2. абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
34. там̣ ватва̄ти там̣ бхӯмивасена джа̄нитаббатам̣ ‘‘сабба̄пи чатубхӯмикаведана̄’’тиа̄дина̄ ватва̄. сампайуттато дасситата̄дӣти еттха а̄ди-саддена хетуджа̄тибхӯмииндрийаваттхусампхассаджабхедато дасситатам̣ анавасесато сан̇ган̣ха̄ти.
йадипи там̣-саддо пуббе вуттасса са̄ман̃н̃ато пат̣иниддесо, татха̄пи анантарамева пачча̄маситум̣ йутто итараттха асамбхаватоти а̄ха ‘‘ат̣т̣ха…пе… йоджана̄’’ти. ‘‘ат̣т̣хавидхатта̄бха̄вато’’ти имина̄ там̣ асамбхавам̣ дассети.
пӯран̣аттхамева вутто, апуббата̄бха̄ватоти аттхо.
гахан̣авад̣д̣ханавасена̄ти гахан̣асса вад̣д̣ханавасена. гахан̣анти четтха катханам̣ дат̣т̣хаббам̣, тасса вад̣д̣ханам̣ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не авуттасса катханам̣. тена̄ха ‘‘пуббе гахитато ан̃н̃асса гахан̣ам̣ вад̣д̣хана’’нти, тато ева ча ‘‘пуримагахите ан̃н̃упачайавасена̄’’ти вуттам̣. ‘‘вад̣д̣ханасаддо чхеданаттхо’’ти идам̣ йатха̄ асива̄ ‘‘сива̄’’ти, дит̣т̣хан̃ча ‘‘адит̣т̣ха’’нти вуччати, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. найанӣхаран̣анти нӣйатӣти найо, десана̄, тасса нӣхаран̣ам̣ паваттанам̣. вад̣д̣ханаканайоти йатха̄вуттавад̣д̣ханакавасена паватто десана̄найо. ан̃н̃е бхеда̄ти екавидхачатуббидха̄дайо бхеда̄. йади ависит̣т̣ха̄, касма̄ вутта̄ти а̄ха ‘‘татха̄пӣ’’тиа̄ди. таттха пан̃н̃а̄ппабхедаджананаттханти дхаммависайа̄йа пабхедагата̄йа пан̃н̃а̄йа винеййа̄нам̣ ниббаттанаттхам̣, виджджа̄т̣т̣ха̄на̄дивасена винеййа̄нам̣ дхаммапат̣исамбхида̄йа уппа̄данаттханти аттхо. абхин̃н̃еййадхаммавибха̄гата̄йа саммасанава̄расса висайабха̄вато вуттам̣ ‘‘екекасса ва̄расса гахитасса ниййа̄намукхабха̄вато’’ти. итарепи бхеда̄ вутта̄ти дувидхативидхабхеда̄нам̣ йам̣ на̄наттам̣, тасса васена итаре бхеда̄ ана̄натта̄пи йатха̄вуттака̄ран̣ато вутта̄. ‘‘на кевала’’нтиа̄дина̄ бхеда̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апеккхатам̣ дассетва̄ ‘‘тасма̄’’тиа̄дина̄ тесам̣ висит̣т̣хатам̣ дассети.
йатха̄ дукамӯлака̄дӣсу бхеда̄ ган̣ана̄нупуббийа̄ паватта̄ пабхедантара̄пеккха̄, на евамете. ете пана саттавидха̄дибхеда̄ пабхедантаранирапеккха̄ кевалам̣ бахувидхабха̄васа̄ман̃н̃енева вутта̄ти дассети ‘‘ан̃н̃аппабхеданирапеккха̄’’тиа̄дина̄. дукатикападаттха̄нам̣ йатха̄рахам̣ апеккхитабба̄пеккхакабха̄вена вуттатта̄ йатха̄ дуке т̣хапетва̄ вутта̄ тика̄ таттха паккхитта̄ на̄ма джа̄та̄, евам̣ тикадукападаттха̄нам̣ апеккхитабба̄пеккхакабха̄вена вуттатта̄ дуке ватва̄ вуттесупи тикесу те паккхитта̄ на̄ма хонтӣти а̄ха ‘‘парато…пе… йоджитатта̄’’ти.
