12. джха̄навибхан̇го

1. суттантабха̄джанӣйам̣

ма̄тика̄ван̣н̣ана̄

508. па̄тимоккхасам̣вара̄дӣти а̄ди-саддена индрийесу гуттадва̄рата̄, бходжане маттан̃н̃ута̄, сатисампаджан̃н̃ам̣, джа̄гарийа̄нуйоготи евама̄дике сан̇ган̣ха̄ти. асубха̄нуссатийоти асубхаджха̄на̄ни, ануссатиджха̄на̄ни ча. сати саман̣абха̄вакарапуббабха̄гакаран̣ӣйасампаттийам̣ саман̣абха̄вопи сиддхойева хотӣти а̄ха ‘‘сун̃н̃а̄…пе… дассетӣ’’ти. ка̄ран̣е хи сиддхе пхалампи сиддхамева хотӣти. сиккха̄пада̄нам̣ сарӯпам̣, сиккхитабба̄ка̄рам̣, сан̇кхепато вибха̄ган̃ча дассетум̣ ‘‘сиккха̄падесӯ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха на̄мака̄йа̄дивасена̄ти на̄мака̄йападака̄йабйан̃джанака̄йавасена вуттесу. имина̄ сиккха̄пада̄нам̣ сиккха̄йа адхигамӯпа̄йабхӯтапан̃н̃аттисабха̄ватам̣ дассети. тесу сиккхитабба̄ка̄ро саттхуа̄н̣а̄натиккамойева̄ти а̄ха ‘‘вача…пе… таббесӯ’’ти. сиккха̄кот̣т̣ха̄сесӯти вуттаппабхедесу адхисӣласиккха̄бха̄гесу. тесу сама̄да̄намева сиккхитабба̄ка̄роти вуттам̣ ‘‘парипӯран̣авасена сиккхитаббесӯ’’ти. сиккха̄падекадесабхӯта̄ти сиккха̄падасамуда̄йасса авайавабхӯта̄. бхиккхусиккха̄ хи идха̄дхиппета̄ ‘‘идха бхиккхӯ’’ти вуттатта̄. татха̄ хи ваккхати ‘‘сесасиккха̄ пана аттхуддха̄равасена сиккха̄саддасса аттхадассанаттхам̣ вутта̄’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 516).

ма̄тика̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ниддесаван̣н̣ана̄

509. дит̣т̣хатта̄ти сайамбхӯн̃а̄н̣ена саччхикататта̄. кхантиа̄дӣсупи есева найо. сайамбхӯн̃а̄н̣ена саччхикаран̣авасенева хи бхагавато кхаманаруччана̄дайо, на ан̃н̃есам̣ вийа ануссава̄ка̄рапаривитакка̄димукхена. авипарӣтат̣т̣хо екантаниййа̄нат̣т̣хена ведитаббо. сиккхийама̄ноти сиккха̄йа пат̣ипаджджийама̄но. сиккхитабба̄ни сиккха̄пада̄нӣти сиккха̄падапа̄л̣им̣ вадати. кхандхаттайанти сӣла̄диккхандхаттайам̣. ‘‘саббапа̄пасса…пе… буддха̄на са̄сана’’нти (дха. па. 183; дӣ. ни. 1.90; нетти. 30) вачанато а̄ха ‘‘ануса̄санада̄набхӯтам̣ сиккхаттайа’’нти.

самма̄дит̣т̣хийа̄ паччайатта̄ти маггасамма̄дит̣т̣хийа̄ екантахетубха̄вато. еттха ча самма̄дит̣т̣хӣти каммассаката̄самма̄дит̣т̣хи, каммапатхасамма̄дит̣т̣хи ча. пхалака̄ран̣опача̄рехӣти пхалӯпача̄рена самма̄дит̣т̣хипаччайатта̄, ка̄ран̣ӯпача̄рена самма̄дит̣т̣хипуббан̇гаматта̄. кусаладхаммехи аттано екадесабхӯтехӣти самма̄дит̣т̣хидхамме сандха̄йа̄ха. кусалапан̃н̃а̄вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ ва̄ паджа̄нанавиджа̄нанавасена дассанам̣ дит̣т̣хӣти. тена авайавадхаммена самуда̄йасса упачаритатам̣ дассети. винайанакирийатта̄ти десана̄бхӯтам̣ сиккхаттайама̄ха. дхаммена̄ти дхаммато анапетена. ависамасабха̄вена̄ти ависамена сабха̄вена, самена̄ти аттхо.

510. анан̃н̃аттхена̄ти гараха̄диан̃н̃аттхарахитена сакаттхена. бхиннапат̣адхарети бхиккхуса̄руппавасена пан̃чакхан̣д̣а̄дина̄ чхедена чхинначӣварадхаре.

бхеданапарийа̄йавасена вуттам̣, тасма̄ килеса̄нам̣ паха̄на̄ килеса̄нам̣ бхеда̄ бхиккхӯти вуттам̣ хоти.

