваниддесова йутто. сампун̣н̣а̄ джа̄ти сан̃джа̄ти. па̄кат̣а̄ ниббатти абхиниббатти. ‘‘тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣…пе… абхиниббаттӣ’’ти саттавасена паваттатта̄ саммутикатха̄.
татра татра̄ти екачатувока̄рабхавесу двиннам̣ двиннам̣, сесе рӯпадха̄туйам̣ пат̣исандхиккхан̣е уппаджджама̄на̄нам̣ пан̃чаннам̣, ка̄мадха̄туйам̣ викала̄викалиндрийа̄нам̣ васена саттаннам̣ наваннам̣ дасаннам̣ пуна дасаннам̣ ека̄дасаннан̃ча а̄йатана̄нам̣ васена сан̇гахо ведитаббо. екабхавапарийа̄паннасса кхандхасанта̄насса пат̣хама̄бхиниббаттибхӯта̄ пат̣исандхиккхандха̄ти а̄ха ‘‘пат̣хама̄бхиниббаттилаккхан̣а̄’’ти. тамева санта̄нам̣ ниййа̄тентам̣ вийа ‘‘ханда ган̣хатха̄’’ти пат̣иччха̄пентам̣ вийа паваттатӣти ниййа̄танараса̄. сантатийа̄ ева уммуджджанам̣ хутва̄ гайхатӣти уммуджджанапаччупат̣т̣ха̄на̄. дуккхара̄сисса вичиттата̄ дуккхавичиттата̄, дуккхависеса̄ ва̄ тадавайава̄, там̣ паччупат̣т̣ха̄пети пхалатӣти дуккхавичиттата̄паччупат̣т̣ха̄на̄.
парийа̄йаниппарийа̄йадуккхесу йам̣ дуккхам̣ джа̄ти хоти, там̣ дуккхабха̄войева тасса̄ дуккхат̣т̣хо. йади аккха̄нена па̄пун̣итаббам̣ сийа̄, бхагава̄ а̄чиккхеййа. бхагавата̄пи –
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, катамо ну кхо махантатаро? йо ча̄йам̣ майа̄ паритто па̄н̣иматто па̄са̄н̣о гахито, йо ча химава̄ паббатара̄джа̄ти. аппама…пе… гахито, химавантам̣ паббатара̄джа̄нам̣ упанидха̄йа сан̇кхампи на упети, калабха̄гампи на упети, упанидхампи на упети. евамева кхо, бхиккхаве, йам̣ со пурисо тӣхи саттисатехи хан̃н̃ама̄но татонида̄нам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети, там̣ нерайикасса дуккхасса упанидха̄йа сан̇кхампи…пе… упанидхампи на упетӣ’’ти (ма. ни. 3.250) –
упама̄васена пака̄ситам̣ а̄па̄йикадуккхам̣. сукхуппаттика̄ран̣а̄ни сучӣни уппала̄дӣнӣти катва̄ таттха ниббаттинива̄ран̣ена джа̄тийа̄ дуккхаваттхубха̄вам̣ дассети ‘‘атха кхо’’тиа̄дина̄. дуккхуппаттика̄ран̣е ниббаттанена габбхапарихаран̣ӯпаккамена вина̄ ма̄тукуччхисамбхавамева дуккхам̣ габбхоккантимӯлакам̣ ан̃н̃а̄напеккхатта̄, упаккаманиббаттам̣ пана парихаран̣амӯлакам̣ оккантиматта̄напеккхатта̄. айаметесам̣ висесо.
аттано абхимукхам̣ кад̣д̣ханам̣ а̄кад̣д̣ханам̣, парито саббатобха̄гена кад̣д̣ханам̣ парикад̣д̣ханам̣. адхо дхунанам̣ одхунанам̣, тирийам̣, саббато ва̄ дхунанам̣ нидхунанам̣. таччхетва̄ кха̄рапаккхипанам̣ кха̄ра̄пат̣иччхакам̣.
