1. суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
172. йадипи дха̄тусам̣йутта̄дӣсу ‘‘дха̄туна̄наттам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми, катаман̃ча, бхиккхаве, дха̄туна̄наттам̣? чаккхудха̄ту…пе… мановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯ’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 2.85) ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо а̄гата̄, та̄ пана абхидхамме ча а̄гата̄ти са̄дха̄ран̣атта̄ аггахетва̄ суттантесвева а̄гате тайо дха̄тучхакке гахетва̄ суттантабха̄джанӣйам̣ вибхаттанти ведитаббам̣. сабба̄ дха̄туйоти ат̣т̣ха̄расапи. сун̃н̃е сабха̄ваматте нирул̣хо дха̄ту-саддо дат̣т̣хаббо. асампхут̣т̣хадха̄тӯти чатӯхи маха̄бхӯтехи абйа̄питабха̄воти аттхо.
173. патхавӣдха̄тудвайанти ат̣т̣хакатха̄йам̣ падуддха̄ро като, па̄л̣ийам̣ пана ‘‘двейа’’нти а̄гаччхати, аттхо пана йатха̄вуттова. двайанти пана па̄т̣хе сати айампи аттхо самбхавати. две авайава̄ етасса̄ти двайам̣, патхавӣдха̄тӯнам̣ двайам̣ патхавӣдха̄тудвайам̣, двиннам̣ патхавӣдха̄тӯнам̣ самуда̄йоти аттхо. две ева ва̄ авайава̄ самудита̄ двайам̣, патхавӣдха̄тудвайанти. ‘‘таттха катама̄ патхавӣдха̄ту? патхавӣдха̄тудвайам̣, еса̄ патхавӣдха̄тӯ’’ти сан̇кхепена виссаджджети. аттхи аджджхаттика̄ аттхи ба̄хира̄ти еттха аджджхаттикаба̄хира-садда̄ на аджджхаттикадуке вийа аджджхаттикаба̄хира̄йатанава̄чака̄, на̄пи аджджхаттаттике вуттехи аджджхаттабахиддха̄-саддехи сама̄наттха̄, индрийабаддха̄ниндрийабаддхава̄чака̄ пана ете. тена ‘‘саттасанта̄напарийа̄панна̄’’тиа̄ди вуттам̣. нийакаджджхатта̄ти ча на паччаттам̣ аттани джа̄татам̣ сандха̄йа вуттам̣, атха кхо саббасаттасанта̄несу джа̄татанти дат̣т̣хаббам̣. аджджхаттам̣ паччаттанти вачанена хи саттасанта̄напарийа̄панната̄йа аджджхаттикабха̄вам̣ дассети, на па̄т̣ипуггаликата̄йа. сабха̄ва̄ка̄ратоти а̄па̄дӣхи висит̣т̣хена аттано ева сабха̄вабхӯтена гахетабба̄ка̄рена.
кеса̄ каккхал̣атталаккхан̣а̄ти каккхал̣ата̄дхиката̄йа вутта̄. па̄т̣ийекко кот̣т̣ха̄соти патхавӣкот̣т̣ха̄саматто сун̃н̃оти аттхо. маттхалун̇гам̣ ат̣т̣химин̃джаггахан̣ена гахитанти идха висум̣ на вуттанти ведитаббам̣.
имина̄ти ‘‘сеййатхидам̣ кеса̄’’тиа̄дина̄. каммам̣ катва̄ти пайогам̣ вӣрийам̣ а̄йӯханам̣ ва̄ катва̄ти аттхо. бхогака̄мена касийа̄дӣсу вийа арахаттака̄мена ча имасмим̣ манасика̄ре каммам̣ каттаббанти. пуббапалибодха̄ти а̄ва̄са̄дайо дӣгхакеса̄дике кхуддакапалибодхе апарапалибодха̄ти апеккхитва̄ вутта̄.
