1. екаканиддесаван̣н̣ана̄
1. джха̄нан̇га̄нева вимоккхоти имина̄ адхиппа̄йена̄ха ‘‘вимоккхасахаджа̄тена на̄мака̄йена̄’’ти. йена хи саддхинтиа̄дина̄ пат̣хамам̣ саман̇гибха̄ваттхам̣ виварати. пхассенапи пхут̣т̣ха̄йева на̄ма̄ти етена ‘‘апичеса̄’’тиа̄дина̄ вуттам̣ дутийам̣ сампхассена пхусанаттхам̣, итарехи итаре ка̄ран̣аттхе. саман̇гибха̄вапхусанака̄ран̣абха̄ва̄ хи пхусана̄ти вутта̄ти. пунапи пат̣хаматтхамева дуббин̃н̃еййатта̄ виваранто ‘‘татра̄сса̄’’тиа̄дима̄ха. т̣хапетва̄ та̄ни ан̇га̄ни сеса̄ атирекапан̣н̣а̄садхамма̄ти еттха ведана̄соманассиндрийа̄ни сан̇гахита̄нӣти а̄ха ‘‘чатта̄ро кхандха̄ хонтӣ’’ти. евам̣ сати ведана̄соманассиндрийехи сукхасса пхуситаббатта̄ тин̣н̣ан̃ча тесам̣ анан̃н̃атта̄ тенева тасса пхусана̄ а̄паджджатӣти? на̄паджджати, ведайита̄дхипатийат̣т̣хехи упаниджджха̄йанабха̄вапат̣ила̄бхасса вуттатта̄. атха ва̄ т̣хапетва̄ та̄ни ан̇га̄нӣти ан̇га̄нам̣ бахутта̄ бахувачанам̣. тесу пана паччекампи йоджана̄ ка̄табба̄ ‘‘витаккам̣ т̣хапетва̄’’тиа̄дина̄. таттха ‘‘сукхам̣ т̣хапетва̄’’ти имисса̄ йоджана̄йа сеса̄ тайо кхандха̄ хонти, итара̄су чатта̄роти. саббайоджана̄су ча тайо анто катва̄ ‘‘чатта̄ро кхандха̄ хонтӣ’’ти вуттам̣.
2. йо асамайавимоккхена екаччехи а̄савехи вимутто асамайавимоккхӯпаниссайала̄бхена ча са̄тисайена самайавимоккхена, со ева самайавимутто. со хи тена вимутто джха̄нала̄бхӣ секкхо рӯпа̄рӯпабхавато апунара̄ват̣т̣ако ка̄мара̄га̄дӣхи татха̄вимуттова хотӣти самайавимуттапан̃н̃аттим̣ ладдхум̣ арахати. путхуджджано пана джха̄нала̄бхӣ пунара̄ват̣т̣акадхаммо пуна ка̄мара̄га̄дисамуда̄ча̄рабха̄вато вимутто на̄ма на хотӣти самайавимуттапан̃н̃аттим̣ на̄рахати, тена со ‘‘самайавимутто’’ти на вутто. арахато пана апариккхӣн̣а̄ а̄сава̄ наттхи, йато вимуччеййа. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раматта̄ хи тасса ат̣т̣ха вимоккха̄ти. тасма̄ тасса на ат̣т̣ха вимоккха̄ самайавимуттапан̃н̃аттибха̄васса асамайавимуттапан̃н̃аттибха̄васса ва̄ ка̄ран̣ам̣. тадака̄ран̣абха̄вамева дассетум̣ ‘‘на хева кхо…пе… вихаратӣ’’ти вуттам̣, на суккхавипассакассева асамайавимуттабха̄вам̣ дассетунти дат̣т̣хаббам̣. саббопи хи араха̄ асамайавимуттоти. ба̄хира̄нанти локуттарато бахибхӯта̄нам̣, локийа̄нанти аттхо.
