1. ануломапаччанӣкаван̣н̣ана̄

1. ма̄йа̄йа аман̣иа̄дайо ман̣иа̄диа̄ка̄рена диссама̄на̄ ‘‘ма̄йа̄’’ти вутта̄. абхӯтена ман̣иудака̄диа̄ка̄рена гайхама̄на̄ ма̄йа̄марӣчиа̄дайо абхӯтан̃н̃еййа̄ка̄ратта̄ асаччикат̣т̣ха̄. йо татха̄ на хоти, со саччикат̣т̣хоти дассенто а̄ха ‘‘ма̄йа̄…пе… бхӯтаттхо’’ти. ануссава̄дивасена гайхама̄но татха̄пи хоти ан̃н̃атха̄пӣти та̄дисо н̃еййо на параматтхо, аттапаччаккхо пана параматтхоти дассенто а̄ха ‘‘ануссава̄…пе… уттаматтхо’’ти.

чхалава̄дасса̄ти аттхӣти вачанаса̄ман̃н̃ена аттхӣти вуттехи рӯпа̄дӣхи са̄ман̃н̃авачанасса̄ти адхиппа̄йо. ‘‘со саччи…пе… ладдхим̣ гахетва̄ а̄манта̄ти пат̣иджа̄на̄тӣ’’ти вачанато пана ‘‘чхалава̄дасса̄’’ти на сакка̄ ваттум̣. на хи ладдхи чхаланти. ока̄сам̣ ададама̄ноти патит̣т̣хам̣ паччхинданто. йади саччикат̣т̣хена упалаббхати, рӯпа̄дайо вийа упалаббхеййа, татха̄ анупалаббханӣйато на тава ва̄до тит̣т̣хатӣти ниваттентоти адхиппа̄йо. там̣ сандха̄йа̄ти ‘‘йо саччикат̣т̣хо’’ти еттха вутто йо саччикат̣т̣хо, со саппаччайа̄дибха̄вена дӣпито ‘‘рӯпан̃ча упалаббхатӣ’’тиа̄дӣсу а̄гато дхаммаппабхедоти дассети.

‘‘тена саччикат̣т̣хапараматтхена̄’’ти ватва̄ ‘‘тена̄ка̄рена̄’’ти вадато айамадхиппа̄йо – саччикат̣т̣хапараматтха̄ка̄рена упалаббхама̄нам̣ саччикат̣т̣хапараматтхена упалаббхама̄нам̣ на̄ма хотӣти. ан̃н̃атха̄ татоти тасса тена̄ка̄рена̄ти ваттаббам̣ сийа̄. ко панетисса̄ пуримапуччха̄йа ча висесоти? пуримапуччха̄йа саттапан̃н̃а̄савидхо дхаммаппабхедо йатха̄ бхӯтена сабха̄ваттхена упалаббхати, евам̣ пуггало упалаббхатӣти вуттам̣. идха пана бхӯтасабха̄ваттхена упалаббхама̄но со дхаммаппабхедо йена руппана̄дисаппаччайа̄диа̄ка̄рена упалаббхати, ким̣ тена̄ка̄рена пуггалопи упалаббхатӣти еса висесо. йатха̄ пана рӯпам̣ вийа бхӯтасабха̄ваттхена упалаббхама̄на̄ ведана̄ на руппана̄ка̄рена упалаббхати, евам̣ дхаммаппабхедо вийа бхӯтасабха̄ваттхена упалаббхама̄но пуггало на руппана̄дисаппаччайа̄диа̄ка̄рена упалаббхатӣти сакка̄ парава̄дина̄ ваттунти ачоданӣйам̣ етам̣ сийа̄. аваджа̄нанан̃ча тасса йуттанти ниггахо ча на ка̄таббо. дхаммаппабхедато пана ан̃н̃асса саччикат̣т̣хасса асиддхатта̄ дхаммаппабхеда̄ка̄ренева чодети. аваджа̄наненева ниггахам̣ дассети. ануджа̄нана̄ваджа̄нанапаккха̄ са̄ман̃н̃ависесехи пат̣ин̃н̃а̄пат̣иккхепапаккха̄ ануломапат̣иломапаккха̄ пат̣хамадутийанайа̄ти айаметесам̣ висесо ведитаббо.

‘‘тена вата ре ваттаббе’’ти ваданто ваттаббасса авачане досам̣ па̄петӣти имина̄ адхиппа̄йена ‘‘ниггахасса па̄питатта̄’’ти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘еваметам̣ ниггахасса ча ануломапат̣иломато чатуннам̣ па̄пана̄ропанан̃ча вуттатта̄ упалаббхатӣтиа̄дикам̣ ануломапан̃чакам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣, ануломапат̣иломато пана двӣхи т̣хапана̄хи саха саттакена бхавитаббам̣, там̣ваджджане ва̄ ка̄ран̣ам̣ ваттаббам̣. йам̣ пана ваккхати ‘‘т̣хапана̄ на̄ма парава̄дӣпаккхасса т̣хапанато ‘айам̣ тава досо’ти дассетум̣ т̣хапанаматтамева хоти, на ниггахасса ва̄ пат̣икаммасса ва̄ па̄кат̣абха̄вакаран̣а’’нти (катха̄. ат̣т̣ха. 2). тена̄дхиппа̄йена идха̄пи т̣хапана̄двайам̣ ваджджети. йатха̄ пана таттха пат̣икаммапан̃чакабха̄вам̣ аватва̄ пат̣икаммачатуккабха̄вам̣ ваккхати, евамидха̄пи ниггахачатуккабха̄во ваттаббо сийа̄. суддхиканиггахасса пана ниггахаппадха̄натта̄ уддесабха̄вена вутто ниггахова висум̣ вуттоти дат̣т̣хаббо. йе пана ‘‘айатха̄бхӯтаниггахатта̄ таттха пат̣икаммам̣ висум̣ на вутта’’нти ваданти, тесам̣ дутийе ва̄дамукхе ниггахачатуккабха̄во пат̣икаммапан̃чакабха̄во ча а̄паджджати.