гун̣авасена̄ти секкхадхамма̄дигун̣а̄нам̣ васена. тена бха̄ваттхато бхиккхусаддо дассито хоти.

идам̣ двайанти ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дина̄ парато сан̇гахадассанавасена вуттам̣ ‘‘секкхо’’тиа̄дикам̣ вачанадвайам̣. имина̄ти ‘‘секкхо бхиккху бхиннатта̄ па̄пака̄на’’нти пада̄нам̣ аттхадассанена. на самети секкхаасеккхапутхуджджана̄секкхадӣпанато. тадиданти пат̣хамадвайам̣. ниппарийа̄йадассанам̣ арийа̄нам̣, асеккха̄нам̣йева ча секкхабхиннакилесабха̄вадӣпанато. вуттоти пат̣ин̃н̃а̄вачанам̣, саччам̣ вуттоти аттхо. на пана идха̄дхиппето аттхуддха̄равасена дасситатта̄.

бхагавато вачананти упасампада̄каммава̄чама̄ха. таданурӯпанти тадануччхавикам̣, йатха̄вуттанти аттхо. париса̄ваттхусӣма̄сампаттийо ‘‘самаггена сан̇гхена акуппена̄’’ти (вибха. 510) имина̄ пака̄сита̄ти ‘‘т̣ха̄на̄раха’’нти падасса ‘‘анӯна…пе… авутта’’нти еттакамева аттхама̄ха.

511. авӣтиккаманавиратибха̄ватоти авӣтиккамасама̄да̄набхӯта̄ виратӣти катва̄ ва̄риттасӣлам̣ патва̄ вирати ева падха̄нанти четана̄сӣлассапи парийа̄йата̄ вутта̄. ‘‘нагаравад̣д̣хакӣ ваттхувиджджа̄чарийо’’ти идам̣ идха̄дхиппетанагаравад̣д̣хакӣдассанам̣. ваттхувиджджа̄, па̄са̄давиджджа̄ти дувидха̄ хи вад̣д̣хакӣвиджджа̄. лехитаббанти са̄йитаббам̣. чубитаббанти па̄таббам̣.

индрийасам̣вара̄ха̄ратта̄ти индрийасам̣варахетукатта̄. па̄тимоккхасӣлам̣ сиккха̄падасӣлам̣ на пакатисӣла̄дикена гайхатӣти а̄ха ‘‘па̄тимоккхато ан̃н̃ам̣ сӣлам̣ ка̄йикаавӣтиккама̄диггахан̣ена гахита’’нти. там̣ пана па̄тимоккхасӣлена на сан̇гайхатӣти на сакка̄ ваттум̣, ка̄йикава̄часикасам̣варасса таббинимуттасса абха̄ватоти дассенто ‘‘имина̄ адхиппа̄йена вутта’’нти а̄ха.

таттха па̄тимоккхасаддасса евам̣ аттхо ведитаббо – килеса̄нам̣ балавабха̄вато, па̄пакирийа̄йа сукарабха̄вато, пун̃н̃акирийа̄йа ча дуккарабха̄вато бахуккхаттум̣ апа̄йесу патанасӣлоти па̄тӣ, путхуджджано, аниччата̄йа ва̄ бхава̄дӣсу каммавегаккхитто гхат̣ийантам̣ вийа анават̣т̣ха̄нена париббхаманато гаманасӣлоти па̄тӣ, маран̣авасена ва̄ тамхи тамхи саттаника̄йе аттабха̄васса па̄танасӣлоти па̄тӣ, саттасанта̄но, читтамева ва̄. там̣ па̄тинам̣ сам̣са̄радуккхато моккхетӣти па̄тимоккхам̣. читтасса хи вимоккхена саттопи ‘‘вимутто’’ти вуччати. вуттан̃хи ‘‘читтавода̄на̄ висуджджхантӣ’’ти (сам̣. ни. 3.100), ‘‘анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти (маха̄ва. 28) ча. атха ва̄ авиджджа̄дина̄ хетуна̄ сам̣са̄ре патати гаччхати паваттатӣти па̄тӣ. ‘‘авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣сарата’’нти (сам̣. ни. 2.124; 3.99; 5.520; катха̄. 75) хи вуттам̣. тасса па̄тино саттасса тан̣ха̄дисам̣килесаттайато моккхо етена̄ти па̄тимоккхам̣. ‘‘кан̣т̣хека̄л̣о’’тиа̄дӣнам̣ вийа тасса сама̄сасиддхи ведитабба̄.

атха ва̄ па̄тети винипа̄тети дуккхети па̄ти, читтам̣. вуттан̃хи ‘‘читтена нӣйати локо, читтена парикассатӣ’’ти (сам̣. ни. 1.62). тасса па̄тино моккхо етена̄ти па̄тимоккхам̣. патати ва̄ етена апа̄йадуккхе ва̄ сам̣са̄радуккхе ва̄ти па̄тӣ, тан̣ха̄дисам̣килесо. вуттан̃хи ‘‘тан̣ха̄ джанети пурисам̣ (сам̣. ни. 1.55-57), тан̣ха̄дутийо пурисо’’ти (итиву. 15; маха̄ни. 191; чӯл̣ани. па̄ра̄йана̄нугӣтига̄тха̄ ниддеса 107) ча а̄ди. тато моккхоти па̄тимоккхам̣.