сакаласарӣранха̄панам̣ нха̄панам̣, екадесадхованам̣ дхованам̣, сӯрийа̄бхимукхапаваттанена а̄та̄панам̣, пан̃чаггита̄пена парита̄панам̣ дат̣т̣хаббам̣. саббойева ва̄ та̄по двидха̄пи вутто.
кухим̣ ну патит̣т̣хам̣ лабхетха, джа̄тийа̄ вина̄ на тасса дуккхасса патит̣т̣ха̄нам̣ аттхӣти аттхо, джа̄тийа̄ ва̄ вина̄ со сатто кухим̣ ну патит̣т̣хам̣, каттха ну патит̣т̣ханто там̣ дуккхам̣ лабхетха̄ти аттхо. таттха тираччха̄несу катхам̣ дуккхам̣ бхавеййа тахим̣ тираччха̄несу джа̄тим̣ вина̄. на часса̄ти на че асса. нану неваттхӣти самбандхо ка̄таббо, нану а̄ха̄ти ва̄. йадатоти йасма̄ неваттхи, тасма̄ а̄ха̄ти аттхо.
джара̄ниддесаван̣н̣ана̄
192. джӣран̣амева джӣран̣ата̄, джӣран̣асса ва̄ а̄ка̄ро та̄-саддена вутто.
йатха̄пуре асаллаккхентети га̄равакаран̣аупат̣т̣ха̄на̄дӣни асаллаккхенте там̣нимиттам̣ доманассам̣ уппаджджатӣти аттхо.
сата̄дӣнанти сатисутавӣрийапан̃н̃а̄дӣнам̣ виппава̄санимиттам̣ аттана̄ апаса̄детаббехипи аттано путтада̄рехи апаса̄данӣйато. авасаваттан̇гапаччан̇гата̄йа сучиасучиа̄дивича̄ран̣авирахена ча ба̄лакума̄ракака̄ло вийа джин̣н̣ака̄ло хотӣти а̄ха ‘‘бхиййо ба̄латтаппаттийа̄’’ти.
маран̣аниддесаван̣н̣ана̄
193. ‘‘ка̄ласса антакасса кирийа̄’’ти йа̄ локе вуччати, са̄ чути, маран̣анти аттхо. чаванака̄лойева ва̄ анатиккаманӣйатта̄ висесена ка̄лоти вутто, тасса кирийа̄ чутиккхандха̄нам̣ бхедаппаттийева. маччу маран̣анти еттха̄пи сама̄сам̣ акатва̄ йо маччу вуччати бхедо, йан̃ча маран̣ам̣ па̄н̣ача̄го, идам̣ вуччати маран̣анти висум̣ самбандхо на на йуджджати.
йасса кхандхабхедасса паваттатта̄ ‘‘тиссо мато, пхуссо мато’’ти воха̄ро хоти, со кхандхаппабандхасса анупаччхинната̄йа ‘‘саммутимаран̣а’’нти вутто, пабандхасамуччхедо ча ‘‘самуччхедамаран̣а’’нти. маран̣ампи дуккханти имасмим̣ панаттхе дуккхасаччакатха̄ ват̣т̣акатха̄ти катва̄ ‘‘саммутимаран̣ам̣ адхиппета’’нти а̄ха. тассева на̄манти таббха̄вато тадекадесабха̄вато ча маран̣а-саддабахутте асаммохаттхам̣ вуттам̣. чутилаккхан̣анти ‘‘чаваната̄’’ти нидасситачаваналаккхан̣амева вадати. сампаттибхавакхандхехи вийоджетӣти вийогарасам̣, вийогакирийа̄бхӯтата̄йа ва̄ ‘‘вийогараса’’нти вуттам̣. саттасса пуримабхавато виппава̄со хутва̄ упат̣т̣ха̄тӣти виппава̄сапаччупат̣т̣ха̄нам̣.
маран̣антика̄ти маран̣асса а̄санна̄. йади маран̣ам̣ на бхависсати, йатха̄вуттам̣ ка̄йикам̣ четасикан̃ча дуккхам̣ на бхависсатӣти а̄ха ‘‘двиннампи дуккха̄нам̣ ваттхубха̄вена̄’’ти.