2. аттана̄ адхиппетам̣ саччикат̣т̣хамева̄ти саммутисаччам̣ сандха̄йа̄ти адхиппа̄йо. ваккхати хи ‘‘суддхасаммутисаччам̣ ва̄ параматтхамиссакам̣ ва̄ саммутисаччам̣ сандха̄йа ‘йо саччикат̣т̣хо’ти пуна ануйого парава̄дисса̄’’ти (катха̄. ат̣т̣ха. 6). таттха йади парава̄дина̄ аттана̄ адхиппетасаччикат̣т̣хо саммутисаччам̣, саммутисачча̄ка̄рена пуггало упалаббхатӣти вадантена сама̄наладдхико наппат̣иседхитаббо, катха̄ ева̄йам̣ на̄рабхитабба̄. атха сакава̄дина̄ аттана̄ ча адхиппетасаччикат̣т̣хам̣йева сандха̄йа парава̄дӣ ‘‘йо саччикат̣т̣хо’’тиа̄дима̄ха̄ти айаматтхо. сакава̄дина̄ саммутисаччам̣йева саччикат̣т̣хоти адхиппетанти а̄паджджати. йади убхайам̣ адхиппетам̣, пуна ‘‘саммутисаччапараматтхасачча̄ни ва̄ екато катва̄пи евама̄ха̄’’ти на ваттаббам̣ сийа̄ти. йади ча двепи сачча̄ни саччикат̣т̣хапараматтха̄, саччикат̣т̣хекадесена упаладдхим̣ иччхантена ‘‘пуггало упалаббхати саччикат̣т̣хапараматтхена̄’’тиа̄ди ануйого на ка̄таббо, на ча саччикат̣т̣хекадесена ануйого йутто. на хи ведайита̄ка̄рена упалаббхама̄на̄ ведана̄ руппана̄ка̄рена упалаббхатӣти ануйун̃джитабба̄, на ча парава̄дӣ руппана̄дисабха̄вам̣ пуггалам̣ иччхати, атха кхо саччикат̣т̣хапараматтхамева̄ти. параматтхасаччато ан̃н̃асмим̣ саччикат̣т̣хе виджджама̄не на̄сса параматтхасаччата̄ ануйун̃джитабба̄. асаччикат̣т̣хе саччикат̣т̣хавоха̄рам̣ а̄ропетва̄ там̣ сандха̄йа пуччхатӣти ваданта̄нам̣ вохаритасаччикат̣т̣хасса аттана̄ адхиппетасаччикат̣т̣хата̄ на йутта̄. вохаритапараматтхасаччикат̣т̣ха̄нан̃ча двиннам̣ саччикат̣т̣хабха̄ве вуттанайова досо. саммутисачча̄ка̄рена упалаббхама̄нан̃ча бхӯтасабха̄ваттхена упалаббхеййа ва̄ на ва̄. йади бхӯтасабха̄ваттхена упалаббхати, пуггалопи упалаббхати саччикат̣т̣хапараматтхена̄ти ануджа̄нанто на̄нуйун̃джитаббо. атха на бхӯтасабха̄ваттхена, там̣винимутто саммутисаччасса саччикат̣т̣хапараматтха̄ка̄ро на ваттаббо асиддхатта̄. ваккхати ча ‘‘йатха̄ рӯпа̄дайо паччатталаккхан̣аса̄ман̃н̃алаккхан̣авасена аттхи, на евам̣ пуггало’’ти. тасма̄ маггитаббо еттха адхиппа̄йо.

двиннам̣ сачча̄нанти еттха саччадвайа̄ка̄рена анупалаббханӣйато анун̃н̃еййаметам̣ сийа̄, на ва̄ кин̃чи ваттаббам̣. йатха̄ хи екадесена параматтха̄ка̄рена анупалаббханӣйата̄ ануджа̄нанасса на ка̄ран̣ам̣, евам̣ екадесена саммутийа̄ка̄рена упалаббханӣйата̄ пат̣иккхепасса ча̄ти маггитаббо еттха̄пи адхиппа̄йо. нупалаббхатӣти вачанаса̄ман̃н̃аматтанти нупалаббхатӣти идамева вачанам̣ анун̃н̃а̄там̣ пат̣иккхиттан̃ча̄ти етам̣ чхалава̄дам̣ нисса̄йа̄ти адхиппа̄йо. йатха̄ упалаббхатӣти етассева ануджа̄нанапат̣иккхепехи ахам̣ ниггахетаббо, евам̣ нупалаббхатӣти етассева ануджа̄нанапат̣иккхепехи тванти евам̣ самбхавантасса са̄ман̃н̃ена асамбхавантасса каппанам̣ панеттха чхалава̄до бхавитум̣ арахати. тена нупалаббхатӣти вачанаса̄ман̃н̃аматтам̣ чхалава̄дасса ка̄ран̣атта̄ ‘‘чхалава̄до’’ти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. вачанаса̄ман̃н̃аматтан̃ча чхалава̄дан̃ча нисса̄йа̄ти ва̄ аттхо. т̣хапана̄ ниггахаппат̣икамма̄нам̣ па̄кат̣абха̄вакаран̣ам̣ на хотӣти идам̣ вича̄ретаббам̣. на хи паккхат̣т̣хапанена вина̄ пуримам̣ ануджа̄нитва̄ паччхимасса аваджа̄нанам̣, паччхимам̣ ва̄ аваджа̄нантасса пурима̄нуджа̄нанам̣ миччха̄ти сакка̄ а̄ропетунти.

3. тава̄ти, пат̣иджа̄нантанти ча паччатте са̄миупайогавачана̄нӣти адхиппа̄йена ‘‘твам̣йева пат̣иджа̄нанто’’ти а̄ха.

4-5. чатӯхи па̄пана̄ропана̄хи ниггахасса упанӣтатта̄ти ‘‘дунниггахита̄ ча хома, хан̃чӣ’’тиа̄дина̄ тайа̄ мама като ниггахо, майа̄ тава като ниггахо вийа миччха̄ти евам̣ тена ануломапан̃чаке чатӯхи па̄пана̄ропана̄хи катасса ниггахасса тена нийа̄мена дуккат̣абха̄васса аттана̄ катаниггахена саха упанӣтатта̄ аниггахабха̄васса ва̄ упагамитатта̄ти аттхо дат̣т̣хаббо. евамева тена хи йам̣ нигган̣ха̄си хан̃чи…пе… идам̣ те миччха̄ти етасса аниггахабха̄ванигаманассева ниггаманачатукката̄ ведитабба̄.

ануломапаччанӣкаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. паччанӣка̄нуломаван̣н̣ана̄

7-10. ‘‘аттано ладдхим̣ нисса̄йа пат̣ин̃н̃а̄ парава̄дисса̄’’ти ватва̄ пуна ‘‘параматтхавасена пуггаласса абха̄вато пат̣иккхепо парава̄дисса̄’’ти вуттам̣. татра̄йам̣ пат̣иккхепо аттано ладдхийа̄ йади като, параматтхато ан̃н̃ена саччикат̣т̣хапараматтхена пуггало упалаббхатӣти айамасса ладдхӣти а̄паджджати. татха̄ ча сати на̄йам̣ саммутисаччавасена упаладдхим̣ иччхантена ниггахетаббо. атха аттано ладдхим̣ ниггӯхитва̄ парасса ладдхивасена пат̣иккхипати, пуримапат̣ин̃н̃а̄йа авиродхитатта̄ на ниггахетаббо. на хи аттано ча парасса ча ладдхим̣ вадантасса досо а̄паджджатӣти. аттано пана ладдхийа̄ пат̣иджа̄нитва̄ параладдхийа̄ пат̣иккхипантена аттано ладдхим̣ чхад̣д̣етва̄ параладдхи гахита̄ хотӣти ниггахетабботи айаметтха адхиппа̄йо сийа̄.

