18. дхаммахадайавибхан̇го

1. саббасан̇га̄хикава̄раван̣н̣ана̄

978. ‘‘пан̃чаккхандха̄’’тиа̄дина̄ кхандха̄дӣнам̣ дха̄тусамбхавапарийа̄паннапа̄тубха̄ва бхӯмантаратӣсу дха̄тӯсууппа̄дакада̄на̄дикусала камматаббипа̄каабхин̃н̃еййа̄диа̄рамман̣адукадвайадит̣т̣ха̄дикусалаттика̄дитикапан̃чакарӯпалокийадукадвайабхедабхинна̄нам̣ ниравасесато сан̇гахитатта̄ дутийава̄ра̄дӣнан̃ча еттха ануппавесато саббаса̄ман̃н̃ена вутто пат̣хамо саббасан̇га̄хикава̄ро на̄ма, дутийо уппатта̄нуппаттидассанава̄ро на̄ма̄ти вуттам̣. таттха пана ‘‘ка̄мадха̄туйа̄ кати кхандха̄ кати а̄йатана̄нӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 991) тесам̣ аттхита̄ ева вутта̄, кирийа̄висесасса аппайого ‘‘аттхи бхавати сам̣виджджатӣ’’ти са̄ман̃н̃акирийа̄йа вин̃н̃еййабха̄вато, тена̄йам̣ ‘‘самбхава̄самбхавадассанава̄ро’’ти ваттум̣ йутто, чатуттхо ча упапаттиккхан̣е уппатта̄нуппаттидассанава̄роти таттха па̄тубха̄ва̄па̄тубха̄вавачанато.

979. йатха̄пуччханти пуччха̄нурӯпам̣ авитатхабйа̄каран̣ам̣ парехи катампи саббан̃н̃увачанам̣ вин̃н̃а̄йа кататта̄ саббан̃н̃убйа̄каран̣амева на̄ма хоти, ко пана ва̄до саббан̃н̃уна̄ ева катети адхиппа̄йо.

2. уппатта̄нуппаттива̄раван̣н̣ана̄

991. ка̄мадха̄тусамбхӯта̄нан̃ча̄ти иддхийа̄ рӯпадха̄тугата̄нам̣ ка̄ма̄вачарасатта̄нан̃ча̄ти аттхо. гха̄на̄йатана̄дӣнам̣ абха̄вена̄ти еттха йади тадабха̄вена гандха̄йатана̄дӣни а̄йатана̄дикиччам̣ на каронти, асан̃н̃асаттесу чаккха̄йатанасса абха̄вена рӯпа̄йатанам̣ а̄йатана̄дикиччам̣ на кареййа. тато ‘‘асан̃н̃асатта̄нам̣ дева̄нам̣ упапаттиккхан̣е два̄йатана̄ни па̄тубхавантӣ’’тиа̄дивачанам̣ на ваттаббам̣ сийа̄. ка̄ма̄вачара̄диока̄са̄ таттха уппаджджама̄насатта̄нам̣, таттха парийа̄паннадхамма̄нам̣ ва̄ адхит̣т̣ха̄набха̄вена ‘‘дха̄тӯ’’ти вуччанти, татха̄ йесу ка̄ма̄вачара̄дисаттаника̄йесу ка̄ма̄вачара̄дисатта̄ уппаджджанти, тесам̣ сатта̄нам̣ уппатти еттха̄ти саттуппаттӣти вуччама̄на̄ те саттаника̄йа̄ ча, на панеттха апарийа̄паннока̄со апарийа̄паннасаттаника̄йо ча аттхи, йо ‘‘дха̄тӯ’’ти вуччеййа̄ти имаматтхам̣ дассенто ‘‘ока̄савасена ва̄ саттуппаттивасена ва̄ апарийа̄паннадха̄ту на̄ма наттхӣ’’ти а̄ха. саттуппаттивасена̄ти имина̄ ва̄ ока̄сасатталокадвайам̣ саха гахетва̄ та̄диса̄йа апарийа̄паннадха̄туйа̄ абха̄вам̣ дассети, саттабха̄вена ва̄ уппатти саттуппатти, сатта̄ва̄савасена там̣там̣бхававасена уппаджджама̄на̄ упа̄диннакаккхандха̄ там̣там̣парийа̄панна̄нам̣ садиса̄дхит̣т̣ха̄набха̄вена дха̄тӯти вуччантӣти евам̣ апарийа̄паннадха̄ту наттхӣти аттхо.

