9. иддхипа̄давибхан̇го

1. суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

431. пат̣хамо каттуаттхо ‘‘иджджхатӣти иддхӣ’’ти. дутийо каран̣аттхо ‘‘иджджханти ета̄йа̄’’ти. паджджитабба̄ иддхи вутта̄ ‘‘иддхим̣ паджджанти па̄пун̣антӣ’’ти каттуса̄дханасса иддхисаддасса каран̣аса̄дханена па̄дасаддена сама̄на̄дхикаран̣ата̄йа асамбхавато, иджджханакасса ча аттхасса каран̣абхӯтена па̄дена паджджитаббатта̄ ‘‘иддхи ева па̄до’’ти саддайоджана̄ на самбхаватӣти имаматтхама̄ха ‘‘на ча…пе… ватту’’нти. иддхикирийа̄каран̣ена̄ти иджджханакирийа̄йа каран̣абхӯтена аттхена са̄дхетабба̄ ча иддхи паджджитабба̄ти йоджана̄. двиннам̣ каран̣а̄нанти иджджханападжджанакирийа̄каран̣а̄нам̣ иддхипа̄даттха̄нам̣. на асама̄на̄дхикаран̣ата̄ самбхавати пат̣иседхадвайам̣ пакатийам̣ т̣хапетӣти. тасма̄ти йасма̄ пат̣хаменаттхена сама̄на̄дхикаран̣асама̄со, дутийена са̄мивачанасама̄со иддхипа̄дасадда̄нам̣ на йуджджати, тасма̄. йатха̄вутта̄ ва̄ пат̣хаменаттхена сама̄на̄дхикаран̣асама̄савасенева йоджана̄ йуджджати па̄дасса паджджама̄накот̣т̣ха̄сабха̄вато. дутийенаттхена итарасама̄сенева йоджана̄ йуджджати па̄дасса иджджханакаран̣ӯпа̄йабха̄вато.

кечӣти дхаммасириттхерам̣ сандха̄йа вадати. дувидхаттха̄йа̄ти ниббаттиаттха̄йа, вуддхиаттха̄йа ча. висунти ‘‘иддхи ева па̄до иддхипа̄до’’ти имасма̄ висум̣. сама̄сайоджана̄васена̄ти ‘‘иддхийа̄ па̄до иддхипа̄до’’ти евам̣ сама̄сайоджана̄васена. йатха̄йуттоти каттукаран̣аттхесу йо йо йутто. пат̣ила̄бхапуббабха̄га̄нанти висеса̄дхигаматам̣пуббабха̄га̄нам̣ йатха̄ккамам̣ каттиддхикаран̣иддхибха̄вам̣ сандха̄йа вуттоти йоджана̄. уттарачӯл̣абха̄джанӣйе ‘‘чхандойева чхандиддхипа̄до, читтамева, вӣрийамева, вӣмам̣са̄ва вӣмам̣сиддхипа̄до’’ти вуттатта̄ а̄ха ‘‘уттарачӯл̣абха̄джанӣйе ва̄ вуттехи чханда̄дӣхи иддхипа̄дехӣ’’тиа̄ди.