паччанӣка̄нуломаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

суддхасаччикат̣т̣хаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. ока̄сасаччикат̣т̣хо

1. ануломапаччанӣкаван̣н̣ана̄

11. саббаттха̄ти саббасмим̣ сарӣрети айаматтхоти дассенто а̄ха ‘‘сарӣрам̣ сандха̄йа̄’’ти. таттха̄ти тасмим̣ сам̣кхиттапа̄т̣хе. йасма̄ сарӣрам̣ сандха̄йа ‘‘саббаттха на упалаббхатӣ’’ти вутте сарӣрато бахи упалаббхатӣти а̄паджджати, тасма̄ паччанӣке пат̣иккхепо сакава̄дисса̄ти етена на кеначи сабха̄вена пуггало упалаббхатӣти айаматтхо вутто хоти. на хи кеначи сабха̄вена упалаббхама̄насса сарӣратадан̃н̃а̄вимутто упаладдхиока̄со аттхӣти.

3. ка̄ласаччикат̣т̣хо

1. ануломапаччанӣкаван̣н̣ана̄

12. пуримапаччхимаджа̄тика̄лан̃ча̄ти маджджхимаджа̄тика̄ле упалаббхама̄насса тассева пуримапаччхимаджа̄тика̄лесу упаладдхим̣ сандха̄йа̄ти адхиппа̄йо. сесам̣ пат̣хаманайе вуттасадисамева̄ти имесу тӣсу пат̣хаме ‘‘саббаттха̄’’ти етасмим̣ найе вуттасадисамева, ким̣ там̣? па̄т̣хасса сам̣кхиттата̄ти аттхо. идха̄пи хи йасма̄ ‘‘саббада̄ на упалаббхатӣ’’ти вутте екада̄ упалаббхатӣти а̄паджджати, тасма̄ паччанӣке пат̣иккхепо сакава̄дисса̄ти йоджетаббанти.

4. авайавасаччикат̣т̣хо

1. ануломапаччанӣкаван̣н̣ана̄

13. татийанайе ча йасма̄ ‘‘саббесу на упалаббхатӣ’’ти вутте екасмим̣ упалаббхатӣти а̄паджджати, тасма̄ паччанӣке пат̣иккхепо сакава̄дисса̄ти йоджетаббам̣. тена̄ха ‘‘та̄дисамева̄’’ти.

ока̄са̄дисаччикат̣т̣хо

2. паччанӣка̄нуломаван̣н̣ана̄

14. таттха ануломапан̃чакасса̄тиа̄димхи ануломапан̃чаканти ниггахапан̃чакам̣, паччанӣканти ча пат̣икаммам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. таттха ануломапан̃чакасса ‘‘саббаттха пуггало нупалаббхатӣ’’тиа̄дикасса аттхо ‘‘саббаттха пуггало нупалаббхатӣ’’тиа̄дипа̄л̣им̣ сам̣кхипитва̄ а̄гате сарӯпена авутте ‘‘йасма̄ сарӣрам̣ сандха̄йа̄’’тиа̄дина̄ (катха̄. ат̣т̣ха. 11) вуттанайена ведитаббо, паччанӣкасса ча ‘‘саббаттха пуггало упалаббхатӣ’’тиа̄дикасса пат̣икаммакаран̣авасена вуттасса аттхо пат̣икамма̄дипа̄л̣им̣ сам̣кхипитва̄ а̄диматтадассанена а̄гате ‘‘пуггало упалаббхатӣ’’тиа̄димхи ануломе ‘‘саббаттха̄ти сарӣрам̣ сандха̄йа ануйого сакава̄дисса̄’’тиа̄дина̄ (катха̄. ат̣т̣ха. 11) вуттанайена ведитабботи еваматтхо дат̣т̣хаббо. атха ва̄ таттха̄ти йам̣ а̄раддхам̣, тасминти евам̣ аттхам̣ аггахетва̄ таттха тесу тӣсу мукхесӯти аттхо гахетаббо. ануломапан̃чакамӯлака̄ четтха сабба̄нуломапаччанӣкапан̃чакапа̄л̣и ануломапан̃чакасса па̄л̣ӣти вутта̄, татха̄ паччанӣка̄нуломапан̃чакапа̄л̣и ча паччанӣкасса па̄л̣ӣти. там̣ сам̣кхипитва̄ пат̣икаммавасена а̄гате сарӯпена авутте ‘‘пуггало нупалаббхатӣ’’тиа̄дике паччанӣке ‘‘упалаббхатӣ’’тиа̄дике ануломе ча аттхо хет̣т̣ха̄ суддхикасаччикат̣т̣хе вуттанайенева ведитабботи вуттам̣ хоти.

саччикат̣т̣хаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. суддхикасам̣санданаван̣н̣ана̄

17-27. рӯпа̄дӣхи саддхим̣ саччикат̣т̣хасам̣сандананти саччикат̣т̣хасса пуггаласса рӯпа̄дӣхи саддхим̣ сам̣санданам̣, саччикат̣т̣хе ва̄ рӯпа̄дӣхи саддхим̣ пуггаласса сам̣сандананти адхиппа̄йо. пуггало рӯпан̃ча̄ти ча-ка̄расса самуччайаттхатта̄ йатха̄ рӯпанти евам̣ нидассанавасена вутто аттхо вича̄ретаббо. рӯпа̄дӣхи ан̃н̃о анан̃н̃о ча пуггало на ваттабботи ладдхи самайо. ‘‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти абйа̄катаметам̣ бхагавата̄’’тиа̄дикам̣ (сам̣. ни. 4.416) суттам̣. анун̃н̃а̄йама̄не тадубхайавиродхо а̄паджджатӣти имаматтхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘самайасуттавиродхам̣ дисва̄’’ти.

дхамматоти па̄л̣ито. ‘‘пат̣икаммачатукка̄дӣни сам̣кхитта̄ни. парава̄дӣ…пе… дассита̄нӣ’’ти вадантехи пуггало нупалаббхати…пе… а̄джа̄на̄хи пат̣икамманти еттха а̄джа̄на̄хи ниггаханти па̄т̣хо дит̣т̣хо бхависсати. ан̃н̃аттам̣ пат̣иджа̄на̄панаттханти йатха̄ майа̄ ан̃н̃аттам̣ ваттаббам̣, татха̄ ча тайа̄пи там̣ ваттаббанти ан̃н̃аттапат̣ин̃н̃а̄йа чоданаттханти аттхо. саммутипараматтха̄нам̣ екаттана̄наттапан̃хасса т̣хапанӣйатта̄ти абйа̄кататта̄ти аттхо. йади т̣хапанӣйатта̄ пат̣иккхипитаббам̣, паренапи т̣хапанӣйатта̄ ладдхимева нисса̄йа пат̣иккхепо катоти сопи на ниггахетаббо сийа̄. паро пана пуггалоти кан̃чи сабха̄вам̣ гахетва̄ тасса т̣хапанӣйаттам̣ иччхати, сати ча сабха̄ве т̣хапанӣйата̄ на йутта̄ти ниггахетаббо. саммути пана кочи сабха̄во наттхи. теневасса екаттана̄наттапан̃хасса т̣хапанӣйатам̣ ваданто на ниггахетабботи сакава̄дина̄ пат̣иккхепо катоти айаметтха адхиппа̄йо йутто.