3. парийа̄панна̄парийа̄паннава̄раван̣н̣ана̄

999. бхававасена ока̄савасена ча париччхинна̄ти таттха ан̃н̃аттха ча уппаджджама̄на̄ упа̄диннакаккхандха̄ там̣там̣парийа̄панна̄ саббе дат̣т̣хабба̄.

6. уппа̄дакакаммаа̄йуппама̄н̣ава̄ро

(1.) уппа̄дакакаммаван̣н̣ана̄

1021. кхандха̄дӣнам̣ дха̄тусамбхава̄дивасена пабхедам̣ ватва̄ йе сатта̄ дха̄туппабхедаванто, йан̃ча тесам̣ уппа̄дакакаммам̣, йо ча тасса випа̄ко, тесам̣ васена пабхедам̣ дассетум̣ ‘‘тайо дева̄’’тиа̄дико чхат̣т̣хава̄ро а̄раддхо. кхандха̄дайо ева хи дха̄туттайабхӯтадевавасена да̄на̄дикаммавасена там̣там̣а̄йуппама̄н̣апариччхиннаупа̄диннакаккхандхавасена ча бхинна̄ти. чатудон̣ам̣ амбан̣ам̣, чхадон̣анти еке.

уппа̄дакакаммаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

(2.) а̄йуппама̄н̣аван̣н̣ана̄

1024. тайопи джана̄ти тайо джанасамӯха̄ти адхиппа̄йо.

1025. а̄бха̄ти собхана̄ пабха̄.

1026. кан̃чанапин̣д̣о вийа сассирика̄ кан̃чанапин̣д̣асассирика̄. таттха пана собханапабха̄йа кин̣н̣а̄ субха̄кин̣н̣а̄ти ваттаббе а̄-ка̄расса рассаттам̣ антиман̣а-ка̄расса ха-ка̄ран̃ча катва̄ ‘‘субхакин̣ха̄’’ти вутта̄, атха пана субхена кин̣н̣а̄ субхакин̣н̣а̄. пуримападесупи париттам̣ субхам̣ етесанти париттасубха̄, аппама̄н̣ам̣ субхам̣ етесанти аппама̄н̣асубха̄ти субха-саддена сама̄со йоджетаббо хоти.

1027. а̄рамман̣аманасика̄ра̄ пуббабха̄гена катхита̄ти джха̄наккхан̣е тато паччха̄ ва̄ паритта̄дикасин̣а̄рамман̣абха̄вана̄йа а̄ваджджанена ча джха̄насса а̄рамман̣аманасика̄рана̄наттата̄ на хоти, пуббабха̄габха̄вана̄йа пана пуббабха̄га̄ваджджанена ча хотӣти аттхо. пуббабха̄габха̄вана̄йа васена хи джха̄нам̣ париттапатхавӣкасин̣а̄дӣсу там̣тада̄рамман̣ам̣ хоти, пуббабха̄гена там̣там̣касин̣а̄ваджджанена там̣там̣манасика̄ранти. чханда̄дайо пана аппана̄ккхан̣епи виджджанти. таттха пан̣идхӣти на тан̣ха̄паттхана̄, атха кхо чхандапаттхана̄ва дат̣т̣хабба̄. адхимоккхо ниччхайо. абхинӣха̄ро читтаппаваттийева. йади пана бхавачхандабхавапаттхана̄дайо там̣там̣бхавависесанийа̄мака̄ адхиппета̄. ‘‘аппана̄йапи ват̣т̣антӣ’’ти етасса аппана̄йа паватта̄йа тато паччха̄пи ват̣т̣антӣти аттхо дат̣т̣хаббо. сан̃н̃а̄вира̄га̄дӣхи пана висесийама̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ татха̄ татха̄ таттха паватто манасика̄ро ча бхавависесанийа̄мако пуббабха̄гова ват̣т̣атӣти ‘‘а̄рамман̣аманасика̄ра̄ пуббабха̄гена катхита̄’’ти вуттам̣.

випула̄ пхала̄ти випуласантасукха̄йуван̣н̣а̄дипхала̄. сут̣т̣ху пассанти пан̃н̃а̄чаккхуна̄ мам̣садиббачаккхӯхи ча.

1028. ‘‘йа̄ва на там̣ па̄пакаммам̣ бйантӣ хотӣ’’ти (ма. ни. 3.250) вачанато ‘‘каммамева пама̄н̣а’’нти а̄ха, аббуда̄диа̄йуппама̄н̣апариччхедо пана каммавасенева катоти адхиппа̄йо.

нилӣйанока̄сасса абха̄ва̄ти сама̄наджа̄тикена аччхара̄ган̣ена саббада̄ парива̄рийама̄насса ка̄магун̣а̄кин̣н̣асса таббирахитат̣т̣ха̄насса абха̄ва̄ти аттхо.

