3. никкхепакан̣д̣ам̣
тиканиккхепакатха̄ван̣н̣ана̄
985. саббесанти читтуппа̄давасена рӯпа̄сан̇кхатавасена ча бхинна̄нам̣ саббесам̣ пхасса̄дичаккха̄дипадабха̄джананайена виттха̄рито. таттха пана асан̇кхатасса бхеда̄бха̄вато асан̇кхата̄ дха̄тӯтвева падабха̄джанам̣ дат̣т̣хаббам̣. йева̄панака̄нам̣ пана сукхумупа̄да̄йарӯпасса ча индрийавика̄рапариччхедалаккхан̣арӯпупаттхамбхакабха̄варахитасса хадайаваттхусса падуддха̄рена идха ниддеса̄нарахатта̄ ниддесо на катоти дат̣т̣хаббо. на хи татха̄гатасса дхаммесу а̄чарийамут̣т̣хи аттхӣти. никкхипитва̄ти виттха̄радесанам̣ т̣хапетва̄, апанетва̄ти аттхо, виттха̄радесанам̣ антогадхам̣ катва̄ти ва̄. га̄тха̄ттхо нида̄не вутто ева.
мӯлавасена паччайабха̄во хетупаччайаттхо. пабхавати етасма̄ти пабхаво, со ева ‘‘джанако’’ти висесито. самут̣т̣ха̄ти етена̄ти самут̣т̣ха̄нам̣, тасса висесанам̣ ниббаттаканти. сабба̄ни ва̄ ета̄ни парийа̄йавачана̄ни. аттхавасена̄ти касма̄ вуттам̣, нану кусаламӯла̄нам̣ хетубха̄вато дхаммавасена̄ти йуттанти? саччаметам̣, алобха̄дӣнам̣ пана тин̣н̣ам̣ сама̄насса мӯлат̣т̣хасса васена дасситатам̣ сандха̄йа ‘‘аттхавасена̄’’ти вуттам̣. имина̄ дхаммоти бха̄во, аттхоти дхаммакиччам̣ адхиппетанти вин̃н̃а̄йати. ‘‘алобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа̄’’тиа̄дивачанато (а. ни. 3.34) та̄ни кусаламӯла̄ни самут̣т̣ха̄нам̣ етасса̄типи там̣самут̣т̣ха̄нам̣. там̣ пана техи самут̣т̣хитам̣ хотӣти ‘‘алобха̄дӣхи самут̣т̣хита’’нти а̄ха. те кусаламӯлатам̣сампайутта̄ самут̣т̣ха̄нам̣ етасса̄типи аттхо самбхавати. еттха пана четанам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃е ‘‘там̣сампайутта̄’’ти самут̣т̣ха̄набха̄ве ваттабба̄. таттха мӯлехи аттано паччайато кусале парийа̄дийати, кхандхехи сабха̄вато, каммехи ан̃н̃асса ниббаттанакиччато. мӯлехи ча кусала̄нам̣ анаваджджата̄йа хетум̣ дассети, кхандхехи там̣сампайогакатам̣ анаваджджасабха̄вам̣, каммехи сукхавипа̄катам̣. мӯлехи ва̄ нида̄насампаттийа̄ а̄дикалйа̄н̣атам̣, кхандхехи сабха̄васампаттийа̄ маджджхекалйа̄н̣атам̣, каммехи ниббаттисампаттийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣атам̣.
986. там̣ …пе… уддхам̣ акусалам̣ на̄ма наттхӣти касма̄ вуттам̣, нану вичикиччхуддхаччасахагатамохо аттхӣти? саччаметам̣, тена пана вина̄ там̣сампайуттата̄ наттхӣти там̣сампайуттесу гахитесу мохо гахито ева̄ти катва̄ ‘‘тато уддхам̣ наттхӣ’’ти вуттам̣ ан̃н̃аттха абха̄ва̄. екасмим̣ т̣хитам̣ екат̣т̣хам̣, сахаджабха̄вена екат̣т̣хам̣ сахаджекат̣т̣хам̣. паха̄таббанти паха̄нам̣, паха̄набха̄вена екат̣т̣хам̣ паха̄некат̣т̣хам̣. йена хи йам̣ саха паха̄таббам̣, тена там̣ екасмим̣ пуггале т̣хитам̣ хоти, екасмим̣ самуччхинне асамуччхинне ча итарасса самуччхинната̄йа асамуччхинната̄йа ча васена ан̃н̃аман̃н̃а̄вирахитато.
987. тӣн̣и лаккхан̣а̄нӣти аниччадуккхаанаттата̄. на̄макасин̣асаттапан̃н̃аттийо тиссо пан̃н̃аттийо. параматтхе амун̃читва̄ вохарийама̄на̄ виха̄раман̃ча̄дика̄ упа̄да̄пан̃н̃атти саттапан̃н̃аттиггахан̣ена гахита̄ти ведитабба̄, ета̄ни ча лаккхан̣а̄дӣни хет̣т̣ха̄ двӣсу кан̣д̣есу вин̃н̃аттиа̄дӣни вийа на вутта̄ни, на ча сабха̄вадхамма̄ти катва̄ на лаббхантӣти вутта̄ни. на хи кочи сабха̄во кусалаттика̄сан̇гахитоти ваттум̣ йуттанти.
988. сукхабхӯмӣти ка̄ма̄вачара̄дайопи йуджджанти. сукхасахагата̄ хи ка̄ма̄вачара̄дибхӯми сукхабхӯми. ка̄ма̄вачара̄дибхӯмӣти ча ка̄ма̄вачара̄дита̄йа дхамма̄ ева вуччантӣти ка̄ма̄вачара̄дичиттуппа̄десӯти аттхато вин̃н̃а̄йати. еван̃ча катва̄ ‘‘сукхабхӯмийа’’нти ватва̄ тасса̄ ева вибха̄гадассанаттхам̣ ‘‘ка̄ма̄вачаре’’тиа̄ди вуттам̣. бхӯми-саддо ча абхидхамме ка̄ма̄вачара̄дӣсу нирул̣хоти ‘‘чатӯсу бхӯмӣсу кусала’’нтиа̄дӣсу (дха. са. 1384) ан̃н̃абхӯмиггахан̣ам̣ на хотӣти. па̄л̣ито ча̄ти ‘‘висит̣т̣ха̄нам̣ па̄ка̄ти випа̄ка̄’’тиа̄дивачанаттхавибха̄ванена па̄л̣ито. ‘‘випаккабха̄вама̄панна̄нам̣ арӯпадхамма̄наметам̣ адхивачана’’нтиа̄дина̄ бха̄ситаттхавибха̄ванена аттхато ча. на̄мапариччхеда̄дӣхи тикадука̄нам̣ ваваттха̄надассанена ва̄ па̄л̣ито, тадаттхавин̃н̃а̄панена аттхато.
991. са̄липхаланти са̄липа̄кама̄ха.
994. амха̄кам̣ ма̄тулаттхероти пуггала̄рамман̣ассапи упа̄да̄насса упа̄да̄наккхандха̄ ева паччайо, на локуттара̄, ко пана ва̄до кхандха̄рамман̣асса. тена̄ха ‘‘аггахита̄нӣ’’ти.
998. йатха̄ упа̄да̄нехи аггахетабба̄ анупа̄да̄нийа̄, евам̣ сам̣килесехи аггахетабба̄ асам̣килесика̄ти катва̄ ‘‘асам̣…пе… есева найо’’ти а̄ха.
1006. дит̣т̣хийа̄ гахито атта̄ на виджджати. йесу пана випаллаттхага̄хо, те упа̄да̄наккхандха̄ва виджджанти. тасма̄ йасмим̣ авиджджама̄наничча̄дивипарийа̄са̄ка̄рагахан̣ам̣ аттхи, сова упа̄да̄наккхандхапан̃чакасан̇кха̄то ка̄йо. таттха ничча̄диа̄ка̄расса авиджджама̄ната̄дассанаттхам̣ руппана̄дисабха̄вассева ча виджджама̄ната̄дассанаттхам̣ виджджама̄но ка̄йоти висесетва̄ вутто, локуттара̄ пана на када̄чи авиджджама̄на̄ка̄рена гайхантӣти на идам̣ висесанам̣ араханти. сакка̄йе дит̣т̣хи, сатӣ ва̄ ка̄йе дит̣т̣хи сакка̄йадит̣т̣хи. аттана̄ гахита̄ка̄расса авиджджама̄ната̄йа сайамева сатӣ, на та̄йа гахито атта̄ аттанийам̣ ва̄ти аттхо. айам̣ панаттхо самбхаватӣти катва̄ вутто, пуримо ева пана падха̄но. дутийе хи дит̣т̣хийа̄ ваттху ависеситам̣ хоти. ка̄йоти хи кхандхапан̃чаке вуччама̄не локуттара̄панайанам̣ наттхи. на хи локуттаресу ка̄йа-саддо на ваттати. ка̄йапассаддхиа̄дӣсу хи локуттаресу ка̄йа-саддопи локуттараккхандхава̄чакоти. сӣлена̄ти суддхийа̄ ахетубхӯтена сӣлена. гахитасама̄да̄нанти уппа̄дитапара̄ма̄сова. со хи сама̄дийанти етена куккурасӣлавата̄дӣнӣти ‘‘сама̄да̄на’’нти вутто. таттха авӣтиккаманӣйата̄йа сӣлам̣, бхаттивасена сататам̣ чаритаббата̄йа ватам̣ дат̣т̣хаббам̣.
1007. идхева тит̣т̣хама̄насса̄ти имисса̄йева индаса̄лагуха̄йам̣ тит̣т̣хама̄насса. ва̄чуггатакаран̣ам̣ уггахо. аттхапарипуччханам̣ парипуччха̄. кусалехи саха чодана̄парихаран̣авасена виниччхайакаран̣ам̣ виниччхайо. бахӯнам̣ на̄наппака̄ра̄нам̣ сакка̄йадит̣т̣хӣнам̣ авихататта̄ та̄ джаненти, та̄хи джанита̄ти ва̄ путхуджджана̄. авигха̄тамева ва̄ джана-саддо вадати. путху саттха̄ра̄нам̣ мукхуллокика̄ти еттха путхӯ джана̄ етесанти путхуджджана̄ти вачанаттхо. путху…пе… авут̣т̣хита̄ти еттха джанетабба̄, джа̄йанти ва̄ еттха̄ти джана̄, гатийо. путхӯ джана̄ етесанти путхуджджана̄. ито паре джа̄йанти етехӣти джана̄, абхисан̇кха̄ра̄дайо. те етесам̣ путхӯ виджджантӣти путхуджджана̄. абхисан̇кхаран̣а̄диаттхо ева ва̄ джана-саддо дат̣т̣хаббо. ра̄гаггиа̄дайо санта̄па̄. те ева саббепи ва̄ килеса̄ парил̣а̄ха̄. путху пан̃часу ка̄магун̣есӯти еттха джа̄йатӣти джано, ‘‘ра̄го гедхо’’ти евама̄дико. путху джано етесанти путхуджджана̄. путхӯсу ва̄ джана̄ джа̄та̄ ратта̄ти евам̣ ра̄га̄диаттхо ева джана-саддо дат̣т̣хаббо. палибуддха̄ти самбаддха̄ упаддута̄ ва̄. ассутава̄ти етена андхата̄ вутта̄ти ‘‘андхапутхуджджано вутто’’ти а̄ха.
анайети авад̣д̣хийам̣. саббаттха нируттилаккхан̣ена падасиддхи ведитабба̄. анекесу ча каппасатасахассесу катам̣ джа̄нанти, па̄кат̣ан̃ча каронти упака̄рам̣ сатиджананаа̄мисапат̣иггахан̣а̄дина̄ паччекасамбуддха̄, татхева дуккхитасса саккаччам̣ ка̄таббам̣ каронти. самма̄самбуддхо пана асан̇кхйеййааппамеййесупи катам̣ упака̄рам̣ маггапхала̄нам̣ упаниссайан̃ча джа̄на̄ти, па̄кат̣ан̃ча кароти, сӣхо вийа ча джавам̣ саббаттха саккаччамева дхаммадесанам̣ кароти. арийабха̄воти йехи йогато арийа̄ вуччанти, те маггапхаладхамма̄ дат̣т̣хабба̄. арийакарадхамма̄ аниччадассана̄дайо, випассийама̄на̄ ва̄ аничча̄дайо.
сота̄нӣти тан̣ха̄дит̣т̣хикилесадуччаритаавиджджа̄сота̄ни. ‘‘сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯмӣ’’ти ватва̄ ‘‘пан̃н̃а̄йете пидхӣйаре’’ти вачанена сота̄нам̣ сам̣варо пидаханам̣ самуччхедан̃а̄н̣анти вин̃н̃а̄йати. кхантӣти адхива̄сана̄, са̄ ча татха̄паватта̄ кхандха̄. пан̃н̃а̄ти еке, адосо ева ва̄. ка̄йадуччарита̄дӣнанти дуссӣлйасан̇кха̄та̄нам̣ ка̄йавачӣдуччарита̄нам̣ мут̣т̣хассаччасан̇кха̄тасса пама̄дасса абхиджджха̄доманасса̄нам̣ па̄пака̄нам̣ аккхантиан̃н̃а̄н̣акосаджджа̄нан̃ча. анупеккха̄ сан̇кха̄рехи авиват̣т̣анам̣, са̄лайата̄ти аттхо. дхаммат̣т̣хитийам̣ пат̣иччасамуппа̄де пат̣иломабха̄во сассатуччхедага̄хо, таппат̣иччха̄дакамохо ва̄. нибба̄не пат̣иломабха̄во сан̇кха̄ресу рати, нибба̄напат̣иччха̄дако мохо ва̄. сан̇кха̄ранимиттагга̄хоти йа̄дисасса килесасса аппахӣнатта̄ випассана̄ сан̇кха̄ранимиттам̣ на мун̃чати, со килесо дат̣т̣хаббо. сан̇кха̄ранимиттаггахан̣асса атиккаманам̣ ва̄ паха̄нам̣.