суддхикасам̣санданаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. опаммасам̣санданаван̣н̣ана̄

28-36. упаладдхиса̄ман̃н̃ена ан̃н̃аттапуччха̄ ча̄ти идан̃ча двиннам̣ сама̄ната̄ но ан̃н̃аттасса ка̄ран̣ам̣ йуттам̣, атха кхо висум̣ аттано сабха̄вена саччикат̣т̣хапараматтхена упалаббханӣйата̄ти вича̄ретаббам̣. ‘‘екавӣса̄дхика̄нӣ’’ти пуримапа̄т̣хо, вӣса̄дхика̄нӣти пана пат̣хитаббам̣.

37-45. ‘‘аттхи пуггало’’ти суттам̣ ануджа̄на̄пентена упаладдхи ануджа̄нита̄ хотӣти ман̃н̃ама̄но а̄ха ‘‘упаладдхиса̄ман̃н̃ам̣ а̄ропетва̄’’ти. вӣса̄дхика̄ни нава пат̣икаммапан̃чакасата̄ни дассита̄нӣти етена суддхикасам̣санданепи ‘‘а̄джа̄на̄хи пат̣икамма’’миччева па̄т̣хоти вин̃н̃а̄йати. йан̃ча ва̄дамукхесу суддхикасаччикат̣т̣хе ‘‘пат̣икаммачатукка’’нти вуттам̣, тампи ‘‘пат̣икаммапан̃чака’’нти.

опаммасам̣санданаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. чатукканайасам̣санданаван̣н̣ана̄

46-52. екадхамматопи ан̃н̃аттам̣ аниччханто рӯпа̄диекекадхаммавасена на̄нуйун̃джитаббо. самуда̄йато хи айам̣ ан̃н̃аттам̣ аниччханто екадесато анан̃н̃аттам̣ пат̣иккхипанто на ниггаха̄рахо сийа̄ти етам̣ вачанока̄сам̣ ниваттетум̣ ‘‘айан̃ча ануйого’’тиа̄дима̄ха. сакаланти саттапан̃н̃а̄савидхо дхаммаппабхедо пуггалоти ва̄ параматтхасаччам̣ пуггалоти ва̄ евам̣ сакалам̣ сандха̄йа̄ти аттхо. евам̣ сакалам̣ параматтхам̣ чинтетва̄ тантивасена ануйогалаккхан̣асса т̣хапитатта̄ сакалапараматтхато ча ан̃н̃асса саччикат̣т̣хасса абха̄ва̄ саччикат̣т̣хена пуггалена тато ан̃н̃ена на бхавитаббанти ‘‘рӯпам̣ пуггало’’ти имам̣ пан̃хам̣ пат̣иккхипантасса ниггаха̄ропанам̣ йуттанти аттхо.

сабха̄гавиниббхогатоти рӯпато ан̃н̃асабха̄гатта̄ти вуттам̣ хоти. саббадхамма̄ти рӯпавадждже саббадхамме вадати. ‘‘рӯпасмим̣ пуггало’’ти еттха ниссайавина̄се вина̄са̄паттибхайена пат̣иккхипатӣти адхиппа̄йена̄ха ‘‘уччхедадит̣т̣хибхайена чева̄’’ти. тӣсу пана самайавиродхена пат̣иккхепо адхиппето. на хи со сакка̄йадит̣т̣хим̣ иччхати, апича сассатадит̣т̣хибхайена пат̣иккхипатӣти йуттам̣ ваттум̣. сакка̄йадит̣т̣хӣсу хи пан̃чева уччхедадит̣т̣хийо, сеса̄сассатадит̣т̣хийоти. ан̃н̃атра рӯпа̄ти еттха ча рӯпава̄ пуггалоти айаматтхо сан̇гахитоти ведитаббо.

чатукканайасам̣санданаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нит̣т̣хита̄ ча сам̣санданакатха̄ван̣н̣ана̄.

8. лаккхан̣айуттиван̣н̣ана̄

54. паччанӣка̄нуломети идам̣ йам̣ ваккхати ‘‘чхалавасена пана ваттаббам̣ ‘а̄джа̄на̄хи пат̣икамма’нтиа̄дӣ’’ти (катха̄. ат̣т̣ха. 54), тена пана на самети. паччанӣка̄нуломе хи паччанӣке ‘‘а̄джа̄на̄хи ниггаха’’нти ваттаббам̣, на пана ‘‘пат̣икамма’’нти.

лаккхан̣айуттиван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. вачанасодханаван̣н̣ана̄

55-59. пуггало упалаббхатӣти пададвайасса аттхато екаттети еттха тадева екаттам̣ парена сампат̣иччхитам̣ асампат̣иччхитанти вича̄ретаббаметам̣. пуггаласса хи авибхаджитаббатам̣, упалаббхатӣти етасса вибхаджитаббатам̣ ваданто вибхаджитабба̄вибхаджитаббаттха̄нам̣ упалаббхатипуггала-садда̄нам̣ катхам̣ аттхато екаттам̣ сампат̣иччхеййа̄ти? йатха̄ ча вибхаджитабба̄вибхаджитаббаттха̄нам̣ упалаббхати-рӯпа-садда̄нам̣ там̣ вибха̄гам̣ вадато рӯпам̣ кин̃чи упалаббхати, кин̃чи на упалаббхатӣти айам̣ пасан̇го на̄паджджати, евам̣ етассапи йатха̄вуттавибха̄гам̣ вадато йатха̄а̄па̄дитена пасан̇гена на бхавитаббанти маггитаббо еттха адхиппа̄йо.

60. ‘‘сун̃н̃ато локам̣ авеккхассӯ’’ти (су. ни. 1125) етена аттхато пуггало наттхӣти вуттам̣ хотӣти а̄ха ‘‘наттхӣтипи вутта’’нти.

вачанасодханаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. пан̃н̃атта̄нуйогаван̣н̣ана̄

61-66. рӯпака̄йа̄вирахам̣ сандха̄йа ‘‘рӯпака̄йасаббха̄вато’’ти а̄ха. ‘‘рӯпино ва̄ арӯпино ва̄’’ти (итиву. 90) сутте а̄гатапан̃н̃аттим̣ сандха̄йа ‘‘татха̄рӯпа̄йа ча пан̃н̃аттийа̄ аттхита̄йа̄’’ти. вӣтара̄гасаббха̄ватоти ка̄мӣбха̄васса анекантикатта̄ ка̄мадха̄туйа̄ а̄йаттатта̄бха̄вато ча ‘‘ка̄мӣ’’ти на ваттабботи пат̣иккхипатӣти адхиппа̄йо.