3. арӯпаккхандханибба̄наматтава̄чако арӯпасаддо на хотӣти дассанаттхам̣ ‘‘рӯпато ан̃н̃а’’нтиа̄ди вуттам̣. читтаман̃джӯсанти сама̄дхим̣. абхин̃н̃а̄дӣнан̃хи дхамма̄нам̣ па̄дакабха̄вена сама̄дхи ман̃джӯса̄садисо хоти. аддха̄нам̣ пхаритунти дӣгхака̄лам̣ бйа̄петум̣, паваттетунти аттхо. ‘‘саммаджджитабба’’нти чинтетва̄ таттха а̄дарасса акататта̄ ваттабхедоти ведитаббо. евам̣ ваттабхедаматтена нат̣т̣ха̄ пана сама̄патти ка̄маччханда̄дӣхи нат̣т̣ха̄ вийа на кин̃чена пачча̄харитабба̄ хоти мандапа̄рипантхакатта̄, тасма̄ ваттасамитакаран̣аматтенева пачча̄харитаббатта̄ ‘‘аппентова нисӣдӣ’’ти а̄ха.
4. аттано анурӯпена пама̄дена вӣтина̄мента̄нампи сама̄патти на куппатӣти парихӣно на̄ма на хоти, тасмим̣ тасмим̣ бйа̄сан̇ге пат̣исам̣хат̣аматте сама̄паджджитум̣ саматтхата̄йа̄ти адхиппа̄йо. ‘‘кисса пана, бханте, кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно ла̄бхасакка̄расилоко антара̄йа̄йа̄ти? йа̄ хисса са̄, а̄нанда, акуппа̄ четовимутти, на̄хам̣ тасса̄ ла̄бхасакка̄расилокам̣ антара̄йа̄йа вада̄ми. йе ча кхвасса, а̄нанда, аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄ адхигата̄, теса̄хамасса ла̄бхасакка̄расилокам̣ антара̄йа̄йа вада̄мӣ’’ти сутте (сам̣. ни. 2.179) пана самайена самайам̣ а̄паджджанена парихаритабба̄нам̣ сама̄паттисукхавиха̄ра̄нам̣ тасмим̣ тасмим̣ бйа̄сан̇гака̄ле аниппхаттито ла̄бхасакка̄расилоко антара̄йоти вуттоти адхиппа̄йенасса тена авиродхо ведитаббо.
5. дхамма̄нам̣…пе… пӣти еттха ‘‘дхаммехӣ’’ти ваттаббам̣. идха хи та̄хи сама̄паттӣхи париха̄йеййа̄ти дхаммехи пуггаласса париха̄нампи апариха̄нампи вуттам̣. таттха ча пуггаласса пама̄дама̄гамма та̄ сама̄паттийо куппеййунти дхамма̄нам̣ куппанам̣ акуппанан̃ча вуттам̣, пуггаласса пана париха̄надхамма̄намева вина̄соти вачанана̄наттаматтена вачанаттхана̄наттаматтена ва̄ парийа̄йантарата̄ вутта̄ти дат̣т̣хабба̄.
7-8. четана̄ сама̄паттичетана̄ тада̄йӯхана̄ ча. анураккхан̣а̄ сама̄паттиупака̄ра̄нупака̄рапаригга̄хика̄ пан̃н̃а̄сахита̄ сати. та̄хи четийама̄наанураккхийама̄насама̄паттӣнам̣ бхабба̄ четана̄бхабба̄ анураккхан̣а̄бхабба̄.
10. путхуджджанаготтанти путхуджджанасиккхам̣, путхуджджанагата̄ тиссо сиккха̄ атикканта̄ти аттхо. та̄ хи сам̣йоджанаттайа̄нупаччхедена ‘‘путхуджджанасиккха̄’’ти вуччантӣти.
11. арахаттамаггат̣т̣хо ча ват̣т̣абхайато пан̃н̃уббегена уббиджджанто уддхамбха̄гийасам̣йоджанехи упаратоти бхайӯпарато на̄ма̄ти а̄ха ‘‘сатта секкха̄ бхайӯпарата̄’’ти.