атха ва̄ патати еттха̄ти па̄тӣни, чха аджджхаттикаба̄хира̄ни а̄йатана̄ни. вуттан̃хи ‘‘чхасу локо самуппанно, чхасу куббати сантхава’’нти (сам̣. ни. 1.70; су. ни. 171). тато чхааджджхаттикаба̄хира̄йатанасан̇кха̄тато па̄тито моккхоти па̄тимоккхам̣.

атха ва̄ па̄то винипа̄то асса аттхӣти па̄тӣ, сам̣са̄ро, тато моккхоти па̄тимоккхам̣.

атха ва̄ саббалока̄дхипатибха̄вато дхаммиссаро бхагава̄ ‘‘патӣ’’ти вуччати, муччати етена̄ти моккхо, патино моккхо тена пан̃н̃аттатта̄ти патимоккхо, патимоккхо ева па̄тимоккхам̣. саббагун̣а̄нам̣ ва̄ мӯлабха̄вато уттамат̣т̣хена пати ча со йатха̄вуттенаттхена моккхо ча̄ти патимоккхо, патимоккхо ева па̄тимоккхам̣. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘па̄тимоккханти мукхаметам̣ памукхамета’’нти (маха̄ва. 135) виттха̄ро.

атха ва̄ па-ити пака̄ре, атӣти аччантаттхе нипа̄то, тасма̄ пака̄рехи аччантам̣ моккхетӣти па̄тимоккхам̣. идан̃хи сӣлам̣ сайам̣ тадан̇гавасена, сама̄дхисахитам̣ пан̃н̃а̄сахитан̃ча виккхамбханавасена самуччхедавасена ча аччантам̣ моккхети мочетӣти па̄тимоккхам̣. пати пати моккхоти ва̄ патимоккхо, тамха̄ тамха̄ вӣтиккамадосато паччекам̣ моккхоти аттхо, патимоккхойева па̄тимоккхам̣. моккхо ва̄ нибба̄нам̣, тасса моккхасса пат̣ибимбабхӯтоти патимоккхам̣. сӣласам̣варо хи ниббедхабха̄гийо сӯрийасса арун̣уггаманам̣ вийа нибба̄насса удайабхӯто таппат̣ибха̄го вийа хоти йатха̄рахам̣ килесанибба̄панатоти патимоккхам̣, патимоккхам̣йева па̄тимоккхам̣.

атха ва̄ моккхам̣ пати ваттати, моккха̄бхимукханти ва̄ патимоккхам̣, патимоккхам̣йева па̄тимоккханти. идампи па̄тимоккхасаддасса мукхаматтадассанамева. сабба̄каа̄рена пана джинапа̄тимоккхо бхагава̄ва анаваджджапатимоккхам̣ па̄тимоккхам̣ сам̣ван̣н̣еййа.

513. гарубхан̣д̣ависсаджджанакаран̣абхӯтам̣ етасса аттхӣти гарубхан̣д̣ависсаджджанам̣. гарубхан̣д̣антарабхӯтам̣ тха̄вара̄ди. ӯнакам̣ на ват̣т̣атӣти пха̄тикаммам̣ вуттам̣. атирекаггханакам̣, тадаггханакамева ва̄ ват̣т̣атӣти. йатха̄вуттанти поккхаран̣ито пам̣сууддхаран̣а̄дитха̄варакаммам̣.

дха̄рети, посети ва̄ паресам̣ да̄раке.

гихӣнам̣ карийама̄нам̣ вуттам̣, на сан̇гхасса, ган̣асса ва̄ти аттхо. пин̣д̣апат̣ипин̣д̣анти уттарападалопам̣, пуримападе уттарападалопан̃ча катва̄ ниддесоти а̄ха ‘‘пин̣д̣аттха’’нтиа̄ди. айонисо вича̄ран̣ам̣ айа̄тха̄вапат̣ипатти.

514. гаччханти йатха̄сакам̣ висайе паваттантӣти га̄во, чаккха̄дӣни индрийа̄ни.

видхунанам̣ паппхот̣анам̣, пава̄хананти аттхо.