67. ка̄йа̄нупассана̄йа̄ти ка̄ран̣авачанаметам̣, ка̄йа̄нупассана̄йа ка̄ран̣абхӯта̄йа евам̣ладдхикатта̄ти аттхо. а̄хачча бха̄ситанти ‘‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти абйа̄катаметам̣ майа̄’’ти (ма. ни. 2.128) а̄хачча бха̄ситам̣.

пан̃н̃атта̄нуйогаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

11. гатиануйогаван̣н̣ана̄

69-72. ‘‘дассенто ‘тена хи пуггало сандха̄ватӣ’тиа̄дима̄ха̄’’ти вуттам̣, ‘‘дассенто ‘на ваттаббам̣ пуггало сандха̄ватӣ’тиа̄дима̄ха̄’’ти пана бхавитаббам̣, дассетва̄ти ва̄ ваттаббам̣.

91. йена рӯпасан̇кха̄тена сарӣрена саддхим̣ гаччхатӣти еттха ‘‘рӯпена саддхим̣ гаччхатӣ’’ти вадантена ‘‘рӯпам̣ пуггало’’ти ананун̃н̃а̄татта̄ йена̄ка̄рена там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти идам̣ а̄паджджати, со ваттаббо. асан̃н̃ӯпапаттим̣ сандха̄йа̄ти нирайӯпагасса пуггаласса асан̃н̃ӯпагасса арӯпӯпагасса ча антара̄бхавам̣ на иччхатӣти чутито анантарам̣ упапаттим̣ сандха̄йа̄ти аттхо дат̣т̣хаббо. йе пана чутика̄ле упапаттика̄ле ча асан̃н̃ӯпапаттика̄ле ча асан̃н̃асаттесу сан̃н̃а̄ аттхӣти гахетва̄ асан̃н̃ӯпагасса ча антара̄бхавам̣ иччхеййум̣, тесам̣ антара̄бхавабха̄вато ‘‘асан̃н̃ӯпапатти аведана̄’’ти на сакка̄ ваттунти.

92. аведанотиа̄дӣсу тадан̃н̃анти сан̃н̃абхавато ан̃н̃ам̣ асан̃н̃а̄невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанупапаттим̣. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанепи хи на ваттаббам̣ сан̃н̃а̄ аттхӣти иччханти.

93. йасма̄ рӯпа̄дидхамме вина̄ пуггало наттхӣти индханупа̄да̄но агги вийа индханена рӯпа̄диупа̄да̄но пуггало рӯпа̄дина̄ вина̄ наттхӣти ладдхивасена вадати.

гатиануйогаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

12. упа̄да̄пан̃н̃атта̄нуйогаван̣н̣ана̄

97. нӣлам̣ рӯпам̣ упа̄да̄йа нӣлотиа̄дӣсӯти ‘‘нӣлам̣ рӯпам̣ упа̄да̄йа нӣлакасса пуггаласса пан̃н̃аттӣ’’ти еттха йо пут̣т̣хо нӣлам̣ упа̄да̄йа нӣлоти, тада̄дӣсӯти аттхо.

98. чхекат̣т̣хам̣ сандха̄йа̄ти чхекат̣т̣хам̣ сандха̄йа вуттам̣, на кусалапан̃н̃аттим̣. ‘‘кусалам̣ веданам̣ упа̄да̄йа̄’’ти ман̃н̃ама̄но пат̣иджа̄на̄тӣти аттхо дат̣т̣хаббо.

112. ида̄ни …пе… дассетум̣ ‘‘йатха̄ руккха’’нтиа̄дима̄ха̄ти пуббапаккхам̣ дассетва̄ уттарама̄ха̄ти вуттам̣ хоти.

115. ‘‘йасса рӯпам̣ со рӯпава̄’’ти уттарапаккхе вуттам̣ вачанам̣ уддхаритва̄ ‘‘йасма̄’’тиа̄дима̄ха.

116. читта̄нупассана̄васена̄ти читта̄нупассана̄васена паридӣпитасса сара̄га̄дичиттайогасса васена̄ти адхиппа̄йо.

118. йена̄ти чаккхунти ‘‘йена̄’’ти вуттам̣ каран̣ам̣ чаккхунти аттхо. чаккхумева рӯпам̣ пассатӣти вин̃н̃а̄н̣аниссайабха̄вӯпагаманамева чаккхусса дассанам̣ на̄ма хотӣти сандха̄йа вадати.

упа̄да̄пан̃н̃атта̄нуйогаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

13. пурисака̄ра̄нуйогаван̣н̣ана̄

123. каран̣аматтанти камма̄нам̣ ниппха̄дакаппайоджакабха̄вена паватта̄ кхандха̄.

124. пуримакаммена вина̄ пуггаласса джа̄ти, джа̄тасса ча виджджат̣т̣ха̄на̄дӣсу самма̄ миччха̄ ва̄ паватти наттхӣти сандха̄йа ‘‘пуримакаммамева тасса̄’’тиа̄дима̄ха.

125. каммават̣т̣асса̄ти еттха каммака̄ракасса йо ка̄рако, тенапи ан̃н̃ам̣ каммам̣ ка̄таббам̣, тасса ка̄ракенапи ан̃н̃анти евам̣ каммават̣т̣асса анупаччхедам̣ ваданти. пуггаласса ка̄рако каммасса ка̄рако а̄паджджатӣти вича̄ретаббаметам̣. ма̄та̄питӯхи джанитата̄дина̄ тасса ка̄ракам̣ иччхантасса каммака̄рака̄нам̣ ка̄ракапарампара̄ а̄паджджатӣти идан̃ча вича̄ретаббам̣.

170. суттавиродхабхайена̄ти ‘‘со кароти со пат̣исам̣ведайатӣти кхо, бра̄хман̣а, айамеко анто’’тиа̄дӣхи (сам̣. ни. 2.46) виродхабхайа̄.

171. ‘‘идха нандати печча нандатӣ’’ти (дха. па. 18) вачанато каммакаран̣ака̄ле випа̄капат̣исам̣веданака̄ле ча сойева̄ти пат̣иджа̄на̄тӣти адхиппа̄йо. сайам̣катам̣ сукхадуккханти ча пут̣т̣хо ‘‘ким̣ ну кхо, бхо готама, сайам̣катам̣ сукхам̣ дуккханти? ма̄ хевам̣ кассапа̄’’тиа̄дисуттавиродха̄ (сам̣. ни. 2.18) пат̣иккхипати.