па̄пакамма̄динимиттанти па̄пакамманимиттам̣ па̄пагатинимиттан̃ча̄ти аттхо, каммампи ва̄ еттха ‘‘нимитта’’нти вуттам̣ упапаттинимиттабха̄вена упат̣т̣ха̄нато. тадупат̣т̣ха̄непи хи ‘‘акатам̣ вата ме калйа̄н̣а’’нтиа̄дина̄ анаппакам̣ доманассам̣ уппаджджатӣти. бхаддасса̄ти калйа̄н̣акаммасса̄ти аттхо. ависесатоти ‘‘саббеса’’нти етена йоджетаббам̣. саббесанти ча йесам̣ ка̄йикам̣ дуккхам̣ уппаджджати, тейева саббе гахита̄ ‘‘витуджджама̄намамма̄на’’нти висеситатта̄. сандхӣнам̣ бандхана̄ни сандхибандхана̄ни, тесам̣ чхеданена ниббаттам̣ дуккхам̣ ‘‘сандхибандханаччхедана’’нти вуттам̣. а̄ди-саддо ва̄ ка̄ран̣аттхо, сандхибандханаччхеданамӯлаканти аттхо.
анайабйасана̄па̄данам̣ вийа̄ти анайабйасана̄патти вийа̄ти аттхо. ва̄л̣а̄дӣхи кате хи анайабйасана̄па̄дане антогадха̄ анайабйасана̄патти еттха нидассананти.
соканиддесаван̣н̣ана̄
194. сукхака̄ран̣ам̣ хитам̣, тасса пхалам̣ сукхам̣. н̃а̄тиккхайоти бхога̄дӣхи н̃а̄тӣнам̣ париха̄ни маран̣ан̃ча. айам̣ пана висесоти бхогабйасана̄дипадаттхависесам̣ рогабйасана̄дӣсу сама̄сависесан̃ча сандха̄йа̄ха. н̃а̄тибхога̄ пан̃н̃аттиматта̄ таббина̄са̄ва̄ти имина̄ адхиппа̄йена апариниппханнатам̣ сандха̄йа ‘‘аниппханна̄нӣ’’ти а̄ха. апариниппханнатам̣йева хи сандха̄йа висуддхимагге (висуддхи. 2.447 а̄дайо) ча ‘‘даса рӯпа̄ни аниппханна̄нӣ’’ти вуттам̣. рӯпакан̣д̣аван̣н̣ана̄йан̃хи (дха. са. ат̣т̣ха. 975 пакин̣н̣акакатха̄) ни ‘‘апариниппханна̄нӣ’’ти вутта̄ни. кхандхавибхан̇ге ча ниппха̄детаббасса ниродхасама̄паттиа̄дикасса ниппханната̄ вутта̄ти асабха̄вадхаммасса ча ниппханната̄, нибба̄нассева аниппханната̄ти.
дхамма-саддо хетуаттхоти а̄ха ‘‘дуккхасса уппаттихетуна̄’’ти. джха̄манти дад̣д̣хам̣. пуббе вутталаккхан̣а̄дика̄ доманассаведана̄ сокоти тасса пуна лаккхан̣а̄дайо на ваттабба̄ сийум̣, татха̄пи доманассависесатта̄ сокасса ча висит̣т̣ха̄ лаккхан̣а̄дайо ваттабба̄ти ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄дима̄ха. виса̄рарахитам̣ анто ева сан̇кучитам̣ чинтанам̣, суккханам̣ ва̄ антониджджха̄нам̣. париниджджха̄йанам̣ даханам̣. н̃а̄тибйасана̄дианурӯпам̣ сочанам̣ анусочанам̣, там̣ там̣ ва̄ гун̣ам̣ досан̃ча анугантва̄ сочанам̣ таппанам̣ анусочанам̣.
