(6) 1. готамӣвагго
1-3. готамӣсутта̄диван̣н̣ана̄
51-53. чхат̣т̣хасса пат̣хаме (са̄раттха. т̣ӣ. чӯл̣авагга 3.402) готамӣти готтам̣. на̄макаран̣адивасе панасса̄ ладдхасакка̄ра̄ бра̄хман̣а̄ лаккхан̣асампаттим̣ дисва̄ ‘‘саче айам̣ дхӣтарам̣ лабхиссати, чаккаваттиран̃н̃о махесӣ бхависсати. саче путтам̣ лабхиссати, чаккаваттира̄джа̄ бхависсатӣти убхайатха̄пи махатӣйевасса̄ паджа̄ бхависсатӣ’’ти бйа̄карим̣су. атхасса̄ ‘‘маха̄паджа̄патӣ’’ти на̄мам̣ акам̣су. тена̄ха ‘‘путтападжа̄йа чева дхӣтупаджа̄йа ча махантатта̄ евам̣ладдхана̄ма̄’’ти.
‘‘аттадан̣д̣а̄ бхайам̣ джа̄там̣, джанам̣ пассатха медхагам̣;
сам̣вегам̣ киттайисса̄ми, йатха̄ сам̣виджитам̣ майа̄’’ти. (су. ни. 941; маха̄ни. 170) –
а̄дина̄ аттадан̣д̣асуттам̣ катхеси. там̣там̣палобханакирийа̄ ка̄йава̄ча̄хи параккамантийо уккан̣т̣хантӯти са̄санам̣ песенти на̄ма̄ти катва̄ вуттам̣ ‘‘са̄санам̣ песетва̄’’ти. кун̣а̄ладаханти кун̣а̄ладахатӣрам̣. анабхиратим̣ винодетва̄ти иттхӣнам̣ досадассанамукхена ка̄ма̄нам̣ вока̄расам̣килесавибха̄ванена анабхиратим̣ винодетва̄.
а̄па̄дика̄ти сам̣ваддхака̄, тумха̄кам̣ хаттхапа̄десу киччам̣ аса̄дхентесу хаттхе ча па̄де ча вад̣д̣хетва̄ пат̣иджаггита̄ти аттхо. посика̄ти дивасасса две тайо ва̄ре наха̄петва̄ бходжетва̄ па̄йетва̄ тумхе посеси. тхан̃н̃ам̣ па̄йесӣти нандакума̄ро кира бодхисаттато катипа̄хенева дахаро, тасмим̣ джа̄те маха̄паджа̄патӣ аттано путтам̣ дха̄тӣнам̣ датва̄ сайам̣ бодхисаттасса дха̄тикиччам̣ са̄дхайама̄на̄ аттано тхан̃н̃ам̣ па̄йеси. там̣ сандха̄йа тхеро евама̄ха. дахароти тарун̣о. йува̄ти йоббан̃н̃е т̣хито. ман̣д̣анакаджа̄тикоти алан̇ка̄расабха̄во. таттха кочи тарун̣опи йува̄ на хоти йатха̄ атитарун̣о. кочи йува̄пи ман̣д̣анакаджа̄тико на хоти йатха̄ упасантасабха̄во, а̄ласийабйасана̄дӣхи ва̄ абхибхӯто. идха пана дахаро чева йува̄ ча ман̣д̣анакаджа̄тико ча адхиппето, тасма̄ евама̄ха. уппала̄дӣни ман̣д̣анакаджа̄тико ча локасаммататта̄ вутта̄ни.
ма̄туга̄масса паббаджитатта̄ти идам̣ пан̃чавассасатато уддхам̣ ат̣т̣хатва̄ пан̃часуйева вассасатесу саддхаммат̣т̣хитийа̄ ка̄ран̣анидассанам̣. пат̣исамбхида̄пабхедаппаттакхӣн̣а̄сававасенева вуттанти еттха пат̣исамбхида̄ппаттакхӣн̣а̄саваггахан̣ена джха̄на̄нипи гахита̄нева хонти. на хи ниджджха̄нака̄нам̣ саббаппака̄расампатти иджджхатӣти ваданти. суккхавипассакакхӣн̣а̄сававасена вассасахассантиа̄дина̄ ча йам̣ вуттам̣, там̣ кхандхакабха̄н̣ака̄нам̣ матена вуттанти ведитаббам̣. винайат̣т̣хакатха̄йампи (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 403) имина̄ва найена вуттам̣.
дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.161) пана ‘‘пат̣исамбхида̄ппаттехи вассасахассам̣ ат̣т̣ха̄си, чхал̣абхин̃н̃ехи вассасахассам̣, тевиджджехи вассасахассам̣, суккхавипассакехи вассасахассам̣, па̄тимоккхена вассасахассам̣ ат̣т̣ха̄сӣ’’ти вуттам̣. идха̄пи са̄санантарадха̄накатха̄йам̣ (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.130) ‘‘буддха̄нан̃хи паринибба̄нато вассасахассамева пат̣исамбхида̄ ниббаттетум̣ сакконти, тато парам̣ чха абхин̃н̃а̄, тато та̄пи ниббаттетум̣ асакконта̄ тиссо виджджа̄ ниббаттенти, гаччханте гаччханте ка̄ле та̄пи ниббаттетум̣ асакконта̄ суккхавипассака̄ хонти. етенева упа̄йена ана̄га̄мино, сакада̄га̄мино, сота̄панна̄’’ти вуттам̣.
