1-5. иччха̄сутта̄диван̣н̣ана̄
61-65. саттамасса пат̣хама̄дӣни сувин̃н̃еййа̄ни. пан̃чаме (дӣ.ни.т̣ӣ. 2.173) абхибхаватӣти абхибху, парикаммам̣, н̃а̄н̣ам̣ ва̄. абхибху а̄йатанам̣ етасса̄ти абхибха̄йатанам̣, джха̄нам̣. абхибхавитаббам̣ ва̄ а̄рамман̣асан̇кха̄там̣ а̄йатанам̣ етасса̄ти абхибха̄йатанам̣. атха ва̄ а̄рамман̣а̄бхибхаванато абхиту ча там̣ а̄йатанан̃ча йогино сукхависеса̄нам̣ адхит̣т̣ха̄набха̄вато мана̄йатанадхамма̄йатанабха̄вато ча̄типи сасампайуттаджджха̄нам̣ абхибха̄йатанам̣. тена̄ха ‘‘абхибхаванака̄ран̣а̄нӣ’’тиа̄ди. та̄ни хӣти абхибха̄йатанасан̃н̃ита̄ни джха̄на̄ни. ‘‘пуггаласса н̃а̄н̣уттарийата̄йа̄’’ти идам̣ убхайаттха̄пи йоджетаббам̣. катхам̣? пат̣ипаккхабха̄вена паччанӣкадхамме абхибхаванти пуггаласса н̃а̄н̣уттарийата̄йа а̄рамман̣а̄ни абхибхаванти. н̃а̄н̣абаленева хи а̄рамман̣а̄бхибхаванам̣ вийа пат̣ипаккха̄бхибхавопӣти.
парикаммавасена аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ, на аппана̄васена. на хи пат̣ибха̄ганимитта̄рамман̣а̄ аппана̄ аджджхаттависайа̄ самбхавати. там̣ пана аджджхаттапарикаммавасена ладдхам̣ касин̣анимиттам̣ ависуддхамева хоти, на бахиддха̄парикаммавасена ладдхам̣ вийа висуддхам̣.
паритта̄нӣти йатха̄ладдха̄ни суппасара̄ваматта̄ни. тена̄ха ‘‘авад̣д̣хита̄нӣ’’ти. париттавасенева̄ти ван̣н̣авасена а̄бхоге виджджама̄непи париттавасенева идам̣ абхибха̄йатанам̣ вуттам̣. париттата̄ хеттха абхибхаванасса ка̄ран̣ам̣. ван̣н̣а̄бхоге сатипи асатипи абхибха̄йатанабха̄вана̄ на̄ма тиккхапан̃н̃ассева самбхавати, на итарасса̄ти а̄ха ‘‘н̃а̄н̣уттарико пуггало’’ти. абхибхавитва̄ сама̄паджджатӣти еттха абхибхаванам̣ сама̄паджджанан̃ча упача̄раджджха̄на̄дхигамасаманантарамева аппана̄джха̄нуппа̄дананти а̄ха ‘‘саха нимиттуппа̄деневеттха аппанам̣ па̄петӣ’’ти. саха нимиттуппа̄дена̄ти ча аппана̄парива̄са̄бха̄васса лаккхан̣авачанаметам̣. йо ‘‘кхиппа̄бхин̃н̃о’’ти вуччати, татопи н̃а̄н̣уттарассева абхибха̄йатанабха̄вана̄. еттха̄ти етасмим̣ нимитте. аппанам̣ па̄петӣти бха̄ванам̣ аппанам̣ нети.