джаванаккхан̣ети манодва̄раджаванаккхан̣е. татха̄ хи там̣ дассенто ‘‘еттака̄ ме’’тиа̄дима̄ха. ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄дивӣтхийампи пана джаванаккхан̣е доманассасса паччайо хоти ева. тенева ‘‘джаванаккхан̣е ча̄’’ти а̄ха. ан̃н̃атха̄ ка̄йикачетасикадуккха̄нам̣ ка̄йаваттхукаманодва̄раппаватта̄намева паччайоти ган̣хеййа таттха висесена ка̄йикачетасикасаддаппаваттито.
туджджатӣти ‘‘тудатӣ’’ти ваттаббе бйаттайавасена вуттанти ведитаббам̣.
паридеваниддесаван̣н̣ана̄
195. а̄деванти етена̄ти а̄девоти а̄девана-саддам̣ катва̄ ассувимочана̄дивика̄рам̣ а̄паджджанта̄нам̣ таббика̄ра̄паттийа̄ со саддо каран̣абха̄вена вуттоти. вӣхипала̄па̄дайо вийа туччхам̣ вачанам̣ пала̄по. гун̣адосе киттети бодхетӣти гун̣адосакиттанарасо ла̄лаппа-саддо. аттха̄наттхе хирийитаббаджане ча авича̄ретва̄ пуггаласса самбхамабха̄во хутва̄ паридевана-саддо упат̣т̣ха̄тӣти ‘‘самбхамапаччупат̣т̣ха̄но’’ти вутто, сокаваттхуавигха̄тена ва̄ самбхамо, на утта̄сасамбхамо, со ча паридевана-саддена па̄кат̣о хотӣти паридево ‘‘самбхамапаччупат̣т̣ха̄но’’ти вутто.
сока̄бхибхӯто паридевананимиттам̣ мут̣т̣хипотхана̄дӣни кароти, паридевананимиттамева ча н̃а̄тиаббхаттхан̇гамана̄дӣни чинтетӣти паридевасса дуккхадоманасса̄нам̣ ваттхубха̄во вутто.
бхиййоти йена вина̄ на хоти, тато паридевасамут̣т̣ха̄пакадоманассато, пуббе вуттадуккхато ва̄ бхиййо, кан̣т̣хот̣т̣хата̄луа̄дисосаджатопи ва̄ бхиййоти ан̃н̃ан̃ча ка̄йикам̣ четасикам̣ там̣нида̄надуккхам̣ сан̇ган̣ха̄ти.
дуккхадоманассаниддесаван̣н̣ана̄
196-7. ка̄йикам̣ дуккхам̣ ка̄йикасса дуккхасса упаниссайапаччайоти ‘‘дуккхитасса дуккхам̣ уппаджджатӣ’’ти вуттам̣. етена дуккхена абхибхӯтатта̄ наккхаттам̣ кӣл̣итум̣ на лабха̄мӣти балавадоманассам̣ уппаджджатӣти дуккхасса доманассаваттхута̄ хоти.
аттано паваттиккхан̣ам̣ сандха̄йа ‘‘пӣл̣етӣ’’ти вуттам̣ ка̄йикадуккхам̣, тадупаниссайато ва̄.
а̄ват̣т̣антӣти париват̣т̣анти. виват̣т̣антӣти паббха̄ре кхиттаттхамбхо вийа лудханти. мӯлаччхиннаруккхо вийа чхиннапапа̄там̣ папатанти, паридайхама̄начитта̄ пуримадоманассупаниссайавасена чинтенти, вигате доманассе татха̄чинтанам̣ наттхӣти.
упа̄йа̄саниддесаван̣н̣ана̄
198. саббависайаппат̣ипаттинива̄ран̣авасена самантато сӣданам̣ сам̣сӣданам̣, ут̣т̣хетумпи асаккун̣еййата̄каран̣авасена атибалавам̣, вирӯпам̣ ва̄ сӣданам̣ висӣданам̣. ан̃н̃ам̣ висайам̣ агантва̄ н̃а̄тибйасана̄дӣсу вирӯпо а̄сан̇го таттхева авабандхата̄ бйа̄сатти. ниттхунанакаран̣ато ниттхунанарасо. висӣданам̣ виса̄до.