176. ладдхиматтамеветанти сойевеко нева со хоти на ан̃н̃оти идам̣ пана наттхева, тасма̄ евам̣ва̄дино асайам̣ка̄рантиа̄ди а̄паджджатӣти адхиппа̄йо. апича̄тиа̄дина̄ идам̣ дассети – на парасса иччха̄васенева ‘‘со каротӣ’’тиа̄ди ануйого вутто, атха кхо ‘‘со каротӣ’’тиа̄дӣсу екам̣ аниччхантасса итарам̣, тан̃ча аниччхантасса ан̃н̃ам̣ а̄паннанти евам̣ ка̄ракаведакиччха̄йа т̣хатва̄ ‘‘со каротӣ’’тиа̄дӣсу там̣ там̣ аниччха̄йа а̄паннавасена̄пӣти. атха ва̄ на кевалам̣ ‘‘со каротӣ’’тиа̄дӣнам̣ саббесам̣ а̄паннатта̄, атха кхо екекассева ча а̄паннатта̄ айам̣ ануйого катоти дассети. пуриманайенева̄ти етена ‘‘идха нандатӣ’’тиа̄ди саббам̣ пат̣иджа̄нана̄дика̄ран̣ам̣ екато йоджетаббанти дассети.

пурисака̄ра̄нуйогаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

калйа̄н̣авагго нит̣т̣хито.

14. абхин̃н̃а̄нуйогаван̣н̣ана̄

193. абхин̃н̃а̄нуйога̄дивасена арахаттаса̄дхана̄ти еттха ‘‘нану аттхи кочи иддхим̣ викуббатӣ’’ти абхин̃н̃а̄ануйого ча ‘‘хан̃чи аттхи кочи иддхим̣ викуббатӣ’’ти т̣хапана̄ ча ‘‘тена вата ре’’тиа̄ди па̄пана̄ ча а̄дисаддасан̇гахито аттхова дат̣т̣хаббо. а̄саваккхайан̃а̄н̣ам̣ панеттха абхин̃н̃а̄ вутта̄ти тадабхин̃н̃а̄вато арахато са̄дханам̣ ‘‘арахаттаса̄дхана̄’’ти а̄ха. арахато хи са̄дхана̄ таббха̄васса ча са̄дхана̄ хотийева̄ти.

абхин̃н̃а̄нуйогаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

15-18. н̃а̄така̄нуйога̄диван̣н̣ана̄

209. татха̄рӯпасса̄ти татийакот̣ибхӯтасса саччикат̣т̣хасса абха̄ва̄ти адхиппа̄йо. евам̣ пана пат̣иккхипанто асаччикат̣т̣хам̣ татийакот̣ибхӯтам̣ пуггалам̣ вадеййа̄ти та̄дисам̣ пуггалам̣ иччханто хи суттена ниггахетаббо сийа̄. касма̄? татха̄рӯпасса саччикат̣т̣хасса абха̄ватоти, татха̄рӯпасса кассачи сабха̄васса абха̄вато пат̣иккхепа̄рахатта̄ аттано ладдхим̣ нигӯхитва̄ пат̣иккхепо парава̄дисса̄ти айаматтхо дат̣т̣хаббо.

н̃а̄така̄нуйога̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

19. пат̣иведха̄нуйога̄диван̣н̣ана̄

218. париггахитаведаноти вачанена апариггахитаведанасса ‘‘сукхитосми, дуккхитосмӣ’’ти джа̄нанам̣ паджа̄нанам̣ на̄ма на хотӣти дассети йога̄вачарасса сукхума̄нампи ведана̄нам̣ париччхеданасаматтхатан̃ча.

228. лаккхан̣авачананти рӯпаббхантарагаманам̣ сахарӯпабха̄во, бахиддха̄ никкхаманам̣ вина̄рӯпабха̄воти адхиппа̄йо.

237. има̄ кхоти ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо маномайо аттапат̣ила̄бхо арӯпо аттапат̣ила̄бхоти има̄ локасса саман̃н̃а̄, йа̄хи татха̄гато вохарати апара̄масам̣, йо саччо могхо ва̄ сийа̄, тасмим̣ анупалаббхама̄непи аттани таданупалаббхатойева пара̄ма̄сам̣ аттадит̣т̣хим̣ ануппа̄денто локе аттапат̣ила̄бхоти паваттавоха̄равасенева вохаратӣти айаметтха аттхо. еттха ча паччаттаса̄ман̃н̃алаккхан̣авасена пуггаласса аттхитам̣ пат̣иккхипитва̄ локавоха̄рена аттхитам̣ вадантена пуггалоти кочи сабха̄во наттхӣти вуттам̣ хоти. сати хи тасмим̣ аттано сабха̄венева аттхита̄ ваттабба̄ сийа̄, на локавоха̄рена̄ти. имина̄ пана йатха̄ самети, йатха̄ ча пара̄ма̄со на хоти, евам̣ ито пурима̄ ча аттхаван̣н̣ана̄ йоджетабба̄.

локасаммутика̄ран̣анти йасма̄ локасаммутивасена паваттам̣, тасма̄ саччанти вуттам̣ хоти. татхалаккхан̣анти татхака̄ран̣ам̣. йасма̄ дхамма̄нам̣ татхата̄йа паваттам̣, тасма̄ саччанти дассети.

пат̣иведха̄нуйога̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пуггалакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. париха̄никатха̄

1. ва̄дайуттипариха̄никатха̄ван̣н̣ана̄

239. ‘‘двеме, бхиккхаве, дхамма̄ секкхасса бхиккхуно париха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти (а. ни. 2.185) идам̣ суттам̣ арахато париха̄ниладдхийа̄ на ниссайо, атха кхо ана̄га̄миа̄дӣнам̣ париха̄ниладдхийа̄, тасма̄ арахатопи париха̄ним̣ иччхантӣти еттха пи-саддена ана̄га̄миссапи сакада̄га̄миссапӣти йоджетаббам̣.

‘‘татийасмимпи мудиндрийа̄ва адхиппета̄. тесан̃хи саббесампи париха̄ни на хотӣти тасса ладдхӣ’’ти пуримапа̄т̣хо, мудиндрийесвева пана адхиппетесу париккхепо на ка̄таббо сийа̄, като ча, тасма̄ ‘‘татийасмимпи тиккхиндрийа̄ва адхиппета̄. тесан̃хи саббесампи париха̄ни на хотӣти тасса ладдхӣ’’ти пат̣ханти.

айонисо аттхам̣ гахетва̄ти сота̄паннойева нийатоти вуттоти сойева на париха̄йати, на итарети аттхам̣ гахетва̄. ‘‘упаримаггаттха̄йа̄’’ти вуттам̣ аттхам̣ аггахетва̄ нийатоти сота̄паттипхала̄ на париха̄йатӣти етаматтхам̣ ган̣хӣти пана ваданти.

ва̄дайуттипариха̄никатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. арийапуггаласам̣санданапариха̄ниван̣н̣ана̄

241. йам̣ панеттха̄тиа̄димхи дассанамаггапхале т̣хитасса анантарам̣ арахаттаппаттим̣, тато париха̄йитва̄ таттха ча т̣ха̄нам̣ иччханто пуна ва̄йа̄мена таданантарам̣ арахаттаппаттим̣ на иччхатӣти вича̄ретаббаметам̣.