еттха ча кечи ‘‘уппанне упача̄раджджха̄не там̣ а̄раббха йе хет̣т̣химантена две тайо джаванава̄ра̄ паваттанти, те упача̄раджджха̄напаккхика̄ ева, таданантаран̃ча бхаван̇гапарива̄сена упача̄ра̄севана̄йа ча вина̄ аппана̄ хоти, саха нимиттуппа̄денева аппанам̣ па̄петӣ’’ти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣. на хи па̄рива̄сикакаммена аппана̄ва̄ро иччхито, на̄пи махаггатаппама̄н̣аджджха̄несу вийа упача̄раджджха̄не екантато паччавеккхан̣а̄ иччхитабба̄, тасма̄ упача̄раджджха̄на̄дхигамато парам̣ катипайабхаван̇гачитта̄васа̄не аппанам̣ па̄пун̣анто ‘‘саха нимиттуппа̄деневеттха аппанам̣ па̄петӣ’’ти вутто. ‘‘саха нимиттуппа̄дена̄’’ти ча адхиппа̄йикамидам̣ вачанам̣, на нӣтаттхам̣. адхиппа̄йо вуттанайенева ведитаббо.
на антосама̄паттийам̣ тада̄ татха̄рӯпасса а̄бхогасса асамбхавато, сама̄паттито вут̣т̣хитасса а̄бхого пуббабха̄габха̄вана̄йа васена джха̄наккхан̣е паваттам̣ абхибхавана̄ка̄рам̣ гахетва̄ паваттоти дат̣т̣хаббам̣. абхидхаммат̣т̣хакатха̄йам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 204) пана ‘‘имина̄ панасса пуббабхого катхито’’ти вуттам̣. антосама̄паттийам̣ татха̄ а̄бхога̄бха̄ве касма̄ ‘‘джха̄насан̃н̃а̄йапӣ’’ти вуттанти а̄ха ‘‘абхибхавана…пе… аттхӣ’’ти.
вад̣д̣хитаппама̄н̣а̄нӣти випулаппама̄н̣а̄нӣти аттхо, на екан̇гуладван̇гула̄дивасена вад̣д̣хим̣ па̄пита̄нӣти татха̄вад̣д̣ханассеветтха асамбхавато. тена̄ха ‘‘маханта̄нӣ’’ти. бхаттавад̣д̣хитаканти бхун̃джанабха̄джане вад̣д̣хитва̄ диннам̣ бхаттам̣, ека̄сане пурисена бхун̃джитаббабхаттато упад̣д̣хабхаттанти аттхо.
рӯпе сан̃н̃а̄ рӯпасан̃н̃а̄, са̄ асса аттхӣти рӯпасан̃н̃ӣ, на рӯпасан̃н̃ӣ арӯпасан̃н̃ӣ. сан̃н̃а̄сӣсена джха̄нам̣ вадати. рӯпасан̃н̃а̄йа ануппа̄данамеветтха ала̄бхита̄. бахиддха̄ва уппаннанти бахиддха̄ваттхусмим̣йева уппаннам̣. абхидхамме (дха. са. 204-209) пана ‘‘аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ӣ бахиддха̄ рӯпа̄ни пассати паритта̄ни суван̣н̣адуббан̣н̣а̄ни, аппама̄н̣а̄ни суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣ’’ти евам̣ чатуннам̣ абхибха̄йатана̄нам̣ а̄гататта̄ абхидхаммат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘касма̄ пана йатха̄ суттанте аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ еко бахиддха̄ рӯпа̄ни пассати паритта̄нӣтиа̄ди вуттам̣, евам̣ аватва̄ идха чатӯсупи абхибха̄йатанесу аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ита̄ва вутта̄’’ти чоданам̣ катва̄ ‘‘аджджхаттарӯпа̄нам̣ анабхибхаванӣйато’’ти ка̄ран̣ам̣ ватва̄ ‘‘таттха ва̄ идха ва̄ бахиддха̄ рӯпа̄нева абхибхавитабба̄ни, тасма̄ та̄ни нийаматова ваттабба̄нӣти татра̄пи идха̄пи вутта̄ни, ‘аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ’ти идам̣ пана саттху десана̄вила̄саматтамева̄’’ти вуттам̣.