12. бхаван̇гапан̃н̃а̄вирахита̄ ‘‘випа̄ка̄варан̣ена саманна̄гата̄’’ти имина̄ гахита̄ти тихетукапат̣исандхика̄ кечи ‘‘дуппан̃н̃а̄’’ти имина̄ гайхантӣти дассенто а̄ха ‘‘аппат̣иладдхамаггапхалӯпаниссайа̄’’ти. пан̃н̃а̄йа хи вина̄ на тадупаниссайо аттхӣти.
14. йаттха нийата̄нийатавомисса̄ паватти аттхи, таттхева нийатадхамма̄ хонтӣти уттаракурӯсу тадабха̄ва̄ нийато на̄ма наттхӣти дассенто ‘‘йа̄ пана уттаракурука̄на’’нтиа̄дима̄ха.
16. терасасу сӣсесу палибодхасӣса̄дӣни паваттасӣсан̃ча парийа̄дийитабба̄ни, адхимоккхасӣса̄дӣни парийа̄дака̄ни, парийа̄дакапхалам̣ гочарасӣсам̣. тан̃хи висайаджджхаттапхалавимоккхоти. парийа̄дакасса маггасса пхаласса ча а̄рамман̣ам̣ сан̇кха̄расӣсам̣ сан̇кха̄равивекабхӯто ниродхоти парийа̄дийитабба̄нам̣ парийа̄дакапхала̄рамман̣а̄нам̣ саха вийа сам̣сиддхидассанена самасӣсибха̄вам̣ дассетум̣ пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 1.87) тераса сӣса̄ни вутта̄ни. идха пана ‘‘апуббам̣ ачаримам̣ а̄савапарийа̄да̄нан̃ча хоти джӣвитапарийа̄да̄нан̃ча̄’’ти вачанато тесу килесапаваттасӣса̄намева васена йоджанам̣ каронто ‘‘таттха килесасӣса’’нтиа̄дима̄ха. таттха паваттасӣсампи ват̣т̣ато вут̣т̣хаханто магго чутито уддхам̣ аппаваттикаран̣авасена йадипи парийа̄дийати, йа̄ва пана чути, та̄ва паваттисаббха̄вато ‘‘паваттасӣсам̣ джӣвитиндрийам̣ чутичиттам̣ парийа̄дийатӣ’’ти а̄ха. килесапарийа̄да̄нена пана аттано анантарам̣ вийа ниппха̄детабба̄ паччавеккхан̣ава̄ра̄ ча килесапарийа̄да̄нассева ва̄ра̄ти ваттаббатам̣ араханти. ‘‘вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хотӣ’’ти (ма. ни. 1.78; сам̣. ни. 3.12, 14) вачанато хи паччавеккхан̣апарисама̄панена килесапарийа̄да̄нам̣ сама̄питам̣ на̄ма хоти. там̣ пана парисама̄панам̣ йади чутичиттена хоти, тенева джӣвитапарисама̄панан̃ча хотӣти има̄йа ва̄рачутисамата̄йа килесапарийа̄да̄наджӣвитапарийа̄да̄на̄нам̣ апубба̄чаримата̄ хотӣти а̄ха ‘‘ва̄расамата̄йа̄’’ти. бхаван̇гам̣ отаритва̄ паринибба̄йатӣти еттха паринибба̄начиттамева бхаван̇готаран̣абха̄вена вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
17. маха̄пайоготи маха̄кирийо випаттикаран̣амаха̄мегхут̣т̣ха̄на̄ка̄равина̄со. тит̣т̣хеййа̄ти вина̄со наппаваттеййа̄ти аттхо.
18. аран̣ӣйатта̄ти пайирупа̄ситаббатта̄.
20. йа̄йа катакиччата̄ хоти, та̄йа аггавиджджа̄йа адхигата̄йа тевиджджата̄бха̄во ниппарийа̄йата̄, са̄ ча а̄гаманавасена сиддха̄ са̄тисайа̄ тевиджджата̄ти а̄ха ‘‘а̄гаманӣйамева дхура’’нти.
22. таттха ча̄ти нимиттаттхе бхуммам̣, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣аппаттийа̄ а̄дха̄рабха̄ве ва̄. таттхева хи саббан̃н̃утам̣ патто на̄ма хотӣти.