515. йатха̄ каран̣аттхо каран̣ӣйасаддо, евам̣ викиран̣аттхопи хотӣти а̄ха ‘‘виккхипитабба̄нӣ’’ти, виддхам̣ситабба̄нӣти аттхо. сам̣йаманӣйа̄ни ва̄ сам̣йамакаран̣ӣйа̄ни, ‘‘на пуна евам̣ каромӣ’’ти аттано даханам̣ манаса̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ сам̣йаманам̣, сам̣йаманакаран̣ӣйа̄ни сам̣варакаран̣ӣйа̄нӣти читтаматта̄йатта̄ ева сам̣йамасам̣вара̄ а̄чарийена адхиппета̄ти а̄ха ‘‘ана̄паттигаманӣйа̄нӣ’’ти. антева̄сикаттхеро пана десана̄пи читтуппа̄даманасика̄рехи вина̄ на хотӣти десана̄висуддхим̣ ниссаран̣ам̣ вадати.

516. ‘‘алан̇като чепи…пе… са бхиккхӯ’’тиа̄дӣсу (дха. па. 142) вийа идха̄пи гун̣ато бхиккху адхиппето. татха̄ ча вуттам̣ ‘‘идха бхиккхӯти пат̣ипаттийа̄ бхиккхубха̄вадассанато евама̄ха̄’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 355). йаттакам̣ екена пуггалена асесетва̄ сама̄да̄тум̣ сакка̄, там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘йена сама̄да̄нена сабба̄пи сиккха̄ сама̄динна̄ хонтӣ’’ти йатха̄ упасампада̄па̄рипӯрийа̄ асесам̣ упасампаннасиккха̄сама̄да̄нам̣. танти сама̄да̄нам̣. анекесӯти висум̣ висум̣ сама̄да̄несу. йатха̄ сама̄динна̄йа сиккха̄йа саббена саббам̣ авӣтиккаманам̣ сиккхитабба̄ка̄ро, евам̣ сати вӣтиккаме десана̄га̄минийа̄ десана̄, вут̣т̣ха̄нага̄минийа̄ вут̣т̣ха̄нам̣ тадупа̄йабхӯтам̣ па̄рива̄сикаваттачаран̣а̄дӣти вуттам̣ ‘‘авӣти…пе… а̄ка̄рена̄’’ти. йам̣ сиккха̄падам̣ пама̄дена вӣтиккантам̣, там̣ сиккхийама̄нам̣ на хотӣти сеситам̣ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘вӣтиккаманавасена сесасса̄’’ти.

519. читтапарисодханабха̄вана̄ти читтасса парисодханабхӯта̄ а̄варан̣ӣйадхаммавиккхамбхика̄ сама̄дхивипассана̄бха̄вана̄ читтапарисодханабха̄вана̄. суппапаригга̄хаканти нидда̄паригга̄хакам̣. иданти идам̣ аббокин̣н̣абхаван̇готтаран̣асан̇кха̄там̣ кирийамайачитта̄нам̣ аппаваттанам̣ суппам̣ на̄ма. ито бхаван̇готтаран̣ато. пуббе ито кирийамайачиттаппаваттито паран̃ча наттхи. айам̣ ка̄йакиламатхо, тхинамиддхан̃ча етасса суттасса паччайо.

522. сатипат̣т̣ха̄на̄дайоти сатипат̣т̣ха̄насаммаппадха̄наиддхипа̄да̄, екачче ча маггадхамма̄ саха на паваттанти, тасма̄ па̄л̣ийам̣ на вутта̄ти адхиппа̄йо. ете та̄ва екасмим̣ а̄рамман̣е саха на паваттантӣти на ган̣хеййум̣, индрийабала̄ни касма̄ на гахита̄нӣти а̄ха ‘‘паватта…пе… хонтӣ’’ти. евампи саддхиндрийабала̄ни боджджхан̇гехи на сан̇гайхантӣти катхам̣ тесам̣ тадантогадхата̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пӣти…пе… вуттатта̄’’ти.

523. самантатоти саббабха̄гесу саббесу абхиккама̄дӣсу, саббабха̄гато ва̄ тесу ева абхиккама̄дӣсу аттха̄наттха̄дисаббабха̄гато сабба̄ка̄рато. самма̄ти авипарӣтам̣ йонисо. саманти ависамам̣, ит̣т̣ха̄диа̄рамман̣е ра̄га̄дивисамарахитам̣ катва̄ти аттхо.

бхиккха̄ чарӣйати еттха̄ти бхиккха̄ча̄ро, бхиккха̄йа чаран̣ат̣т̣ха̄нам̣, со ева гочаро, бхиккха̄йа чаран̣амева ва̄ сампаджан̃н̃асса висайабха̄вато гочаро, тасмим̣ бхиккха̄ча̄рагочаре. со пана абхиккама̄дибхедабхиннанти висесанавасена вуттам̣ ‘‘абхиккама̄дӣсу пана̄’’ти. каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄тети йогакаммасса бха̄вана̄йа паваттит̣т̣ха̄насан̇кха̄те а̄рамман̣е, бха̄вана̄каммейева ва̄, йогино сукхависесахетута̄йа ва̄ каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄те сампаджан̃н̃асса висайабха̄вена гочаре. абхиккама̄дӣсӯти абхиккамапат̣иккама̄дӣсу чева чӣварапа̄рупана̄дӣсу ча. асаммуйханам̣ читтакирийа̄ва̄йодха̄тувиппха̄равасенева тесам̣ паватти, на ан̃н̃атха̄ти йа̄тха̄вато джа̄нанам̣.