еттха ча ван̣н̣а̄бхогарахита̄ни сахита̄ни ча сабба̄ни ‘‘паритта̄ни суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣ’’ти вутта̄ни, татха̄ ‘‘аппама̄н̣а̄ни суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣ’’ти. аттхи хи со парийа̄йо ‘‘паритта̄ни абхибхуййа, та̄ни че када̄чи ван̣н̣авасена а̄бхуджита̄ни хонти суван̣н̣адуббан̣н̣а̄ни абхибхуййа̄’’ти. парийа̄йакатха̄ хи суттантадесана̄ти. абхидхамме пана ниппарийа̄йадесанатта̄ ван̣н̣а̄бхогарахита̄ни висум̣ вутта̄ни, татха̄ сахита̄ни. аттхи хи убхайаттха абхибхаванависесоти, татха̄ идха парийа̄йадесанатта̄ вимоккха̄нампи абхибхаванапарийа̄йо аттхӣти ‘‘аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ’’тиа̄дина̄ пат̣хамадутийаабхибха̄йатанесу пат̣хамавимоккхо, татийачатуттхаабхибха̄йатанесу дутийавимоккхо, ван̣н̣а̄бхибха̄йатанесу татийавимоккхо ча абхибхаванаппаваттито сан̇гахито. абхидхамме (дха. са. 204-209, 247-249) пана ниппарийа̄йадесанатта̄ вимоккха̄бхибха̄йатана̄ни асан̇карато дассетум̣ вимоккхе ваджджетва̄ абхибха̄йатана̄ни катхита̄ни. сабба̄ни ча вимоккхакичча̄ни джха̄на̄ни вимоккхадесана̄йам̣ вутта̄ни. тадетам̣ ‘‘аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ’’ти а̄гатасса абхибха̄йатанадвайасса абхидхамме абхибха̄йатанесу авачанато ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дӣнан̃ча саббавимоккхакиччаса̄дха̄ран̣авачанабха̄вато ваваттха̄нам̣ катанти вин̃н̃а̄йати. ‘‘аджджхаттарӯпа̄нам̣ анабхибхаванӣйато’’ти идам̣ абхидхамме каттхачипи ‘‘аджджхаттам̣ рӯпа̄ни пассатӣ’’ти аватва̄ саббаттха йам̣ вуттам̣ ‘‘бахиддха̄ рӯпа̄ни пассатӣ’’ти, тасса ка̄ран̣авачанам̣. тена йам̣ ан̃н̃ахетукам̣, там̣ тена хетуна̄ вуттам̣. йам̣ пана десана̄вила̄сахетукам̣ аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ита̄йа ева абхидхамме вачанам̣, на тасса ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ маггитаббанти дассети.
аджджхаттарӯпа̄нам̣ анабхибхаванӣйата̄ ча тесам̣ бахиддха̄рӯпа̄нам̣ вийа авибхӯтатта̄ десана̄вила̄со ча йатха̄вуттававаттха̄навасена ведитаббо венеййаджджха̄сайавасена виджджама̄напарийа̄йакатха̄бха̄вато. ‘‘суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣ’’ти етенева сиддхатта̄ на нӣла̄диабхибха̄йатана̄ни ваттабба̄нӣти че? там̣ на. нӣла̄дӣсу ката̄дхика̄ра̄нам̣ нӣла̄дибха̄вассева абхибхаванака̄ран̣атта̄. на хи тесам̣ парисуддха̄парисуддхаван̣н̣а̄нам̣ париттата̄ ва̄ аппама̄н̣ата̄ ва̄ абхибхаванака̄ран̣ам̣, атха кхо нӣла̄дибха̄во ева̄ти. етесу ча паритта̄дикасин̣арӯпесу йам̣ йам̣ чаритасса има̄ни абхибха̄йатана̄ни иджджханти, там̣ дассетум̣ ‘‘имесу пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. саббасан̇га̄хикавасена̄ти нӣлаван̣н̣анӣланидассананӣланибха̄са̄нам̣ са̄дха̄ран̣авасена. ван̣н̣авасена̄ти сабха̄ваван̣н̣авасена. нидассанавасена̄ти пасситаббата̄васена чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дивин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ гахетаббата̄васена. обха̄савасена̄ти саппабха̄сата̄йа авабха̄санавасена.
иччха̄сутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.