чатуннам̣ арийамагга̄нам̣ бха̄витатта̄ аччантам̣ аппаваттибха̄вена йам̣ паха̄нанти йоджана̄ ведитабба̄. кена пана паха̄нанти? арийамаггехева̄ти вин̃н̃а̄йама̄но айаматтхо тесам̣ бха̄витатта̄ аппаваттивачанена. самудайапаккхикасса̄ти еттха чатта̄ропи магга̄ чатусачча̄бхисамайа̄ти катва̄ техи паха̄таббена тена тена самудайена саха паха̄таббатта̄ самудайасабха̄гатта̄ ча саччавибхан̇ге ча саббакилеса̄нам̣ самудайабха̄васса вуттатта̄ ‘‘самудайапаккхика̄’’ти дит̣т̣хиа̄дайо вуччанти. ка̄йава̄ча̄читта̄нам̣ вирӯпаппаваттийа̄ найанам̣ апайа̄панам̣, ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ вина̄санайанам̣ ва̄ винайо, тесам̣ ва̄ джимхаппаваттим̣ виччхиндитва̄ уджуканайанам̣ винайанам̣. есесети есо со ева, аттхато анан̃н̃оти аттхо. таджджа̄тети аттхато там̣сабха̄вова. саппурисо арийасабха̄во, арийо ча саппурисабха̄воти аттхо.
адвайанти двайата̄рахитам̣, ван̣н̣амева ‘‘аччӣ’’ти гахетва̄ аччим̣ ва̄ ‘‘ван̣н̣о ева̄’’ти тесам̣ екаттам̣ пассанто вийа йатха̄таккитам̣ атта̄нам̣ ‘‘рӯпа’’нти, йатха̄дит̣т̣хам̣ ва̄ рӯпам̣ ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ тесам̣ екаттам̣ пассанто дат̣т̣хаббо. еттха ча ‘‘рӯпам̣ атта̄’’ти имисса̄ паваттийа̄ абха̄вепи рӯпе аттаггахан̣ам̣ паваттама̄нам̣ аччийам̣ ван̣н̣аггахан̣ам̣ вийа. упама̄йо ча анан̃н̃атта̄диггахан̣анидассанавасенева вутта̄, на ван̣н̣а̄дӣнам̣ вийа аттано виджджама̄наттасса, аттано вийа ва̄ ван̣н̣а̄дӣнам̣ авиджджама̄наттасса дассанаттхам̣.
1008. сарӣраниппхаттийа̄ти сарӣрапа̄рипӯрийа̄. ниччхетум̣ асакконто вичинанто киччхатӣти вичикиччха̄. идаппаччайа̄нам̣ бха̄воти джа̄тиа̄дисабха̄вамева а̄ха, джа̄тиа̄дӣнам̣ ва̄ джара̄маран̣а̄диуппа̄данасаматтхатам̣. са̄ пана джа̄тиа̄дивинимутта̄ наттхӣти тесам̣йева̄дхивачанам̣ хоти ‘‘идаппаччайата̄’’ти.
1009. идха ана̄гатакилеса̄ ‘‘тадекат̣т̣ха̄ килеса̄’’ти вуччантӣти те дассетум̣ ‘‘имисса̄ ча па̄л̣ийа̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. сахаджекат̣т̣хавасена̄ти таттха уппаннадит̣т̣хийа̄ сахаджекат̣т̣хавасена̄ти аттхато вин̃н̃а̄йати. там̣сампайуттоти техи сам̣йоджанакилесехи сампайуттотипи аттхо йуджджати. татха̄ те сам̣йоджанакилеса̄ самут̣т̣ха̄нам̣ етасса̄ти там̣самут̣т̣ха̄нанти ва̄. сам̣йоджанарахитехи ча пана килесехи сампайутта̄нам̣ самут̣т̣хита̄нан̃ча саббха̄вато килесехева йоджана̄ ката̄.
1011. сам̣йоджана̄дӣнам̣ вийа̄ти сам̣йоджанатадекат̣т̣хакилеса̄дӣнам̣ йатха̄вутта̄нам̣ вийа. техӣти дассанабха̄вана̄маггехи. абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣ кусала̄кусалам̣, на̄марӯпан̃ча випа̄канти катва̄ ‘‘кусала̄дӣнампи паха̄нам̣ анун̃н̃а̄та’’нти а̄ха.
1013. хетӯ чева̄ти ‘‘паха̄таббахетука̄’’ти етасмим̣ сама̄сападе екадесена сама̄сападаттхам̣ вадати. еттха ча пуриманайена ‘‘име дхамма̄ дассаненапаха̄таббахетука̄’’ти имейева дассаненапаха̄таббахетука̄, на ито ан̃н̃ети айам̣ нийамо пан̃н̃а̄йати, на име дассаненапаха̄таббахетука̄йева̄ти. тасма̄ имесам̣ дассаненапаха̄таббахетукабха̄во анийато вичикиччха̄сахагатамохасса ахетукатта̄ти пуриманайо виваран̣ӣйаттхава̄ хоти. тасма̄ пуриманайена дхаммато дассаненапаха̄таббахетуке никкхипитва̄ аттхато никкхипитум̣ дутийанайо вутто.
1029. махаггата̄ ва̄ иддхивидха̄дайо. аппама̄н̣а̄рамман̣а̄ махаггата̄ четопарийапуббенива̄са̄на̄гатам̣сан̃а̄н̣асампайутта̄.
1035. анантаре нийутта̄ни, анантарапхалаппайоджана̄ни, анантарапхалакаран̣асӣла̄ни ва̄ а̄нантарика̄ни. та̄ни пана пат̣ипаккхена анива̄ран̣ӣйапхалатта̄ антара̄йарахита̄нӣти ‘‘анантара̄йена пхалада̄йака̄нӣ’’ти вуттам̣. анантара̄йа̄ни ва̄ а̄нантарика̄нӣти нируттивасена падасиддхи ведитабба̄. екасмимпӣти пи-саддена анекасмимпи а̄йӯхите ваттаббамеванаттхӣти дассети. на ча тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃апат̣иба̄хакаттам̣ аттхи аппат̣ипаккхатта̄, аппат̣ипаккхата̄ ча сама̄напхалатта̄ анубалаппада̄нато ча. ‘‘наттхи хету наттхи паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа̄’’ти (дӣ. ни. 1.168) евама̄дико ахетукава̄до. ‘‘карото кхо ка̄райато чхиндато чхеда̄пайато…пе… карото на карӣйати па̄па’’нти (дӣ. ни. 1.166) евама̄дико акирийава̄до. ‘‘наттхи динна’’нти (дӣ. ни. 1.171; ма. ни. 2.94; 3.91) евама̄дико наттхикава̄до. етесу пуримава̄до бандхамоккха̄нам̣ хетум̣ пат̣иседхети, дутийо каммам̣, татийо випа̄канти айаметесам̣ висесо. тан̃хӣти ахетука̄динийатамиччха̄дит̣т̣хим̣, на пана нийатабха̄вам̣ аппаттам̣.
1039. паччайат̣т̣хена̄ти маггапаччайасан̇кха̄тена сампайогависит̣т̣хена паччайабха̄вена̄ти ведитаббам̣. еттха ча магган̇га̄нам̣ т̣хапанам̣ маггапаччайабха̄варахите маггахетуке дассетум̣, тена маггахетуке асан̇карато ваваттхапети. саче пана кочи вадеййа ‘‘екекам̣ ан̇гам̣ т̣хапетва̄ там̣там̣сампайутта̄нам̣ маггахетукабха̄вепи ‘магган̇га̄ни т̣хапетва̄’ти идам̣ вачанам̣ йуджджатӣ’’ти. еван̃хи сати татийанайе вийа идха̄пи ‘‘т̣хапетва̄’’ти на ваттаббам̣ сийа̄, вуттан̃четам̣, тасма̄ вуттанайеневаттхо ведитаббо. магган̇га̄магган̇га̄нан̃хи сампайутта̄нам̣ висесадассанаттхо айам̣ найоти. сесамагган̇га̄нам̣ пуббе т̣хапита̄нанти адхиппа̄йо. пхасса̄дӣнан̃хи пуриманайепи маггахетуката̄ сиддха̄ти.
самма̄дит̣т̣хийа̄ дутийанайепи т̣хапита̄йа татийанайе сахетукабха̄во дассито. катхам̣ дассито, нану арийамаггасаман̇гисса ‘‘алобхо адосо име дхамма̄ маггахетӯ’’ти (дха. са. 1039) аватва̄ ‘‘алобхо адосо амохо име дхамма̄ маггахетӯ’’ти висум̣ самма̄дит̣т̣хиа̄дике маггахетӯ дассетва̄ ‘‘там̣сампайутто…пе… вин̃н̃а̄н̣аккхандхо’’ти (дха. са. 1039) висум̣ маггахетука̄нам̣ дасситатта̄ ‘‘маггахетӯсу амохо’’ти (дха. са. 1039) вутта̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ маггахетуката̄ на дассита̄ сийа̄? но на дассита̄. йатха̄ хи тӣн̣и сам̣йоджана̄ни дассетва̄ ‘‘тадекат̣т̣хо лобхо досо мохо, име дхамма̄ дассанена паха̄таббахетӯ’’ти (дха. са. 1017) висум̣ паха̄таббахетӯ нийаметва̄ ‘‘тадекат̣т̣ха̄ ча килеса̄’’тиа̄дивачанена (дха. са. 1017) лобхадосамоха̄ ча ан̃н̃аман̃н̃асахаджекат̣т̣ха̄ ан̃н̃аман̃н̃асампайутта̄ сан̇кха̄раккхандхабхӯта̄ ча дассаненапаха̄таббахетука̄ти дассита̄ хонти, евамидха̄пи ‘‘алобха̄дайо име дхамма̄ маггахетӯ’’ти нигамита̄пи ан̃н̃аман̃н̃асампайуттасан̇кха̄раккхандхабха̄вато там̣сампайуттасан̇кха̄раккхандхавачанена ‘‘маггахетука̄’’ти дассита̄ ева̄ти сиддхам̣ хоти, самма̄дит̣т̣хийа̄пи амохоти вутта̄йа маггахетукабха̄вадассанам̣. саче пана йо дутийанайе магго чева хету ча̄ти вутто, тато ан̃н̃ассева ан̃н̃ена аса̄дха̄ран̣ена парийа̄йена маггахетубха̄вам̣ дассетва̄ там̣сампайогато самма̄дит̣т̣хийа̄ маггахетукабха̄вадассанаттхо татийанайо сийа̄. ‘‘арийамаггасаман̇гисса алобхо адосо име дхамма̄ маггахетӯ’’тиа̄ди ваттаббам̣ сийа̄. йасма̄ пана ‘‘маггахетӯ’’ти имина̄ ан̃н̃ена са̄дха̄ран̣ена парийа̄йена йесам̣ маггахетубха̄во самбхавати, те саббе ‘‘маггахетӯ’’ти дассетва̄ там̣сампайутта̄нам̣ тесам̣ ан̃н̃есан̃ча маггахетукабха̄вадассанаттхо татийанайо, тасма̄ таттха ‘‘амохо’’типи вуттам̣. на хи со маггахету на хотӣти. име пана тайопи найа̄ аттхависесавасена никкхиттатта̄ аттхато никкхепа̄ дат̣т̣хабба̄. атха ва̄ сарӯпена вачанам̣ дхаммато никкхепо, аттхена аттхатоти евампи йоджана̄ самбхавати. таттха дутийататийанайа̄ сарӯпато хетухетумантудассанавасена дхаммато никкхепо. пат̣хаманайо татха̄адассанато аттхена ча магган̇гатам̣сампайутта̄нам̣ хетухетумантубха̄ва̄вагаманато аттхато никкхепоти.
1040. йасмим̣ сабха̄вадхамме ниннапон̣апаббха̄рабха̄вена читтам̣ паваттати, со тасса а̄рамман̣а̄дхипати ведитаббо. четопарийан̃а̄н̣ена джа̄нитва̄ паччавеккхама̄но тена паччавеккхама̄ноти вутто. еттха̄пӣти етасмимпи ат̣т̣хакатха̄вачане, еттха ва̄ пат̣т̣ха̄не магга̄дӣни т̣хапетва̄ ан̃н̃есам̣ адхипатипаччайабха̄васса авачаненева пат̣иккхепапа̄л̣ийам̣. айамеваттхоти аттано маггапхалам̣ т̣хапетва̄ти аттхо. вӣмам̣са̄дхипатеййанти падха̄нена адхипатина̄ сахаджа̄та̄дхипати нидассито, тайидам̣ найадассанаматтамева хотӣти ан̃н̃опи евам̣пака̄ро сахаджа̄то магга̄дхипати нидассито хоти, тасма̄ вӣрийа̄дхипатеййанти ча йоджетаббам̣. идампи хи аттхато вуттамева̄ти.