сам̣йуттаника̄йат̣т̣хакатха̄йам̣ (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.156) пана ‘‘пат̣хамабодхийан̃хи бхиккхӯ пат̣исамбхида̄ппатта̄ ахесум̣. атха ка̄ле гаччханте пат̣исамбхида̄ па̄пун̣итум̣ на саккхим̣су, чхал̣абхин̃н̃а̄ ахесум̣. тато чха абхин̃н̃а̄ паттум̣ асакконта̄ тиссо виджджа̄ па̄пун̣им̣су. ида̄ни ка̄ле гаччханте тиссо виджджа̄ па̄пун̣итум̣ асакконта̄ а̄саваккхайаматтам̣ па̄пун̣иссанти, тампи асакконта̄ ана̄га̄мипхалам̣, тампи асакконта̄ сакада̄га̄мипхалам̣, тампи асакконта̄ сота̄паттипхалам̣, гаччханте ка̄ле сота̄паттипхалампи паттум̣ на саккхиссантӣ’’ти вуттам̣. йасма̄ четам̣ саббам̣ ан̃н̃аман̃н̃аппат̣ивируддхам̣, тасма̄ тесам̣ тесам̣ бха̄н̣ака̄нам̣ матамева а̄чарийена таттха таттха дасситанти гахетаббам̣. ан̃н̃атха̄ хи а̄чарийассева пубба̄паравиродхаппасан̇го сийа̄ти.
та̄нийева̄ти та̄нийева пан̃чавассасахасса̄ни. парийаттимӯлакам̣ са̄сананти а̄ха ‘‘на хи парийаттийа̄ асати пат̣иведхо аттхӣ’’тиа̄ди. парийаттийа̄ хи антарахита̄йа пат̣ипаттиантарадха̄йати, пат̣ипаттийа̄ антарахита̄йа адхигамо антарадха̄йати. ким̣ка̄ран̣а̄? айан̃хи парийатти пат̣ипаттийа̄ паччайо хоти, пат̣ипатти адхигамасса. ити пат̣ипаттитопи парийаттийева пама̄н̣ам̣. дутийататийесу наттхи ваттаббам̣.
готамӣсутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4-5. дӣгхаджа̄н̣усутта̄диван̣н̣ана̄
54-55. чатуттхе (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.265) екена бхоге бхун̃джеййа̄ти екена кот̣т̣ха̄сена бхоге бхун̃джеййа, винибхун̃джеййа ва̄ти аттхо. двӣхи камманти двӣхи кот̣т̣ха̄сехи касиван̣иджджа̄дикаммам̣ пайоджеййа. нидха̄пеййа̄ти чатуттхакот̣т̣ха̄сам̣ нидхетва̄ т̣хапеййа, нидахитва̄ бхӯмигатам̣ катва̄ т̣хапеййа̄ти аттхо. а̄пада̄су бхависсатӣти кула̄нан̃хи на саббака̄лам̣ екасадисам̣ ваттати, када̄чи ра̄джааггичорадуббхиккха̄дивасена а̄пада̄ уппаджджанти, тасма̄ евам̣ а̄пада̄су уппанна̄су бхависсатӣти екам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ нидха̄пеййа̄ти вуттам̣. имесу пана чатӯсу кот̣т̣ха̄сесу катарам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ гахетва̄ кусалам̣ ка̄таббанти? ‘‘бхоге бхун̃джеййа̄’’ти вуттакот̣т̣ха̄сам̣. тато ган̣хитва̄ хи бхиккхӯнампи капан̣аддхика̄нампи да̄нам̣ да̄таббам̣, песака̄ранха̄пита̄дӣнампи ветанам̣ да̄таббам̣. саман̣абра̄хман̣акапан̣аддхика̄дӣнам̣ да̄навасена чева, адхиваттхадевата̄дӣнам̣ петабаливасена, нха̄пита̄дӣнам̣ ветанавасена ча винийогопи упайого ева.
апенти гаччханти, апента̄ ва̄ етехӣти апа̄йа̄, апа̄йа̄ ева мукха̄ни два̄ра̄нӣти апа̄йамукха̄ни. вина̄садва̄ра̄нӣти еттха̄пи есева найо. пан̃чаме наттхи ваттаббам̣.
дӣгхаджа̄н̣усутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6-8. бхайасутта̄диван̣н̣ана̄
56-58. чхат̣т̣хе габбхава̄со идха уттарападалопена габбхо вуттоти а̄ха ‘‘габбхоти габбхава̄со’’ти. саттамат̣т̣хама̄ни утта̄наттха̄ни.
бхайасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6-10. пуггаласутта̄диван̣н̣ана̄
59-60. наваме да̄нам̣ даданта̄нанти даккхин̣еййам̣ уддисса да̄нам̣ дента̄нам̣. упадхӣ випаччанти етена, упадхӣсу ва̄ випаччати, упадхайо ва̄ випа̄ка̄ етасса̄ти упадхивипа̄кам̣. сан̇гхе диннам̣ махаппхаланти арийасан̇гхе диннам̣ виппха̄рат̣т̣ха̄нам̣ хоти, випулапхаланти аттхо. дасаме наттхи ваттаббам̣.
пуггаласутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
готамӣваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.