1. екакама̄тика̄диван̣н̣ана̄

832. ‘‘теттим̣сати тика̄’’ти вуттам̣, те пана пан̃чатим̣са. татха̄ ‘‘пурисамала̄дайо ат̣т̣ха навака̄’’ти вуттам̣, те пана а̄гха̄таваттхуа̄дайо нава. йе ‘‘две ат̣т̣ха̄расака̄’’тиа̄димхи вутта̄, те ева ‘‘ити атӣта̄ни чхаттим̣са̄’’тиа̄дина̄ тайо чхаттим̣сака̄ ката̄ти а̄ха ‘‘чха ат̣т̣ха̄расака̄’’ти, два̄сат̣т̣хи пана дит̣т̣хигата̄ни ан̃н̃аттха вуттабха̄венева идха никкхитта̄нӣти на гахита̄нӣти дат̣т̣хабба̄ни.

екакама̄тика̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

(1.) екаканиддесаван̣н̣ана̄

843-844. аттхи пат̣иччам̣ на̄ма̄ти йатха̄ ‘‘чаккхун̃ча пат̣ичча̄’’тиа̄дӣсу ниссайа̄дипаччайабха̄вена пат̣ичча̄ти вуттам̣, на татха̄ идха кхаттийа̄диджа̄тӣнам̣ параматтхато авиджджама̄на̄нам̣ ниссайа̄дипаччайаттасса абха̄ва̄. йесу пана кхандхесу сантесу кхаттийа̄дисаммути хоти, тесам̣ аббоччхинната̄ва кхаттийа̄диджа̄тийа̄ аттхита̄, са̄ идха пат̣ичча-саддена вибха̄вита̄ти аттхо. екисса̄ сен̣ийа̄ти асамбхинна̄йа̄ти аттхо.

пан̃хависсаджджана̄дикирийа̄су пурато каран̣ам̣ пуреккха̄ро. никкхепара̄сӣти нидха̄нара̄си. паттхат̣а̄киттиноти виттхин̣н̣а̄киттино. раттан̃н̃умадоти пура̄н̣ан̃н̃ута̄мадоти ваданти. чирараттиджа̄тена, чирараттипаббаджитена ва̄ джа̄нитаббасса, раттӣнамева ва̄ джа̄нанамадо. упат̣т̣ха̄пакама̄ноти а̄н̣а̄каран̣ама̄но. а̄н̣а̄каран̣ан̃хи вича̄ран̣ам̣ идха ‘‘йасо’’ти вуттанти. париман̣д̣алаттабха̄ваниссито ма̄но парин̣а̄хамадо. сарӣрасампаттипа̄рипӯрийа̄ мадо па̄рипӯримадо.

845. ваттхуна̄ вина̄пи ваттаббата̄йа аваттхукам̣, на ваттхуно абха̄ва̄.

846. читтасса воссаджджананти читтасса сатито муччанам̣, ка̄йадуччарита̄дӣсу паккханданам̣ ва̄ воссагго. патит̣т̣ха̄бха̄воти кусалакаран̣е ат̣т̣ха̄нам̣, анут̣т̣ха̄нанти аттхо. пама̄дасан̇кха̄тасса аттхасса ка̄йадуччарите читтасса воссагго па̄н̣а̄типа̄те миччха̄дит̣т̣хийам̣ кодхе упана̄хети евама̄дико парийа̄йо апарийанто, тадаттхатаппарийа̄йаппака̄сако воссагганиссагга̄дико бйан̃джанапарийа̄йо ча̄ти саббам̣ там̣ сан̇кхипитва̄ еварӯпоти идам̣ а̄ка̄ранидассанам̣ саббапарийа̄йасса ваттум̣ асаккун̣еййатта̄ катанти дассенто а̄ха ‘‘парийанта̄бха̄вато’’ти. виссат̣т̣ха̄ка̄роти сатийа̄ паччанӣкабхӯте чатта̄ро кхандхе дассети.

847. читтасса тхаддхата̄ татха̄паваттачиттамева̄ти ваданти, ма̄нависесо ва̄ дат̣т̣хаббо. упасан̇камане вандитаббам̣ хотӣти парийантенева чарати.

848. ‘‘а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти вутте ‘‘а̄вусо, твам̣ а̄панносӣ’’тиа̄дина̄ тена вуттам̣ тассева упари кхипанавасена ‘‘пат̣иппхаритва̄’’ти ваданти. ‘‘тасмим̣ на̄ма далидде, акусале ва̄ идам̣ каронте ахам̣ касма̄ на каромӣ’’ти евам̣ идха пат̣иппхаран̣ам̣ йуттам̣. каран̣асса уттаракирийа̄ каран̣уттарийам̣. акусалапаккхо еса̄ти са̄рамбхоти адхиппа̄йо.

849. атичча иччхатӣти атиччиччхо, тасса бха̄во атиччиччхата̄ти ваттаббе ччи-ка̄ралопам̣ катва̄ ‘‘атиччхата̄’’ти вуттам̣. атриччхата̄ти ча са̄ ева вуччатӣти. татра̄пи неруттикавидха̄нена падасиддхи ведитабба̄. йатха̄ладдхам̣ ва̄ атиккамитва̄ атра атра иччханам̣ атриччхата̄, са̄ ева ра-ка̄расса та-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘атиччхата̄’’ти вутта̄.

атриччханти атиччхам̣, атра ва̄ иччханто. кена? атилобхена атилобхамиччха̄сан̇кха̄тена атилобхамадена ча. аттано хитам̣ атта̄ти вуттам̣. ха̄йати джӣрати, а̄дин̣н̣о ва̄ атта̄, патто ва̄ атта̄, нам̣ джӣрати чандакиннарим̣ паттхайитва̄ асита̄бхӯдевийа̄ вихӣно вийа.