чхандачиттавӣмам̣сиддхипа̄десу та̄ва йуттам̣ падха̄насан̇кха̄раггахан̣ам̣ апуббатта̄, вӣрийиддхипа̄де пана катханти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘вӣрийиддхипа̄даниддесе’’тиа̄ди. йади двейева саманна̄гаман̇га̄ни, чханда̄дайо киматтхийа̄ти а̄ха ‘‘сама̄дхивисесана̄нӣ’’ти. на идха…пе… вутта̄ хоти атаббисесанатта̄. йадипи сама̄дхивисесанасаманна̄гаман̇гадассанаттхам̣ двиккхаттум̣ вӣрийам̣ а̄гатанти вуттам̣, там̣ пана ‘‘вӣрийасама̄дхисаманна̄гата’’нти етта̄вата̄пи сиддхам̣ хоти. евам̣ сиддхе сати пуна вачанам̣ вӣрийантарасаббха̄вам̣ ну кхо дӣпетӣти када̄чи а̄сан̇кеййа̄ти тада̄сан̇ка̄ниваттанаттхам̣ ‘‘вӣрийан̃ча̄’’тиа̄дима̄ха. чханда̄дӣхи висит̣т̣хоти чханда̄дӣнам̣ адхипатипаччайата̄висесена висит̣т̣хо. тенева хи чханда̄димукхенева иддхипа̄да̄ десита̄. татха̄ ча вуттам̣ ‘‘чхандам̣ че бхиккху адхипатим̣ каритва̄ лабхати сама̄дхи’’нтиа̄ди. там̣там̣авассайанавасена̄ти тасса тасса чхандасса сама̄дхино авассайата̄васена, паччайависесата̄йа̄ти аттхо. упа̄йаттхена…пе… вутта̄ хоти адхигамӯпа̄йата̄пи ниссайабха̄войева̄ти. ‘‘тенева̄’’тиа̄дина̄ йатха̄вуттам̣ чханда̄дӣнам̣ иддхипа̄датам̣ па̄л̣ийа̄йева вибха̄вети. таттха тенева̄ти чханда̄дӣнам̣йева упа̄йаттхабха̄венева иддхипа̄дабха̄васса адхиппетатта̄. упа̄йиддхипа̄дадассанаттхамева̄ти чханда̄дике дхуре джет̣т̣хаке пуббан̇гаме катва̄ ниббаттитасама̄дхи чханда̄дӣнам̣ иддхийа̄ адхигамӯпа̄йата̄дассанам̣ упа̄йиддхипа̄дадассанам̣, тадаттхамева ‘‘татха̄бхӯтасса ведана̄ккхандхо…пе… вин̃н̃а̄н̣аккхандхо’’ти таттха таттха па̄л̣ийам̣ ниссайиддхипа̄дадассанам̣ катам̣ чханда̄дивисит̣т̣ха̄нам̣йева ведана̄ккхандха̄дӣнам̣ адхиппетатта̄. еван̃четам̣ сампат̣иччхитаббам̣. ан̃н̃атха̄ кевалам̣ иддхисампайутта̄нам̣йева кхандха̄нам̣ васена иддхипа̄дабха̄ве гайхама̄не чатуббидхата̄ на хоти висесака̄ран̣а̄бха̄ватоти адхиппа̄йо.

433. тосанам̣ саттху а̄ра̄дханам̣, сиккха̄йа ва̄. тха̄мабха̄ватоти тхирабха̄вато. кула̄падесе джа̄тима̄ пуриссаро хотӣти ‘‘пуббан̇гаматта̄ читтасса висит̣т̣хаджа̄тисадисата̄’’ти вуттам̣. вича̄ран̣а̄пан̃н̃а̄хетукатта̄ мантасса вӣмам̣са̄садисата̄ сувин̃н̃еййа̄ва̄ти на уддхат̣а̄.

чханда̄дикети чхандасама̄дхипадха̄насан̇кха̄ра̄, вӣрийачиттавӣмам̣са̄сама̄дхипадха̄насан̇кха̄ра̄ти име тайо тайо дхамме. абхедато бхедам̣ акатва̄ абхиндитва̄ иддхибха̄васа̄ман̃н̃ена, иддхипа̄дабха̄васа̄ман̃н̃ена ча сан̇ган̣хитва̄. тена̄ха ‘‘сампин̣д̣етва̄’’ти. бхеданам̣ ва̄ самбхеданам̣ миссӣкаран̣анти а̄ха ‘‘амиссетва̄’’ти. татха̄ хи ‘‘сеса̄ пана сампайуттака̄ чатта̄ро кхандха̄ иддхипа̄да̄йева̄’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 433) иддхииддхипа̄де амиссетва̄пи катхитам̣. висесена̄ти бхедена чатӯсу иддхипа̄десу асаммиссабха̄вена а̄вен̣икатта̄. а̄вен̣ика̄ хи чханда̄дайо тасса тасса иддхипа̄дасса. ависесена̄ти абхедена, чатуриддхипа̄даса̄дха̄ран̣абха̄вена̄ти аттхо.