1041. аттано сабха̄во аттабха̄во. ладдхока̄сасса каммасса випа̄ко каппасахасса̄тиккаме уппаджджати анекакаппасахасса̄йука̄нам̣ сатта̄нам̣, каппасахасса̄тиккамепи ва̄ ладдхока̄сам̣ йам̣ бхависсати, тадапи ладдхока̄самева̄ти аттано випа̄кам̣ сандха̄йа вуччати. наттхи на̄ма на хотӣти ануппанно на̄ма на хотӣти адхиппа̄йо. уппа̄дӣсу антогадхатта̄ ‘‘уппа̄дино дхамма̄’’ти етена вачанена вуччатӣти катва̄ а̄ха ‘‘уппа̄дино дхамма̄ на̄ма джа̄то’’ти. арӯпасан̇кха̄то атта̄ти арӯпабхаван̇гам̣ а̄ха. таттха а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄димайо атта̄ти хи аттхато воха̄ро паваттоти.
йади пана а̄йӯ…пе… саббам̣ випа̄кам̣ дадеййа, аладдхока̄сан̃ча випа̄кам̣ детӣти катва̄ випаккавипа̄кан̃ча дадеййа, тато екассева каммасса саббавипа̄кена бхавитаббанти ан̃н̃асса каммасса ока̄со на бхавеййа нираттхакатта̄, уппаттийа̄йева ока̄со на бхавеййа, уппаннасса ва̄ пхалада̄не. атха ва̄ аладдхока̄сасса випа̄када̄не паччайантарарахитассапи випа̄када̄нам̣ а̄паннанти авиджджа̄тан̣ха̄дипаччайантаракхепакасса ан̃н̃асса апачайага̄микаммасса каммаккхайакарасса ока̄со на бхавеййа. бха̄витепи магге авиджджа̄дипаччайантарарахитасса ча каммасса випаччанато саматтхата̄ на сийа̄ти аттхо. саббада̄ ва̄ випа̄каппаваттийа̄ ева бхавитаббатта̄ випа̄като ан̃н̃асса паваттиока̄со на бхавеййа. там̣ пана̄ти а̄йӯхитам̣ каммам̣. идам̣ пана дхувавипа̄касса випа̄кена адхувавипа̄кассапи ладдхока̄сасса випа̄кам̣ уппа̄дӣти дассетум̣ а̄раддханти дат̣т̣хаббам̣. ат̣т̣ха сама̄паттийо ча балававирахе аггамаггабха̄вана̄вирахе ча аппахӣнасабха̄вато дхувам̣ випаччантӣти дхувавипа̄ка̄ти вутта̄. а̄йӯхитакамме вуччама̄не ануппаннам̣ касма̄ вуттанти? йам̣ а̄йӯхитам̣ бхависсати, таттха̄пи а̄йӯхита-саддаппаваттисаббха̄ва̄.
1050. упа̄динна̄ти еттха на упетена а̄динна̄ти айаматтхо, упасаддо пана упасаггаматтамева, тасма̄ упа̄да̄на̄рамман̣а̄ упа̄да̄нехи, ан̃н̃е ча анабхинивесена ‘‘ахам̣ маггам̣ бха̄вайим̣, мама магго уппанно’’тиа̄дикена гахан̣ена а̄динна̄ иччева упа̄динна̄. упа̄динна-саддена ва̄ амаггапхаладхамма̄йева вутта̄, итарехи маггапхаладхамма̄ ча̄ти ведитаббам̣.
тиканиккхепакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дуканиккхепакатха̄ван̣н̣ана̄
1062. метта̄йанавасена̄ти метта̄пхаран̣авасена. ‘‘меттайанавасена̄’’ти ваттаббе дӣгхам̣ катва̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. метта̄, меданам̣ ва̄ метта̄йанам̣, тан̃ча синехавасена. анудайатӣти ануда̄ти ваттаббе ‘‘анудда̄’’ти да-ка̄ра̄гаманам̣ катва̄ вуттам̣. анудда̄йана̄ка̄роти анураккхан̣а̄ка̄ро. раккхан̣ан̃хи да̄йана̄. анудда̄йитасса̄ти анудда̄йа айитасса. ‘‘джа̄типи дуккха̄’’тиа̄дим̣ сун̣антасса саване, аничча̄дито саммасантасса саммасане, маггенеттха саммохам̣ виддхам̣сентасса пат̣иведхе, пат̣ивиджджхитва̄ паччавеккхантасса паччавеккхан̣ети чатӯсу ка̄лесу дуккхе н̃а̄н̣ам̣ ваттати.
1065. читтасса сам̣ран̃джанам̣ читтасса са̄ра̄го. гиджджхантӣти абхикан̇кханти. сан̃джам̣нтӣти бандханти. лагганат̣т̣хена̄ти сам̣варан̣ат̣т̣хена, оламбанат̣т̣хена ва̄. тасса тассева бхавасса̄ти ка̄мабхава̄дисан̇кха̄тасса випа̄какат̣атта̄рӯпасса абхиниббаттиаттхам̣ пат̣исандхийа̄ паччайабха̄вавасена парикад̣д̣хати. читтамасса бхавантаре видха̄вати ниббаттати. тан̣ха̄виппхандитанивесо ат̣т̣хасататан̣ха̄вичарита̄дибха̄вена тан̣ха̄паваттийева.
сарита̄нӣти ра̄гавасена алла̄ни. там̣сампайуттапӣтивасена синиддха̄ни синехита̄ни. висата̄ти виттхата̄. рӯпа̄дӣсу тебхӯмакадхаммесу бйа̄панавасена висат̣а̄. пуримавачанамева та-ка̄расса т̣а-ка̄рам̣ катва̄ вуттам̣. виса̄ла̄ти випула̄. висаккатӣти парисаппати, сахати ва̄. ратто хи ра̄гаваттхуна̄ па̄дена та̄лийама̄нопи сахатӣти. осакканам̣, виппханданам̣ ва̄ висаккананти ваданти. аничча̄дим̣ ничча̄дито ган̣хантӣ висам̣ва̄дика̄ хоти. висам̣харатӣти татха̄ татха̄ ка̄месу а̄нисам̣сам̣ пассантӣ вивидхеха̄ка̄рехи неккхамма̄бхимукхаппаваттито читтам̣ сам̣харати сан̇кхипати. висам̣ ва̄ дуккхам̣, там̣ харати вахатӣти аттхо. дуккханиббаттакасса каммасса хетубха̄вато висамӯла̄, висам̣ ва̄ дуккхаведана̄мӯлам̣ етисса̄ти висамӯла̄. дуккхасамудайатта̄ висам̣ пхалам̣ етисса̄ти висапхала̄. тан̣ха̄йа рӯпа̄дикасса дуккхассева парибхого хоти, на аматасса̄ти са̄ ‘‘висапарибхога̄’’ти вутта̄. саббаттха нируттивасена падасиддхи ведитабба̄. йо панеттха падха̄но аттхо, там̣ дассетум̣ пуна ‘‘висата̄ ва̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄ванти мануссабха̄вадева̄дибха̄вабхӯтам̣.
пан̣идха̄накавасена̄ти читтасса рӯпа̄дӣсу т̣хапанакавасена. ан̃н̃опи бандху тан̣ха̄йа ева хоти, со пана абандхупи хоти. тан̣ха̄ пана ниччасанниссита̄ти ‘‘па̄т̣ийекко бандхӯ’’ти вутта̄. асанатоти бйа̄панато бхун̃джанато ча. тадубхайам̣ дассети ‘‘аджджхоттхаран̣ато’’тиа̄дина̄. а̄сӣсанавасена̄ти иччханавасена. ан̃н̃ена̄ка̄рена̄ти джаппана̄джаппитатта̄нам̣ джаппа̄йа анан̃н̃аттадассана̄ка̄рена. читтам̣ парийут̣т̣ха̄тӣти читтам̣ мӯсати. ма̄рапа̄соти ма̄рена гахитата̄йа ра̄го ма̄рапа̄со.
1066. сан̇кха̄ресу уппанно каммапатхабхедам̣ на каротӣти етена саттесу уппанно ат̣т̣ха̄накопо каротӣти вин̃н̃а̄йати. ‘‘аттхам̣ ме на̄чари, на чарати, на чариссати, пийасса ме мана̄пасса аттхам̣ на̄чари, на чарати, на чариссати, аппийасса ме амана̄пасса анаттхам̣ на̄чари, на чарати, на чариссатӣ’’ти уппаджджама̄нопи хи копо аваттхусмим̣ уппаннатта̄ ат̣т̣ха̄накопо ева бхавитум̣ йутто. а̄гха̄тентоти хананто. пунаруттидосо пат̣иседхитоти доса-падасса пат̣ивиродха-падасса ча двиккхаттум̣ а̄гататта̄ вуттам̣. пат̣игхасса ва̄ висесанаттхам̣ пуббе ‘‘пат̣ивиродхо’’ти, падоса̄дивисесанаттхам̣ ‘‘досо’’ти ча вуттам̣, дуссана̄дивисесанаттхам̣ паччха̄ ‘‘досо’’ти, виродхависесанаттхан̃ча ‘‘пат̣ивиродхо’’ти вуттанти наттхи пунаруттидосо.
1091. аниддха̄ритапариччхеде дхамма̄нам̣ аттхита̄маттадӣпаке ма̄тикуддесе апариччхедена бахувачанена уддесо катоти бахувачаненева пуччхати – ‘‘катаме дхамма̄ аппаччайа̄’’ти. сабха̄васан̇кха̄париччхеда̄дивасена хи дхамме аджа̄нантасса васена уддесо пуччха̄ ча карӣйатӣти. тасма̄ париччхедам̣ акатва̄ уддит̣т̣ха̄ пуччхита̄ ча. имети асан̇кхатадха̄туто уддхам̣ наттхӣти дӣпанаттхам̣ екампи там̣ ниддиситва̄ бахувачаненева нигаманам̣ катам̣ ниддесато пуббе бодханеййасса аджа̄нанака̄лам̣ упа̄да̄йа.
1101. ким̣ пана наттхи, ким̣ тена на вутта̄ти йоджана̄ ка̄табба̄. идамева мановин̃н̃еййанти нийама̄бха̄во ваваттха̄на̄бха̄во. чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дивин̃н̃еййамева чаккха̄дивин̃н̃еййанти па̄л̣ийам̣ вуттанти мановин̃н̃а̄н̣авин̃н̃еййенапи мановин̃н̃еййена бхавитаббанти катва̄ ат̣т̣хакатха̄йа ‘‘ким̣ пана мановин̃н̃а̄н̣ена̄’’тиа̄ди вуттам̣. кехичи вин̃н̃еййа̄ кехичи авин̃н̃еййа̄ти идам̣ ка̄ма̄вачарам̣ мановин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄рамман̣а̄дивасена бхиндитва̄ йоджетаббам̣. рӯпа̄вачара̄диа̄рамман̣ена хи ка̄ма̄вачарамановин̃н̃а̄н̣ена рӯпара̄га̄дисампайуттена ча ка̄ма̄вачарадхамма̄ на вин̃н̃еййа̄, итарена ча вин̃н̃еййа̄. евам̣ ка̄ма̄вачара̄намева а̄рамман̣а̄нам̣ кесан̃чи садда̄дӣнам̣ рӯпа̄рамман̣а̄дӣхи авин̃н̃еййата̄ вин̃н̃еййата̄ ча йоджетабба̄, татха̄ два̄рабхедавасена. атха ва̄ соманассасахагатасантӣран̣ам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣амева̄ти итарам̣ тена на вин̃н̃еййам̣. евам̣ упеккха̄сахагате кусалавипа̄ке акусалавипа̄ке ча̄ти саббаттха йатха̄йогам̣ йоджетаббам̣. рӯпа̄вачара̄дайо ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄дӣхи авин̃н̃еййа̄, кечидева вин̃н̃еййа̄ арӯпа̄вачарехӣти йоджетаббам̣ ануваттама̄натта̄. нибба̄нена авин̃н̃еййатта̄ти ‘‘кехичи авин̃н̃еййа̄’’ти имасса падасса аттхасамбхаваматтам̣ сандха̄йа вуттам̣, на нибба̄насса ануваттама̄намановин̃н̃а̄н̣абха̄вато.
1102. пан̃чака̄магун̣икара̄готи уккат̣т̣хавасена вуттам̣. бхава̄савам̣ т̣хапетва̄ саббо лобхо ка̄ма̄савоти йуттам̣ сийа̄. сассатадит̣т̣хисахагато ра̄го бхавадит̣т̣хисампайуттатта̄ ‘‘бхава̄саво’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто. бхава̄саво пана ‘‘дит̣т̣хигатавиппайуттесу ева уппаджджатӣ’’ти па̄л̣ийам̣ вутто. сопи ра̄го ка̄ма̄саво бхавитум̣ йутто. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикадуккха̄нам̣ ка̄ран̣абхӯта̄ ка̄ма̄сава̄дайопи двидха̄ вутта̄.
1103. ка̄ма̄саваниддесе ча ка̄месӯти ка̄мара̄гадит̣т̣хира̄га̄диа̄рамман̣абхӯтесу тебхӯмакесу ваттхука̄месӯти аттхо самбхавати. таттха хи уппаджджама̄на̄ са̄ тан̣ха̄ сабба̄пи на ка̄маччханда̄дина̄мам̣ на лабхатӣти. каттукамйата̄чхандо акусалепи уппаджджати, на пана дхаммаччхандо.
