2. абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

34. евам̣ йа̄ екавидха̄дина̄ вуттаведана̄нам̣ бхӯмивасена джа̄нитаббата̄, там̣ ватва̄ пуна сампайуттато дасситата̄диджа̄нитаббаппака̄рам̣ ваттума̄ха ‘‘апича̄’’тиа̄ди. ат̣т̣хавидхена таттха̄ти таттха-саддасса саттавидхабхеденева йоджана̄ чхаббидхабхедена йоджана̄йа сати ат̣т̣хавидхатта̄бха̄вато.

пӯран̣аттхамева вуттоти дасавидхата̄пӯран̣аттхамева вутто, на нававидхабхеде вийа найада̄наттхам̣. касма̄? таттха найасса диннатта̄. бхиндитаббасса хи бхеданам̣ найада̄нам̣, тан̃ча таттха катанти. йатха̄ ча кусалаттико, евам̣ ‘‘ка̄йасампхассаджа̄ ведана̄ аттхи сукха̄, аттхи дуккха̄’’ти идампи пӯран̣аттхамева̄ти дӣпитам̣ хоти ат̣т̣хавидхабхеде найасса диннатта̄.

пуббе гахитато ан̃н̃асса гахан̣ам̣ вад̣д̣ханам̣ гахан̣авад̣д̣ханавасена, на пуримагахите т̣хите ан̃н̃упачайавасена. вад̣д̣хана-саддо ва̄ чхеданаттхо кесавад̣д̣хана̄дӣсу вийа̄ти пуббе гахитасса аггахан̣ам̣ чхинданам̣ вад̣д̣ханам̣, дукатика̄нам̣ убхайесам̣ вад̣д̣ханам̣ убхайавад̣д̣ханам̣, убхайато ва̄ паваттам̣ вад̣д̣ханам̣ убхайавад̣д̣ханам̣, тадева убхатовад̣д̣ханакам̣, тена найанӣхаран̣ам̣ убхатовад̣д̣ханаканӣха̄ро. вад̣д̣ханаканайо ва̄ вад̣д̣ханаканӣха̄ро, убхайато паватто вад̣д̣ханаканӣха̄ро убхатовад̣д̣ханаканӣха̄ро. таттха дукамӯлакатикамӯлакаубхатовад̣д̣ханакесу дувидхативидхабхеда̄нам̣йева хи висесо. ан̃н̃е бхеда̄ ависит̣т̣ха̄, татха̄пи пан̃н̃а̄ппабхедаджананаттхам̣ дхаммавитаккена н̃а̄тивитакка̄динираттхакавитакканива̄ран̣аттхам̣ иман̃ча па̄л̣им̣ витаккентасса дхаммупасам̣хитапа̄моджджаджананаттхам̣ екекасса ва̄расса гахитасса ниййа̄намукхабха̄вато ча дувидхативидхабхедана̄наттавасена итарепи бхеда̄ вутта̄ти ведитабба̄ ан̃н̃аман̃н̃а̄пеккхесу екасса висесена итаресампи висит̣т̣хабха̄вато. на кевалам̣ екавидхова, атха кхо дувидхо ча. на ча екадувидхова, атха кхо тивидхопи. на̄пи ека…пе… нававидхова, атха кхо дасавидхопӣти хи еван̃ча те бхеда̄ ан̃н̃аман̃н̃а̄пеккха̄, тасма̄ еко бхедо висит̣т̣хо аттана̄ апеккхийама̄не, атта̄нан̃ча апеккхама̄не ан̃н̃абхеде висесетӣти тасса васена тепи ваттаббатам̣ арахантӣти вутта̄ти дат̣т̣хабба̄.

саттавидхена̄тиа̄дайо ан̃н̃аппабхеданирапеккха̄ кевалам̣ бахуппака̄рата̄дассанаттхам̣ вутта̄ти саббехи техи пака̄рехи ‘‘бахувидхена ведана̄ккхандхам̣ дассесӣ’’ти вуттам̣. маха̄висайо ра̄джа̄ вийа сависайе бхагава̄пи маха̄висайата̄йа аппат̣ихато йатха̄ йатха̄ иччхати, татха̄ татха̄ десетум̣ саккоти саббан̃н̃ута̄на̄варан̣ан̃а̄н̣айогатоти аттхо. дуке ватва̄ тика̄ вутта̄ти тика̄ дукесу паккхитта̄ти йуттам̣, дука̄ пана катхам̣ тикесу паккхитта̄ти? парато вуттепи тасмим̣ тасмим̣ тике апеккхака̄пеккхитаббавасена дука̄нам̣ йоджитатта̄.