ван̣н̣а̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ васена манасика̄ро дха̄тупат̣икӯлаван̣н̣аманасика̄ра̄нам̣ са̄дха̄ран̣о пуббабха̄готи ниббаттитадха̄туманасика̄рам̣ дассетум̣ ‘‘аваса̄не евам̣ манасика̄ро паваттетаббо’’ти а̄ха. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄бхогапаччавеккхан̣арахита̄ти ка̄ран̣асса ча пхаласса ча абйа̄па̄рата̄йа дха̄туматтатам̣ дассети. а̄бхогапаччавеккхан̣а̄дӣнампи евамева абйа̄па̄рата̄ дат̣т̣хабба̄. на хи та̄ни, тесан̃ча ка̄ран̣а̄ни а̄бхуджитва̄ паччавеккхитва̄ ча уппаджджанти каронти ча̄ти. лаккхан̣авасена̄ти ‘‘каккхал̣ам̣ кхаригата’’нтиа̄дивачанам̣ сандха̄йа вуттам̣.
векантакам̣ ека̄ лохаджа̄ти. на̄гана̄сикалохам̣ лохасадисам̣ лохавиджа̄ти халиддивиджа̄ти вийа. типутамба̄дӣхи миссетва̄ катам̣ каран̣ена ниббаттатта̄ киттималохам̣. мораккха̄дӣни евам̣на̄ма̄невета̄ни. са̄муддикамутта̄ти нидассанаматтаметам̣, сабба̄пи пана мутта̄ мутта̄ ева.
174. аппетӣти а̄по, а̄бандханавасена сесабхӯтаттайам̣ па̄пун̣а̄ти силесатӣти аттхо. йӯсабхӯтоти расабхӯто. ваккахадайайаканапаппха̄са̄ни тементанти еттха йаканам̣ хет̣т̣ха̄бха̄гапӯран̣ена, итара̄ни тесам̣ упари тхокам̣ тхокам̣ паггхаран̣ена темети. хет̣т̣ха̄ лед̣д̣укхан̣д̣а̄ни темайама̄нети темакатемитабба̄нам̣ абйа̄па̄раса̄ман̃н̃анидассанаттха̄йева упама̄ дат̣т̣хабба̄, на т̣ха̄наса̄ман̃н̃анидассанаттха̄йа. санничиталохитена теметабба̄нам̣ кесан̃чи хет̣т̣ха̄, кассачи упари т̣хитатан̃хи сатипат̣т̣ха̄навибхан̇ге ваккхатӣти, йаканасса хет̣т̣ха̄бха̄го ‘‘т̣хитам̣ майи лохита’’нти на джа̄на̄ти, вакка̄дӣни ‘‘амхе темайама̄нам̣ лохитам̣ т̣хита’’нти на джа̄нантӣти евам̣ йоджана̄ ка̄табба̄. йатха̄ пана бхесаджджасиккха̄паде нийамо аттхи ‘‘йесам̣ мам̣сам̣ каппати, тесам̣ кхӣра’’нти, евамидха наттхи.
175. теджанавасена̄ти ниситабха̄вена тиккхабха̄вена. сарӣрасса пакатим̣ атиккамитва̄ ун̣хабха̄во санта̄по, сарӣрадаханавасена паватто маха̄да̄хо парида̄хо. айаметесам̣ висесо. йена джӣрӣйатӣти ека̄хика̄диджарарогена джӣрӣйатӣтипи аттхо йуджджати. сатава̄рам̣ та̄петва̄ удаке паккхипитва̄ уддхат̣асаппи сатадхотасаппӣти ваданти. расасон̣итамедамам̣санха̄руат̣т̣хиат̣т̣химин̃джа̄ раса̄дайо. кечи нха̄рум̣ апанетва̄ суккам̣ саттамадха̄тум̣ авочунти. па̄катикоти кхобхам̣ аппатто сада̄ виджджама̄но. петагги мукхато бахи ниггатова идха гахито.
176. ва̄йанавасена̄ти савегагаманавасена, самудӣран̣авасена ва̄.