1105. ан̃н̃ам̣ джӣванти гахан̣ам̣ йадипи упа̄да̄наккхандхесвева паваттати, рӯпе…пе… вин̃н̃а̄н̣е ва̄ пана на патит̣т̣ха̄ти. тато ан̃н̃ам̣ катва̄ джӣвам̣ ган̣ха̄тӣти сассатадит̣т̣хи хотӣти. брахма̄дим̣ екаччам̣ атта̄нам̣ ‘‘хотӣ’’ти ниччато ан̃н̃ан̃ча ‘‘на хотӣ’’ти аниччато ган̣хантасса ‘‘хоти ча на ча хотӣ’’ти екаччасассатадит̣т̣хи. ‘‘хотӣ’’ти ча пут̣т̣хе ‘‘нева̄’’ти, ‘‘на хотӣ’’ти ча пут̣т̣хе ‘‘на’’ити саббаттха пат̣иккхипантасса амара̄виккхепадит̣т̣хи, амара̄ анупаччхеда̄, амарамаччхасадисӣ ва̄ виккхепадит̣т̣хӣти аттхо.
пан̃чака̄магун̣ико ра̄го ка̄ма̄савоти вуттоти катва̄ брахма̄нам̣ вима̄на̄дӣсу ра̄гасса дит̣т̣хира̄гасса ча ка̄ма̄савабха̄вам̣ пат̣иккхипати. йади пана лобхо ка̄ма̄савабхава̄сававинимутто аттхи, со йада̄ дит̣т̣хигатавиппайуттесу уппаджджати, тада̄ тена сампайутто авиджджа̄саво а̄сававиппайуттоти доманассавичикиччхуддхаччасампайуттасса вийа тассапи а̄сававиппайуттата̄ ваттабба̄ сийа̄ ‘‘чатӯсу дит̣т̣хигатавиппайуттесу лобхасахагатесу читтуппа̄десу уппанно мохо сийа̄ а̄савасампайутто сийа̄ а̄сававиппайутто’’ти. ‘‘ка̄ма̄саво ат̣т̣хасу лобхасахагатесу читтуппа̄десу уппаджджатӣ’’ти, ‘‘ка̄ма̄савам̣ пат̣ичча дит̣т̣ха̄саво авиджджа̄саво’’ти (пат̣т̣ха̄. 3.3.1) ча вачанато дит̣т̣хисахагато ра̄го ка̄ма̄саво на хотӣти на сакка̄ ваттум̣. килесапат̣ипа̄т̣ийа̄пи а̄харитум̣ ват̣т̣атӣти а̄сава̄нам̣ вачанам̣ паха̄таббадассанаттханти катва̄ те паха̄не а̄харийама̄на̄ паха̄табба̄нампи тесам̣ килеса̄нам̣ уддесаккамена а̄харитум̣ ват̣т̣анти паджаханака̄нам̣ магга̄нампӣти аттхо.
1121. пат̣хамакама̄набха̄джанӣйети ‘‘сеййохамасмӣ’’ти ма̄насса ниддесе. таттха хи ‘‘екаччо джа̄тийа̄ ва̄ готтена ва̄ колапуттийена ва̄ ван̣н̣апоккхарата̄йа ва̄ дханена ва̄ аджджхенена ва̄ камма̄йатанена ва̄ сиппа̄йатанена ва̄ виджджа̄т̣т̣ха̄нена ва̄ сутена ва̄ пат̣ибха̄нена ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ ваттхуна̄ ма̄нам̣ джаппети, йо еварӯпо ма̄но ман̃н̃ана̄…пе… кетукамйата̄ читтасса̄’’ти (вибха. 866) сеййасса садисасса хӣнасса ча паваттама̄но пуггалависесам̣ ана̄маситва̄ сеййама̄но вибхаттоти имаматтхам̣ сандха̄йа ‘‘еко ма̄но тин̣н̣ам̣ джана̄нам̣ уппаджджатӣти катхито’’ти а̄ха. на кевалан̃ча̄йам̣ пат̣хамакама̄набха̄джанӣйе ева евам̣ катхито, дутийакататийакама̄набха̄джанӣйепи катхито ева̄ти нидассанаматтхам̣ етам̣ дат̣т̣хаббам̣. атха ва̄ пуггале анисса̄йа вутта̄нам̣ тин̣н̣ампи ма̄на̄нам̣ бха̄джанӣйам̣ ‘‘пат̣хамакама̄набха̄джанӣйе’’ти а̄ха. сеййасса ‘‘сеййохамасмӣти ма̄но’’тиа̄дӣнан̃хи пуггалам̣ а̄маситва̄ вутта̄нам̣ наваннам̣ ма̄на̄нам̣ бха̄джанӣйам̣ дутийакама̄набха̄джанӣйам̣ хоти, тасса ма̄нара̄сисса пуггалам̣ ана̄маситва̄ вуттама̄нара̄сито дутийататийакатта̄ти, атха̄пи ча йатха̄вутте дутийакама̄набха̄джанӣйе ‘‘екекасса тайо тайо ма̄на̄ уппаджджантӣти катхита’’нти идха вутта̄йа аттхаван̣н̣ана̄йа сама̄надассанаттхам̣ ‘‘пат̣хамакама̄набха̄джанӣйе’’ти вуттам̣. со ева ма̄но идха̄гатоти таттха катхито ева аттхо йуджджатӣти адхиппа̄йо. ма̄накаран̣авасена̄ти ‘‘сеййо’’тиа̄дикиччакаран̣авасена. апара̄паре упа̄да̄йа̄ти идам̣ пуримапурима̄ ма̄на̄ апара̄паре упаниссайабха̄вена те уппа̄дента̄ аччуггаччхантӣти имаматтхам̣ сандха̄йа вуттам̣. кетукамйата̄читтам̣ аччуггатабха̄вам̣ гаччхатӣти катва̄ читтенева висеситам̣.
1126. аккхаманабха̄ваппака̄санам̣ кхиййанам̣. манена пийакаран̣анти евам̣пака̄рам̣ пӯджанам̣ ма̄нананти вуччатӣти аттхо. исса̄каран̣авасена̄ти ла̄бха̄диаккхаманакиччавасена.
1127. арийаса̄вака̄ти вачанам̣ ‘‘арийаса̄вака̄нам̣йева пат̣иведхо аттхи, те ча там̣ на маччхара̄йантӣ’’ти пат̣иведхадхамме маччхарийа̄бха̄вадассанаттхам̣. гантхоти па̄л̣и. катха̄магготи ат̣т̣хакатха̄пабандхо. дхаммантаранти кусала̄дидхаммам̣ бхиндитва̄ акусала̄дим̣ аттано лолата̄йа татха̄гатабха̄ситам̣ титтхийабха̄ситам̣ ва̄ каронто а̄лолессати. атта̄нам̣ а̄викатва̄ти атта̄нам̣ ан̃н̃атха̄ сантам̣ ан̃н̃атха̄ паведайитва̄. йо пана̄ти титтхийо гахат̣т̣хо ва̄ аттано самайасса садосабха̄вам̣ дат̣т̣хум̣ аниччханто ан̃н̃а̄н̣ена абхинивесена ва̄.
бйа̄питуманиччхоти вивиччхо, тасса бха̄во вевиччхам̣. ана̄дароти маччхарийена да̄не а̄дарарахито. кат̣аччхуна̄ га̄хо бхаттасса кат̣аччхугга̄хо, кат̣аччхугга̄хо вийа кат̣аччхугга̄хо. йатха̄ хи кат̣аччхугга̄хо йатха̄вутте бхатте на сам̣паса̄райати, евам̣ маччхарийампи а̄ва̄са̄дӣсӯти. гайхати етена̄ти ва̄ га̄хо, кат̣аччху ева га̄хо кат̣аччхугга̄хо. со йатха̄ сан̇кут̣итагго на сам̣паса̄райати, евам̣ маччхарийампӣти. а̄варитва̄ гахитам̣ аггахитам̣, тасса бха̄во аггахитаттам̣, маччхарийам̣. ‘‘а̄ва̄са̄ди парехи са̄дха̄ран̣амаса̄дха̄ран̣ам̣ ва̄ майхева хотӯ’’ти паваттивасена аттасампаттиггахан̣алаккхан̣ата̄, ‘‘ма̄ ан̃н̃асса̄’’ти паваттивасена аттасампаттинигӯхан̣алаккхан̣ата̄ ча йоджетабба̄. йам̣ пана ‘‘парасантакам̣ ган̣хитука̄мо’’ти вуттам̣, там̣ маччхарийасса парасантакалобхасса упаниссайабха̄вам̣ дассетум̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. йади хи там̣ маччхарийаппаваттидассанам̣, парасампаттиггахан̣алаккхан̣ата̄ ча ваттабба̄ сийа̄ти.
1140. абхиджджха̄ка̄мара̄га̄нам̣ висесо а̄савадвайаека̄савабха̄во сийа̄, наабхиджджха̄йа ноа̄савабха̄во ча̄ти ноа̄савалобхасса саббха̄во вича̄ретаббо. на хи аттхи ‘‘а̄саво ча ноа̄саво ча дхамма̄ а̄савасса дхаммасса а̄савасса ча ноа̄савасса ча дхаммасса хетупаччайена паччайо’’ти саттамо ча навамо ча пан̃хо. ган̣ана̄йа ча ‘‘хетуйа̄ сатта̄’’ти вуттам̣, на ‘‘нава̄’’ти. дит̣т̣хисампайутте пана лобхе ноа̄саве виджджама̄не саттаманавама̄пи пан̃хависсаджджанам̣ лабхеййум̣, ган̣ана̄ ча ‘‘хетуйа̄ нава̄’’ти ваттабба̄ сийа̄. дит̣т̣хивиппайутте ча лобхе ноа̄саве виджджама̄не пуббе дассито досоти.
1159. ка̄маччханданӣваран̣аниддесе ка̄месӯти тебхӯмакесу са̄савесу саббесу ваттхука̄месу. саббо хи лобхо ка̄маччханданӣваран̣ам̣. тенева тасса а̄руппе уппатти вутта̄ ‘‘нӣваран̣ам̣ дхаммам̣ пат̣ичча нӣваран̣о дхаммо уппаджджати на пуреджа̄тапаччайа̄. а̄руппе ка̄маччханданӣваран̣ам̣ пат̣ичча уддхаччанӣваран̣ам̣ авиджджа̄нӣваран̣ам̣. а̄руппе ка̄маччханданӣваран̣ам̣ пат̣ичча тхинамиддханӣваран̣ам̣ уддхаччанӣваран̣ам̣ авиджджа̄нӣваран̣а’’нти (пат̣т̣ха̄. 3.8.1).
1162. ирийа̄патхикачиттанти ирийа̄патхӯпаттхамбхакам̣ ат̣т̣хапан̃н̃а̄савидхам̣ читтам̣. таттха пана балаватхинамиддхасахагатам̣ читтам̣ ‘‘ирийа̄патхам̣ сандха̄ретум̣ асакконта’’нти вуттам̣. олӣйатӣти оламбати.
1163. онайхатӣти чха̄дети, аваттхарати ва̄. на̄на̄рамман̣есу паваттинива̄ран̣ена, виппха̄риката̄нива̄ран̣енева ва̄ антосамородхо. екачча̄нанти сирӣса̄дируккха̄нам̣. рӯпака̄йенева сийум̣, тена сукхаппат̣исам̣ведананибба̄насаччхикирийа̄нам̣ рӯпата̄патти сийа̄ти адхиппа̄йо. тасма̄ти ‘‘ка̄йасса̄’’ти вачанасса рӯпатта̄са̄дхакатта̄. на хи на̄мака̄йо супатӣти идам̣ тхинамиддхасамут̣т̣хитарӯпехи рӯпака̄йасса гарубха̄ваппаттам̣ ан̇гапаччан̇га̄дӣнам̣ сам̣сӣданам̣ соппанти сандха̄йа вуттам̣, на джа̄гаран̣ачиттарахитам̣ бхаван̇гасантатинти. тасса пхалатта̄ти пхалӯпача̄рена индрийам̣ вийа миддхам̣ дассетум̣ миддхасса пхалатта̄ индрийаниддесе вийа лин̇га̄дӣни миддханиддесепи соппа̄дӣни вутта̄нӣти аттхо.
рӯпака̄йасса антосамородхо наттхӣти со на̄мака̄йе вуттоти вин̃н̃а̄йати. тена саха вутта̄ она̄хапарийона̄ха̄ ча. рӯпака̄йасса ва̄ виппха̄рика̄виппха̄рикабха̄во на̄ма аттано сабха̄вена наттхи, на̄мака̄йасса на̄мака̄йе виппха̄рике лахуко, авиппха̄рике гарукоти авиппха̄рикабха̄вена она̄хана̄ди на̄мака̄йассева хотӣти она̄хана̄дайопи на̄мака̄йе вин̃н̃а̄йанти. тена̄ха ‘‘на хи рӯпам̣ на̄мака̄йасса она̄хо…пе… хотӣ’’ти. а̄варан̣абха̄во вийа хи она̄хана̄дибха̄вопи на̄мака̄йассева хотӣти. итаро адхиппа̄йам̣ аджа̄нанто мегха̄дӣхи рӯпехи рӯпа̄нам̣ она̄хана̄дим̣ пассанто ‘‘нану ча̄’’тиа̄дима̄ха. йади еванти йади рӯпасса она̄хана̄дита̄ сиддха̄, арӯпасса на сийа̄, сетубандха̄дӣсу рӯпасса а̄варан̣ам̣ дит̣т̣ханти а̄варан̣ампи арӯпасса на бхавеййа̄ти аттхо.