сайам̣ на дуккхо досатта̄ сан̇кха̄раккхандхапарийа̄паннадхаммантаратта̄ ва̄. йе пана доманассамева упа̄йа̄соти вадеййум̣, те ‘‘упа̄йа̄со тӣхи кхандхехи екена̄йатанена ека̄йа дха̄туйа̄ сампайутто, екена кхандхена екена̄йатанена ека̄йа дха̄туйа̄ кехичи сампайутто’’ти (дха̄ту. 249) има̄йа па̄л̣ийа̄ пат̣иккхипитабба̄. виса̄даппаттийа̄ сукхадуккхака̄ран̣ам̣ аган̣айитва̄ дуккхат̣т̣ха̄на̄дӣни каронта̄нам̣ упа̄йа̄со ка̄йикадуккхасса ваттху хоти, виса̄данавасенева н̃а̄тивина̄са̄дӣни чинтента̄нам̣ доманассасса. аттано паваттиккхан̣ейева упа̄йа̄со доманассасампайогато читтам̣ паридахати, авиппха̄риката̄каран̣авасена ка̄йам̣ виса̄дети, тадубхайакаран̣енева тато парам̣ там̣нимиттам̣ ка̄йикам̣ четасикан̃ча адхиматтам̣ дуккхам̣ джанайатӣти дуккхо вутто.
аппийасампайоганиддесаван̣н̣ана̄
199. на аппийантӣти на гамийанти, на павесӣйантӣти аттхо. анаттханти бйасанам̣, дуккхам̣ ва̄. ахитанти тасса хетум̣. дутийе аттхавикаппе аттхам̣ на ка̄ментӣти анаттхака̄ма̄тиа̄ди асаматтхасама̄сопи йоджито. ‘‘асӯрийапасса̄ни мукха̄нӣ’’тиа̄дӣсу вийа хи йена сама̄со, на тасса̄йам̣ пат̣иседхако а-ка̄роти. йасмим̣ кисмин̃чи ниббхайе йогаккхема-саддо нирул̣хо дуккхайогато кхематта̄.
сан̇гатиа̄дӣсу сан̇кха̄равасена йам̣ лаббхати, там̣ гахетаббам̣. на хи сан̇кха̄ра̄нам̣ т̣ха̄нанисаджджа̄дайо бходжана̄дикиччесу ва̄ сахакаран̣ам̣ виджджатӣти паччхимадвайам̣ тадаттхавасена лаббхатӣти на сакка̄ ваттунти. йам̣ лаббхатӣти ва̄ йам̣ аттхаджа̄там̣ лаббхатӣти аттхо. тена йатха̄ лаббхати сан̇гатиа̄дӣсу аттхо, татха̄ йоджетаббо. пуггаласса хи сан̇гати гантва̄ сан̇кха̄рехи сам̣його хоти, а̄гатехи ча техи, пуггаласса ча аттано т̣ха̄на̄дӣсу сан̇кха̄рехи сахабха̄во хоти, саббакирийа̄су ча миссӣбха̄воти. анаттхабха̄во упаддавабха̄во.
анит̣т̣ха̄нам̣ а̄па̄тхагаманаматтам̣ там̣гахан̣аматтан̃ча аппийасампайого, на пана патхавипхасса̄дайо вийа аппийасампайого на̄ма еко дхаммо аттхӣти а̄ха ‘‘со аттхато еко дхаммо на̄ма наттхӣ’’ти. анит̣т̣ха̄ни кан̣т̣ака̄дӣни амитта̄ ча усуа̄дӣхи виджджхана̄дидуккхам̣ уппа̄денти.
идха̄ти имасмим̣ локе дуккхам̣ хотӣти ва̄ идха имасмим̣ дуккхасаччаниддесе дуккхо вуттоти ва̄ йоджетаббам̣.