иччха̄хатасса̄ти иччха̄йа упаддутасса, муддитасса ва̄.

атихӣл̣айа̄ноти аваман̃н̃ама̄но. малаканти евам̣на̄макам̣ джанападам̣, аббхока̄сам̣ ва̄. кодан̣д̣акена̄ти кудан̣д̣акена рассадан̣д̣акена. гаддулена̄ти ча ваданти. рухирамаккхитан̇готи рухирасиннагатто.

850. джа̄нантассева бхиййо бхиййо чоденто вийа самбха̄ветука̄мо хоти. паччайети упа̄да̄на̄дипаччайе.

851. йе патирӯпена ван̃ченти, те ган̣т̣хика̄, дура̄ча̄рена ва̄ ган̣т̣хибхӯта̄. ган̣т̣хикапутта̄ на̄ма ган̣т̣хика̄ ева хонти, тена саддхивиха̄рика̄ ган̣т̣хикабха̄вена ‘‘тхеро…пе… дӣгхачан̇каме вихаратӣ’’ти ваданти.

ват̣т̣ати бхантети айампи еко пака̄ро, ла̄бхина̄ ева пана сакка̄ н̃а̄тунти аттано сама̄паттила̄бхитам̣ сӯчетӣти аттхо. пан̃чаттайам̣ на̄ма упарипан̣н̣а̄саке дутийасуттам̣ (ма. ни. 3.21 а̄дайо). тасса гамбхӣратта̄ вадати ‘‘пан̃чаттайам̣ олокентасса̄’’ти.

852. син̇ганти син̇га̄рам̣. тан̃хи кусаласса виджджханато сама̄севитата̄йа сӣсе париккхатам̣ суникхатам̣ виса̄н̣ам̣ вийа, тхиратта̄ ча син̇гам̣ вийа̄ти син̇гам̣, там̣ панаттхато ра̄го.

853. теманакаран̣аттхе тинтин̣а-саддо дат̣т̣хаббо. кхӣйананти ча йена лобхена парам̣ маманти вадантам̣ кхӣйати, со вутто. кхӣйанам̣ бхан̣д̣ананти ча ваданти. тинтин̣анти ва̄ лолуппамиччева вуттам̣ хоти. сан̃н̃а̄-саддо хи есо лолуппава̄чакоти.

854. ӯруппама̄н̣а̄пӣти етена махантагханабха̄вена апӯтитам̣ дассети. атхава̄тиа̄дина̄ чӣвараман̣д̣ана̄дӣнам̣ висесана̄ни ‘‘имасса ва̄ пӯтика̄йасса ба̄хира̄нам̣ ва̄ париккха̄ра̄нам̣ ман̣д̣ана̄’’тиа̄дӣнӣти дассети. чӣварена хи ман̣д̣ана̄ чӣвараман̣д̣ана̄, чӣварасса ва̄ ман̣д̣ана̄ чӣвараман̣д̣ана̄, евам̣ паттаман̣д̣ана̄ сена̄санаман̣д̣ана̄ ча̄ти адхиппа̄йо. ӯнат̣т̣ха̄напӯран̣ам̣ чхавира̄гасусан̣т̣ха̄на̄дикаран̣ан̃ча чӣвара̄дӣсу ка̄йе ча йатха̄йогам̣ йоджетаббам̣. тадахуджа̄тада̄рако вийа хотӣти да̄ракача̄палйам̣ на мун̃чатӣти аттхо.

855. садиса̄ анурӯпа̄ бхатти сабха̄го, на сабха̄го асабха̄го, ма̄натхаддхата̄, виродхо ва̄. тенасса ма̄та̄дӣсу ваттанам̣ асабха̄гавуттита̄. евам̣видха̄нам̣ ма̄на̄дхика̄нам̣ акусала̄намидам̣ на̄мам̣.

856. паритассита̄ти сан̇кампана̄, уккан̣т̣хитасса ва̄ тасса тасса тан̣ха̄йана̄.

857. кусалакаран̣е ка̄йасса авиппха̄риката̄ лӣната̄ джа̄тиа̄ласйам̣, на рогаутубходжана̄дӣхи ка̄йагелан̃н̃ам̣ тандӣ на̄ма, атха кхо пакатиа̄ласйанти аттхо. ка̄йа̄ласийанти на̄мака̄йасса а̄ласийам̣, тадева рӯпака̄йасса̄пӣти дат̣т̣хаббам̣.

858. аччасана̄дӣхи уппаннадха̄туккхобханимиттам̣ а̄ласийам̣ виджамбхита̄.

859. бхаттанимиттена уппаннам̣ а̄ласйам̣ бхаттасаммадо.

860. имехи пана̄ти читтасса акалйата̄дӣхи. саббаттха килесавасена̄ти тхинамиддхака̄ран̣а̄нам̣ ра̄га̄дӣнам̣ васена̄ти дат̣т̣хаббам̣.

861. самма̄а̄джӣвато апето катоти апакато. со а̄джӣвупаддавена упаддутоти катва̄ а̄ха ‘‘упаддутасса̄ти аттхо’’ти.

тивидхампи там̣ таттха а̄гатам̣ тасса ниссайабхӯта̄йа има̄йа па̄л̣ийа̄ дассетунти еваматтхо дат̣т̣хаббо.