каммат̣т̣ха̄нам̣ падха̄нам̣ катва̄ти чӣварапа̄рупана̄дисарӣрапарихаран̣акиччака̄лепи каммат̣т̣ха̄наманасика̄рамева падха̄нам̣ катва̄.

тасма̄ти йасма̄ уссуккаджа̄то хутва̄ ативийа мам̣ йа̄часи, йасма̄ ча джӣвитантара̄йа̄нам̣ дуджджа̄натам̣ вадаси, индрийа̄ни ча те парипа̄кам̣ гата̄ни, тасма̄. тиха̄ти нипа̄таматтам̣. те тайа̄. еванти ида̄ни ваттабба̄ка̄рам̣ вадати. сиккхитаббанти адхисӣласиккха̄дӣнам̣ тиссаннампи сиккха̄нам̣ васена сиккханам̣ ка̄таббам̣. йатха̄ пана сиккхитаббам̣, там̣ дассенто ‘‘дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсатӣ’’тиа̄дима̄ха.

таттха дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтанти рӯпа̄йатане чаккхувин̃н̃а̄н̣ена дит̣т̣хаматтам̣. йатха̄ хи чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ рӯпе рӯпаматтамева пассати, на ничча̄дисабха̄вам̣, евам̣ сесатам̣два̄рикавин̃н̃а̄н̣ехипи ме еттха дит̣т̣хаматтамева бхависсатӣти сиккхитаббанти аттхо. атха ва̄ дит̣т̣хе дит̣т̣хам̣ на̄ма чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, рӯпе рӯпавиджа̄нананти аттхо. матта̄ти пама̄н̣ам̣. дит̣т̣хам̣ матта̄ етасса̄ти дит̣т̣хаматтам̣, чаккхувин̃н̃а̄н̣аматтамева ме читтам̣ бхависсатӣти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ а̄па̄тхагате рӯпе чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ на раджджати на дуссати на муйхати, евам̣ ра̄га̄дивирахена чаккхувин̃н̃а̄н̣аматтамева ме джаванам̣ бхависсати, чаккхувин̃н̃а̄н̣аппама̄н̣енева нам̣ т̣хапесса̄мӣти. атха ва̄ дит̣т̣хам̣ на̄ма чаккхувин̃н̃а̄н̣ена дит̣т̣харӯпам̣. дит̣т̣хе дит̣т̣хам̣ на̄ма таттхева уппаннам̣ сампат̣иччханасантӣран̣авот̣т̣хаббанасан̇кха̄там̣ читтаттайам̣. йатха̄ там̣ на раджджати на дуссати на муйхати, евам̣ а̄па̄тхагате рӯпе тенева сампат̣иччхана̄диппама̄н̣ена джаванам̣ уппа̄десса̄ми, на̄сса там̣ пама̄н̣ам̣ атиккамитва̄ раджджана̄дивасена уппаджджитум̣ дасса̄мӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. еса найо сутамутесу. мутанти ча тада̄рамман̣авин̃н̃а̄н̣ехи саддхим̣ гандхарасапхот̣т̣хабба̄йатанам̣ ведитаббам̣. вин̃н̃а̄те вин̃н̃а̄таматтанти еттха пана вин̃н̃а̄там̣ на̄ма манодва̄ра̄ваджджанена вин̃н̃а̄та̄рамман̣ам̣, тасмим̣ вин̃н̃а̄те. вин̃н̃а̄таматтанти а̄ваджджанаппама̄н̣ам̣. йатха̄ а̄ваджджанам̣ на раджджати на дуссати на муйхати, евам̣ раджджана̄дивасена уппаджджитум̣ адатва̄ а̄ваджджанаппама̄н̣енева читтам̣ т̣хапесса̄мӣти айаметтха аттхо. еван̃хи те ба̄хийа сиккхитаббанти евам̣ има̄йа пат̣ипада̄йа тайа̄ ба̄хийа тиссаннам̣ сиккха̄нам̣ анупаваттанавасена сиккхитаббам̣. ити бхагава̄ ба̄хийасса сам̣кхиттаручита̄йа чхахи вин̃н̃а̄н̣ака̄йехи саддхим̣ чхал̣а̄рамман̣абхедабхиннам̣ випассана̄висайам̣ дит̣т̣ха̄дӣхи чатӯхи кот̣т̣ха̄сехи вибхаджитва̄ таттхасса н̃а̄татӣран̣апарин̃н̃ам̣ дассети.