пийавиппайоганиддесаван̣н̣ана̄
200. минантӣти на̄л̣ийа̄дӣсу дхан̃н̃ам̣ вийа анто паккхипанти, на бахи каронтӣти аттхо. ама̄-саддо сахабха̄вадӣпако. н̃а̄йанти ва̄ аджджхаттика̄иччева. н̃а̄тибйасана̄дико хутва̄ упат̣т̣ха̄тӣти бйасанапаччупат̣т̣ха̄но. сокуппа̄даненева сарӣрам̣ сосенти, кисам̣ каронти, акисампи нироджата̄каран̣ена мила̄пенти, тато ча ка̄йикам̣ дуккхам̣ уппаджджатӣти тадуппа̄даката̄ вутта̄.
сокасарасамаппита̄ти етена четасикадуккхам̣ дассети, витуджджантӣти етена ка̄йикам̣ дуккхам̣.
иччха̄ниддесаван̣н̣ана̄
201. йасмим̣ ка̄ле джа̄тийа̄ на а̄гантаббам̣, там̣ ка̄лам̣ гахетва̄ а̄ха ‘‘париниббутесу ча виджджама̄нам̣ джа̄тийа̄ ана̄гамана’’нти. йампӣти йенапӣти аттхо вутто. йада̄пи пана йам̣-саддо ‘‘иччха’’нти етам̣ апеккхати, тада̄пи ала̄бхависит̣т̣ха̄ иччха̄ вутта̄ хоти. йада̄ ‘‘на лабхатӣ’’ти етам̣ апеккхати, тада̄ иччха̄висит̣т̣хо ала̄бхо вутто хоти. со панаттхато ан̃н̃о дхаммо наттхи, татха̄пи алаббханеййаиччха̄ва вутта̄ хоти. апа̄пун̣итаббесу паваттатта̄ ева ‘‘аппаттипаччупат̣т̣ха̄на̄’’ти вутта̄. йаттха хи са̄ иччха̄ паватта̄, там̣ ваттхум̣ апа̄пун̣антӣ хутва̄ гайхатӣти.
чхиннабхиннаган̣ена̄ти нилладжджена дхуттаган̣ена, каппат̣икаган̣ена ва̄.
вигха̄тамайанти читтавигха̄тамайам̣ доманассам̣ читтавигха̄тато ева уппаннам̣ уббандханаджара̄тиса̄ра̄дика̄йикам̣ дуккхан̃ча. иччхита̄ла̄бханти алаббханеййаиччхамева вадати.
упа̄да̄наккхандханиддесаван̣н̣ана̄
202. виттхин̣н̣асса дуккхасса еттаканти дассанам̣ дуккхасса сан̇кхепо, там̣ ка̄тум̣ на сакка̄ виттха̄расса анантатта̄. дуккхавиттха̄рагатам̣ пана десана̄виттха̄рам̣ паха̄йа йаттха саббо дуккхавиттха̄ро самодха̄нам̣ гаччхати, таттха десана̄йа ваваттха̄нам̣ сан̇кхепо, там̣ ка̄тум̣ сакка̄ та̄дисасса ваттхуно саббха̄ва̄.
десам̣ джа̄нанто маггаккха̄йикапурисо десако. бхагава̄пи дуккхасса десако. ‘‘дуккхантадесакена̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, дуккхантаккха̄йикоти аттхо.
па̄вака̄дайо йатха̄ индхана̄дӣни ба̄дхенти, евам̣ ба̄дхайама̄на̄. ма̄ран̣антикадуккха̄бхигха̄тена̄ти имина̄ атипа̄кат̣ена джа̄тиджара̄дуккхавигха̄таджасока̄дайо дассети. татоти паридевато уддхам̣. кан̣т̣ха соса̄ди сандхи бандхаччхедана̄ди джанака дха̄туккхобха сама̄йогато ка̄йасса а̄ба̄дханадуккхам̣ дуккхам̣. йесу кесучӣти тиссасса ва̄ пхуссасса ва̄ упа̄да̄наккхандхесу саббампи чаккхурога̄дидуккхам̣ саббасаттагатам̣ евам̣пака̄рамева̄ти сан̇кхипитва̄ дассентоти аттхо.
дуккхасаччаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.