262. авасиппатто джха̄нала̄бхӣти секкхо вуттоти дат̣т̣хаббо. путхуджджано пана васиппатто авасиппатто ча самайавимуттаасамайавимуттатантийа̄ аггахито, бхаджа̄пийама̄но пана сама̄паттивиккхамбхита̄нам̣ килеса̄нам̣ васена самайавимуттабха̄вам̣ бхаджеййа̄ти вуттоти.

арийапуггаласам̣санданапариха̄ниван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. суттаса̄дханапариха̄ниван̣н̣ана̄

265. уттамахӣнабхедо ‘‘татра йа̄йам̣ пат̣ипада̄ сукха̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, са̄ убхайенева пан̣ӣта̄ аккха̄йатӣ’’тиа̄дисуттавасена (дӣ. ни. 3.152) вутто. ‘‘дит̣т̣хам̣ сутам̣ мута’’нти еттха вийа мутасаддо паттаббам̣ вадатӣти а̄ха ‘‘пхусана̄раха’’нти.

267. аппаттапариха̄на̄йа чева сам̣ваттанти йатха̄катасаннит̣т̣ха̄насса самайавимуттасса̄ти адхиппа̄йо.

суттаса̄дханапариха̄ниван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

париха̄никатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. брахмачарийакатха̄

1. суддхабрахмачарийакатха̄ван̣н̣ана̄

269. ‘‘параниммитавасаваттидеве упа̄да̄йа тадупарӣ’’ти вуттам̣, ‘‘тӣхи, бхиккхаве, т̣ха̄нехӣ’’ти (а. ни. 9.21) пана суттасса вачанена хет̣т̣ха̄пи маггабха̄ванампи на иччхантӣти вин̃н̃а̄йати.

270. ‘‘гихӣнан̃чева екачча̄нан̃ча дева̄нам̣ маггапат̣ила̄бхам̣ сандха̄йа пат̣иккхепо тассева̄’’ти вуттам̣, ‘‘йаттха наттхӣ’’ти пана ока̄савасена пут̣т̣хо пуггалавасена тасса пат̣иккхепо на йутто. йади ча тасса̄йам̣ адхиппа̄йо, сакава̄дина̄ сама̄на̄дхиппа̄йатта̄ на ниггахетаббо.

271. екантарикапан̃ха̄ти парава̄дӣсакава̄дӣнам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пан̃хантарика̄ пан̃ха̄.

суддхабрахмачарийакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. сам̣санданабрахмачарийакатха̄ван̣н̣ана̄

273. рӯпа̄вачарамаггена хи со идхавиха̄йанит̣т̣хо на̄ма джа̄тоти идам̣ ‘‘идха бха̄витамагго хи ана̄га̄мӣ идхавиха̄йанит̣т̣хо на̄ма хотӣ’’тиа̄дикена ладдхикиттанена катхам̣ саметӣти вича̄ретаббам̣. пуббе пана ана̄га̄мӣ ева ана̄га̄мӣти вутто, идха джха̄на̄на̄га̄мисота̄панна̄дикоти адхиппа̄йо. идха арахаттамаггам̣ бха̄ветва̄ идхева пхалам̣ саччхикаронтам̣ ‘‘идхапаринибба̄йӣ’’ти вадати, идха пана маггам̣ бха̄ветва̄ таттха пхалам̣ саччхикаронтам̣ ‘‘таттхапаринибба̄йӣ араха̄’’ти.

сам̣санданабрахмачарийакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

брахмачарийакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. одхисокатха̄ван̣н̣ана̄

274. одхисо одхисоти етасса аттхам̣ дассенто ‘‘екадесена екадесена̄’’ти а̄ха.

одхисокатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. джахатикатха̄ван̣н̣ана̄

1. насутта̄харан̣акатха̄ван̣н̣ана̄

280. киччасаббха̄ванти тӣхи паха̄таббасса пахӣнатам̣. там̣ пана киччам̣ йади тенева маггена сиджджхатӣти ладдхи, путхуджджанака̄ле ева ка̄мара̄габйа̄па̄да̄ пахӣна̄ти ладдхӣти етам̣ на самети, тасма̄ путхуджджанака̄ле пахӣна̄нампи дассанамагге уппанне пуна када̄чи ануппаттито тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ киччам̣ самбхаватӣти адхиппа̄йо.

насутта̄харан̣акатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

джахатикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. саббаматтхӣтикатха̄

1. ва̄дайуттиван̣н̣ана̄

282. саббасмим̣ сарӣре саббанти сираси па̄да̄ паччхато чаккхӯнӣти евам̣ саббам̣ саббаттха аттхӣти аттхо. саббасмим̣ ка̄лети ба̄лака̄ле йувата̄, вуд̣д̣хака̄ле ба̄лата̄, евам̣ саббасмим̣ ка̄ле саббам̣. саббена̄ка̄рена̄ти нӣла̄ка̄рена пӣтам̣, пӣта̄ка̄рена лохитанти евам̣. саббесу дхаммесӯти чаккхусмим̣ сотам̣, сотасмим̣ гха̄нанти евам̣. айуттанти йогарахитам̣ вадати, там̣ пана екасабха̄вам̣. катхам̣ пана екасабха̄васса йогарахитата̄ти там̣ дассенто ‘‘на̄на̄сабха̄ва̄нан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. двиннан̃хи на̄на̄сабха̄ва̄нам̣ ан̇гулӣнам̣ мен̣д̣ака̄нам̣ ва̄ ан̃н̃аман̃н̃айого хоти, на екассева сато, тасма̄ йо на̄на̄сабха̄весу хоти його, тена рахитам̣ екасабха̄вам̣ айоганти вуттам̣. идам̣ пуччхатӣти парава̄дӣдит̣т̣хийа̄ миччха̄дит̣т̣хибха̄вам̣ гахетва̄ уппанна̄йа аттано дит̣т̣хийа̄ самма̄дит̣т̣хибха̄во аттхӣти вуттам̣ хоти.

ва̄дайуттиван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. ка̄ласам̣санданаван̣н̣ана̄

285. атӣта̄на̄гатам̣ паха̄йа паччуппаннарӯпамева аппийам̣ авибхаджитаббам̣ каритва̄ти паччуппаннасаддена рӯпасаддена ча̄ти убхохипи паччуппаннарӯпамева ваттаббам̣ катва̄ти вуттам̣ хоти. пан̃н̃аттийа̄ авигататта̄ти етена идам̣ вин̃н̃а̄йати ‘‘на рӯпапан̃н̃атти вийа ваттхапан̃н̃атти сабха̄вапариччхинне паватта̄ виджджама̄напан̃н̃атти, атха кхо пубба̄парийавасена паваттама̄нам̣ рӯпасамӯхам̣ упа̄да̄йа паватта̄ авиджджама̄напан̃н̃атти, тасма̄ ваттхабха̄васса ода̄табха̄вавигаме вигама̄ваттаббата̄ йутта̄, на пана рӯпабха̄васса паччуппаннабха̄вавигаме’’ти.