сура̄мерайапа̄нам̣ акусаланти катва̄ йутто тасса упаккилесабха̄во, сура̄…пе… пама̄дат̣т̣ха̄на̄нуйогасса ча акусалатта̄ пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣абха̄во йутто, татха̄пи парасса адхиппа̄йам̣ ануджа̄нитва̄ сура̄мерайасса упаккилесата̄ пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣ата̄ ча упаккилеса̄нам̣ пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣а̄нан̃ча паччайатта̄ пхалавоха̄рена вутта̄ти дассенто а̄ха ‘‘на, паччайаниддесато’’ти. евамева кхоти йатха̄ джа̄тарӯпасса айо лохам̣ типу сӣсам̣ саджджанти пан̃чупаккилесехи упаккилит̣т̣хам̣ джа̄тарӯпам̣ на чева муду хоти, на ча камманийам̣, на ча пабхассарам̣ пабхан̇гу ча, на ча самма̄ упети камма̄йа, евамева. паччайаниддесатоти упаккилесапан̃н̃а̄дуббалӣкаран̣а̄нам̣ паччайабха̄ваниддесато, паччайе пхаланиддесатоти аттхо. сайамева килесо упаккилесаниддесесу ниддит̣т̣хоти адхиппа̄йо.
нӣваран̣ам̣ хутва̄ва нӣваран̣асампайутте дассийама̄не на нӣваран̣ата̄дассанаттхо а̄рамбхо, атха кхо сиддханӣваран̣абха̄васса нӣваран̣асампайуттата̄дассанаттхоти йатха̄ла̄бхавасена ча асампайуттасса вачанам̣ на йуджджати. йатха̄ хи тит̣т̣хантампи чарантампӣти сипписамбука̄дӣсу йатха̄ла̄бхасамбхавам̣ там̣ двайам̣ вуттам̣, на евам̣ ‘‘тхинамиддханӣваран̣ам̣ сампайуттампи асампайуттампӣ’’ти вачанам̣ аттхи, йам̣ йатха̄ла̄бхам̣ самбхавеййа̄ти. читтаджасса̄самбхававачанатоти ‘‘чаттатта̄’’тиа̄дивачанасса джха̄наккхан̣е читтаджасса тхинамиддхасса асамбхававачанабха̄ватоти аттхо, ‘‘чаттатта̄’’тиа̄дивачанена ва̄ асамбхавасса вачанато пака̄санатоти аттхо.
ка̄месу кхо пана…пе… судит̣т̣хоти имина̄ ка̄ма̄дӣнаве ан̃н̃а̄н̣асса паха̄нама̄ха. там̣ таттха паха̄нанти там̣ таттха рӯпе паха̄нанти паха̄нам̣ апеккхитва̄ ‘‘та’’нти вуттам̣, там̣ винайананти ва̄ аттхо. тена рӯпасса аппаха̄таббаттамева дассети, на пана ‘‘чха дхамме паха̄йа̄’’тиа̄дӣсу миддхасса аппаха̄таббата̄дассанато ан̃н̃о пака̄ро вутто. на йатха̄…пе… вуттанти чха дхамма̄ пан̃ча нӣваран̣а̄ни ча йатха̄ паха̄табба̄нева хонта̄ни ‘‘паха̄табба̄нӣ’’ти вутта̄ни, на евам̣ рӯпам̣ паха̄таббамева хонтам̣ ‘‘паха̄табба’’нти вуттанти аттхо.
ан̃н̃ехи ча суттехӣти вуттасутта̄нам̣ дассанаттхам̣ ‘‘татха̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. кусалаппаваттим̣ а̄варантӣти а̄варан̣а̄. нӣва̄рентӣти нӣваран̣а̄. читтам̣ абхибхаванта̄ а̄рохантӣти четасо аджджха̄руха̄. а̄варан̣а̄дикиччан̃ча арӯпассева йуджджати, татха̄ андхакаран̣а̄дикиччам̣. таттха чатӯсу падесу пуримапуримасса паччхимапаччхимо аттхо. сам̣са̄радуккхам̣ вигха̄то, там̣джанаката̄йа вигха̄тапаккхикам̣. четасо парийут̣т̣ха̄нам̣ айонисоманасика̄рато уппатти акусалара̄сибха̄во ча арӯпассева хотӣти арӯпамева миддхам̣.
1166. ган̣абходжана̄диакаппийабходжанам̣ каппийасан̃н̃ӣ бхун̃джитва̄ пуна джа̄нитва̄ кочи виппат̣иса̄рӣ хоти, анаваджджан̃ча бхиккхудассаначетийавандана̄дим̣ ваджджасан̃н̃ӣ акатва̄ катва̄ ча кочи ассаддхо виппат̣иса̄рӣ хоти. ваттхунти мӯлам̣. еварӯпанти мӯлавасена евам̣пака̄ранти аттхо. куккуччападам̣ йева̄панакесу ‘‘куччхитам̣ катам̣ кукатам̣, тасса бха̄во’’ти вуттаттхамева. куккучча̄йана̄ка̄роти куккуччабха̄вана̄ка̄ро куккуччакаран̣а̄ка̄ро куккуччагамана̄ка̄ро ва̄. етена куккуччам̣ кирийабха̄вена дассети. ‘‘каппати на каппатӣ’’ти паваттачиттуппа̄дова винайакуккуччам̣.
1176. читтавиккхипанакиччаса̄ман̃н̃ена уддхаччам̣ куккуччан̃ча саха вуттанти ведитаббам̣. ка̄маччхандасса ана̄га̄мимаггена паха̄нам̣ уккат̣т̣ханӣваран̣авасена вуттанти ведитаббам̣. йади хи лобхо нонӣваран̣о сийа̄, ‘‘нонӣваран̣о дхаммо нӣваран̣асса дхаммасса хетупаччайена паччайо’’тиа̄ди ваттаббам̣ сийа̄, на четам̣ вуттам̣. ган̣ана̄йа ча ‘‘хетуйа̄ чатта̄рӣ’’ти вуттам̣, на ‘‘нава̄’’ти. тасма̄ саббо лобхо ка̄маччханданӣваран̣анти арахаттамаггенасса паха̄навачанам̣ йуттам̣.
1219. ка̄мо ча̄ти килесака̄мо ча. пуримадит̣т̣хим̣ уттарадит̣т̣хи упа̄дийатӣти пуримадит̣т̣хим̣ ‘‘сассато’’ти ган̣хантӣ упа̄дийати, пуримадит̣т̣хиа̄ка̄ренева ва̄ уппаджджама̄на̄ уттарадит̣т̣хи тенева пуримадит̣т̣хим̣ дал̣хам̣ каронтӣ там̣ упа̄дийатӣти вуттам̣. госӣлаговата̄дӣнӣти татха̄бхӯтам̣ дит̣т̣хима̄ха. абхинивесатоти абхинивесабха̄вато, абхинивисанато ва̄. аттава̄даматтамева̄ти аттасса абха̄ва̄ ‘‘атта̄’’ти идам̣ вачанаматтамева. упа̄дийанти дал̣хам̣ ган̣ханти. катхам̣? атта̄ти. атта̄ти хи абхинивисанта̄ вачанамева дал̣хам̣ катва̄ ган̣хантӣти аттхо. евам̣ аттава̄даматтамева упа̄дийантӣти вуттам̣. ‘‘аттава̄даматта’’нти ва̄ ва̄ча̄ваттхуматтама̄ха. ва̄ча̄ваттхуматтамева хи ‘‘атта̄’’ти упа̄дийанти аттхасса абха̄ва̄ти.
1221. диннанти да̄нама̄ха, там̣ апхалатта̄ рӯпам̣ вийа да̄нам̣ на̄ма на хотӣти пат̣иккхипати. маха̄виджитайан̃н̃асадисо йан̃н̃о маха̄йа̄го. а̄мантетва̄ хаванам̣ да̄нам̣ а̄хунам̣, па̄хуна̄нам̣ атитхӣнам̣ атитхикирийа̄ па̄хунам̣, а̄ва̄ха̄дӣсу ман̇галаттхам̣ да̄нам̣ ман̇галакирийа̄. паралоке т̣хито имам̣ локам̣ ‘‘наттхӣ’’ти ган̣ха̄тӣти имам̣ локам̣ авеккхитва̄ паралоко, паран̃ча авеккхитва̄ айам̣ локо хоти гантаббато а̄гантаббато ча̄ти паралокато идха̄гаманасса абха̄ва̄ таттхева уччхиджджанато читтена паралоке т̣хито имам̣ локам̣ ‘‘наттхӣ’’ти ган̣ха̄тӣти аттхо ведитаббо. на хи айам̣ дит̣т̣хи паралоке ниббаттассева хотӣти. идхалоке т̣хитоти еттха̄пи айамева найо. айам̣ ва̄ еттха аттхо ‘‘сам̣саран̣аппадесо идхалоко ча паралоко ча на̄ма кочи наттхи сам̣саран̣асса абха̄ва̄ таттха таттхева уччхиджджанато’’ти. пуримабхавато паччхимабхаве упапатанам̣ упапа̄то, со йесам̣ сӣлам̣, те опапа̄тика̄. те пана чаванака̄ упападжджанака̄ хонтӣти катва̄ а̄ха ‘‘чаванакаупападжджанакасатта̄ наттхӣти ган̣ха̄тӣ’’ти. ануломаппат̣ипаданти нибба̄на̄нукӯлам̣ сӣла̄диппат̣ипадам̣.
1236. ниппадесатова гахитоти имина̄ йам̣ а̄савагоччхаке брахма̄нам̣ каппаруккха̄дӣсу ра̄гасса ча дит̣т̣хира̄гасса ча асан̇гахан̣ена нӣваран̣агоччхаке ча ка̄маччхандасса ана̄га̄мимаггена паха̄таббата̄дассанена саппадесаттам̣ вуттам̣, там̣ нива̄ритам̣ хоти. арахаттамаггена̄ти вачанена чатӯхи маггехи паха̄таббата̄ вутта̄ти дат̣т̣хаббам̣. на хи пуримехи атануката̄ моха̄дайо арахаттамаггена пахӣйантӣти.
1287. ниратиаттхена̄ти пӣтивирахена, балаваникантивирахена ва̄. на хи дуккха̄йа ведана̄йа раджджантӣти. ава-саддена авага̄хаттхо адхоаттхо ча̄ти двидха̄ ава-саддасса аттхо вутто.
1301. вичикиччха̄сахагато мохаран̣о паха̄некат̣т̣хена дит̣т̣хисампайуттена ра̄гаран̣ена саран̣о, уддхаччасахагато рӯпара̄гаарӯпара̄гасан̇кха̄тена. аран̣авибхан̇гасутте (ма. ни. 3.333) пана ‘‘йо ка̄мапат̣исандхисукхино соманасса̄нуйого хӣно гаммо потхуджджанико анарийо анаттхасам̣хито, садуккхо есо дхаммо саупагха̄то саупа̄йа̄со сапарил̣а̄хо миччха̄пат̣ипада̄. тасма̄ есо дхаммо саран̣о’’тиа̄дивачанато пхалабхӯтадуккхаупагха̄таупа̄йа̄сапарил̣а̄хасабха̄вабхӯто миччха̄пат̣ипада̄бха̄вова ‘‘саран̣о’’ти вин̃н̃а̄йатӣти техи сабба̄кусала̄нам̣ саран̣ата̄ сиддха̄ хотӣти.
суттантикадуканиккхепакатха̄ван̣н̣ана̄
1303. вивечитатта̄ти висум̣ кататта̄ пака̄ситатта̄. асесетва̄ кхепетӣти ваджирам̣ аттана̄ патитат̣т̣ха̄нам̣ асесетва̄ кхепети пуна апа̄катиката̄а̄па̄данена.
1311. таппатӣти виппат̣иса̄рӣ хоти, анусочати ва̄.
1313. аханти ити-саддапарена ахам̣-саддена хетубхӯтена йо аттхо вин̃н̃а̄йати, со сам̣катхӣйати, удӣрӣйатӣти аттхо. ан̃н̃атха̄ хи вуччама̄насса вачанена пака̄сийама̄насса падаттхасса сан̇кха̄дибха̄ве саббесам̣ кусала̄дидхамма̄нам̣ адхивачана̄дита̄ сийа̄ти. бха̄воти саттавевачананти бхан̣анти, дха̄туйа̄ ва̄ етам̣ адхивачанам̣. даттоти етта̄вата̄ саттапан̃н̃аттим̣ дассетва̄ ан̃н̃ампи упа̄да̄пан̃н̃аттим̣ дассетум̣ ‘‘ман̃чо’’тиа̄дима̄ха. аханти ча паваттам̣ адхивачанам̣ вадантена сун̣антена ча пуббе гахитасан̃н̃ена аттхаппака̄санабха̄вена вин̃н̃а̄йати. на хи тасмим̣ авин̃н̃а̄те тадаттхавиджа̄нанам̣ аттхӣти висесена адхивачанам̣ ‘‘н̃а̄йатӣти саман̃н̃а̄’’ти вуттам̣. етассаттхасса аханти идам̣ адхивачананти евам̣ ва̄ сан̃н̃а̄гахан̣авасена н̃а̄йати саман̃н̃а̄йати па̄кат̣а̄ хотӣти саман̃н̃а̄. пан̃н̃а̄пӣйатӣти аханти идам̣ етасса адхивачананти евам̣ т̣хапӣйатӣти аттхо. вохарӣйатӣти вуччати. уддхеййанти уддхаритаббам̣. апи на̄масахассатоти анекехипи на̄масахассехӣти аттхо. сайамева упапатанасӣлам̣ на̄мам̣ ‘‘опапа̄тикана̄ма’’нти вуччати.
