1-2. хириоттаппасутта̄диван̣н̣ана̄
65-66. саттамасса пат̣хамам̣ утта̄намева. дутийе тайо сам̣ват̣т̣а̄ти а̄посам̣ват̣т̣о, теджосам̣ват̣т̣о, ва̄йосам̣ват̣т̣оти тайо сам̣ват̣т̣а̄. тиссо сам̣ват̣т̣асӣма̄ти а̄бхассара̄, субхакин̣ха̄, вехаппхала̄ти тиссо сам̣ват̣т̣асӣма̄. йада̄ хи каппо теджена сам̣ват̣т̣ати винассати, тада̄ а̄бхассарато хет̣т̣ха̄ аггина̄ д̣айхати. йада̄ а̄пена сам̣ват̣т̣ати, тада̄ субхакин̣хато хет̣т̣ха̄ удакена вилӣйати. йада̄ ва̄йуна̄ сам̣ват̣т̣ати, тада̄ вехаппхалато хет̣т̣ха̄ ва̄йуна̄ виддхам̣сати. виттха̄рато пана сада̄пи екам̣ буддхаккхеттам̣ винассати. буддхаккхеттам̣ на̄ма тивидхам̣ хоти джа̄тиккхеттам̣ а̄н̣а̄ккхеттам̣ висайаккхеттанти. таттха джа̄тиккхеттам̣ на̄ма дасасахассачаккава̄л̣апарийантам̣ хоти, йам̣ татха̄гатасса пат̣исандхигахан̣а̄дӣсу кампати. а̄н̣а̄ккхеттам̣ кот̣исахассачаккава̄л̣апарийантам̣, йаттха ратанасуттам̣ (кху. па̄. 6.1 а̄дайо; су. ни. 224 а̄дайо) кхандхапариттам̣ (а. ни. 4.67; чӯл̣ава. 251) дхаджаггапариттам̣ (сам̣. ни. 1.249). а̄т̣а̄на̄т̣ийапариттам̣ (дӣ. ни. 3.275 а̄дайо), морапариттанти (джа̄. 1.2.17-18) имесам̣ паритта̄нам̣ а̄нубха̄во ваттати. висайаккхеттам̣ анантамапарима̄н̣ам̣, йам̣ ‘‘йа̄вата̄ ва̄ пана а̄кан̇кхеййа̄’’ти вуттам̣. еваметесу тӣсу буддхаккхеттесу екам̣ а̄н̣а̄ккхеттам̣ винассати. тасмим̣ пана винассанте джа̄тиккхеттам̣ винат̣т̣хамева хоти. винассантан̃ча екатова винассати, сан̣т̣хахантампи екатова сан̣т̣хахати.
тӣн̣и сам̣ват̣т̣амӯла̄нӣти ра̄гадосамохасан̇кха̄та̄ни тӣн̣и сам̣ват̣т̣ака̄ран̣а̄ни. ра̄га̄дӣсу хи акусаламӯлесу уссаннесу локо винассати. татха̄ хи ра̄ге уссаннатаре аггина̄ винассати, досе уссаннатаре удакена, мохе уссаннатаре ва̄тена. кечи пана ‘‘досе уссаннатаре аггина̄, ра̄ге удакена̄’’ти ваданти.
тӣн̣и кола̄хала̄нӣти каппакола̄халам̣, буддхакола̄халам̣, чаккаваттикола̄халанти тӣн̣и кола̄хала̄ни. таттха ‘‘вассасатасахассаматтхаке каппут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма бхависсатӣ’’тиа̄дина̄ девата̄хи уггхоситасаддо каппакола̄халам̣ на̄ма хоти. ‘‘ито вассасатасахассаматтхаке локо винассиссати, меттам̣, ма̄риса̄, бха̄ветха карун̣ам̣ мудитам̣ упеккха’’нти мануссапатхе девата̄ гхосантийо чаранти. ‘‘вассасахассаматтхаке буддхо уппаджджиссатӣ’’ти буддхакола̄халам̣ на̄ма хоти. ‘‘ито вассасахассаматтхаке буддхо уппаджджитва̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно сан̇гхаратанена парива̄рито дхаммам̣ десенто вичариссатӣ’’ти девата̄ уггхосанти. ‘‘вассасатаматтхаке пана чаккаваттӣ уппаджджиссатӣ’’ти чаккаваттикола̄халам̣ на̄ма хоти. ‘‘ито вассасатаматтхаке саттаратанасампанно ча̄туддӣписсаро сахассапарива̄ро веха̄сан̇гамо чаккаваттӣ ра̄джа̄ уппаджджиссатӣ’’ти девата̄ уггхосанти.