ка̄ласам̣санданаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

вачанасодханаван̣н̣ана̄

288. ана̄гатам̣ ва̄ паччуппаннам̣ ва̄ хутва̄ хотӣти вуттанти еттха ана̄гатам̣ ана̄гатам̣ хутва̄ пуна паччуппаннам̣ хонтам̣ хутва̄ хотӣти, татха̄ паччуппаннам̣ паччуппаннам̣ хонтам̣ пуббе ана̄гатам̣ хутва̄ паччуппаннам̣ хотӣти хутва̄ хотӣти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. ким̣ те тампи хутва̄ хотӣти таббха̄ва̄вигамато хутва̄хотибха̄ва̄нупарамам̣ анупаччхедам̣ пуччхатӣти адхиппа̄йо йутто. хутва̄ бхӯтасса пуна хутва̄ абха̄ватоти ана̄гатам̣ хутва̄ паччуппаннабхӯтасса пуна ана̄гатам̣ хутва̄ паччуппанна̄бха̄вато.

йасма̄ танти там̣ хутва̄ бхӯтам̣ паччуппаннам̣ йасма̄ ана̄гатам̣ хутва̄ паччуппаннам̣ хонтам̣ ‘‘хутва̄ хотӣ’’ти сан̇кхйам̣ гатам̣, тасма̄ дутийампи ‘‘хутва̄ хотӣ’’ти вачанам̣ арахатӣти пат̣иджа̄на̄тӣти адхиппа̄йо. евам̣ пана дхамме хутва̄хотибха̄ва̄нупарамам̣ вадантасса адхамме сасависа̄н̣е нахутва̄на хотибха̄ва̄нупарамо а̄паджджатӣти адхиппа̄йена ‘‘атха на’’нтиа̄дима̄ха.

пат̣иккхиттанайена̄ти ка̄лана̄наттена. пат̣ин̃н̃а̄танайена̄ти аттха̄на̄наттена. аттха̄на̄наттам̣ иччхантопи пана ана̄гатасса паччуппанне вуттам̣ хотибха̄вам̣, паччуппаннасса ча ана̄гате вуттам̣ хутва̄бха̄вам̣ катхам̣ пат̣иджа̄на̄тӣти вича̄ретаббам̣. аттха̄на̄наттамева хи тена анун̃н̃а̄йати, на ана̄гате паччуппаннабха̄во, паччуппанне ва̄ ана̄гатабха̄воти. пуримам̣ пат̣иккхиттапан̃хам̣ париваттитва̄ти анун̃н̃а̄тапан̃хасса хутва̄ хоти хутва̄ хотӣти досо вуттоти авуттадосам̣ атиккамма пат̣иккхиттапан̃хам̣ пуна гахетва̄ тена чодетӣти аттхо. еттха ча аттха̄на̄наттена хутва̄хотӣти ануджа̄нантасса досо ка̄лана̄натта̄йева ана̄гатам̣ паччуппаннанти пат̣иккхепена катхам̣ хотӣти? тассева ануджа̄нанапат̣иккхепатоти адхиппа̄йо.

екеканти ана̄гатампи на хутва̄ на хоти паччуппаннампӣти тадубхайам̣ гахетва̄ ‘‘екекам̣ на хутва̄ на хоти на хутва̄ на хотӣ’’ти вуттам̣, на екекамева на хутва̄ на хоти на хутва̄ на хотӣти. еса найо пуримасмим̣ ‘‘екекам̣ хутва̄ хоти хутва̄ хотӣ’’ти вачанепи. ана̄гатасса хи ‘‘хутва̄ хотӣ’’ти на̄мам̣ паччуппаннасса ча̄ти двепи на̄ма̄ни сан̇гахетва̄ ‘‘хутва̄ хоти хутва̄ хотӣ’’ти чодитам̣, татха̄ ‘‘на хутва̄ на хоти на хутва̄ на хотӣ’’ти ча̄ти адхиппа̄йо. саббато андхака̄рена парийонаддхо вийа̄ти етена апарийонаддхена пат̣иджа̄нитаббам̣ сийа̄ти дассети. еттха ча пуриманайе хутва̄ бхӯтасса пуна хутва̄хотибха̄во чодито, дутийанайе ана̄гата̄дӣсу екекасса хутва̄хотина̄мата̄ти айам̣ висесо.

вачанасодханаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

атӣтан̃а̄н̣а̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

290. пуна пут̣т̣хо…пе… аттхита̄йа пат̣иджа̄на̄тӣти еттха паччуппаннам̣ н̃а̄н̣ам̣ тена̄ти етена ануваттама̄на̄пеккханавачанена катхам̣ вуччатӣти вича̄ретаббам̣.

атӣтан̃а̄н̣а̄дикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

араханта̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

291. йуттивиродхо арахато сара̄га̄дибха̄ве путхуджджанена ана̄наттам̣ брахмачарийава̄сасса апхалата̄ти евама̄дико дат̣т̣хаббо.

араханта̄дикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

падасодханакатха̄ван̣н̣ана̄

295. тена ка̄ран̣ена̄ти атӣтааттхисадда̄нам̣ екаттхатта̄ аттхисаддаттхасса ча нва̄тӣтабха̄вато ‘‘атӣтам̣ нва̄тӣтам̣, нва̄тӣтан̃ча атӣтам̣ хотӣ’’ти вуттам̣ хоти. еттха пана атӣта̄дӣнам̣ аттхитам̣ вадантасса парава̄диссева̄йам̣ досо йатха̄ а̄паджджати, на пана ‘‘нибба̄нам̣ аттхӣ’’ти вадантасса сакава̄дисса, татха̄ пат̣ипа̄детаббам̣.

падасодханакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

саббаматтхӣтикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. екаччам̣аттхӣтикатха̄

1. атӣта̄диекаччакатха̄ван̣н̣ана̄

299. тин̣н̣ам̣ ра̄сӣнанти авипаккавипа̄кавипаккавипа̄каавипа̄ка̄нам̣. воха̄равасена авипаккавипа̄ка̄нам̣ аттхитам̣ ваданто катхам̣ чодетабботи вича̄рети ‘‘каммупачайам̣ читтавиппайуттам̣ сан̇кха̄рам̣ иччхантӣ’’ти.

екаччам̣аттхӣтикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. сатипат̣т̣ха̄накатха̄ван̣н̣ана̄

301. локуттарабха̄вам̣ пуччханаттха̄йа̄ти локийалокуттара̄йа самма̄сатийа̄ сатипат̣т̣ха̄натта̄, локуттара̄йайева ва̄ параматтхасатипат̣т̣ха̄натта̄ тасса̄ васена локуттарабха̄вам̣ пуччханаттха̄йа̄ти аттхо. пабхедапуччха̄васена̄ти локийалокуттарасатипат̣т̣ха̄насамуда̄йабхӯтасса сатипат̣т̣ха̄насса пабхеда̄нам̣ пуччха̄васена.

сатипат̣т̣ха̄накатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.