чхандиддхипа̄дасама̄дхиддхипа̄да̄дайоти а̄ди-саддена падха̄насан̇кха̄рам̣, вӣрийачиттавӣмам̣са̄ ча сан̇ган̣ха̄ти. па̄доти техи сампайуттам̣ чатуккхандхама̄ха. ‘‘чхандиддхипа̄де пависантӣ’’тиа̄дина̄ висит̣т̣хесвева павесам̣ аватва̄. чатӯсӯти чхандо, сама̄дхи, падха̄насан̇кха̄ра̄, там̣сампайутта̄ кхандха̄ти евам̣ чатӯсу. чхандахетуко, чханда̄дхико ва̄ сама̄дхи адхиппетоти а̄ха ‘‘чхандавато ко сама̄дхи на иджджхиссатӣ’’ти. итӣти евам̣ анена пака̄рена, йам̣ сама̄дхибха̄вана̄мукхам̣. сама̄дхибха̄вана̄нуйогена бха̄вита̄ кхандха̄ сама̄дхибха̄вита̄.

‘‘йе хӣ’’тиа̄дина̄ ‘‘абхинавам̣ наттхӣ’’ти сан̇кхепато вуттам̣ виварати. тин̣н̣анти чхандасама̄дхипадха̄насан̇кха̄ра̄нам̣. иданти ‘‘име хи тайо’’тиа̄дивачанам̣. пуримасса̄ти ‘‘чхандо сама̄дхӣ’’тиа̄дивачанасса. ка̄ран̣абха̄вена̄ти са̄дханабха̄вена. тена̄ти ‘‘име хи тайо дхамма̄’’тиа̄дивачанена. йасма̄ чханда̄дайо тайо дхамма̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣, сампайуттака̄нан̃ча ниссайабха̄вена паваттанти, тасма̄ тесампи иддхипа̄дабха̄во вутто. со пана ниссайабха̄во сампайога̄вина̄бха̄вӣти а̄ха ‘‘тадантогадхатта̄’’ти, сампайуттакантогадхатта̄ти аттхо. чханда̄дӣнам̣ вийа сампайуттаккхандха̄нам̣ сабха̄вато иддхибха̄во наттхӣти а̄ха ‘‘иддхибха̄вапарийа̄йо аттхӣ’’ти. тена вуттам̣ ‘‘сеса̄ сампайуттака̄…пе… на аттано сабха̄вена̄’’ти. екадесасса̄ти чханда̄дӣнам̣. чатуннампи кхандха̄нам̣, чханда̄дӣнам̣ ва̄ чатуннам̣. пунапӣти ‘‘сампайуттака̄ пана̄’’тиа̄дим̣ сандха̄йа̄ха. имина̄ чатуккхандхатадекадеса̄нам̣ иддхибха̄вадӣпанена.