па̄пан̣ика̄нӣти а̄пан̣ато чхад̣д̣ита̄ни. нантака̄нӣти антарахита̄ни, чӣра̄ни ва̄. гила̄насса паччайабхӯта̄ бхесаджджасан̇кха̄та̄ джӣвитапариккха̄ра̄ гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄. пӯтимуттанти пура̄н̣асса апура̄н̣асса ча саббасса гомуттассетам̣ на̄мам̣. пӯтибха̄вена чхад̣д̣итосадхантипи кечи.

агаббхика̄ екадва̄ра̄ дӣгхаса̄ла̄ кира уддан̣д̣о. куччхитараджабхӯта̄йа па̄пиччхата̄йа нираттхакака̄йавачӣвиппханданиггахан̣ам̣ кораджам̣, там̣ етасса аттхӣти кораджико, ативийа кораджико кораджикакораджико. атипарисан̇китоти кечи. мукхасамбха̄витоти кораджикакораджика̄дибха̄вена паваттавачанехи аттано мукхаматтена ан̃н̃ехи самбха̄вито. со еварӯпо еварӯпата̄йа ева атта̄нам̣ парам̣ вийа катва̄ ‘‘айам̣ саман̣о’’тиа̄дим̣ катхети.

пан̣идха̄йа̄ти ‘‘араха̄ти мам̣ джа̄нантӯ’’ти читтам̣ т̣хапетва̄, паттхетва̄ ва̄. а̄па̄тхакаджджха̄йӣти манусса̄нам̣ а̄па̄тхат̣т̣ха̄не сама̄дхим̣ сама̄панно вийа нисӣданто а̄па̄тхаке джанасса па̄кат̣ат̣т̣ха̄не джха̄йӣ.

ан̃н̃ам̣ вийа катва̄ аттано самӣпе бхан̣анам̣ са̄мантаджаппитам̣. а̄ка̄расса рассаттам̣ катва̄ ‘‘ат̣хапана̄’’ти вуттам̣. куханам̣ кухо, тасса айана̄ паватти куха̄йана̄, кухасса ва̄ пуггаласса айана̄ гатикирийа̄ куха̄йана̄.

862. пут̣т̣хасса̄ти ‘‘ко тиссо, ко ра̄джапӯджито’’ти пут̣т̣хасса. нахана̄ти бандхана̄ паривет̣хана̄.

863. нимиттена чаранто джӣванто нимиттака̄рако немиттико, тасса бха̄во немиттиката̄. аттано иччха̄йа пака̄санам̣ обха̄со. ко пана соти? ‘‘аджджа бхиккхӯнам̣ паччайа̄ дуллабха̄ джа̄та̄’’тиа̄дика̄ паччайапат̣исам̣йуттакатха̄. иччхитаваттхусса самӣпе катханам̣ са̄мантаджаппа̄.

864. бахи чхад̣д̣анам̣ уккхепана̄. парапит̣т̣химам̣сакха̄данасӣло парапит̣т̣химам̣сико, тасса бха̄во парапит̣т̣химам̣сиката̄.

865. никаттум̣ аппена ла̄бхена бахукам̣ ван̃четва̄ гахетум̣ иччханам̣ ниджигӣсанам̣, тасса бха̄во ниджигӣсаната̄. тассева иччханасса паваттиа̄ка̄ро, там̣сахаджа̄там̣ ва̄ гавесанакаммам̣.

866. ван̣н̣асампаннам̣ поккхарам̣ ван̣н̣апоккхаранти уттарападалопо пуббападасса дат̣т̣хаббо, ван̣н̣апа̄рипӯрӣ ва̄ ван̣н̣апоккхарата̄. ‘‘аттхаджа̄пика̄’’ти еттха вийа джапа-саддо уппаттива̄чакоти а̄ха ‘‘паваттетӣ’’ти.

867. сеййасадисама̄на̄ уннативасена паватта̄ти убхайаттха̄пи ‘‘ма̄нам̣ джаппетӣ’’ти вуттам̣.

868. хӣнама̄но пана онативасена паваттито кевалена ма̄насаддена ниддесам̣ на̄рахатӣти там̣ниддесе ‘‘ома̄нам̣ джаппетӣ’’ти (вибха. 874) вуттам̣.

872. ра̄джабхогена рат̣т̣хабхун̃джанако ра̄джаниссито рат̣т̣хийо.

879. пуггалам̣ ана̄маситва̄ти йатха̄ сеййасса сеййама̄на̄диниддесесу ‘‘парехи сеййам̣ атта̄нам̣ дахатӣ’’ти сеййа̄дипуггало ма̄нуппа̄дако а̄мат̣т̣хо, еваметасса сеййама̄набха̄вепи ма̄нуппа̄дакапуггалависесам̣ ана̄маситва̄ ‘‘паре атиман̃н̃ати’’ччева вуттанти аттхо. паре атиккамитва̄ ман̃н̃анан̃хи йасса кассачи атима̄ноти.

880. пуримама̄насса упарима̄но ма̄на̄тима̄но, ати-саддо упари-саддасса аттхам̣ вадатӣти дат̣т̣хаббо. пуримама̄нам̣ ва̄ атикканто ма̄но ма̄на̄тима̄но.

881. паккхиджа̄тӣсу ва̄йасо анто ла̄макоти катва̄ ‘‘ка̄каджа̄ти вийа̄’’ти вуттам̣.

882. тхеро кира досачарито ахоси, тасма̄ а̄дитова ‘‘тумхе акхӣн̣а̄сава̄’’ти аватва̄ упа̄йена катхесӣти ваданти, досачаритатта̄ ва̄ кхиппам̣ татийападава̄ре вира̄гам̣ уппа̄десӣти адхиппа̄йо.