23. анануссутесу дхаммесӯти ча анануссутесу саччесӯти аттхо.
24. ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дике (ма. ни. 2.248; 3.312; пат̣и. ма. 1.209; дха. са. 248) ниродхасама̄паттианте ат̣т̣ха вимоккхе ватва̄ ‘‘йато кхо, а̄нанда, бхиккху име ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати, а̄нанда, бхиккху убхатобха̄гавимутто’’ти йадипи маха̄нида̄насутте вуттам̣, там̣ пана убхатобха̄гавимуттасет̣т̣хавасена вуттанти идха кӣт̣а̄гирисуттавасена саббаубхатобха̄гавимуттасан̇гахаттхам̣ ‘‘ат̣т̣ха сама̄паттийо сахаджа̄тана̄мака̄йена пат̣илабхитва̄ вихаратӣ’’ти а̄ха. кӣт̣а̄гирисутте хи ‘‘идха, бхиккхаве, екаччо пуггало йе те санта̄ вимоккха̄ атиккамма рӯпе а̄руппа̄, те ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало убхатобха̄гавимутто’’ти (ма. ни. 2.182) арӯпасама̄паттивасена чатта̄ро убхатобха̄гавимутта̄ вутта̄, убхатобха̄гавимуттасет̣т̣хо ча вутталаккхан̣опапаттитоти. ка̄йасаккхимхипи есева найо.
пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣти на а̄сава̄ пан̃н̃а̄йа пассанти, дассанака̄ран̣а̄ пана париккхӣн̣а̄ дисва̄ париккхӣн̣а̄ти вутта̄. дассана̄йаттапариккхайатта̄ ева хи дассанам̣ пуримакирийа̄ хотӣти. на̄манисситако есоти есо убхатобха̄гавимутто рӯпато муччитва̄ на̄мам̣ нисса̄йа т̣хито пуна тато муччанато ‘‘на̄манисситако’’ти ватва̄ тасса ча са̄дхакам̣ суттам̣ ватва̄ ‘‘ка̄йадвайато сувимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто’’ти а̄ха̄ти аттхо. сутте хи а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанала̄бхино упасӣвабра̄хман̣асса бхагавата̄ на̄мака̄йа̄ вимуттоти убхатобха̄гавимуттоти муни аккха̄тоти.
пат̣хаматтхерава̄де двӣхи бха̄гехи вимутто убхатобха̄гавимутто, дутийаттхерава̄де убхато бха̄гато вимуттоти убхатобха̄гавимуттоти, татийаттхерава̄де двӣхи бха̄гехи две ва̄ре вимуттоти айаметесам̣ висесо. таттха вимуттоти килесехи вимутто, килесавиккхамбханасамуччхеданехи ва̄ ка̄йадвайато вимуттоти аттхо дат̣т̣хаббо. арӯпа̄вачарам̣ пана на̄мака̄йато ча вимуттанти нӣваран̣асан̇кха̄тана̄мака̄йато вимуттанти вуттам̣ хоти. тан̃хи нӣваран̣адӯрӣбха̄вена на̄мака̄йато рӯпатан̣ха̄виккхамбханена рӯпака̄йато ча вимуттатта̄ екадесена убхатобха̄гавимуттам̣ на̄ма хотӣти арахаттамаггасса па̄дакабхӯтам̣ убхатобха̄гавимуттана̄мала̄бхасса ка̄ран̣ам̣ бхавитум̣ йуттанти адхиппа̄йо.
25. етесу хи екопи ат̣т̣хавимоккхала̄бхӣ на хотӣти убхатобха̄гавимуттабха̄васса ка̄ран̣абхӯтам̣ рӯпака̄йато вимуттам̣ екампи вимоккхам̣ анадхигатоти адхиппа̄йо. арӯпа̄вачаресу хи екампи адхигато убхатобха̄гавимуттабха̄вака̄ран̣апат̣ила̄бхато ат̣т̣хавимоккхекадесена тена там̣на̄мада̄не саматтхена ‘‘ат̣т̣хавимоккхала̄бхӣ’’твева вуччати. тена̄ха ‘‘арӯпа̄вачараджджха̄несу пана̄’’тиа̄ди.