пуббе вуттато вачанаккамена ан̃н̃анти а̄ха ‘‘апуббанти катва̄’’ти. кенат̣т̣хена иддхи пат̣ила̄бхо, кенат̣т̣хена па̄до пуббабха̄готи йатха̄ккамам̣ йоджана̄. йади патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена па̄до, ниссайиддхипа̄дойева вутто сийа̄, на упа̄йиддхипа̄доти а̄ха ‘‘упа̄йо ча̄’’тиа̄ди. саббаттха̄ти суттантабха̄джанӣйе, абхидхаммабха̄джанӣйе ча. тена̄ха ‘‘суттантабха̄джанӣйе хӣ’’тиа̄ди. сама̄дхивисесанабха̄вена̄ти ‘‘чханда̄дхипати, чхандахетуко, чханда̄дхико ва̄ сама̄дхи чхандасама̄дхӣ’’тиа̄дина̄ сама̄дхисса висесанабха̄вена. ‘‘сама̄дхисеванавасена̄’’ти ча па̄т̣хо. таттха сама̄дхисеванавасена̄ти чханда̄дхике адхипатим̣ каритва̄ сама̄дхисса а̄севанавасена. упа̄йабхӯта̄нанти ‘‘чхандавато че сама̄дхи иджджхати, майхева иджджхатӣ’’ти сама̄дхиа̄севана̄йа упа̄йабхӯта̄нам̣.

суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

444. са̄дхипатива̄ра̄ни ат̣т̣хасата̄ни, тесу паччекам̣ чатта̄ро иддхипа̄да̄ на самбхавантӣти а̄ха ‘‘са̄дхипатива̄ра̄нам̣ парипун̣н̣а̄нам̣ абха̄ва̄’’ти. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘на хи адхипатӣнам̣ адхипатайо виджджантӣ’’ти. йади хи адхипатӣ сийум̣ са̄дхипатӣти иддхипа̄дабхедена дваттим̣са найасата̄ни, суддхика̄ни ат̣т̣ха̄ти чатта̄ри найасахасса̄ни бхавеййум̣, там̣ пана наттхӣти адхиппа̄йо. йаттака̄ пана найа̄ идха лаббханти, там̣ дассетум̣ ‘‘екекасмим̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. суддхика̄ни ат̣т̣ха найасата̄ни са̄дхипатика̄нипи ат̣т̣хева̄ти чатуннам̣ магга̄нам̣ васена сол̣аса найасата̄ни.

абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. пан̃хапуччхакаван̣н̣ана̄

сайам̣ джет̣т̣хакабха̄вена паваттанато чатта̄ро адхипатайо ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гарум̣ на каронти. тасма̄ ‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄ на магга̄дхипатино’’ти вутта̄. тена̄ха ‘‘ан̃н̃аман̃н̃асса пана адхипатайо на бхавантӣ’’ти. етаматтханти ‘‘адхипатайо ан̃н̃аман̃н̃асса адхипатӣ на бхавантӣ’’ти етаматтхам̣. адхипатиноти адхипати бхавитум̣ саматтхасса. адхипатим̣ на каронтӣти адхипатим̣ катва̄ гарум̣ катва̄ наппаваттанти. адхипатӣнам̣ сахабха̄вети адхипатикиччакаран̣ена сахапаваттийам̣. ‘‘авӣмам̣са̄дхипатикасса маггасса абха̄ва̄’’ти идам̣ ‘‘адхипатита̄саматтха̄ дхамма̄ адхипатибха̄венева паваттеййу’’нти доса̄ропанавасена̄ха, на йатха̄дхигатавасена. адхипатидхамма̄нан̃хи пубба̄бхисан̇кха̄ре сати адхипатибха̄вена паватти, на ан̃н̃атха̄ти сахабха̄вепи тадабха̄вам̣ сандха̄йа висесанам̣ на каттаббам̣ сийа̄ти сакка̄ ваттум̣. ан̃н̃аман̃н̃а̄дхипатикаран̣абха̄вети ан̃н̃аман̃н̃ам̣ адхипатим̣ катва̄ паваттийам̣. вӣмам̣са̄дхипатикаттавачананти вӣмам̣са̄дхипатикабха̄васса вачанам̣. на ваттаббам̣ сийа̄ саббесампи адхипатӣнам̣ са̄дхипатикатта̄ти адхиппа̄йо. сахабха̄во пат̣иккхитто ева са̄дхипатибха̄васса анекам̣сиката̄вачанато.

пан̃хапуччхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

иддхипа̄давибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.