883. ма̄нам̣ анугатаччхандоти ма̄насампайуттачхандо, ма̄насабха̄вам̣ анугато ма̄наччхандо ва̄.

884. ‘‘виламбана’’нти ча иттхипурисасамма̄нана̄дикирийа̄дивиламбанапат̣исам̣йуттам̣ каттаббам̣ дат̣т̣хаббам̣. таттха йуттамуттасилит̣т̣хам̣ пат̣ибха̄нам̣ виламбанапат̣ибха̄нам̣.

887. амарава̄дапат̣исам̣йутто витакко, аттано амаран̣аттха̄йа девабха̄ваттха̄йа ва̄ витакко амаравитакко.

888. паресу ануддайа̄ ра̄гавасена ануддайакаран̣ам̣ етасса̄ти пара̄нуддайо, тасса бха̄во пара̄нуддайата̄, паресу ва̄ ануддайассева саханандита̄дикасса бха̄во пара̄нуддайата̄, та̄дисо ра̄го. таттха̄ти пара̄нуддайата̄йа сам̣сат̣т̣хавиха̄рена дассита̄йа̄ти аттхо йуджджати.

890. анаван̃н̃аттим̣ паттхенто анаван̃н̃аттаттхамева ка̄магун̣е ча паттхетӣти а̄ха ‘‘пан̃чака̄ма…пе… ниссито хутва̄’’ти.

екаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

(2.) дуканиддесаван̣н̣ана̄

891. упанайхатӣти бандхати. а-ка̄ро анантараттхава̄чако, марийа̄дава̄чакасса ва̄ а̄ка̄расса рассаттам̣ катва̄ ‘‘ат̣т̣хапана̄’’ти вуттанти ‘‘анантарат̣т̣хапана̄’’тиа̄дима̄ха. таттха пат̣хамуппаннасса паватта̄ка̄ро марийа̄да̄, там̣ анатиккамитва̄ тассева дал̣хӣкаран̣авасена т̣хапана̄ марийа̄дат̣т̣хапана̄. пакатит̣т̣хапана̄маттамева, висесанарахита̄ти аттхо.

892. нит̣т̣хурийам̣ кхел̣апа̄танам̣, нит̣т̣хурийам̣ вийа нит̣т̣хурийам̣. дассетва̄ти дантехи чхиндитва̄. тена пана дассанам̣ пал̣а̄соти дассети. пал̣а̄сасса а̄йана̄ти йугагга̄хаппаватти. самабха̄вадаханам̣ джайо, тасса а̄харан̣ато а̄ха̄ро. дхурам̣ на детӣти па̄моккхам̣ на дети.

894. ка̄йена четийан̇ган̣а̄диваттам̣ кароти ‘‘евам̣ ваттасампанно саддхо катхам̣ ка̄йадуччарита̄дӣни кариссатӣ’’ти паресам̣ н̃а̄панаттхам̣. атичча̄ти аччайам̣ катва̄. а̄сарантӣти а̄гаччханти, пуна пат̣иччха̄дане паваттантӣти аттхо. кона̄мевам̣ каротӣти воччхинданаччха̄дана̄ ва̄ воччха̄дана̄.

на самма̄ бха̄сита̄ти йо на самма̄ бха̄сати, со сат̣хоти дассети. куччхи ва̄ пит̣т̣хи ва̄ джа̄нитум̣ на сакка̄ти асантагун̣асамбха̄ваненева читта̄нурӯпакирийа̄вирахато ‘‘евам̣читто евам̣кирийо’’ти джа̄нитум̣ на сакка̄ти аттхо.

аджо ева аджа̄миго. нелакоти тарун̣аваччхо. йатха̄ со йаккхо та̄дисам̣ рӯпам̣ дассетва̄ ‘‘аджа̄’’ти сан̃н̃а̄йа а̄гата̄гате кха̄дати, евамайампи там̣там̣садисагун̣асамбха̄ванена те те ван̃чети. тенетам̣ са̄т̣хеййам̣ ма̄йа̄то балаватара̄ ван̃чана̄ти дат̣т̣хаббам̣. тенева ‘‘париккхаттата̄’’ти вуттам̣.

908. сакка̄йадит̣т̣ха̄дӣнам̣ абха̄вепи йам̣ сам̣йоджанам̣ хоти, там̣ бахиддха̄ сам̣йоджанато бахиддха̄сам̣йоджанасса пуггаласса висесанабхӯтам̣ бахиддха̄сам̣йоджанам̣ на̄ма.

дуканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

(3.) тиканиддесаван̣н̣ана̄

909. акусаламӯла̄нева ват̣т̣амӯла̄нӣти техи катхитехи ват̣т̣амӯласамуда̄ча̄ро катхито хотӣти а̄ха ‘‘тӣхи…пе… катхито’’ти.

919. сассато локотиа̄дидассанамева брахмачарийам̣ моккхасампа̄пакам̣ уттамачарийанти дит̣т̣хигатикехи самматанти а̄ха ‘‘дит̣т̣хигатикасамматасса̄’’ти. рӯпа̄рӯпа̄вачаравипа̄кесу са̄тисайо бхавара̄готи адхиппа̄йена вуттам̣ ‘‘маха̄брахма̄на’’нти.

920. катхам̣видханти кена̄ка̄рена сан̣т̣хитанти аттхоти катва̄ а̄ха ‘‘а̄ка̄расан̣т̣ха̄на’’нти. ма̄нат̣хапана̄ти сеййа̄дивасена ма̄нена т̣хапана̄, ма̄насан̇кха̄та̄ ва̄ т̣хапана̄.