26. пхут̣т̣хантам̣ саччхикаротӣти пхут̣т̣ха̄нам̣ анто пхут̣т̣ханто, пхут̣т̣ха̄нам̣ арӯпа̄вачараджджха̄на̄нам̣ анантаро ка̄лоти адхиппа̄йо. аччантасам̣йоге четтха упайогавачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. пхут̣т̣ха̄нантарака̄ламева саччхикароти саччхика̄таббопа̄йена̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘екамантам̣ нисӣдӣ’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.165) вийа бха̄ванапум̣сакам̣ ва̄ етам̣. йо хи арӯпаджджха̄нена рӯпака̄йато на̄мака̄йекадесато ча виккхамбханавимоккхена вимутто, тена ниродхасан̇кха̄то вимоккхо а̄лочито пака̄сито вийа хоти, на пана ка̄йена саччхикато. ниродхам̣ пана а̄рамман̣ам̣ катва̄ екаччесу а̄савесу кхепитесу тена со саччхикато хоти, тасма̄ со саччхика̄таббам̣ ниродхам̣ йатха̄а̄лочитам̣ на̄мака̄йена саччхикаротӣти ка̄йасаккхӣти вуччати, на ту вимуттоти екачча̄нам̣ а̄сава̄нам̣ апариккхӣн̣атта̄.
27. дит̣т̣хатта̄ паттоти етена чатусаччадассанасан̇кха̄та̄йа дит̣т̣хийа̄ ниродхасса паттатам̣ дӣпети. ‘‘дит̣т̣хантам̣ патто’’ти ва̄ па̄т̣хо, дассанасан̇кха̄тасса сота̄паттимагган̃а̄н̣асса анантарам̣ паттоти вуттам̣ хоти. пат̣хамапхалато пат̣т̣ха̄йа хи йа̄ва аггамагга̄ дит̣т̣хиппаттоти.
28. имам̣ пана найам̣ ‘‘но’’ти пат̣иккхипитва̄ти еттха дит̣т̣хиппаттасаддха̄вимуттабха̄ваппатта̄нам̣ пан̃н̃а̄на̄наттам̣ вуттам̣, на пана йена висесена со висесо патто, со вуттоти имам̣ досам̣ дисва̄ пат̣иккхепо катоти дат̣т̣хаббо. а̄гамат̣т̣хакатха̄сӯти ча вачанена а̄гаманӣйана̄наттасаннит̣т̣ха̄намева тхирам̣ каротӣти ведитаббам̣. саддаханто вимуттоти етена саббатха̄ авимуттассапи саддха̄маттена вимуттабха̄вам̣ дассети. саддха̄вимуттоти ва̄ саддха̄йа адхимуттоти аттхо.
29. пан̃н̃ам̣ ва̄хетӣти пан̃н̃ам̣ са̄тисайам̣ паваттетӣти аттхо. пан̃н̃а̄ имам̣ пуггалам̣ вахатӣти нибба̄на̄бхимукхам̣ гаметӣти аттхо.