кирийаманодха̄ту а̄ваджджанавасена лаббхатӣти вуттам̣, а̄ваджджана̄ пана чаккхусампхассапаччайа̄ на хоти. на хи сама̄навӣтхийам̣ паччхимо дхаммо пуримасса кочи паччайо хоти. йе ча ваданти ‘‘а̄ваджджанаведана̄ва чаккхусан̇гхат̣т̣ана̄йа уппаннатта̄ евам̣ вутта̄’’ти, тан̃ча на йуттам̣. на хи ‘‘чаккхурӯпапат̣игха̄то чаккхусампхассо’’ти каттхачи сутте ва̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ва̄ вуттам̣. йади со ча чаккхусампхассо сийа̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣асахаджа̄та̄пи ведана̄ чаккхусампхассапаччайа̄ти са̄ идха ат̣т̣хакатха̄йам̣ на ваджджетабба̄ сийа̄. па̄л̣ийан̃ча ‘‘чаккхусампхассапаччайа̄ ведана̄ аттхи абйа̄ката̄’’ти еттха сан̇гахитатта̄ пуна ‘‘чаккхусампхассаджа̄ ведана̄’’ти на ваттаббам̣ сийа̄ти. айам̣ панеттха̄дхиппа̄йо – а̄ваджджанаведанам̣ вина̄ чаккхусампхассасса уппатти наттхӣти тадуппа̄дика̄ са̄ таппайоджанатта̄ парийа̄йена чаккхусампхассапаччайа̄ти ваттум̣ йутта̄ти, ниппарийа̄йена пана чаккхусампхассасса паратова ведана̄ лаббханти.

чатуттим̣сачиттуппа̄давасена̄ти еттха рӯпа̄рӯпа̄вачара̄нам̣ аггахан̣ам̣ тесам̣ сайамева манодва̄рабхӯтатта̄. саббабхаван̇гамано хи манодва̄рам̣, чутипат̣исандхийо ча тато анан̃н̃а̄ти. имасмим̣ пана чатувӣсативидхабхеде чаккхусампхассапаччайа̄дикусала̄дӣнам̣ сама̄навӣтхийам̣ лаббхама̄ната̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄, па̄л̣ийам̣ пана екӯнавӣсатичатувӣсатика̄ сан̇кхипитва̄ а̄гата̄ти ‘‘чаккхусампхассапаччайа̄ ведана̄ккхандхо аттхи анупа̄диннаанупа̄да̄нийо асам̣килит̣т̣хаасам̣килесико авитаккаавича̄ро’’тиа̄дина̄ на̄на̄вӣтхигата̄нам̣ лаббхама̄ната̄йа вуттатта̄ кусалаттикассапи на̄на̄вӣтхийам̣ лаббхама̄ната̄ йоджетабба̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана сама̄навӣтхийам̣ чаккхусампхассапаччайа̄диката̄ екантика̄ти катва̄ еттха лаббхама̄ната̄ дассита̄, на пана асама̄навӣтхийам̣ лаббхама̄ната̄ пат̣иккхитта̄. тенева ‘‘та̄ни саттавидха̄дӣсу йаттха каттхачи т̣хатва̄ катхетум̣ ват̣т̣антӣ’’ти а̄ха. на хи сама̄навӣтхийам̣йева упаниссайакот̣исаматиккамабха̄вана̄хи лаббхама̄ната̄ хоти. тидха̄пи ча лаббхама̄натам̣ сандха̄йа ‘‘йаттха каттхачи т̣хатва̄ катхетум̣ ват̣т̣антӣ’’ти вуччати.