карӣйатӣти каммам̣, на̄мамева каммам̣ на̄макаммам̣. татха̄ на̄мадхеййам̣. каран̣ат̣хапанасадда̄пи хи камматтха̄ хонтӣти. атха каран̣аттха̄, карӣйати ча т̣хапӣйати ча етена аттхо евам̣на̄моти пан̃н̃а̄пӣйатӣти каран̣ам̣ т̣хапанан̃ча на̄ма хоти. атха бха̄ваттха̄, н̃а̄панаматтамева каран̣ам̣ т̣хапананти ча вуттам̣. на̄манирутти на̄мабйан̃джананти на̄мамиччева вуттам̣ хоти. на хи патхавӣсан̇кха̄там̣ аттхаппака̄раматтам̣ нивадати бйан̃джайати ва̄ патхавӣти на̄мам̣ нивадати бйан̃джайати ва̄, тасма̄ ана̄масса нируттибйан̃джанабха̄ванива̄ран̣аттхам̣ ‘‘на̄манирутти на̄мабйан̃джана’’нти вуттам̣. евам̣ на̄ма̄бхила̄поти еттха̄пи найо. еттха пана сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄роти чатӯхи падехи пан̃н̃а̄питаббато пан̃н̃атти вутта̄, итарехи пан̃н̃а̄панато.
таттха ча ‘‘пурима̄ упа̄да̄пан̃н̃атти уппа̄давайакиччарахита̄ локасан̇кетасиддха̄, паччхима̄ на̄мапан̃н̃атти, йа̄йа пурима̄ пан̃н̃атти рӯпа̄дайо ча сотадва̄равин̃н̃а̄н̣асанта̄на̄нантарамуппаннена гахитапуббасан̇кетена манодва̄равин̃н̃а̄н̣асанта̄нена гахита̄йа пан̃н̃а̄пӣйантӣ’’ти а̄чарийа̄ ваданти. етасмим̣ пана имисса̄ па̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄йа ча аттхе сати йам̣ вуттам̣ ма̄тика̄йам̣ ‘‘вачанаматтамева адхика̄рам̣ катва̄ паватта̄ адхивачана̄ на̄ма, сахетукам̣ катва̄ вуччама̄на̄ абхила̄па̄ нирутти на̄ма, пака̄рена н̃а̄панато пан̃н̃атти на̄ма̄’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 101-108), тена виродхо сийа̄. на хи уппа̄давайакиччарахитасса вачанаматтам̣ адхика̄рам̣ катва̄ паватти аттхи уппа̄да̄дисахитассева паваттисаббха̄вато, на ча вачанавачанаттхавимуттасса на̄масса ниддха̄ретва̄ сахетукам̣ катва̄ вуччама̄ната̄ аттхи, на̄пи аниддха̄ритасабха̄васса падаттхасса тена тена пака̄рена н̃а̄панам̣ аттхӣти.
дувидха̄ ча̄йам̣ пан̃н̃атти йатха̄вуттаппака̄ра̄ти ат̣т̣хакатха̄вачанан̃ча на диссати, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана виджджама̄напан̃н̃аттиа̄дайо чха пан̃н̃аттийова вутта̄. таттха ‘‘рӯпам̣ ведана̄’’тиа̄дика̄ виджджама̄напан̃н̃атти. ‘‘иттхӣ пурисо’’тиа̄дика̄ авиджджама̄напан̃н̃атти. ‘‘тевиджджо чхал̣абхин̃н̃о’’тиа̄дика̄ виджджама̄нена авиджджама̄напан̃н̃атти. ‘‘иттхисаддо пурисасаддо’’тиа̄дика̄ авиджджама̄нена виджджама̄напан̃н̃атти. ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ сотавин̃н̃а̄н̣а’’нтиа̄дика̄ виджджама̄нена виджджама̄напан̃н̃атти. ‘‘кхаттийакума̄ро бра̄хман̣акума̄ро’’тиа̄дика̄ авиджджама̄нена авиджджама̄напан̃н̃атти. на четтха йатха̄вуттаппака̄ра̄ дувидха̄ пан̃н̃атти вутта̄ти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. виджджама̄насса хи сан̇кха̄…пе… абхила̄по виджджама̄напан̃н̃атти. авиджджама̄насса ча сан̇кха̄дика̄ авиджджама̄напан̃н̃атти. тесам̣йева висесанависеситаббабха̄вена паватта̄ сан̇кха̄дайо итара̄ти.
авиджджама̄напан̃н̃аттивачанена пан̃н̃а̄питабба̄ упа̄да̄пан̃н̃атти, тасса̄ пан̃н̃а̄панабхӯта̄ на̄мапан̃н̃атти ча вутта̄, итарехи на̄мапан̃н̃аттийева йатха̄вутта̄ти че? на, асиддхатта̄. сати хи уджуке пуриме па̄л̣ианугате аттхе айаматтхо има̄йа ат̣т̣хакатха̄йа вуттоти асиддхаметам̣. йади ча саттаратхагхат̣а̄дидиса̄ка̄лакасин̣ааджат̣а̄ка̄сакасин̣уггха̄т̣има̄ка̄саа̄кин̃чан̃н̃а̄йатанависайаниродхасама̄паттиа̄диппака̄ра̄ упа̄да̄пан̃н̃атти авиджджама̄напан̃н̃атти, етенева вачанена тасса̄ авиджджама̄ната̄ вутта̄ти на са̄ аттхӣти ваттабба̄. йатха̄ ча пан̃н̃а̄питаббато авиджджама̄на̄нам̣ сатта̄дӣнам̣ авиджджама̄напан̃н̃аттибха̄во, евам̣ рӯпа̄дӣнам̣ виджджама̄на̄нам̣ пан̃н̃апетаббато виджджама̄напан̃н̃аттибха̄во а̄паджджати. тато ‘‘саббе дхамма̄ пан̃н̃аттӣ’’ти пан̃н̃аттипатхехи ависит̣т̣хо пан̃н̃аттидхамманиддесо ваттаббо сийа̄. атха̄пи пан̃н̃а̄питаббапан̃н̃а̄панависесадассанаттхо сан̇кха̄диниддесо, татха̄пи ‘‘екадхаммо саббадхаммесу нипатати, саббадхамма̄ екадхаммасмим̣ нипатантӣ’’тиа̄дина̄ пан̃н̃а̄питабба̄нам̣ пан̃н̃аттипатхабха̄васса дасситатта̄ пан̃н̃а̄питабба̄нам̣ пан̃н̃аттибха̄ве пан̃н̃аттипатха̄ пан̃н̃аттисадденева вутта̄ти пан̃н̃аттипатхападам̣ на ваттаббам̣ сийа̄, на̄пи сакка̄ пан̃н̃а̄питаббапан̃н̃а̄панависесадассанаттхо сан̇кха̄диниддесоти ваттум̣ сан̇кха̄дисадда̄нам̣ сама̄наттхатта̄. вуттан̃хи ‘‘маран̣енапи там̣ пахӣйати, йам̣ пурисо мамиданти ман̃н̃атӣ’’ти (маха̄ни. 41) еттха ‘‘пурисоти сан̇кха̄ саман̃н̃а̄…пе… абхила̄по’’ти (маха̄ни. 41). татха̄ ‘‘ма̄ган̣д̣ийоти тасса бра̄хман̣асса на̄мам̣ сан̇кха̄ саман̃н̃а̄’’тиа̄ди (маха̄ни. 73). на ча ‘‘айам̣ иттханна̄мо’’ти сан̇кетаггахан̣ам̣ ‘‘рӯпам̣ тиссо’’тиа̄дивачанаггахан̣ан̃ча мун̃читва̄ ан̃н̃асса асиддхасабха̄васса аттхапан̃н̃а̄пане саматтхата̄ самбхавати, тесан̃ча асаматтхата̄. йади хи тесам̣ вина̄ пан̃н̃аттийа̄ аттхапан̃н̃а̄пане асаматтхата̄ сийа̄, пан̃н̃аттипан̃н̃а̄пане ча асаматтхата̄ти тасса̄ ан̃н̃а̄ пан̃н̃атти ваттабба̄ сийа̄, тасса̄ тасса̄ти анаваттха̄нам̣, тато аттхавиджа̄нанамева на сийа̄, на̄пи сан̇кетаггахан̣ам̣ сан̇кетасса пан̃н̃аттибха̄ве ‘‘айам̣ имасса бха̄ситасса аттхо’’ти ва̄, ‘‘имассаттхасса идам̣ вачанам̣ джотака’’нти ва̄. сан̃н̃уппа̄даматте пана сан̇кетаггахан̣е вачанасса вачанаттхавинимуттасса каппане пайоджанам̣ наттхи. ‘‘буддхасса бхагавато воха̄ро локийе соте пат̣ихан̃н̃ати’’ (катха̄. 347), ‘‘абхиджа̄на̄си но твам̣ а̄нанда ито пуббе еварӯпам̣ на̄мадхеййам̣ сутам̣ йадидам̣ джанавасабхо’’ти (дӣ. ни. 2.280), ‘‘на̄ман̃ча са̄вети кон̣д̣ан̃н̃о ахам̣ бхагава̄’’тиа̄дӣхи (сам̣. ни. 1.217) ча пан̃н̃аттийа̄ вачанабха̄во сиддхо. тасма̄ па̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄йа ча авируддхо аттхо вича̄ретва̄ гахетаббо.
йади сатта̄дайо авиджджама̄напан̃н̃атти на хонти, ка̄ пана авиджджама̄напан̃н̃атти на̄ма̄ти? пака̄сито айаматтхо ‘‘авиджджама̄на̄нам̣ сатта̄дӣнам̣ сан̇кха̄…пе… абхила̄по авиджджама̄напан̃н̃аттӣ’’ти. сатта̄дӣнан̃ча авиджджама̄натта̄ аттхита̄ нева ваттабба̄, йе ча вадеййум̣ ‘‘рӯпа̄дӣни вийа авиджджама̄натта̄ авиджджама̄ната̄ вутта̄, на наттхибха̄вато’’ти, айан̃ча ва̄до хеваттхикатха̄йа пат̣исиддхо, на ча рӯпам̣ ведана̄ на хотӣти авиджджама̄нам̣ на̄ма хоти. евам̣ сатта̄дайопи йади аттхи, рӯпа̄дайо на хонтӣти авиджджама̄на̄ти на ваттабба̄. йасма̄ пана йесу рӯпа̄дӣсу чаккха̄дӣсу ча татха̄ татха̄ паваттама̄несу ‘‘сатто иттхӣ ратхо гхат̣о’’тиа̄дика̄ вичиттасан̃н̃а̄ уппаджджати, сан̃н̃а̄нулома̄ни ча адхивачана̄ни, техи рӯпачаккха̄дӣхи ан̃н̃о саттаратха̄дисан̃н̃а̄валамбито вачанаттхо виджджама̄но на хоти, тасма̄ саттаратха̄диабхила̄па̄ ‘‘авиджджама̄напан̃н̃аттӣ’’ти вуччанти, на ча те ‘‘муса̄’’ти вуччанти локасаман̃н̃а̄васена паваттатта̄. тато ева те абхила̄па̄ ‘‘саммутисачча’’нти вуччанти. со ча вачанаттхо сайам̣ авиджджама̄нопи виджджама̄насса вачанассева васена пан̃н̃аттивоха̄рам̣ лабхати, ‘‘саммутисачча’’нти ча вуччати йатха̄гахитасан̃н̃а̄васена паваттавачанаттхабха̄вато. ‘‘саммутин̃а̄н̣ам̣ сачча̄рамман̣амева, на̄н̃н̃а̄рамман̣а’’нти (катха̄. 434) катха̄йа ча ‘‘патхавӣкасин̣а̄ди чӣвара̄ди ча саммутисаччамхӣ’’ти имина̄ва адхиппа̄йена вуттанти вин̃н̃а̄йати. йасма̄ рӯпа̄дӣсу санта̄нена паваттама̄несу екаттаггахан̣авасена те амун̃читва̄ паваттам̣ сатта̄диггахан̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни вийа рӯпа̄дӣсу тесу кхандхесу чаккха̄дӣсу ча асантам̣ авиджджама̄нам̣ саттаратха̄дим̣ ган̣ха̄ти, тасма̄ там̣ паритта̄рамман̣а̄дибха̄вена на ваттаббанти вуттам̣. татха̄ йам̣ кхандхасамӯхасанта̄нам̣ екаттена гахитам̣ упа̄да̄йа ‘‘калйа̄н̣амитто па̄памитто пуггало’’ти гахан̣ам̣ пан̃н̃атти ча паваттати, там̣ тадупа̄да̄набхӯтам̣ пуггаласан̃н̃а̄йа севама̄насса кусала̄кусала̄нам̣ уппатти хотӣти ‘‘пуггалопи упаниссайапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.9) вуттам̣. йасма̄ пана пуггало на̄ма кочи бха̄во наттхи, тасма̄ йатха̄ а̄подха̄туа̄дӣни читтена вивечетва̄ патхавӣдха̄ту упалаббхати, на евам̣ рӯпа̄дайо кхандхе вивечетва̄ пуггало упалаббхати. пат̣иседхита̄ ча пуггалакатха̄йа пуггаладит̣т̣хи. ваджира̄йа ча бхиккхунийа̄ вуттам̣ –
‘‘кам̣ ну саттоти паччеси, ма̄ра дит̣т̣хигатам̣ ну те;
суддхасан̇кха̄рапун̃джойам̣, найидха саттупалаббхатӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.171; маха̄ни. 186; катха̄. 233);
саттоти пана вачанасса пан̃н̃аттийа̄ паваттим̣ дассетум̣ са̄ евама̄ха –
‘‘йатха̄пи ан̇гасамбха̄ра̄, хоти саддо ратхо ити;
евам̣ кхандхесу сантесу, хоти саттоти саммутӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.171; маха̄ни. 186; катха̄. 233);
йади пуггало на виджджати, катхам̣ пуггалаггахан̣асса са̄рамман̣ата̄ сийа̄ти? авиджджама̄нассапи а̄рамман̣асса гахан̣ато. авиджджама̄нампи хи парикаппитам̣ локасан̃н̃а̄там̣ ва̄ виджджама̄нам̣ ва̄ сабха̄вабхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ва уппаджджанато са̄рамман̣ата̄ вутта̄. са̄рамман̣а̄ти хи вачанам̣ читтачетасика̄нам̣ а̄рамман̣ена вина̄ аппаваттин̃н̃ева дӣпети, на техи гахитасса а̄рамман̣асса виджджама̄натам̣ авиджджама̄натам̣ ва̄ти. айам̣ сан̇кхата̄сан̇кхатавинимуттасса аттхита̄пат̣иседхам̣ саббатха̄ ануваттанта̄нам̣ виниччхайо.