сама̄навӣтхийанти екавӣтхийам̣. чаккхусан̇гхат̣т̣ана̄йа̄ти чаккхурӯпапат̣игха̄тена. соти чаккхурӯпапат̣игха̄то. тадуппа̄дика̄ти тасса чаккхусампхассасса уппа̄дика̄. са̄ти а̄ваджджанаведана̄. нану ча ведана̄паччайо пхассо вутто, на пхассапаччайа̄ ведана̄ти? на, ведана̄сӣсена читтуппа̄дасса гахитатта̄ти. таппайоджанатта̄ти чаккхусампхассапайоджанатта̄. пайоджайатӣти пайоджанам̣, пхалам̣.
рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачара̄нам̣ випа̄ка̄нанти адхиппа̄йо. те хи идха аггахита̄. тенева̄ха ‘‘тесам̣ сайамева манодва̄рабхӯтатта̄’’тиа̄ди. татоти бхаван̇гато. чаккхусампхассапаччайа̄дикусала̄дӣнанти еттха пуримена а̄ди-саддена ‘‘сотасампхассапаччайа̄’’ти евама̄дайо сан̇гахита̄, дутийена акусала̄дайо. ‘‘ка̄ма̄вачараат̣т̣хакусалачиттавасена̄’’тиа̄дина̄ кусала̄бйа̄ката̄нампи ка̄ма̄вачара̄нам̣йева йоджитатта̄ вуттам̣ ‘‘сама̄навӣтхийам̣ лаббхама̄ната̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄’’ти. ведана̄пӣтисанидассанаттикаваджджа̄нам̣ екӯнавӣсатийа̄ тика̄нам̣ васена екӯнавӣсатичатувӣсатика̄. йади асама̄навӣтхийампи кусала̄дӣнам̣ лаббхама̄ната̄ йоджетабба̄, атха касма̄ сама̄навӣтхийам̣йева йоджита̄ти а̄ха ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана̄’’тиа̄ди. тенева̄ти асама̄навӣтхийам̣ аппат̣иккхиттатта̄йева.
читтасамбандхоти читтена самбандхо читтасамбандхам̣ катва̄ читтасӣсена ведана̄йа катханам̣. тикабхӯмивасена̄ти кусалаттика̄дитикавасена, ка̄ма̄вачара̄дибхӯмивасена ча. два̄ратикавасена̄ти чаккха̄диуппаттидва̄равасена, кусалаттика̄дитикавасена ча. йаттха каттхачӣти дӣпетаббасса аттхасса висеса̄бха̄вато саттавидхабхеда̄дӣсу йаттха каттхачи. на ча два̄рам̣ ана̄мат̣т̣ханти йоджана̄. тена саттавидхабхедато тим̣савидхабхеде висесам̣ дассети. йадипи убхайаттха бхӯмийо а̄гата̄, рӯпа̄вачара̄дибхӯмиа̄масанена пана асама̄навӣтхийам̣ лаббхама̄ната̄ дассита̄ти а̄ха ‘‘атибйатта̄ ча еттха сама̄на̄сама̄навӣтхӣсу лаббхама̄ната̄’’ти. сукхадӣпана̄ни хонти два̄рабхӯмиа̄масанамукхена ведана̄ккхандхасса вибхаттатта̄. на бхӯмийо апеккхитва̄ т̣хапита̄ти катхетаббабха̄вена бхӯмийо апеккхитва̄ на т̣хапита̄, бхӯмивибха̄гена на катхита̄ти аттхо. апеккхитаббарахита̄ти два̄рабхӯмӣнам̣ аггахитатта̄ а̄кан̇кхитаббадва̄ра̄дивисесарахита̄.