ета̄нӣти йатха̄дассита̄ни кусала̄дӣни читта̄ни вадати, ведана̄ниддесепи ча етасмим̣ пуббан̇гамасса читтасса васена катхетум̣ сукханти читтасамбандхо като. тенева пана читта̄ни саттавидхабхеде тикабхӯмивасена, чатувӣсативидхабхеде два̄ратикавасена, тим̣савидхабхеде два̄рабхӯмивасена, бахувидхабхеде два̄ратикабхӯмивасена дӣпита̄нӣти ‘‘тесу йаттха каттхачи т̣хатва̄ катхетум̣ ват̣т̣антӣ’’ти вуттам̣. кусала̄дӣнам̣ дӣпана̄ ка̄ма̄вачара̄дибхӯмивасена ка̄табба̄, та̄ ча бхӯмийо тим̣савидхабхеде сайамева̄гата̄, на ча саттавидхабхеде вийа два̄рам̣ ана̄мат̣т̣хам̣, атибйатта̄ ча еттха сама̄на̄сама̄навӣтхӣсу лаббхама̄ната̄ти тим̣савидхе…пе… сукхадӣпана̄ни хонтӣ’’ти вуттам̣. касма̄ пана тим̣савидхасмим̣йева т̣хатва̄ дӣпайим̣су, нану два̄ратикабхӯмӣнам̣ а̄мат̣т̣хатта̄ бахувидхабхеде т̣хатва̄ дӣпетабба̄нӣти? на, дӣпетаббат̣т̣ха̄на̄тиккамато. саттавидхабхедо хи два̄расса ана̄мат̣т̣хатта̄ дӣпана̄йа ат̣т̣ха̄нам̣, чатувӣсативидхабхеде а̄мат̣т̣хадва̄ратика̄ на бхӯмийо апеккхитва̄ т̣хапита̄, тим̣савидхабхеде а̄мат̣т̣хадва̄рабхӯмийо вутта̄. йе ча т̣хапита̄, те четтха тика̄ апеккхитаббарахита̄ кевалам̣ бхӯмӣхи саха дӣпетабба̄ва. тенедам̣ дӣпана̄йа т̣ха̄нам̣, тадатиккаме пана т̣ха̄на̄тиккамо хотӣти.

упаниссайакот̣ийа̄ти еттха ‘‘саддхам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ детӣ’’тиа̄дина̄ (пат̣т̣ха̄. 1.1.423) на̄на̄вӣтхийам̣ пакатӯпаниссайо вуттоти екавӣтхийам̣ кусала̄дӣнам̣ чаккхусампхасса̄дайо тадабха̄ве абха̄вато джа̄ти вийа джара̄маран̣асса упаниссайалесена паччайоти ваттум̣ йуджджеййа, идха пана ‘‘касин̣арӯпадассанахетууппанна̄ парикамма̄диведана̄ чаккхусампхассапаччайа̄’’ти ваккхати, тасма̄ на̄на̄вӣтхийам̣ гата̄ни ета̄ни читта̄ни чаккхусампхассапаччайа̄ лаббхама̄на̄нӣти на упаниссайалесо упаниссайакот̣и, балавабалава̄нам̣ пана парикамма̄дӣнам̣ упаниссайа̄нам̣ саббесам̣ а̄дибхӯто упаниссайо упаниссайакот̣и. ‘‘ва̄лакот̣и на пан̃н̃а̄йатӣ’’тиа̄дӣсу вийа хи а̄ди, авайаво ва̄ кот̣и. касин̣арӯпадассанато пабхути ча ка̄ма̄вачаракусала̄дӣнам̣ ведана̄нам̣ упаниссайо паваттоти там̣ дассанам̣ упаниссайакот̣и. парикамма̄дӣни вийа ва̄ на балаваупаниссайо дассананти тасса упаниссайантабха̄вена упаниссайакот̣ита̄ вутта̄. гха̄на̄дидва̄ресу тӣсу упаниссайакот̣ийа̄ лаббхама̄натта̄бха̄вам̣ ваданто идха сама̄навӣтхи на гахита̄ти дӣпети. дассанасавана̄ни вийа хи касин̣апарикамма̄дӣнам̣ гха̄йана̄дӣни упаниссайа̄ на хонтӣти тадала̄бхо дӣпитоти. йадипи ва̄йокасин̣ам̣ пхуситва̄пи гахетаббам̣, пуримена пана саванена вина̄ там̣ пхусанам̣ сайамева мӯлупаниссайо йебхуййена на хотӣти тасса упаниссайакот̣ита̄ на вутта̄.

аджджха̄сайена сампаттигато аджджха̄сайасампанно, сампаннаджджха̄сайоти вуттам̣ хоти. ваттаппат̣иваттанти кхуддакан̃чева махантан̃ча ваттам̣, пуббе ва̄ катам̣ ваттам̣, паччха̄ катам̣ пат̣иваттам̣. евам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣анти а̄димхи уппаннам̣ а̄ха, тато парам̣ уппанна̄нипи пана касин̣арӯпадассанакалйа̄н̣амиттадассанасам̣вегаваттхудассана̄дӣни упаниссайапаччайа̄ хонтийева̄ти. тена тадупаниссайам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ дассетӣти ведитаббам̣.