1316. на̄макаран̣ат̣т̣хена̄ти ан̃н̃ам̣ анапеккхитва̄ сайамева аттано на̄макаран̣асабха̄ватоти аттхо. йан̃хи парасса на̄мам̣ кароти, тасса ча тадапеккхатта̄ ан̃н̃а̄пеккхам̣ на̄макаран̣анти на̄макаран̣асабха̄вата̄ на хоти. тасма̄ маха̄джанасса н̃а̄тӣнам̣ гун̣а̄нан̃ча са̄ман̃н̃ана̄ма̄дика̄рака̄нам̣ на̄мабха̄во на̄паджджати. йасса ча ан̃н̃ехи на̄мам̣ карӣйати, тасса ча на̄макаран̣асабха̄вата̄ наттхӣти наттхийева на̄мабха̄во, ведана̄дӣнам̣ пана сабха̄васиддхатта̄ ведана̄дина̄масса на̄макаран̣асабха̄вато на̄мата̄ вутта̄. патхавӣа̄динидассанена на̄масса сабха̄васиддхатам̣йева нидассети, на на̄мабха̄васа̄ман̃н̃ам̣, нирул̣хатта̄ пана на̄масаддо арӯпадхаммесу ева вутто, на патхавӣа̄дӣсӯти на тесам̣ на̄мабха̄во. ма̄тика̄йа ча патхавӣа̄дӣнам̣ на̄мата̄на̄патти вутта̄ва. на хи патхавӣа̄дина̄мам̣ виджахитва̄ кеса̄дина̄мехи рӯпадхамма̄нам̣ вийа ведана̄дина̄мам̣ виджахитва̄ ан̃н̃ена на̄мена арӯпадхамма̄нам̣ вохаритаббена пин̣д̣а̄ка̄рена паватти аттхӣти.
атха ва̄ рӯпадхамма̄ чаккха̄дайо рӯпа̄дайо ча тесам̣ пака̄сакапака̄ситаббабха̄вато вина̄ на̄мена па̄кат̣а̄ хонти, на евам̣ арӯпадхамма̄ти адхивачанасампхассо вийа на̄ма̄йаттагахан̣ӣйабха̄вена ‘‘на̄ма’’нти вутта̄, пат̣игхасампхассопи на чаккха̄дӣни вийа на̄мена вина̄ па̄кат̣оти ‘‘на̄ма’’нти вутто. арӯпата̄йа ва̄ ан̃н̃ана̄масабха̄гатта̄ сан̇гахитойам̣, ан̃н̃апхассасабха̄гатта̄ ва̄. вачанаттхопи хи ‘‘рӯпайатӣти рӯпам̣, на̄майатӣти на̄ма’’нти идха паччхимапурима̄нам̣ самбхавати. рӯпайатӣти вина̄пи на̄мена атта̄нам̣ пака̄сайатӣти аттхо, на̄майатӣти на̄мена вина̄ апа̄кат̣абха̄вато аттано пака̄сакам̣ на̄мам̣ каротӣти аттхо. а̄рамман̣а̄дхипатипаччайата̄йа̄ти сатипи рӯпасса а̄рамман̣а̄дхипатипаччайабха̄ве на парамасса̄сабхӯтам̣ нибба̄нам̣ вийа са̄тисайам̣ там̣на̄манасабха̄вена паччайоти нибба̄намева ‘‘на̄ма’’нти вуттам̣.
1318. ват̣т̣амӯласамуда̄ча̄радассанаттханти сатта̄нам̣ ват̣т̣амӯласамуда̄ча̄ро на̄ма авиджджа̄ ча бхаватан̣ха̄ ча, там̣дассанаттханти аттхо. таттха самуда̄чаратӣти самуда̄ча̄ро, ват̣т̣амӯламева самуда̄ча̄ро ват̣т̣амӯласамуда̄ча̄ро, ват̣т̣амӯладассанена ват̣т̣амӯла̄нам̣ паватти дассита̄ хотӣти ват̣т̣амӯла̄нам̣ самуда̄ча̄расса дассанаттхантипи аттхо.
1320. екекасмин̃ча атта̄ти ча локоти ча гахан̣ависесам̣ упа̄да̄йа ‘‘атта̄ ча локо ча̄’’ти вуттам̣. екам̣ ва̄ кхандхам̣ аттато гахетва̄ ан̃н̃ам̣ аттано упабхогабхӯто локоти ган̣хантасса аттано атта̄нам̣ ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ парасса атта̄нам̣ ‘‘локо’’ти ган̣хантасса ва̄ васена ‘‘атта̄ ча локо ча̄’’ти вуттам̣. там̣ бхависсатӣти там̣ двидха̄пи гахитам̣ кхандхапан̃чакам̣ бхависсатӣти нивит̣т̣ха̄ пара̄масантӣти аттхо.
1332. саха сиккхитаббо дхаммо сахадхаммо, таттха бхавам̣ сахадхаммикам̣. камматтхе ваттама̄нато довачассасаддато а̄йа-саддам̣ анан̃н̃аттхам̣ катва̄ ‘‘довачасса̄йа’’нти вуттанти адхиппа̄йена ‘‘дуббачасса камма’’нти а̄ха. довачассасса ва̄ айанам̣ паватти довачасса̄йам̣. вачанасса пат̣ивируддхавачанам̣ пат̣а̄н̣икагахан̣ам̣. гун̣ехи гарӯсу га̄равена васанам̣ гарува̄со. джа̄тиа̄дӣхи джет̣т̣хакесу пат̣иссун̣итаббесу васанам̣ саджет̣т̣хакава̄со. оттаппитабба̄ ва̄ гаруно. хирийитабба̄ джет̣т̣хака̄. йа̄йа четана̄йа дуббачо хоти, са̄ довачассата̄ бхавитум̣ арахатӣти ‘‘сан̇кха̄раккхандхойева̄’’ти а̄ха.
1333. ду-саддена йуттам̣ на̄мам̣ дунна̄мам̣. анупасан̇камантассапи анусиккханам̣ севана̄ти адхиппа̄йена ‘‘бхаджана̄ти упасан̇камана̄’’ти а̄ха. саббатобха̄гена̄ти ка̄йава̄ча̄читтехи а̄ви чева рахо ча.
1336. винайоти вибхан̇гакхандхака̄ вутта̄. ваттхувӣтиккамато пуббе парато ча а̄паттим̣ а̄паджджанто на̄ма на хотӣти саха ваттхуна̄ а̄паттим̣ париччхиндати. тена̄ха ‘‘саха ваттхуна̄…пе… а̄паттикусалата̄ на̄ма̄’’ти. саха каммава̄ча̄йа̄ти аббха̄натин̣аваттха̄ракакаммава̄ча̄йа ‘‘ахам̣, бханте, иттханна̄мам̣ а̄паттим̣ а̄паджджи’’нтиа̄дика̄йа ча. сахева хи каммава̄ча̄йа а̄паттивут̣т̣ха̄нан̃ча париччхиндатӣти. а̄паттийа̄ ва̄ ка̄ран̣ам̣ ваттху, вут̣т̣ха̄насса ка̄ран̣ам̣ каммава̄ча̄ти ка̄ран̣ена саха пхаласса джа̄нанавасена ‘‘саха ваттхуна̄ саха каммава̄ча̄йа̄’’ти вуттам̣.
1338. айамеваттхо саха парикаммена̄ти еттха вутто. вут̣т̣ха̄накапан̃н̃а̄йа̄ти вут̣т̣ха̄насса ка̄ран̣абхӯта̄йа парикаммапан̃н̃а̄йа.
1340. дха̄тувисайа̄ сабба̄пи пан̃н̃а̄ дха̄тукусалата̄, тадекадеса̄ манасика̄ракусалата̄ти адхиппа̄йена пуримападепи уггахаманасика̄раджа̄нанапан̃н̃а̄ вутта̄. пуримападе ва̄ ва̄чуггата̄йа дха̄тупа̄л̣ийа̄ манасикаран̣ам̣ ‘‘манасика̄ро’’ти вуттам̣. таттха угган̣хантӣ манасикаронтӣ дха̄тупа̄л̣ийа̄ аттхам̣ сун̣антӣ гантхато ча аттхато ча дха̄рентӣ ‘‘айам̣ чаккхудха̄ту на̄ма̄’’тиа̄дина̄ сабха̄вато ат̣т̣ха̄расева̄ти ган̣анато ча париччхедам̣ джа̄нантӣ ча пан̃н̃а̄ уггахапан̃н̃а̄дика̄ вутта̄. паччхимападе пан̃чавидха̄пи са̄ пан̃н̃а̄ уггахоти тато ча паватто аничча̄диманасика̄ро ‘‘уггахаманасика̄ро’’ти вутто, тасса джа̄нанам̣ паваттанамева, йатха̄ паваттам̣ ва̄ уггахам̣, евамева паватто уггахоти джа̄нанам̣ уггахаджа̄нанам̣. манасика̄ропи ‘‘евам̣ паваттетаббо еван̃ча паватто’’ти джа̄нанам̣ манасика̄раджа̄нанам̣. тадубхайампи манасика̄ракосалланти вуттам̣. уггахопи хи манасика̄расампайогато манасика̄ранируттим̣ ладдхум̣ йуттоти йо ча манаси ка̄таббо, йо ча манасикаран̣упа̄йо, саббо со манасика̄роти ваттум̣ ват̣т̣атӣти. таттха ча косаллам̣ манасика̄ракусалата̄ти.
1342. тӣсупи ва̄…пе… ват̣т̣атӣти тасса̄ ча уггаха̄дибха̄во вутто. саммасанам̣ пан̃н̃а̄, са̄ маггасампайутта̄ аничча̄дисаммасанакиччам̣ са̄дхети ниччасан̃н̃а̄дипаджаханато. манасика̄ро саммасанасампайутто татхева аничча̄диманасика̄ракиччам̣ маггасампайутто са̄дхети. тена̄ха ‘‘саммасанаманасика̄ра̄ локийалокуттарамиссака̄’’ти. имина̄ пана паччайена идам̣ хотӣти евам̣ авиджджа̄дӣнам̣ сан̇кха̄ра̄дипаччайуппаннасса паччайабха̄ваджа̄нанам̣ пат̣иччасамуппа̄дакусалата̄ти дассети.
1344. амбабӣджа̄дӣни анупа̄диннакадассанаттхам̣ вутта̄ни. сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ висабха̄га̄ ананурӯпа̄ ануппа̄дака̄йева чаккха̄дайо ‘‘висабха̄гапаччайа̄’’ти вутта̄, техи ануппаджджама̄на̄нева ча сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣни ‘‘висабха̄гапаччайасамуппаннадхамма̄’’ти. сотавин̃н̃а̄н̣ена ва̄ висабха̄гасса чаккхувин̃н̃а̄н̣асса паччайоти висабха̄гапаччайо, чаккха̄йатанасса висабха̄гена сота̄йатанена паччайена самуппанно висабха̄гапаччайасамуппанно.
1346. аджджаваниддесе аджджаво аджджавата̄ти уджута̄ уджуката̄ иччева вуттам̣ хотӣти аджджавамаддаваниддесесу уджуката̄мудута̄ниддесехи висесам̣ маддаваниддесе вуттам̣ ‘‘нӣчачиттата̄’’типадама̄ха. таттха ‘‘нӣчачиттата̄ мудута̄’’ти пуна мудута̄вачанам̣ нӣчачиттата̄йа висесанаттхам̣. ома̄нопи хи нӣчачиттата̄ хоти, на пана мудута̄ти.