ким̣ нийаметӣти ким̣ джха̄нам̣ упапаттим̣ нийаметӣти аттхо. нава брахмалокети брахмапа̄рисаджджа̄дайо навапи содхетва̄. маттхакети вехаппхалесӯти аттхо. сет̣т̣хабхава̄ на̄ма̄ти тато парам̣ агаманато уттамабхава̄ти адхиппа̄йо. тенева бхавасӣса̄нӣти гахита̄. имесу тӣсу т̣ха̄несӯти вехаппхала̄дит̣т̣ха̄на̄ни ева сандха̄йа вуттам̣. вехаппхалато пана пуримесу навасу ниббаттаана̄га̄мӣ арӯпадха̄тум̣ упападжджатӣти катва̄ ‘‘рӯпадха̄туйа̄ чутасса арӯпадха̄тум̣ упападжджантасса кассачи сатта анусайа̄ анусенти, кассачи пан̃ча, кассачи тайо анусентӣ’’ти (йама. 2.анусайайамака.311) идам̣ вуттам̣, на вехаппхала̄дӣсу упапаннам̣ сандха̄йа̄ти айаметтха адхиппа̄йо сийа̄. йам̣ пана вуттам̣ ‘‘навасу брахмалокесу ниббаттаарийаса̄вака̄нам̣ татрӯпапаттийева хоти, на хет̣т̣хӯпапаттӣ’’ти, етена хет̣т̣хӯпапатти ева нива̄рита̄, на тесвева упарӯпари вехаппхале ча упапатти арӯпадха̄тӯпапатти ча. ‘‘пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ ниббатто ана̄га̄мӣ нава брахмалоке содхетва̄ маттхаке т̣хито паринибба̄тӣ’’ти идампи анупуббена а̄рохантам̣ сандха̄йа вуттанти на тена тасса маттхакам̣ аппаттасса арӯпадха̄тум̣ упапатти нива̄рита̄ти дат̣т̣хабба̄.

йо ва̄ ан̃н̃аттха таттха ва̄ маггам̣ бха̄ветва̄ чавитва̄ таттха упапанно авиккхамбхитарӯпара̄го арийаса̄вако, там̣ сандха̄йа айам̣ ат̣т̣хакатха̄ вутта̄. тенева ‘‘навасу брахмалокесу ниббаттаарийаса̄вака̄на’’нти, ‘‘пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ ниббатто ана̄га̄мӣ’’ти, ‘‘имесу тӣсу т̣ха̄несу ниббаттаана̄га̄мино’’ти ча саббаттха ниббаттаггахан̣ам̣ катам̣. тасса пана йена таттха упапанно, тасмим̣ рӯпара̄ге виккхамбхите пуна бхава̄бхила̄со на бхависсатӣти арӯпара̄гупаччхедо ча бхависсатийева. йо пана путхуджджано таттха ниббатто арийамаггам̣ бха̄ветва̄ арӯпехи виккхамбхитарӯпара̄го уппанне магге ниббаттабхава̄дӣнавадассанавасена аниваттитабхава̄бхила̄со, тасса васена йамакапа̄л̣и паватта̄ти ва̄ айаматтхо адхиппето сийа̄.

а̄йуппама̄н̣аван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. абхин̃н̃еййа̄дива̄раван̣н̣ана̄

1030. ‘‘руппаналаккхан̣ам̣ рӯпам̣, пхусаналаккхан̣о пхассо’’тиа̄дина̄ са̄ман̃н̃ависесалаккхан̣апаригга̄хика̄ салаккхан̣апаригга̄хика̄ дит̣т̣хикан̇кха̄витаран̣ависуддхийо н̃а̄тапарин̃н̃а̄, тато парам̣ йа̄ва анулома̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄, удайаббайа̄нупассанато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва магга̄ паха̄напарин̃н̃а̄.

таттха таттха̄ти кхандха̄дӣнам̣ та̄ва кхандхавибхан̇га̄дӣсу пан̃хапуччхакава̄ре ваттаббам̣ вуттам̣, хетуа̄дӣнан̃ча кхандха̄дӣсу антогадхатта̄ таттха таттха пан̃хапуччхакава̄ре ваттаббам̣ вуттамева̄ти дат̣т̣хаббам̣.

абхин̃н̃еййа̄дива̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дхаммахадайавибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ити саммохавиноданийа̄ лӣнаттхападаван̣н̣ана̄

вибхан̇га-мӯлат̣ӣка̄ саматта̄.

намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса

абхидхаммапит̣аке