‘‘упаниссайакот̣ийа̄’’ти еттха ниппарийа̄йато парийа̄йато ча упаниссайакот̣идассанамукхена идха̄дхиппетаупаниссайакот̣им̣ дассетум̣ ‘‘саддхам̣ упанисса̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха упаниссайа̄нанти ведана̄йа упаниссайабхӯта̄нам̣. дассананти чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, дисва̄ ва̄ гахан̣ам̣. упаниссайантабха̄вена̄ти ла̄макӯпаниссайабха̄вена. йади гха̄йана̄дӣни упаниссайо бхавеййум̣, пакатӯпаниссайа̄нева сийум̣. пакатӯпаниссайо ча на̄на̄вӣтхийам̣йева̄ти тадала̄бхавачанам̣ идха на̄на̄вӣтхиджотаканти дассети ‘‘гха̄на̄дидва̄ресӯ’’тиа̄дина̄. касин̣апарикамма̄дӣнанти касин̣апарикаммасама̄паттиниббаттанавипассана̄вад̣д̣хана̄дӣнам̣. тадала̄бхоти упаниссайа̄ла̄бхо, со ча гха̄йана̄дӣхи паресам̣ пат̣ипаттийа̄ джа̄нитум̣ асаккун̣еййатта̄. антимабхавикабодхисатта̄дӣнам̣ саванена вина̄ там̣пхусанам̣ сийа̄ мӯлӯпаниссайоти ‘‘йебхуййена̄’’ти вуттам̣.
сампаннаджджха̄сайоти виват̣т̣ӯпаниссайасампаттийа̄ сампаннаджджха̄сайо. тена̄ти ‘‘евам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣а’’нти вачанена. тадупаниссайанти тато парам̣ уппаннакасин̣арӯпадассана̄дӣнам̣ упаниссайабхӯтам̣.
тха̄магаманам̣ на̄ма ка̄мара̄га̄дӣнам̣йева а̄вен̣ико сабха̄воти а̄ха ‘‘аппахӣнака̄мара̄га̄дикасса ва̄’’ти. ‘‘ра̄го уппанно’’тиа̄дина̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣е ра̄гапат̣игха̄нам̣ уппаттивича̄ран̣а̄ва вутта̄, на несам̣ киччависесоти киччависесена вутте дассенто ‘‘асамапеккхана̄йа̄’’тиа̄дима̄ха. паватта̄ ведана̄ти аттхо. пака̄рантарена̄ти чаккхусампхассапаччайа̄ уппаннакилеса̄нам̣ саматиккаманасан̇кха̄тена пака̄рантарена. татха̄ бха̄вана̄васена̄ти еттха татха̄-саддена чаккхусампхассасса чатубхӯмикаведана̄йа упаниссайабха̄во ева пака̄рантарена катхитоти имамеваттхам̣ а̄кад̣д̣хати. бха̄вана̄йеветтха пака̄рантарам̣.
саббам̣ саммасанам̣ бха̄вана̄ти ведитабба̄, на нӣваран̣аппаха̄напарин̃н̃а̄ва.
ан̃н̃аман̃н̃асса ча̄ти пхот̣т̣хаббамаха̄бхӯтесу итарӣтарасса, а̄подха̄туйа̄ ча васена.
тесанти джа̄тиа̄дӣнам̣, камматтхе четам̣ са̄мивачанам̣. сахаджа̄тасса маносампхассасса балавапаччайабха̄вам̣ дассетӣти самбандхо. тасса ва̄ дассанасса̄ти тасса ва̄ джа̄тиа̄дике бхайато дассанавасена паваттасса ка̄ма̄вачаран̃а̄н̣асса.
тадева аттано пхалассева пхалабха̄вена̄ти ‘‘маносампхассо’’ти пхассасса ка̄ран̣абха̄вена йам̣ вуттам̣, тадева вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттано пхаласса пхалабха̄вена вуттасса пхассасса ‘‘чаккхусампхассаджа’’нтиа̄дина̄ пхалабха̄вена ваттум̣ на йуттам̣. ‘‘маносампхассо’’тиа̄дина̄ лаббхама̄нопи вин̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ичча пхассасса паччайабха̄во хетупхаласан̇карапарихаран̣аттхам̣ на вуттоти ватва̄ йадипи пхассо вин̃н̃а̄н̣асса паччайо хоти, на пана пхассасса вийа вин̃н̃а̄н̣ам̣ со тасса висесапаччайо хотӣти вин̃н̃а̄н̣асса чаккхусампхассаджа̄дита̄ на вутта̄ти дассетум̣ ‘‘йасма̄ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣.
абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.