9. паха̄ра̄дасуттаван̣н̣ана̄

19. наваме (уда̄. ат̣т̣ха. 45; са̄раттха. т̣ӣ. чӯл̣авагга 3.384) асура̄ти дева̄ вийа на суранти на кӣл̣анти на вирочантӣти асура̄. сура̄ на̄ма дева̄, тесам̣ пат̣ипаккха̄ти ва̄ асура̄, вепачиттипаха̄ра̄да̄дайо. тесам̣ бхаванам̣ синерусса хет̣т̣ха̄бха̄ге. те таттха пависанта̄ никкхаманта̄ синерупа̄де ман̣д̣апа̄дӣни нимминитва̄ кӣл̣анта̄ абхираманти. са̄ таттха тесам̣ абхирати. име гун̣е дисва̄ти а̄ха ‘‘йе дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхирамантӣ’’ти.

йасма̄ локийа̄ джамбудӣпо, химава̄ таттха патит̣т̣хитасамуддадахапаббата̄ таппабхава̄ надийоти етесу йам̣ йам̣ на мануссагочарам̣, таттха сайам̣ саммӯл̣ха̄ ан̃н̃епи саммохайанти, тасма̄ таттха саммохавидхаманаттхам̣ ‘‘айам̣ та̄ва джамбудӣпо’’тиа̄ди а̄раддхам̣. дасасахассайоджанапарима̄н̣о а̄йа̄мато виттха̄рато ча̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди. удакена аджджхоттхат̣о тадупабхогисатта̄нам̣ пун̃н̃аккхайена. сундарадассанам̣ кӯт̣анти судассанакӯт̣ам̣, йам̣ локе ‘‘хемакӯт̣а’’нти вуччати. мӯлагандхо ка̄ла̄нуса̄рийа̄ди. са̄рагандхо чандана̄ди. пхеггугандхо салала̄ди. тачагандхо лаван̇га̄ди. папат̣ика̄гандхо капиттха̄ди. расагандхо саджджуласа̄ди. паттагандхо тама̄лахиривера̄ди. пуппхагандхо на̄гакусума̄ди. пхалагандхо джа̄типхала̄ди. гандхагандхо саббесам̣ гандха̄нам̣ гандхо. ‘‘сабба̄ни путхулато пан̃н̃а̄са йоджана̄ни, а̄йа̄мато пана уббедхато вийа двийоджанасата̄нева̄’’ти ваданти.

манохарасила̄тала̄нӣти ратанамайатта̄ манун̃н̃асопа̄насила̄тала̄ни. супат̣ийатта̄нӣти тадупабхогисатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣акаммуна̄ва сут̣т̣ху пат̣ийатта̄ни сусан̣т̣хита̄ни хонти. маччхакаччхапа̄дӣни удакам̣ малам̣ каронти, тадабха̄вато пхаликасадисаниммалодака̄ни. тирийато дӣгхам̣ уггатакӯт̣анти ‘‘тираччха̄напаббата’’нти а̄ха. пурима̄ни на̄маготта̄нӣти еттха надӣ ниннага̄тиа̄дикам̣ готтам̣, ган̇га̄ йамуна̄тиа̄дикам̣ на̄мам̣.

савама̄на̄ти сандама̄на̄. пӯраттанти пун̣н̣абха̄во. маса̄рагаллам̣ ‘‘читтапхалика’’нтипи ваданти. махатам̣ бхӯта̄нанти маханта̄нам̣ сатта̄нам̣. тимӣ тимин̇гала̄ тимитимин̇гала̄ти тиссо маччхаджа̄тийо. тимим̣ гиланасаматтха̄ тимин̇гала̄. тимин̃ча тимин̇галан̃ча гиланасаматтха̄ тимитимин̇гала̄ти ваданти.

мама са̄вака̄ти сота̄панна̄дике арийапуггале сандха̄йа вадати. на сам̣васатӣти упосатхакамма̄дивасена сам̣ва̄сам̣ на кароти. уккхипатӣти апанети. вимуттирасоти килесехи вимуччанарасо. сабба̄ хи са̄санасампатти йа̄вадева анупа̄да̄йа а̄савехи читтасса вимуттиаттха̄.