йатха̄бхӯтасабха̄ва̄дассанам̣ асамапеккхана̄. ‘‘асмӣ’’ти рӯпа̄дӣсу винибандхасса. сабха̄вантара̄масанавасена пара̄мат̣т̣хасса, пара̄мат̣т̣хаватоти аттхо. а̄рамман̣а̄дхигахан̣авасена ану ану уппаджджанадхаммата̄йа тхирабха̄вакилесасса тха̄магатасса, аппахӣнака̄мара̄га̄дикасса ва̄. париггахе т̣хитоти вӣмам̣са̄йа т̣хито. еттха ча асамапеккхана̄йа̄тиа̄дина̄ моха̄дӣнам̣ киччена па̄кат̣ена тесам̣ уппаттивасена вича̄ран̣а̄ дат̣т̣хабба̄. рӯпадассанена уппаннакилесасаматиккамавасена паватта̄ рӯпадассанахетука̄ хотӣти ‘‘чаккхусампхассапаччайа̄ на̄ма джа̄та̄’’ти а̄ха. еттха ча чаккхусампхассасса чатубхӯмикаведана̄йа упаниссайабха̄во ева пака̄рантарена катхито, татха̄ ‘‘бха̄вана̄васена̄’’ти еттха ча.

кала̄пасаммасанена тӣн̣и лаккхан̣а̄ни а̄ропетва̄ удайаббайа̄нупассана̄дика̄йа випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ а̄димхи рӯпа̄рамман̣апариггахена рӯпа̄рамман̣ам̣ саммаситва̄, там̣мӯлакам̣ ва̄ саббам̣ саммасанам̣ а̄дибхӯте рӯпа̄рамман̣е паваттатӣти катва̄ а̄ха ‘‘рӯпа̄рамман̣ам̣ саммаситва̄’’ти. еттха ча на̄марӯпапариггаха̄ди саббам̣ саммасанам̣ бха̄вана̄ти ведитабба̄. рӯпа̄рамман̣ам̣ саммаситва̄ти ча йатха̄вуттачаккхувин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣абхӯтам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ вуттам̣, на йам̣ кин̃чи. а̄рамман̣ена хи чаккхусампхассам̣ дассетӣти. евам̣ ‘‘рӯпа̄рамман̣е уппаннам̣ килеса’’нти еттха̄пи ведитаббам̣.

идам̣ пхот̣т̣хаббам̣ ким̣нисситанти чаккхудва̄ре вийа йоджана̄йа йатха̄самбхавам̣ а̄подха̄туйа̄ ан̃н̃аман̃н̃асса ча васена маха̄бхӯтанисситата̄ йоджетабба̄.

джа̄ти…пе… балавапаччайо хотӣти йатха̄вутта̄нам̣ бхайато диссама̄на̄нам̣ джа̄тиа̄дӣнам̣ балавапаччайабха̄вена тесам̣ бхайато дассанена сахаджа̄тасса маносампхассасса, тасса ва̄ дассанасса два̄рабхӯтасса бхаван̇гаманосампхассасса балавапаччайабха̄вам̣ дассети.

дхамма̄рамман̣ети на пуббе вутте джа̄тиа̄диа̄рамман̣ева, атха кхо саббасмим̣ ра̄га̄диваттхубхӯте дхамма̄рамман̣е. ваттхунисситанти еттха ведана̄дисан̇кха̄тасса дхамма̄рамман̣екадесасса париггахамукхена дхамма̄рамман̣апариггахам̣ дассети.

маносампхассоти вин̃н̃а̄н̣ам̣ сампхассасса ка̄ран̣абха̄вена гахитам̣, тадева аттано пхалассева пхалабха̄вена ваттум̣ на йуттам̣ ка̄ран̣апхаласан̇карабха̄вена сотӯнам̣ саммохаджанакатта̄ти а̄ха ‘‘на хи сакка̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ маносампхассаджанти ниддиситу’’нти, на пана вин̃н̃а̄н̣асса маносампхассена сахаджа̄табха̄васса абха̄ва̄. йасма̄ ва̄ йатха̄ ‘‘тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо’’ти (ма. ни. 1.204; 3.420, 425-426; сам̣. ни. 4.60) вачанато индрийависайа̄ вийа вин̃н̃а̄н̣ампи пхассасса висесапаччайо, на татха̄ пхассо вин̃н̃а̄н̣асса, тасма̄ индрийависайа̄ вийа вин̃н̃а̄н̣ампи чаккхусампхассаджа̄дивачанам̣ на арахатӣти чаккхусампхассаджа̄дибха̄во на катоти ведитаббо.

абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.