катхам̣? еттха хи рӯпа̄йатанам̣ пасситаббат̣т̣хена дит̣т̣хам̣ на̄ма, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ пана саддхим̣ там̣два̄рикавин̃н̃а̄н̣ехи дассанат̣т̣хена, тадубхайампи йатха̄паччайам̣ паваттама̄нам̣ дхаммаматтамева, на еттха кочи катта̄ ва̄ ка̄рета̄ ва̄. йато там̣ хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аниччам̣, удайаббайапат̣ипӣл̣анат̣т̣хена дуккхам̣, авасаваттанат̣т̣хена анатта̄ти куто таттха пан̣д̣итасса раджджана̄дӣнам̣ ока̄соти айан̃хеттха адхиппа̄йо. еса найо сута̄дӣсупи.

ида̄ни н̃а̄татӣран̣апарин̃н̃а̄су патит̣т̣хитасса упари саха пхалена паха̄напарин̃н̃ам̣ дассетум̣ ‘‘йато кхо те ба̄хийа̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха йатоти йада̄, йасма̄ ва̄. тети тава. татоти тада̄, тасма̄ ва̄. тена̄ти тена дит̣т̣ха̄дина̄, дит̣т̣ха̄дипат̣ибаддхена ва̄ ра̄га̄дина̄. идам̣ вуттам̣ хоти – ба̄хийа, тава йасмим̣ ка̄ле, йена ва̄ ка̄ран̣ена дит̣т̣ха̄дӣсу майа̄ вуттавидхим̣ пат̣ипаджджантасса авипарӣтасабха̄ва̄вабодхена дит̣т̣ха̄диматтам̣ бхависсати, тасмим̣ ка̄ле, тена ва̄ ка̄ран̣ена твам̣ тена дит̣т̣ха̄дипат̣ибаддхена ра̄га̄дина̄ саха на бхависсаси, ратто ва̄ дут̣т̣хо ва̄ мӯл̣хо ва̄ на бхависсаси пахӣнара̄га̄дикатта̄, тена ва̄ дит̣т̣ха̄дина̄ саха пат̣ибаддхо на бхависсасӣти. тато твам̣, ба̄хийа, на таттха̄ти йада̄, йасма̄ ва̄ твам̣ тена ра̄гена ва̄ ратто, досена ва̄ дут̣т̣хо, мохена ва̄ мӯл̣хо на бхависсаси, тада̄, тасма̄ ва̄ твам̣ таттха дит̣т̣ха̄дике на бхависсаси, тасмим̣ дит̣т̣хе ва̄ сутамутавин̃н̃а̄те ва̄ ‘‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’ти (маха̄ва. 21) тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хӣхи аллӣно патит̣т̣хито на бхависсаси. етта̄вата̄ паха̄напарин̃н̃ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ кхӣн̣а̄савабхӯми дассита̄. тато твам̣, ба̄хийа, невидха, на хурам̣, на убхайамантарена̄ти йада̄ твам̣, ба̄хийа, тена ра̄га̄дина̄ таттха дит̣т̣ха̄дӣсу пат̣ибаддхо на бхависсаси, тада̄ твам̣ нева идха локе, на паралоке, на убхайаттха хоси. есеванто дуккхасса̄ти килесадуккхасса, ват̣т̣адуккхасса ча айамева анто айам̣ париччхедо париват̣умабха̄воти айамева хи еттха аттхо. йе пана ‘‘убхайамантарена̄’’ти падам̣ гахетва̄ антара̄бхавам̣ на̄ма иччханти, тесам̣ там̣ миччха̄. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ парато антара̄бхавакатха̄йам̣ (катха̄. 505 а̄дайо ) а̄ви бхависсати.

етесанти атихаран̣авӣтихаран̣а̄нам̣.

‘‘таттха хӣ’’тиа̄дина̄ пан̃чавин̃н̃а̄н̣авӣтхийам̣ пуретарам̣ паваттаайонисоманасика̄равасена а̄ваджджана̄дӣнам̣ айонисо а̄ваджджана̄дина̄ ит̣т̣ха̄диа̄рамман̣е лобха̄диппаваттиматтам̣ хоти, на пана иттхипуриса̄дивикаппага̄хо, манодва̄рейева пана со хотӣти дассети. тасса̄ти ‘‘иттхӣ, пурисо’’ти раджджана̄дикасса. бхаван̇га̄дӣти бхаван̇гаа̄ваджджанадассана̄ни, сампат̣иччханасантӣран̣авот̣т̣хаббанапан̃чадва̄рикаджаванан̃ча. апуббатиттарата̄васена̄ти апуббата̄иттарабха̄ва̄нам̣ васена.

атихаратӣти мукхадва̄рам̣ атиккамитва̄ харати. там̣там̣виджа̄нананиппха̄дакоти тасса тасса парийесана̄дивисайасса, виджа̄нанасса ча ниппха̄дако. йена хи пайогена парийесана̄ди ниппхаджджати, со таббисайам̣ виджа̄нанампи ниппха̄дети на̄ма хоти. самма̄пат̣ипаттинти дхаммесу авипарӣтапат̣ипаттим̣ йатха̄бхӯта̄вабодхам̣.