921. четасо утра̄со доманассам̣, досо ва̄, там̣сампайутта̄ ва̄ четана̄дайо.

922. десана̄сукхата̄йа̄ти тин̣н̣ам̣ аддха̄нам̣ васена вичикиччха̄йа десана̄ сукха̄ ‘‘кан̇кхати вичикиччхатӣ’’ти, на пана татха̄ мохена̄ти адхиппа̄йо. ван̣н̣а̄дибхедам̣ сутва̄ти кечи кира ваданти ‘‘кхаттийаджӣво пан̣д̣уван̣н̣о. касма̄? со хи пуббан̣хе рамати, пуббан̣хе ча чха̄йа̄ пан̣д̣уван̣н̣а̄. бра̄хман̣авессасуддаджӣва̄ ода̄тапӣтака̄л̣аван̣н̣а̄. те хи маджджханхаса̄йанхараттӣсу ода̄тапӣтака̄л̣ачха̄йа̄ ка̄л̣атамака̄лесу рамантӣ’’ти тесам̣ ван̣н̣абхедам̣, ‘‘бйа̄пӣ париман̣д̣ало’’тиа̄дина̄ катхента̄нам̣ сан̣т̣ха̄набхедан̃ча сутва̄.

923. пурисапуггалоти пададвайам̣ екападам̣ катва̄ джа̄нанта̄нам̣ васена̄йам̣ саммутикатха̄ паватта̄, падантарамева ва̄ идам̣ пуггалава̄чаканти дассенто ‘‘айам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. атха ва̄ пурисоти вутто ча пуггало ева, на пурисиндрийайуттова̄ти дассанаттхампи ‘‘пурисапуггало’’ти вуттанти ведитаббам̣. ат̣т̣хасу а̄ба̄дхесӯти питтасемхава̄тасамут̣т̣ха̄наутувипарин̣а̄маджаопаккамикависамапариха̄раджасаннипа̄таджакаммасамут̣т̣ха̄несу. пуббе катанти пура̄н̣атаракаммам̣ иччхантӣти упападжджаведанӣйан̃ча кира пат̣иккхипанти. а̄н̣аттимӯлакена ва̄ти йопи а̄н̣а̄петва̄ вадхабандха̄дидуккхам̣ уппа̄дети, тампи там̣мӯлакам̣ на хоти, иссаранимма̄намӯламева̄ти адхиппа̄йо.

924. мохасса анудаханам̣ да̄хака̄ран̣ата̄йа вуттам̣, сабха̄ватопи пана асампат̣иведхо сампат̣иведхасукхасса паччанӣкабхӯто дуккхо ева̄ти анудаханата̄ ведитабба̄. еван̃ча катва̄ ‘‘упеккха̄ ведана̄ н̃а̄н̣асукха̄ ан̃н̃а̄н̣адуккха̄’’ти (ма. ни. 1.465) вутта̄.

926. путхунимитта̄рамман̣есӯти субханимитта̄дивасена путхунимиттасабха̄весу а̄рамман̣есу, путхусабха̄весу ва̄ субханимитта̄диа̄рамман̣есу. косаджджапама̄даниддеса̄нам̣ сама̄наттепи авиппха̄риката̄сан̇кха̄та̄ лӣнавуттита̄ косаджджам̣, сативоссаггасан̇кха̄там̣ памаджджанам̣ пама̄доти айам̣ висесоти.

931. сагарува̄санти саоттаппава̄сама̄ха, саджет̣т̣хакава̄санти сахирива̄сам̣. ана̄дийана̄ анадда̄ ова̄дааггахан̣ам̣, ачиттӣка̄роти аттхо. суккхакат̣т̣хасса вийа аналлата̄, амудута̄ ва̄ анадда̄. асӣлйанти асукхасӣлата̄ амудута̄ ева.

934. упа̄рамбхо досасампайуттачиттуппа̄до сийа̄.

936. ‘‘идха па̄са̄н̣ам̣ каротӣ’’тиа̄дина̄ т̣хапанаттхепи кароти-саддо йуджджатӣти а̄ха ‘‘каротӣти т̣хапетӣ’’ти. еттха ча̄йам̣ а̄ваджджана̄ акусала̄нам̣ а̄саннака̄ран̣атта̄ кхуддакаваттхӯсу вутта̄ти ведитабба̄, таданукӯлакиччатта̄ ва̄.

тиканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

(4.) чатукканиддесаван̣н̣ана̄

939. итӣти нидассане нипа̄тоти евам̣-саддена сама̄наттхоти дассети. бхава̄бхавахетӯтипӣти еттха бхаванти джа̄йанти етена̄ти бхаво, саппиа̄дибхесаджджам̣. бхаво ева пан̣ӣтатаро абхивуддхо абхаво. бха̄вана̄ра̄мата̄арийавам̣саппахеййатта̄ ва̄ пуриматан̣ха̄ттайаваджджа̄ сабба̄ тан̣ха̄ ‘‘бхава̄бхавахету уппаджджатӣ’’ти вутта̄ти ведитабба̄.

ета̄йа̄ти чханда̄диагатийа̄. на гаччхантӣти на паваттанти, там̣ там̣ кирийам̣ на каронтӣти аттхо. имина̄ти чханда̄дина̄ агатигаманена. чханда̄дӣсу йена нинно, тена гаманам̣ йатха̄ниннагаманам̣.