ратана̄нӣти ратиджананат̣т̣хена ратана̄ни. сатипат̣т̣ха̄на̄дайо хи бха̄вийама̄на̄ пуббабха̄гепи анаппакам̣ пӣтипа̄моджджам̣ ниббаттенти, пагева апарабха̄ге. вуттан̃хетам̣ –

‘‘йато йато саммасати, кхандха̄нам̣ удайаббайам̣;

лабхатӣ пӣтипа̄моджджам̣, аматам̣ там̣ виджа̄ната’’нти. (дха. па. 374) –

локийаратананиббаттам̣ пана пӣтипа̄моджджам̣ на тасса калабха̄гампи аггхати. апича –

‘‘читтӣкатам̣ махаггхан̃ча, атулам̣ дуллабхадассанам̣;

аномасаттапарибхогам̣, ратананти павуччати’’. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.33; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.223; кху. па̄. ат̣т̣ха. 6.3; су. ни. ат̣т̣ха. 1.226; маха̄ни. ат̣т̣ха. 50);

йади ча читтӣката̄дибха̄вена ратанам̣ на̄ма хоти, сатипат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣йева бхӯтато ратанабха̄во. бодхипаккхийадхамма̄нан̃хи со а̄нубха̄во, йам̣ са̄вака̄ са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ам̣, паччекабуддха̄ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣, самма̄самбуддха̄ самма̄самбодхим̣ адхигаччханти а̄саннака̄ран̣атта̄. а̄саннака̄ран̣ан̃хи да̄на̄диупаниссайоти евам̣ ратиджананат̣т̣хена читтӣката̄диаттхена ча ратанабха̄во бодхипаккхийадхамма̄нам̣ са̄тисайо. тена вуттам̣ ‘‘татрима̄ни ратана̄ни, сеййатхидам̣. чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄ди.

таттха а̄рамман̣е оккантитва̄ упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена упат̣т̣ха̄нам̣, сатийева упат̣т̣ха̄нанти сатипат̣т̣ха̄нам̣. а̄рамман̣асса пана ка̄йа̄дивасена чатуббидхатта̄ вуттам̣ ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти. татха̄ хи ка̄йаведана̄читтадхаммесу субхасукханиччааттасан̃н̃а̄нам̣ паха̄нато асубхадуккха̄ничча̄наттабха̄ваггахан̣ато ча несам̣ ка̄йа̄нупассана̄дибха̄во вибхатто.

самма̄ падаханти етена, сайам̣ ва̄ самма̄ падахати, пасаттхам̣ сундарам̣ ва̄ падахантӣти саммаппадха̄нам̣, пуггаласса ва̄ саммадева падха̄набха̄вакаран̣ато саммаппадха̄нам̣ вӣрийассетам̣ адхивачанам̣. тампи ануппаннуппанна̄нам̣ акусала̄нам̣ ануппа̄данаппаха̄навасена ануппаннуппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппа̄данат̣т̣ха̄панавасена ча чатукиччаса̄дхакатта̄ вуттам̣ ‘‘чатта̄ро саммаппадха̄на̄’’ти.

иджджхатӣти иддхи, самиджджхати ниппхаджджатӣти аттхо. иджджханти ва̄ та̄йа сатта̄ иддха̄ вуддха̄ уккам̣сагата̄ хонтӣти иддхи. ити пат̣хамена аттхена иддхи ева па̄доти иддхипа̄до, иддхикот̣т̣ха̄соти аттхо. дутийена аттхена иддхийа̄ па̄до патит̣т̣ха̄ адхигамупа̄йоти иддхипа̄до. тена хи упарӯпаривисесасан̇кха̄там̣ иддхим̣ паджджанти па̄пун̣анти. сва̄йам̣ иддхипа̄до йасма̄ чханда̄дике чатта̄ро адхипатидхамме дхуре джет̣т̣хаке катва̄ ниббаттӣйати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄’’ти.