177. имина̄ йасмим̣ а̄ка̄се…пе… там̣ катхитанти идам̣ касин̣уггха̄т̣има̄ка̄сасса акатхитатам̣, аджат̣а̄ка̄сасса ча катхитатам̣ дассетум̣ вуттам̣.
179. сукхадуккха̄нам̣ пхаран̣абха̄во сарӣрат̣т̣хакаутусса сукхадуккхапхот̣т̣хаббасамут̣т̣ха̄напаччайабха̄вена йатха̄балам̣ сарӣрекадесасакаласарӣрапхаран̣асаматтхата̄йа вутто, соманассадоманасса̄нам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хачиттаджасамут̣т̣ха̄панена татхева пхаран̣асаматтхата̄йа. евам̣ етесам̣ сарӣрапхаран̣ата̄йа екасса т̣ха̄нам̣ итарам̣ пахарати, итарасса ча ан̃н̃анти ан̃н̃аман̃н̃ена саппат̣ипаккхатам̣ дассети, ан̃н̃аман̃н̃апат̣ипаккхаол̣а̄рикаппаватти ева ва̄ етесам̣ пхаран̣ам̣. ваттха̄рамман̣а̄ни ча пабандхена паваттихетубхӯта̄ни пхаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ дат̣т̣хаббам̣, убхайавато ча пуггаласса васена айам̣ саппат̣ипаккхата̄ дассита̄ сукхадассанӣйатта̄.
181. килесака̄мам̣ сандха̄йа̄ти ‘‘сан̇каппо ка̄мо ра̄го ка̄мо’’ти (маха̄ни. 1; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 8) еттха вуттам̣ сан̇каппам̣ сандха̄йа̄ти адхиппа̄йо. сопи хи виба̄дхати упата̄пети ча̄ти килесасантхавасамбхавато килесака̄мо вибхатто килесаваттхусамбхавато ва̄. ка̄мапат̣исам̣йутта̄ти ка̄мара̄гасан̇кха̄тена ка̄мена сампайутта̄, ка̄мапат̣ибаддха̄ ва̄. ан̃н̃есу ча ка̄мапат̣исам̣йуттадхаммесу виджджама̄несу витаккейева ка̄мопападо дха̄тусаддо нирул̣хо ведитаббо витаккасса ка̄маппасан̇гаппаваттийа̄ са̄тисайатта̄. еса найо бйа̄па̄дадха̄туа̄дӣсу. парасса аттано ча дуккха̄йанам̣ вихим̣са̄. вихим̣сантӣти хантум̣ иччханти.
182. убхайаттха уппаннопи абхиджджха̄сам̣йогена каммапатхаджананато анабхиджджха̄каммапатхабхинданато ча ка̄мавитакко ‘‘каммапатхабхедо’’ти вутто. бйа̄па̄до пана̄ти бйа̄па̄давачанена бйа̄па̄давитаккам̣ дассети. со хи бйа̄па̄дадха̄тӯти. татха̄ вихим̣са̄йа вихим̣са̄дха̄туйа̄ ча бйа̄па̄давасена йатха̄самбхавам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дивасена ча каммапатхабхедо йоджетаббо. еттха̄ти двӣсу тикесу. саббака̄ма̄вачарасаббакусаласан̇га̄хакехи итаре две две сан̇гахетва̄ катханам̣ саббасан̇га̄хикакатха̄. еттха̄ти пана етасмим̣ чхаккети вуччама̄не ка̄мадха̄тувачанена ка̄ма̄вачара̄нам̣ неккхаммадха̄туа̄дӣнан̃ча гахан̣ам̣ а̄паджджати.
лабха̄петабба̄ти чаккхудха̄та̄дибха̄вам̣ лабхама̄на̄ дхамма̄ нӣхаритва̄ дассанена лабха̄петабба̄. чарати еттха̄ти ча̄ро, ким̣ чарати? саммасанам̣, саммасанасса ча̄ро саммасанача̄ро, тебхӯмакадхамма̄нам̣ адхивачанам̣.
суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.