‘‘ра̄джа̄’’тиа̄дина̄ ра̄джа̄динимитто вийа ӯмиа̄динимитто читтутра̄со ӯмиа̄дибхайам̣, ‘‘ӯмибхайанти кхо, бхиккхаве, кодхупа̄йа̄сассетам̣ адхивачана’’нтиа̄дивачанато (ма. ни. 2.162; а. ни. 4.122; итиву. 109) кодхупа̄йа̄саодарикаттапан̃чака̄магун̣ама̄туга̄ма̄ ва̄. таттха пан̃чака̄магун̣ама̄туга̄маггахан̣ена таннисситачхандара̄гаггахан̣ам̣ ведитаббам̣, одарикаттан̃ча лобхова. уккхепанӣйа̄дикаммам̣ винайадан̣д̣ам̣.

‘‘атха кхо тимбаруко парибба̄джако йена бхагава̄…пе… етадавоча ‘ким̣ ну кхо, бхо готама, сайам̣катам̣ сукхадуккха’нти? ма̄ хевам̣ тимбарука̄ти бхагава̄ авоча̄’’тиа̄дина̄ нида̄навагге (сам̣. ни. 2.18) а̄гататта̄ ‘‘тимбарукадит̣т̣хӣ’’ти вутта̄.

чатукканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

(5.) пан̃чаканиддесаван̣н̣ана̄

940. а̄гантум̣ пана на дентӣти а̄гаманасса паччайа̄ на хонтӣти аттхо дат̣т̣хаббо.

941. авадеханатоти пӯран̣ена мам̣сӯпачайахетута̄йа ча упачайанато. гимхака̄ле бхун̃джитва̄ сайантасса сукхам̣ хотӣти там̣ утусукхам̣ ‘‘сеййасукха’’нти вуттам̣, сайанирийа̄патхасукханти аттхо. ватанти дхутан̇га̄ни. тапоти кхандхакаватта̄ни, вӣрийам̣ ва̄. сӣлаггахан̣ена кхандхакаваттаметхунавиратӣнам̣ гахитатта̄ тапабрахмачарийаггахан̣ам̣ на каттаббанти че? на, ан̃н̃асӣлато висесетва̄ тапабрахмачарийа̄нам̣ деваттака̄ран̣аттаггахан̣асса дассанато, ба̄хира̄нан̃часса винибандхасса паваттидассанато ва̄. тесан̃хи авихим̣са̄диговата̄дидуккарака̄рика̄метхунавиратийо йатха̄ккамам̣ сӣла̄дӣни, та̄ни ча те деваника̄йам̣ пан̣идха̄йа чарантӣти. ан̃н̃атха̄ ча саддха̄ручиа̄дӣхи ‘‘йато кхо бхо айам̣ атта̄ рӯпӣ ча̄тумаха̄бхӯтико ма̄та̄петтикасамбхаво ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджатӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.85) викаппетва̄.

942. бйасанесу н̃а̄тибхогарогабйасанаггахан̣ена там̣нимитта̄ сока̄дайо гахита̄ти дат̣т̣хабба̄. дассанасаванесу пат̣икӯлата̄ дассанасаванапат̣икӯлата̄. еттха ча а̄дӣнавехи пан̃чахи тесам̣ ка̄ран̣абхӯта̄ аккхантийева бхиндитва̄ катхита̄ти ведитабба̄, аккхантимӯлака̄ ва̄ аппийата̄дихетубхӯта̄ дуккат̣адуббха̄ситата̄дидоса̄.

миччха̄джӣванимиттам̣ маран̣ака̄ле уппаннабхайам̣ ‘‘а̄джӣвакабхайа’’нти вуттам̣. ‘‘а̄джӣвика̄бхайа’’нти пана па̄т̣хе паччайа̄нуппаттим̣ пассато а̄джӣвиканимитто читтутра̄соти аттхо дат̣т̣хаббо. киттисаддо силоканти таппат̣ипаккха̄ асилокам̣ акитти. тена̄ха ‘‘гарахабхайа’’нти.

943. уппила̄витанти удаггата̄сан̇кха̄то авӯпасамабха̄во, авӯпасамахетубхӯто ва̄ пӣтийа̄ а̄ка̄ро.

пан̃чаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

(6.) чхакканиддесаван̣н̣ана̄

944. ‘‘кодхано хоти упана̄хӣ’’тиа̄дина̄ кодха̄дихетука̄ упана̄ха̄дайо кодха̄дӣнам̣ саха̄йака̄ран̣абха̄вена суттанте вутта̄ти кодха̄дайо ева вива̄дамӯла̄ни, тенеттха те ева вутта̄. сандит̣т̣хипара̄масита̄ аттано дит̣т̣хийам̣ абхинивит̣т̣хата̄.

945. аппатиссайоти патиссайабхӯтехи гарӯхи вирахито. аппама̄далаккхан̣анти сатиавиппава̄сам̣ кусала̄нуйогаса̄таччам̣ ва̄.

йуттапайуттата̄ти таннинната̄васена сут̣т̣ху йуттата̄. ган̣асан̇ган̣ика̄ килесавасена паватта̄ сан̇ган̣ика̄. иттхипат̣исам̣йуттакатха̄саване иттхисаддасаване ча асса̄до саванасам̣сагго. иттхийа̄ кассачи да̄наггахан̣асса̄до парибхогасам̣сагго.

946. соманассена саддхим̣ упавичарантӣти соманассупавича̄ра̄ти акусаласоманассасахагата̄ рӯпавича̄ра̄дайо идха̄дхиппета̄ти ведитабба̄, татха̄ упеккхупавича̄ра̄ ча. там̣сампайутто ва̄ти етена вича̄раггахан̣ена витаккопи гахитоти витаккаппаваттанена ‘‘упавитаккетӣ’’ти идампи вуттам̣ хотӣти дассети.