ачират̣т̣хена на дхува̄ти удакабуббул̣а̄дайо вийа на чират̣т̣ха̄йита̄йа дхувабха̄варахита̄. асса̄сарахита̄ти супинаке пӣтапа̄нӣйам̣ вийа анулиттачанданам̣ вийа ча асса̄савирахита̄.
упакаппанамегхоти каппавина̄сакамегхам̣ сандха̄йа вадати. йасмин̃хи самайе каппо аггина̄ нассати, а̄дитова каппавина̄сакамаха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ кот̣исатасахассачаккава̄л̣е екамаха̄вассам̣ вассати. манусса̄ тут̣т̣хахат̣т̣ха̄ саббабӣджа̄ни нӣхаритва̄ вапанти. сассесу пана гокха̄йитакаматтесу джа̄тесу гадрабхаравам̣ раванто екабиндумпи на вассати, тада̄ паччхиннам̣ паччхиннамева вассам̣ хоти. тена̄ха ‘‘тада̄ никкхантабӣджам̣..пе… екабиндумпи дево на вассатӣ’’ти. ‘‘вассасатасахасса аччайена каппавут̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’тиа̄дина̄ девата̄хи вуттавачанам̣ сутва̄ йебхуййена манусса̄ ча бхуммадевата̄ ча сам̣вегаджа̄та̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мудучитта̄ хутва̄ метта̄дӣни пун̃н̃а̄нӣ катва̄ девалоке ниббаттанти, авӣчито пат̣т̣ха̄йа туччхо хотӣти.
пан̃ча бӣджаджа̄та̄нӣти мӯлабӣджам̣ кхандхабӣджам̣ пхал̣убӣджам̣ аггабӣджам̣ бӣджабӣджанти пан̃ча бӣджа̄ни джа̄та̄ни. таттха мӯлабӣджанти вача̄, вачаттам̣, халиддам̣, син̇гиверанти евама̄ди. кхандхабӣджанти ассаттхо, нигродхоти евама̄ди. пхал̣убӣджанти уччху, вел̣у, нал̣оти евама̄ди. аггабӣджанти аджджукам̣, пхан̣иджджаканти евама̄ди. бӣджабӣджанти вӣхиа̄ди пуббан̣н̣ан̃чева муггама̄са̄диапаран̣н̣ан̃ча. паччайантарасамава̄йе висадисуппаттийа̄ висесака̄ран̣абха̄вато руханасаматтхе са̄рапхале нирул̣хо бӣджа-саддо тадаттхасиддхийа̄ мӯла̄дӣсупи кесучи паваттатӣти мӯла̄дито ниваттанаттхам̣ екена бӣджа-саддена висесетва̄ вуттам̣ ‘‘бӣджабӣджа’’нти ‘‘рӯпарӯпам̣ (висуддхи. 2.449) дуккхадуккха’’нти (сам̣. ни. 4.327) йатха̄. йатха̄ пхалапа̄капарийанта̄ осадхируккха̄ вел̣укадалиа̄дайо.
йам̣ када̄чӣтиа̄дӣсу йанти нипа̄таматтам̣. када̄чӣти кисмин̃чи ка̄ле. карахачӣти тассева вевачанам̣. дӣгхасса аддхуноти дӣгхасса ка̄ласса. аччайена̄ти атиккамена. сесаметтха утта̄намева.
хириоттаппасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.