гаманепӣти гаманапайогепи. атихаран̣ам̣ йатха̄т̣хитассева ка̄йасса иччхитадеса̄бхимукхакаран̣ам̣. гаманам̣ десантаруппатти. ваккхама̄ноти ‘‘абхикканте пат̣иккантети…пе… аддха̄гаманавасена катхито. гате т̣хите нисиннети еттха виха̄ре чун̣н̣икапа̄дуддха̄раирийа̄патхавасена катхито’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 523) ваккхама̄но висесо.

паваттети чан̇кама̄дӣсу паватте рӯпа̄рӯпадхамме. паригган̣хантасса аничча̄дито.

ка̄йикакирийа̄диниббаттакаджаванам̣ пхалӯпача̄рена ‘‘ка̄йа̄дикирийа̄майа’’нти вуттам̣. кирийа̄самут̣т̣хитатта̄ти пана ка̄ран̣ӯпача̄рена.

526. каммат̣т̣ха̄наупа̄санасса̄ти каммат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа. йогапатханти бха̄вана̄йоггакирийа̄йа паваттанамаггам̣.

537. ка̄йа̄дӣсӯти ка̄йаведана̄читтадхаммесу. сут̣т̣ху паваттийа̄ти асубха̄нупассана̄дивасена паваттийа̄. ниййа̄насабха̄во самма̄сатита̄ ева. упат̣т̣ха̄нанти сатим̣ киччато дассети. еттха ча йатха̄вутто париггахо джа̄то етисса̄ти париггахита̄, там̣ париггахитам̣ ниййа̄набхӯтам̣ сатим̣ катва̄ти аттхо ведитаббо.

542-3. пакуппанам̣ идха вика̄ра̄паттибха̄во.

550. таппат̣ипаккхасан̃н̃а̄ти тхинамиддхапат̣ипаккхасан̃н̃а̄. са̄ аттхато тадан̇га̄дивасена тхинамиддхавинодана̄ка̄раппаватта̄ кусалавитаккасампайуттасан̃н̃а̄, татха̄бхӯто ва̄ читтуппа̄до сан̃н̃а̄сӣсена вуттоти ведитаббо.

553. са̄рамбханти а̄рамбхавантам̣, саха̄рамбханти аттхо. нира̄варан̣а̄бхога̄ тхинамиддхандхака̄равигамена нира̄варан̣асаманна̄ха̄расан̃н̃а̄. виват̣а̄ аппат̣иччха̄дана̄.

564. таттха таттха̄ти ‘‘имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хотӣ’’тиа̄дӣсу (вибха. 511).

588. йатха̄ кеначи никкуджджитам̣ ‘‘идам̣ на̄мета’’нти пакатин̃а̄н̣ена на н̃а̄йати, евам̣ саббаппака̄рена авидитам̣ никкуджджитам̣ вийа хотӣти а̄ха ‘‘саббатха̄ ан̃н̃а̄тата̄ никкуджджитабха̄во’’ти. ниравасесапариччхиндана̄бха̄воти дувин̃н̃еййата̄йа ниравасесато париччхиндитаббата̄бха̄во, париччхиндика̄бха̄во ва̄. екадесенева хи гамбхӣрам̣ н̃а̄йати.

а̄чиккхантӣтиа̄дито парибйаттам̣ катхенти. десентӣти упадисанавасена ваданти, пабодхенти ва̄. пан̃н̃а̄пентӣти паджа̄на̄пенти, сам̣пака̄сентӣти аттхо. пат̣т̣хапентӣти пака̄рехи асан̇карато т̣хапенти. виварантӣти виват̣ам̣ каронти. вибхаджантӣти вибхаттам̣ каронти. утта̄нӣкаронтӣти анутта̄нам̣ гамбхӣрам̣ утта̄нам̣ па̄кат̣ам̣ каронти. еттха ча ‘‘пан̃н̃а̄пентӣ’’тиа̄дӣхи чхахи падехи аттхапада̄ни дассита̄ни. ‘‘а̄чиккханти десентӣ’’ти пана двӣхи падехи бйан̃джанапада̄нӣти евам̣ аттхабйан̃джанападасампанна̄йа ул̣а̄ра̄йа пасам̣са̄йа пасам̣санам̣ дассети. йам̣ панетесу аттхабйан̃джанападесу ваттаббам̣, там̣ неттиат̣т̣хакатха̄йам̣ (нетти. ат̣т̣ха. 23 а̄дайо) виттха̄рато вуттамева, тасма̄ таттха вуттанайенева ведитаббам̣.

602. еттхева йоджетаббам̣ тасса хет̣т̣ха̄бхӯмисаматиккаманамукхена бхӯмивисеса̄дхигамупа̄йадӣпанато. саббаттха̄пӣти ‘‘рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма̄’’ти саббесупи саматиккамавачанесу.