1348. паресам̣ дуккат̣ам̣ дуруттан̃ча пат̣ивиродха̄каран̣ена аттано упари а̄ропетва̄ ва̄сенти. читтасса сакаманата̄ти читтасса абйа̄панно сако манобха̄воти аттхо. читтанти ва̄ читтаппабандхам̣ екаттена гахетва̄ тасса антара̄ уппаннена пӣтисахагатаманена сакаманаттам̣ а̄ха. аттамано ва̄ пуггало, тасса бха̄во аттаманата̄. са̄ на саттасса̄ти пуггаладит̣т̣хинива̄ран̣аттам̣ ‘‘читтасса̄’’ти вуттам̣.
1349. ка̄йава̄ча̄хи каттаббасса акаран̣ена аса̄дийитаббасса са̄дийанена ча манаса̄пи а̄чарати ева, индрийасам̣вара̄дибхеданавасена ва̄ етам̣ вуттанти ведитаббам̣.
1350. садосаван̣е руккхе ниййа̄сапин̣д̣ийо, ахиччхаттака̄ни ва̄ ут̣т̣хита̄ни ‘‘ан̣д̣ака̄нӣ’’ти ваданти. пхеггуруккхасса пана кутхитасса ан̣д̣а̄ни вийа ут̣т̣хита̄ чун̣н̣апин̣д̣ийо ган̣т̣хийо ва̄ ‘‘ан̣д̣ака̄нӣ’’ти ведитабба̄. падумана̄л̣ам̣ вийа сотам̣ гхам̣сайама̄на̄ вийа пависантӣ каккаса̄ дат̣т̣хабба̄. кодхена ниббатта̄ тасса парива̄рабхӯта̄ кодхаса̄манта̄. пуре сам̣вад̣д̣хана̄рӣ порӣ, са̄ вийа сукума̄ра̄ мудука̄ ва̄ча̄ порӣ вийа̄ти порӣ. таттха̄ти ‘‘бха̄сита̄ хотӣ’’ти вутта̄йа кирийа̄йа̄типи йоджана̄ самбхавати, таттха ва̄ча̄йа̄ти ва̄. сан̣хава̄чата̄тиа̄дина̄ там̣ ва̄чам̣ паваттайама̄нам̣ четанам̣ дассети.
1351. а̄миса̄ла̄бхена йам̣ чхиддам̣ хоти, там̣ а̄миса̄ла̄бхена ‘‘чхидда’’нти вуттам̣. двейева хӣти йатха̄вутта̄ни а̄мисадхамма̄ла̄бхехи паваттама̄на̄ни чхидда̄ни а̄ха. гаманасабха̄гена̄ти гаманамаггасса ануччхавикадиса̄бха̄гена. сан̇гахапаккхе т̣хатва̄ти сан̇гахам̣ каромиччева катхетаббам̣, на ла̄бхасакка̄рака̄мата̄дӣхӣти аттхо. авассам̣ ка̄таббам̣ киччам̣, итарам̣ каран̣ӣйам̣. аббха̄нато ан̃н̃ам̣ а̄паттивут̣т̣ха̄нам̣ ‘‘вут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣.
1352. сасамбха̄ракатха̄ти дассанасса ка̄ран̣асахита̄ти аттхо, сасамбха̄расса ва̄ дассанасса катха̄ сасамбха̄ракатха̄. йасса чаккхундрийа̄сам̣варасса хетӯти ватва̄ пуна ‘‘тасса чаккхундрийасса сатикава̄т̣ена пидаханаттха̄йа̄’’ти вуттам̣, на асам̣варасса̄ти. тадидам̣ йам̣ чаккхундрийа̄сам̣варасса хету абхиджджха̄дианва̄ссаванам̣ дасситам̣, там̣ асам̣вутачаккхундрийассева хетупаваттам̣ дасситанти катва̄ вуттанти ведитаббам̣, йатва̄дхикаран̣анти хи йасса чаккхундрийасса ка̄ран̣а̄ти аттхо. касса ча ка̄ран̣а̄ти? асам̣вутасса. кин̃ча асам̣вутам̣? йасса чаккхундрийа̄сам̣варасса хету анва̄ссаванти тадупалаккхитам̣, тасса сам̣вара̄йа̄ти айаматтхайоджана̄.
джаванаккхан̣е пана дуссӣлйам̣ ва̄тиа̄ди пуна авачанаттхам̣ идхева саббам̣ вуттанти чхасу два̄ресу йатха̄самбхавам̣ йоджетаббам̣. на хи пан̃чадва̄ре ка̄йавачӣдуччаритасан̇кха̄там̣ дуссӣлйам̣ аттхӣти. йатха̄ кинтиа̄дина̄ нагарадва̄ре асам̣варе сати там̣самбандха̄нам̣ гхара̄дӣнам̣ асам̣вутата̄ вийа джаване асам̣варе сати там̣самбандха̄нам̣ два̄ра̄дӣнам̣ асам̣вутата̄ти евам̣ ан̃н̃есам̣ сам̣варе, ан̃н̃есам̣ сам̣вутата̄са̄ман̃н̃амева нидассети, на пубба̄параса̄ман̃н̃ам̣ анто бахи са̄ман̃н̃ам̣ ва̄. сати ва̄ два̄рабхаван̇га̄дике пуна уппаджджама̄нам̣ джаванам̣ ба̄хирам̣ вийа катва̄ нагарадва̄расама̄нам̣ вуттам̣, итаран̃ча антонагарадва̄расама̄нам̣. джаване ва̄ асам̣варе уппанне тато парам̣ два̄рабхаван̇га̄дӣнам̣ асам̣варахетубха̄ва̄паттито нагарадва̄расадисена джаванена пависитва̄ дуссӣлйа̄дичора̄нам̣ два̄рабхаван̇га̄димӯсанам̣ кусалабхан̣д̣авина̄санам̣ катхитанти дат̣т̣хаббам̣.
1353. имина̄ а̄ха̄рена ниттхаран̣аттхена аттхикабха̄во идаматтхиката̄. а̄ха̄рапарибхоге асантуссана̄ти а̄ха̄рапарибхогаккхан̣е паватта̄ асантуссана̄, даваттха̄диабхила̄соти аттхо. еттха ча асантут̣т̣хита̄ лобхо, аматтан̃н̃ута̄ аппат̣исан̇кха̄ ча мохоти име две дхамма̄ ‘‘бходжане аматтан̃н̃ута̄’’ти ведитабба̄.
1355. ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄ паваттама̄нова ма̄намадо. асаддхаммасевана̄саматтхатам̣ нисса̄йа паватто ма̄но, ра̄го ева ва̄ пурисамадо. саккарасаппикхӣра̄дӣни йоджетва̄ бахалапаккам̣ бходжанам̣ пин̣д̣арасабходжанам̣, бахалапаккам̣ ва̄ мам̣сараса̄дибходжанам̣. манданти аппам̣. т̣хитийа̄ти т̣хитаттхам̣. тадаттхан̃ча бхун̃джанто йасма̄ ‘‘ка̄йам̣ т̣хапесса̄мӣ’’ти бхун̃джати, тасма̄ ‘‘т̣хапанаттха̄йа̄’’ти вуттам̣. абхуттапаччайа̄ уппаджджанака̄ти идам̣ кхуда̄йа висесанам̣ йасса̄ аппаватти бходжанена ка̄табба̄, тасса̄ дассанаттхам̣. сакалам̣ са̄сананти па̄л̣идхаммампи саббакусалепи сан̇ган̣ха̄ти. абхуттапаччайа̄ уппаджджанакаведана̄, бхуттапаччайа̄ на уппаджджанакаведана̄ти ета̄сам̣ ко висесо? пурима̄ йатха̄паватта̄ джигхаччха̄нимитта̄ ведана̄. са̄ хи абхун̃джантасса бхиййо паваттанавасена уппаджджатӣти. паччхима̄пи кхуда̄нимитта̄ва ан̇гада̄хасӯла̄диведана̄ аппаватта̄. са̄ хи бхуттапаччайа̄ пуббе ануппанна̄ва на уппаджджиссати. вихим̣са̄нимиттата̄ чета̄сам̣ вихим̣са̄йа висесо.
йа̄тра̄ти йа̄пана̄ вутта̄, пуббепи ‘‘йа̄пана̄йа̄’’ти вуттам̣, ко еттха висесо? пуббе ‘‘йа̄пана̄йа̄ти джӣвитиндрийайа̄панаттха̄йа̄’’ти вуттам̣, идха пана чатуннам̣ ирийа̄патха̄нам̣ авиччхедасан̇кха̄та̄ йа̄пана̄ йа̄тра̄ти айаметтха висесо. да̄йакадеййадхамма̄нам̣ аттано ча пама̄н̣ам̣ аджа̄нитва̄ пат̣иггахан̣ам̣, саддха̄деййавинипа̄танаттхам̣ ва̄ пат̣иггахан̣ам̣ адхаммикапат̣иггахан̣ам̣, йена ва̄ а̄паттим̣ а̄паджджеййа. апаччавеккхитапарибхого адхаммена парибхого. анавадждже аниндитаббе паччайе са̄ваджджам̣ саниндам̣ парибхогена атта̄нам̣ кароти. анаваджджата̄ ча бхависсатӣти аттано пакатиаггибала̄дим̣ джа̄нитва̄ ‘‘евам̣ ме агарахитаббата̄ ча бхависсатӣ’’ти пама̄н̣айуттам̣ а̄ха̄ретӣти аттхо.
сукхо ирийа̄патхавиха̄ро пха̄сувиха̄ро. еттакан̃хи бхун̃джитва̄…пе… паваттантӣти ирийа̄патха̄нам̣ сукхаппаваттийа̄ ка̄ран̣абхӯтам̣ бхун̃джанам̣ пиванан̃ча ирийа̄патхехи ка̄ран̣абха̄вена гахитатта̄ техи са̄дхитам̣ вийа вуттам̣. ‘‘абхутва̄ удакам̣ пиве’’ти ликханти, ‘‘бхутва̄на̄’’ти пана па̄т̣хо. пунапи хи аппассева ануджа̄нанавасена –
‘‘каппийам̣ там̣ че чха̄дети, чӣварам̣ идаматтхикам̣;
алам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа.
‘‘паллан̇кена нисиннасса, джан̣н̣уке на̄бхивассати;
алам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа̄’’ти. (тхерага̄. 984-985) –
а̄ха.
бходжана̄нисам̣соти йатха̄вуттехи ат̣т̣хахан̇гехи саманна̄гатасса бходжанасса агарахитаббата̄ сукхавиха̄ро ча а̄нисам̣соти аттхо. йуттасса ниддосасса бходжанасса парима̄н̣асса ча васена джа̄нанам̣ йуттапама̄н̣аджа̄нанам̣ на̄ма.
1356. вина̄сам̣ паттийа̄ нат̣т̣ха̄, пат̣ипаккхехи абхибхӯтатта̄ мут̣т̣ха̄ ча сати йасса, со нат̣т̣хамут̣т̣хассати, тасса бха̄во нат̣т̣хамут̣т̣хассатита̄.
1368. висуддхиппаттанти маггапхаласӣлам̣ вуччати. локуттарадхамма̄ва̄ти локуттарасатиа̄дидхамма̄ва. сӣласампада̄ пана рӯпа̄рӯпа̄вачара̄ наттхӣти самбхавато йоджетабба̄.
1373. бхогӯпакаран̣ехи сабхого. чатуннам̣ сачча̄нам̣ ануломанти чатусаччаппат̣иведхасса ануломанти аттхо. ‘‘сачча̄на’’нти хи пат̣ивиджджхитаббехи пат̣иведхо вутто, чатусаччаппат̣иведхасса ва̄ упаниссайабхӯтам̣ пат̣ивиджджхитабба̄нам̣ чатуннам̣ сачча̄нам̣ ануломанти вуттам̣.
1378. ‘‘мама гхарам̣ дхурам̣ катва̄ бхиккхам̣ пависатха̄’’ти диййама̄нам̣ дхурабхаттанти ваданти. ниччабхатта̄ди ва̄ ан̃н̃епи а̄н̣а̄петва̄ сайам̣ дхурам̣ хутва̄ диннам̣ дхурабхаттам̣.
1379. пат̣ива̄сети на̄ма̄ти ниваттети на̄ма осаккети на̄ма.
1380. пуббе нивуттхаккхандха̄ти пуримаджа̄тӣсу сантатипарийа̄панне кхандхе а̄ха. кхандхапат̣ибаддханти ваттха̄бхаран̣айа̄нага̄маджанапада̄ди. кхайасамайети маггаккхан̣ам̣ а̄ха.
1381. адхимуччанат̣т̣хена̄ти аниггахитапаккханданасан̇кха̄тена йатха̄сукхам̣ паваттанат̣т̣хена.
1382. кхӣн̣а̄нам̣ анто аваса̄нам̣ нит̣т̣хитабха̄во кхӣн̣анто, кхӣн̣а̄нам̣ ва̄ а̄дика̄ло, тасмим̣ кхӣн̣анте. еса найо нируддхантетиа̄дӣсу.
дуканиккхепакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
никкхепакан̣д̣аван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.