947. ан̃н̃а̄н̣асампайутта̄ти вичикиччхуддхаччасахагатачиттесу упеккха̄ мохоти ваданти, лобхасампайуттупеккха̄пи пана гехассита̄ на на хоти.

948. адхиччасамуппаннико ‘‘адхичча самуппанно атта̄ уппанно бхависсатӣ’’ти ган̣ханто сассатадит̣т̣хико хотӣти еварӯпасса дит̣т̣хи вийа̄ти дассенто ‘‘адхиччасамуппанникассева̄’’ти а̄ха. на со джа̄тоти еттха ‘‘джа̄тӯ’’ти айам̣ нипа̄то у-ка̄расса о-ка̄рам̣ катва̄ джа̄тоти вутто, тена ва̄ сама̄наттхам̣ нипа̄тантарам̣ етам̣ дат̣т̣хаббам̣. сабба̄савадит̣т̣хӣти сабба̄савапарийа̄йена а̄гата̄ дит̣т̣хи.

чхакканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

(7.) саттаканиддесаван̣н̣ана̄

951. два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хӣсу саттакасса ан̃н̃асса абха̄ва̄ сатта уччхедава̄да̄ ева идха татха̄ аватва̄ ‘‘сатта дит̣т̣хӣ’’ти вутта̄.

саттаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

(8.) ат̣т̣хаканиддесаван̣н̣ана̄

952. ‘‘каммам̣ кхо ме каттаббам̣ бхависсатӣ’’тиа̄дина̄ осӣдана̄ка̄рена паваттачиттуппа̄да̄ косаджджака̄ран̣а̄ни, косаджджамева ва̄ косаджджантарака̄ран̣ата̄йа косаджджака̄ран̣а̄нӣти дат̣т̣хабба̄ни. ма̄са̄читам̣ ман̃н̃ети еттха а̄чита-саддо тинта-саддасса, ман̃н̃е-саддо ча вийа-саддасса аттхам̣ вадатӣти адхиппа̄йена ‘‘тинтама̄со вийа̄’’ти айаматтхо вибха̄вито, ма̄сачайо вийа̄ти ва̄ аттхо.

957. пхаратӣти пхусати, гхат̣т̣етӣти аттхо. ан̃н̃ена ка̄ран̣ена̄ти ‘‘аджджа тайа̄ вика̄ле бхуттам̣, тена твам̣ а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти вутто ‘‘хиййо майа̄ ка̄ле бхуттам̣, тена̄хам̣ ана̄панно’’тиа̄дина̄ ан̃н̃ена айуттена ка̄ран̣ена ан̃н̃ам̣ йуттам̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣иччха̄детӣти аттхо. пуччхитаттхато бахиддха̄ йатха̄ там̣ на аллӣйати, татха̄ катха̄йа апанайанам̣ виккхипанам̣ бахиддха̄ апана̄мана̄.

958. асан̃н̃ӣва̄да̄ти пуггалехи дит̣т̣хийо дассети. йехи ва̄ абхинивесехи асан̃н̃ӣ атта̄нам̣ ваданти, те асан̃н̃ӣва̄да̄. арӯпасама̄паттинимиттанти а̄ка̄са̄дим̣.

ат̣т̣хаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

(9.) наваканиддесаван̣н̣ана̄

960. дасамасса авуттатта̄ ‘‘саттесу уппаттивасенева катхита̄нӣ’’ти вуттам̣.

963. сукхавиниччхайанти севитабба̄севитаббасукхасаннит̣т̣ха̄нанти аттхо. аджджхаттам̣ сукханти севитаббам̣ неккхаммасукхам̣. виниччхайа̄ти две виниччхайа̄ти идам̣ –

‘‘са̄там̣ аса̄танти йама̄ху локе,

тамӯпанисса̄йа пахоти чхандо;

рӯпесу дисва̄ вибхавам̣ бхаван̃ча,

виниччхайам̣ куббати джанту локе’’ти. (су. ни. 873; маха̄ни. 102) –

етасса ниддесе вуттам̣.

идха виниччхайоти вуттоти имисса̄ вибхан̇гапа̄л̣ийа̄ йо чхандара̄гасса паччайасабха̄вена виниччхайа-саддена вутто, саккапан̃хепи (дӣ. ни. 2.357) чхандасса нида̄набха̄вена витакка-саддена со ева а̄гатоти евам̣ витаккасса виниччхайабха̄вам̣ тассева идха гахитатан̃ча дассети. балавасаннит̣т̣ха̄нанти балаватийа̄ тан̣ха̄йа а̄рамман̣асса нит̣т̣хапетва̄ гахан̣ам̣.

964. сатипи ан̃н̃есан̃ча сан̇кхатабха̄ве аханти асмӣти ча са̄тисайа̄ ма̄насса сан̇кхатата̄ти катва̄ ‘‘сан̇кхата’’нти ма̄но вутто. сеййа̄дивасена ‘‘ахамасмӣ’’ти аттано сан̇кхаран̣ам̣ ва̄ сан̇кхатам̣. еттха ‘‘бхависсантӣ’’тиа̄дика̄ паватти тан̣ха̄дит̣т̣хӣнам̣ висесаватӣти та̄сампи ин̃джита̄дибха̄во вутто.

наваканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

(10.) дасаканиддесаван̣н̣ана̄

970. джа̄лаккхипасам̣видха̄на̄дикусалата̄сан̇каппанам̣ упа̄йачинта̄, тасса̄ миччха̄бха̄вапат̣иччха̄данабха̄вена паватто тада̄ка̄ро мохо упа̄йачинта̄васена уппанноти дат̣т̣хаббо. йатха̄кате пана па̄пе ана̄дӣнавадассанавасена паватта̄ сан̃н̃а̄, сан̇каппо ва̄ паччавеккхан̣а̄, тасса̄пи миччха̄бха̄вапат̣иччха̄дакам̣ тада̄ка̄рам̣, ана̄дӣнавадассанам̣ ва̄ паччавеккхан̣а̄ка̄рена уппанно мохоти. вимуттасан̃н̃ита̄ти адхима̄насампайуттам̣, титтхийа̄нам̣ ва̄ аттано дит̣т̣хийа̄ вимуттата̄сан̃джа̄нанам̣. ‘‘вимуттомхӣ’’ти евам̣ паватто акусалачиттуппа̄до миччха̄вимуттӣти кечи ваданти. пхалам̣ вийа вимуттанти гахите пана дит̣т̣хисампайуттачитте дит̣т̣хи миччха̄н̃а̄н̣ам̣, сама̄дхи ча миччха̄вимуттӣти йуттам̣ сийа̄.

дасаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

тан̣ха̄вичаританиддесаван̣н̣ана̄

973. самӯхага̄хатоти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хӣнам̣ са̄дха̄ран̣аггахан̣атоти ваданти. ‘‘иттхам̣ евам̣ ан̃н̃атха̄’’ти пана висесам̣ акатва̄ гахан̣ам̣ самӯхага̄хоти дат̣т̣хаббо. ан̃н̃ам̣ а̄ка̄ранти парасанта̄нагатам̣ а̄ка̄рам̣. аттхӣти сада̄ сам̣виджджатӣти аттхо. сӣдатӣти винассати. сам̣сайапаривитаккавасена̄ти ‘‘ким̣ ну кхо ахам̣ сийам̣, на сийа’’нти евам̣ паривитаккавасена. паттхана̄каппанавасена̄ти ‘‘апи на̄ма са̄дху пана̄хам̣ сийа’’нти евам̣ паттхана̄йа каппанавасена.

суддхасӣса̄ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хӣнам̣ са̄дха̄ран̣асӣса̄ висесасса анисситатта̄ ‘‘суддхасӣса̄’’ти вутта̄. таттха дит̣т̣хисӣсехи дит̣т̣хийа̄ тан̣ха̄ дассита̄, сӣсасӣсамӯлакехи ма̄надит̣т̣хӣхи сайамева ча̄ти а̄ха ‘‘евамете…пе… тан̣ха̄ вичаритадхамма̄ ведитабба̄’’ти. дит̣т̣хима̄несупи ‘‘тан̣ха̄вичарита̄нӣ’’ти вачанан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ виппайогӣнам̣ дит̣т̣хима̄на̄нам̣ тан̣ха̄йа авиппайогӣнам̣ там̣мӯлакатта̄ва таппадха̄ната̄йа катанти ведитаббам̣.

974. аваккарӣти нипа̄то на̄на̄бха̄ве ваттатӣти ана̄на̄каран̣ам̣ анаваккари, там̣ катва̄, аваккари ва̄ акатва̄ анаваккари катва̄ти евам̣ дассенто а̄ха ‘‘авиниббхогам̣ катва̄’’ти. ‘‘анавака̄рим̣ каритва̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, таттха авакиран̣ам̣ виккхепанам̣ самӯхасса екадеса̄нам̣ виниббхуджджанам̣ авака̄ри, там̣ авака̄рим̣ виниббхогам̣ акатва̄, пан̃чапи кхандхе самӯхато екаттенева гахетва̄ аттато авиниббхуджджитва̄ асмӣти чхандама̄надит̣т̣хийо пат̣илабхатӣти аттхо. аситабйа̄бхан̇гита̄йа̄ти да̄ттена ка̄джена ча̄ти етена париккха̄рена, аситабйа̄бхан̇гӣхи лаванаваханакирийа̄ ва̄ ‘‘аситабйа̄бхан̇гӣ’’ти вутта̄.

976. авака̄рим̣ каритва̄ти рӯпа̄дӣни аттато виниббхуджджитва̄ имина̄ рӯпена…пе… имина̄ вин̃н̃а̄н̣ена асмӣти чхандам̣ пат̣илабхатӣти евам̣ саббаттха имина̄ти етасса аттато авиниббхуттена рӯпа̄дина̄ти аттхо дат̣т̣хаббо. аттато хи авиниббхутта̄ни абахиката̄ни ахамиччева гахита̄ни рӯпа̄дӣни упа̄да̄йа упагантва̄ паватта̄ тан̣ха̄ ‘‘аджджхаттикасса упа̄да̄йа̄’’ти вутта̄, аттато ча виниббхутта̄ни бахиката̄ни упагантва̄ паватта̄ ‘‘ба̄хирасса упа̄да̄йа̄’’ти. кхаггена ва̄ чхаттена ва̄ ахам̣ ниччоти абхиман̇галасамматена кхагга̄дина̄ мама вина̄со наттхӣти ман̃н̃атӣти аттхо. екекасса̄ти идам̣ ана̄димхи ананте ча сам̣са̄ре екекасса атӣта̄на̄гатесу чхаттим̣са̄йапи самбхавадассанаттхам̣ вуттам̣, екекасса ва̄ пуггаласса йатха̄ла̄бхавасена̄ти идампи анисситатан̣ха̄ма̄надит̣т̣хим̣ катва̄ путхуджджанасса аддха̄паччуппанне кассачи самбхавадассанаттхам̣.

тан̣ха̄вичаританиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

кхуддакаваттхувибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.