пан̃чиндрийа̄нӣти саддха̄дӣни пан̃ча индрийа̄ни. таттха ассаддхийам̣ абхибхавитва̄ адхимоккхалаккхан̣е индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти саддхиндрийам̣. косаджджам̣ абхибхавитва̄ паггахалаккхан̣е, пама̄дам̣ абхибхавитва̄ упат̣т̣ха̄налаккхан̣е, виккхепам̣ абхибхавитва̄ авиккхепалаккхан̣е, ан̃н̃а̄н̣ам̣ абхибхавитва̄ дассаналаккхан̣е индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти пан̃н̃индрийам̣.

та̄нийева ассаддхийа̄дӣхи анабхибхаванӣйато акампийат̣т̣хена сампайуттадхаммесу тхирабха̄вена ча бала̄ни ведитабба̄ни.

сатта боджджхан̇га̄ти бодхийа̄, бодхисса ва̄ ан̇га̄ти боджджхан̇га̄. йа̄ хи еса̄ дхаммаса̄маггӣ йа̄йа локуттарамаггаккхан̣е уппаджджама̄на̄йа лӣнуддхаччапатит̣т̣ха̄на̄йӯханака̄масукхаттакиламатха̄нуйогауччхедасассата̄бхинивеса̄дӣнам̣ анекесам̣ упаддава̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯта̄йа сатидхаммавичайавӣрийапӣтипассаддхисама̄дхиупеккха̄сан̇кха̄та̄йа дхаммаса̄маггийа̄ арийаса̄вако буджджхати, килесанидда̄йа вут̣т̣хахати, чатта̄ри арийасачча̄ни пат̣ивиджджхати, нибба̄намева ва̄ саччхикаротӣти ‘‘бодхӣ’’ти вуччати. тасса̄ дхаммаса̄маггисан̇кха̄та̄йа бодхийа̄ ан̇га̄типи боджджхан̇га̄ джха̄нан̇гамагган̇га̄дайо вийа. йопеса вуттаппака̄ра̄йа дхаммаса̄маггийа̄ буджджхатӣти катва̄ арийаса̄вако ‘‘бодхӣ’’ти вуччати. тасса бодхисса ан̇га̄типи боджджхан̇га̄ сенан̇гаратхан̇га̄дайо вийа. тена̄ху пора̄н̣а̄ ‘‘буджджханакасса пуггаласса ан̇га̄ти боджджхан̇га̄’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 466; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.182; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.2.17). ‘‘бодха̄йа сам̣ваттантӣти боджджхан̇га̄’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 2.17) найенапи боджджхан̇гаттхо ведитаббо.

арийо ат̣т̣хан̇гико магготи там̣там̣маггаваджджхехи килесехи а̄ракатта̄, арийабха̄вакаратта̄, арийапхалаппат̣ила̄бхакаратта̄ ча арийо. самма̄дит̣т̣хиа̄дӣни ат̣т̣хан̇га̄ни асса аттхи, ат̣т̣ха ан̇га̄нийева ва̄ ат̣т̣хан̇гико. ма̄ренто килесе гаччхати нибба̄наттхикехи ва̄ маггӣйати, сайам̣ ва̄ нибба̄нам̣ маггатӣти магготи еваметесам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ аттхавибха̄го ведитаббо.

сота̄панноти маггасан̇кха̄там̣ сотам̣ а̄паджджитва̄ па̄пун̣итва̄ т̣хито, сота̄паттипхалат̣т̣хоти аттхо. сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанноти сота̄паттипхаласса аттапаччаккхакаран̣а̄йа пат̣ипаджджама̄но пат̣хамамаггат̣т̣хо, йо ат̣т̣хамакотипи вуччати. сакада̄га̄мӣти сакидева имам̣ локам̣ пат̣исандхиггахан̣авасена а̄гаманасӣло дутийапхалат̣т̣хо. ана̄га̄мӣти пат̣исандхиггахан̣авасена ка̄малокам̣ ана̄гаманасӣло татийапхалат̣т̣хо. йо пана саддха̄нуса̄рӣ дхамма̄нуса̄рӣ екабӣджӣтиевама̄дико арийапуггалавибха̄го, со етесам̣йева пабхедоти. сесам̣ вуттанайасадисамева.

паха̄ра̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.