31. евам̣ маггаккхан̣епӣти айам̣ апи-саддо касма̄ вутто, нану арийена ат̣т̣хан̇гикена маггена саманна̄гато маггаккхан̣е ева хотӣти тада̄ ева сота̄панно на̄ма̄ти а̄паннанти? на̄паннам̣. маггена хи аттана̄ садисасса ат̣т̣хан̇гикасса ва̄ саттан̇гикасса ва̄ пхаласса сототи на̄мам̣ диннанти тенапи саманна̄гатасса сота̄паннабха̄вато, сотена ва̄ маггена паваттетум̣ апарихӣнена пхалат̣т̣хопи саманна̄гато ева на̄ма, на ча тена пат̣хамамаггаккхан̣е вийа сото сама̄паджджийама̄но, тасма̄ сама̄паннасотатта̄ пат̣хамапхалато пат̣т̣ха̄йа ‘‘сота̄панно’’ти ваттум̣ йутто. вуттан̃хи ‘‘йе кечи, бхиккхаве, майи авеччаппасанна̄, саббе те сота̄панна̄. тесам̣ сота̄панна̄нам̣ пан̃чаннам̣ идха нит̣т̣ха̄, пан̃чаннам̣ идха виха̄йа нит̣т̣ха̄’’ти (а. ни. 10.64). таттха дутийапхалат̣т̣ха̄дӣнам̣ висум̣ на̄мам̣ аттхӣти пат̣хамапхалат̣т̣хо ева итарехи висесийама̄но ‘‘сота̄панно’’ти ваттум̣ йуттоти со ева идха̄дхиппето. пат̣иладдхамаггена буджджхатӣти етена пат̣иладдхамаггасса чатусаччапаччавеккхан̣а̄дӣнам̣ упаниссайабха̄вам̣ дассети. самбодхи парам̣ айанам̣ ниссайо етасса̄ти хи самбодхипара̄йан̣оти. дутийенаттхена самбодхи парам̣ айанам̣ гати етасса̄ти самбодхипара̄йан̣о.
32. кевалена куласаддена маха̄куламева вуччатӣти а̄ха ‘‘маха̄бхогакулесуйева ниббаттатӣти аттхо’’ти.
33. кхандхабӣджам̣ на̄ма пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣. ихат̣т̣хаканиджджха̄никавасенева имасмим̣ т̣ха̄не катхита̄ти саджджха̄нако аджджхаттасам̣йоджанасамуччхеде акатепи ана̄га̄мисабха̄го ана̄ваттидхаммо идха ган̣анӯпаго на хоти, хет̣т̣ха̄ упари ча сам̣саран̣ако ка̄мабхавагато хӣнаджджха̄нако идха ган̣анӯпаготи адхиппа̄йо.
34. йам̣ ваттаббанти ‘‘двӣхи ка̄ран̣ехи танубха̄во ведитаббо’’тиа̄ди йам̣ ваттаббам̣ сийа̄ти аттхо.
36. упапаннам̣ ва̄ саманантара̄ти упапаннам̣ ва̄ етена пуггалена хоти, атха саманантара̄ арийамаггам̣ сан̃джанети. аппаттам̣ ва̄ вемаджджхам̣ а̄йуппама̄н̣анти а̄йуппама̄н̣ам̣ тасса пуггаласса вемаджджхам̣ аппаттам̣ хоти, еттхантаре арийамаггам̣ сан̃джанетӣти айаметтха па̄л̣иаттхо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘аппатва̄ паббатам̣ надӣ’’ти вийа а̄йуппама̄н̣ам̣ вемаджджхам̣ аппаттам̣ ва̄ хутва̄ти парасаддайоге парато бхӯто хутва̄ саддо вачанасесабхӯто пайуттоти ведитаббо.
37. упахачча̄ти етасса упагантва̄ти аттхо, тена вемаджджха̄тиккамо ка̄лакирийопагаманан̃ча сан̇гахитам̣ хоти. тена вуттам̣ ‘‘атиккамитва̄ вемаджджха’’нтиа̄ди.