610. там̣йева а̄ка̄сам̣ пхут̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣анти там̣йева касин̣уггха̄т̣има̄ка̄сам̣ ‘‘ананта’’нти манасика̄рена пхут̣ам̣ пхаритва̄ т̣хитам̣ пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’’нти манаси каротӣти аттхо. дутийавикаппе пана са̄ман̃н̃аджотана̄ висесе тит̣т̣хатӣти ‘‘пхут̣а’’нти имина̄ вин̃н̃а̄н̣амева вуттанти пхут̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣анти пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣ама̄ха. тан̃хи а̄ка̄сасса сапхаран̣акавин̃н̃а̄н̣ам̣. вин̃н̃а̄н̣ена̄ти ча каран̣аттхе каран̣авачанам̣, тан̃ча дутийа̄руппавин̃н̃а̄н̣ам̣ вадатӣти а̄ха ‘‘вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанавин̃н̃а̄н̣ена манаси каротӣ’’ти. тена̄ти пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣ена. гахита̄ка̄ранти анантапхаран̣авасена гахита̄ка̄рам̣. манаси каротӣти дутийа̄руппапарикаммаманасика̄рена манаси кароти. еванти йатха̄вутта̄ка̄рам̣ касин̣уггха̄т̣има̄ка̄се пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣ена анантапхаран̣авасена йо гахита̄ка̄ро, там̣ манаси каронтам̣йева. там̣ вин̃н̃а̄н̣анти там̣ дутийа̄руппавин̃н̃а̄н̣ам̣. анантам̣ пхаратӣти ‘‘ананта’’нти пхарати, тасма̄ дутийойеваттхо йуттоти. ‘‘йан̃хӣ’’тиа̄дина̄ йатха̄вуттаматтхам̣ па̄кат̣ам̣ кароти. там̣пхаран̣а̄ка̄расахитанти тасмим̣ а̄ка̄се пхаран̣а̄ка̄расахитам̣. вин̃н̃а̄н̣анти пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣ам̣.

615. пуббети дутийа̄руппапарикаммака̄ле. йам̣ ‘‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’’нти манаси катам̣, там̣йева пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣амева. там̣йева хи абха̄вети. а̄рамман̣а̄тиккамавасена хи ета̄ сама̄паттийо ладдхабба̄ти.

ниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

623. чатукканайе дутийаджджха̄намева йесам̣ вича̄ро ол̣а̄рикато на упат̣т̣ха̄ти, йесан̃ча упат̣т̣ха̄ти, тесам̣ васена двидха̄ бхиндитва̄ деситанти чатукканайато пан̃чаканайо нӣхатоти а̄ха ‘‘уддхат̣а̄нам̣йева чатуннам̣…пе… дассанато ча̄’’ти.

абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. пан̃хапуччхакаван̣н̣ана̄

640. тӣсӯти пат̣хама̄дӣсу тӣсу. чатукканайена хи там̣ вуттам̣. евам̣кот̣т̣ха̄сика̄ти аппама̄н̣а̄ти вутта̄. тена̄ха ‘‘локуттарабхӯта̄ ева̄ти адхиппа̄йо’’ти. париччхинна̄ка̄са…пе… чатуттха̄нам̣ ват̣т̣авипассана̄па̄дакатта̄ ‘‘саббаттхапа̄дакачатуттхе сан̇гахита̄нӣ’’ти вуттам̣.

айам̣ катха̄ти паритта̄рамман̣а̄дикатха̄. хет̣т̣химо арийо упаримасса арийасса локуттарачитта̄ни пат̣ивиджджхитум̣ на саккотӣти вуттам̣ ‘‘на ча…пе… саккотӣ’’ти.

‘‘кирийато два̄дасанна’’нти ча па̄т̣хо аттхи. саха вадати локуттарапхалачатуттхата̄са̄ман̃н̃ена̄ти адхиппа̄йо. идха саббасаддасса падесасаббава̄чибха̄вато екадесасса асамбхавепи саббаттхапа̄даката̄ ева ведитабба̄ти дассетум̣ ‘‘саббаттха…пе… дат̣т̣хабба’’нти а̄ха. париччхинна̄ка̄сакасин̣ачатуттха̄дӣнӣти а̄ди-саддена а̄на̄па̄начатуттха̄дайо сан̇гахита̄. наваттаббата̄йа̄ти наваттабба̄рамман̣ата̄йа.

нибба̄нан̃ча̄ти ваттаббам̣ тада̄рамман̣асса̄пи бахиддха̄рамман̣абха̄вато.

‘‘сасанта̄нагатампӣ’’ти идам̣ рӯпа-саддена, камма-саддена ча самбандхитаббам̣ ‘‘сасанта̄нагатампи апа̄кат̣ам̣ рӯпам̣ диббачаккху вийа сасанта̄нагатампи апа̄кат̣ам̣ каммам̣ вибха̄ветӣ’’ти. па̄кат̣е пана сасанта̄нагате рӯпе, камме ча абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ена пайоджанам̣ наттхӣти ‘‘апа̄кат̣а’’нти висесетва̄ вуттам̣.

пан̃хапуччхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

джха̄навибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.