40. уддхам̣ва̄хибха̄вена̄ти уддхам̣ вахатӣти уддхам̣ва̄хӣ, тан̣ха̄сотам̣ ват̣т̣асотам̣ ва̄, тасса бха̄во, тена уддхам̣ва̄хибха̄вена̄ти вуттам̣ хоти. авихесу уддхам̣сото йадипи таттха паринибба̄йӣ на хоти, йаттха ва̄ таттха ва̄ гантва̄ паринибба̄йату, паринибба̄йино пана тасса асан̇кха̄рапаринибба̄йита̄ сасан̇кха̄рапаринибба̄йита̄ ча аттхӣти таттха даса ана̄га̄мино вутта̄, евам̣ атаппа̄дӣсупи. анупахаччатала̄ти аппаттатала̄. асан̇кха̄расасан̇кха̄рапаринибба̄йӣнам̣ лахуса̄лахусагатика̄ ева париттавипулатин̣акат̣т̣хаджха̄пакапаппат̣ика̄садисата̄ ведитабба̄, на уппаджджитва̄ва нибба̄йанака̄дӣхи адхиматтата̄ вийа самуддам̣ патва̄ нибба̄йанакато анадхиматтата̄ вийа ча антара̄ упахаччапаринибба̄йӣхи уддхам̣сотато ча адхиматта̄надхиматтата̄. те ева хи асан̇кха̄расасан̇кха̄рапаринибба̄йиноти. тато махантатарети вачанам̣ тин̣акат̣т̣хаджха̄панасаматтхапаппат̣ика̄дассанаттхам̣, на адхиматта на̄дхиматтадассанаттханти.
но часса но ча ме сийа̄ти авиджджа̄сан̇кха̄ра̄дикам̣ хетупан̃чакам̣ но ча асса, вин̃н̃а̄н̣а̄дикам̣ идам̣ пхалапан̃чакам̣ ваттама̄нам̣ но ча ме сийа̄ти аттхо. тена атӣтабхавасам̣сиддхито дуккхасамудайато имасса дуккхасса паваттидассанато паччайасамудайат̣т̣хена кхандха̄нам̣ удайадассанапат̣ипатти вутта̄ хоти. на бхависсати, на ме бхависсатӣти йади етарахи хетупан̃чакам̣ на бхависсати, ана̄гате пхалапан̃чакам̣ на ме бхависсатӣти аттхо. етена паччайаниродхат̣т̣хена вайадассанапат̣ипатти вутта̄ хоти, етарахи ана̄гате ча аттаттанийанива̄ран̣авасена сун̃н̃ата̄пат̣ипатти ва̄ чатӯхипи вутта̄. йадаттхӣти йам̣ аттхи. бхӯтанти сасабха̄вам̣ ниббаттам̣ ва̄ йатха̄дит̣т̣хаудайаббайам̣ йатха̄дит̣т̣хасун̃н̃атам̣ ва̄ кхандхапан̃чакам̣ парикаппитаиттхипурисасатта̄дибха̄варахитам̣ на̄марӯпаматтанти аттхо. виват̣т̣а̄нупассана̄йа виват̣т̣ама̄насо там̣ бхӯтам̣ паджаха̄мӣти упеккхам̣ пат̣илабхати, сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣ена упеккхако хотӣти вуттам̣ хоти.
бхаве на раджджати, самбхаве на раджджатӣти ависит̣т̣хе висит̣т̣хе ча бхаве на раджджатӣти кечи ваданти. паччуппанно пана бхаво бхаво, ана̄гато джа̄тийа̄ гахан̣ена гахито самбхавоти ведитаббо. атха ва̄ бхавоти бхӯтамева вуччати, самбхаво тада̄ха̄ро, тасмим̣ двайе на раджджатӣти секкхапат̣ипаттим̣ дассети. бхӯте хи сасамбхаве ча вира̄го секкхапат̣ипатти. йатха̄ха ‘‘бхӯтамиданти, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати, бхӯтамиданти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ бхӯтасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. тада̄ха̄расамбхаванти йатха̄бхӯтам̣…пе… дисва̄ тада̄ха̄расамбхавасса ниббида̄йа…пе… пат̣ипанно хоти. тада̄ха̄раниродха̄йа йам̣ бхӯтам̣, там̣ ниродхадхамманти йатха̄бхӯтам̣…пе… дисва̄ ниродхадхаммасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. евам̣ кхо, бханте, секкхо хотӣ’’ти (сам̣. ни. 2.31). атхуттарӣти атха евам̣ араджджама̄но уттари сантам̣ падам̣ нибба̄нам̣ ануккамена маггапан̃н̃а̄йа самма̄ пассати, тан̃ча кхвасса падам̣ на саббена саббам̣ саччхикатам̣ чатуттхамаггенева саччхика̄таббасса тасса тена асаччхикататта̄.
екаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.