7. маха̄вагго

1-2. хириоттаппасутта̄диван̣н̣ана̄

65-66. саттамасса пат̣хамам̣ утта̄намева. дутийе тайо сам̣ват̣т̣а̄ти а̄посам̣ват̣т̣о, теджосам̣ват̣т̣о, ва̄йосам̣ват̣т̣оти тайо сам̣ват̣т̣а̄. тиссо сам̣ват̣т̣асӣма̄ти а̄бхассара̄, субхакин̣ха̄, вехаппхала̄ти тиссо сам̣ват̣т̣асӣма̄. йада̄ хи каппо теджена сам̣ват̣т̣ати винассати, тада̄ а̄бхассарато хет̣т̣ха̄ аггина̄ д̣айхати. йада̄ а̄пена сам̣ват̣т̣ати, тада̄ субхакин̣хато хет̣т̣ха̄ удакена вилӣйати. йада̄ ва̄йуна̄ сам̣ват̣т̣ати, тада̄ вехаппхалато хет̣т̣ха̄ ва̄йуна̄ виддхам̣сати. виттха̄рато пана сада̄пи екам̣ буддхаккхеттам̣ винассати. буддхаккхеттам̣ на̄ма тивидхам̣ хоти джа̄тиккхеттам̣ а̄н̣а̄ккхеттам̣ висайаккхеттанти. таттха джа̄тиккхеттам̣ на̄ма дасасахассачаккава̄л̣апарийантам̣ хоти, йам̣ татха̄гатасса пат̣исандхигахан̣а̄дӣсу кампати. а̄н̣а̄ккхеттам̣ кот̣исахассачаккава̄л̣апарийантам̣, йаттха ратанасуттам̣ (кху. па̄. 6.1 а̄дайо; су. ни. 224 а̄дайо) кхандхапариттам̣ (а. ни. 4.67; чӯл̣ава. 251) дхаджаггапариттам̣ (сам̣. ни. 1.249). а̄т̣а̄на̄т̣ийапариттам̣ (дӣ. ни. 3.275 а̄дайо), морапариттанти (джа̄. 1.2.17-18) имесам̣ паритта̄нам̣ а̄нубха̄во ваттати. висайаккхеттам̣ анантамапарима̄н̣ам̣, йам̣ ‘‘йа̄вата̄ ва̄ пана а̄кан̇кхеййа̄’’ти вуттам̣. еваметесу тӣсу буддхаккхеттесу екам̣ а̄н̣а̄ккхеттам̣ винассати. тасмим̣ пана винассанте джа̄тиккхеттам̣ винат̣т̣хамева хоти. винассантан̃ча екатова винассати, сан̣т̣хахантампи екатова сан̣т̣хахати.

тӣн̣и сам̣ват̣т̣амӯла̄нӣти ра̄гадосамохасан̇кха̄та̄ни тӣн̣и сам̣ват̣т̣ака̄ран̣а̄ни. ра̄га̄дӣсу хи акусаламӯлесу уссаннесу локо винассати. татха̄ хи ра̄ге уссаннатаре аггина̄ винассати, досе уссаннатаре удакена, мохе уссаннатаре ва̄тена. кечи пана ‘‘досе уссаннатаре аггина̄, ра̄ге удакена̄’’ти ваданти.

тӣн̣и кола̄хала̄нӣти каппакола̄халам̣, буддхакола̄халам̣, чаккаваттикола̄халанти тӣн̣и кола̄хала̄ни. таттха ‘‘вассасатасахассаматтхаке каппут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма бхависсатӣ’’тиа̄дина̄ девата̄хи уггхоситасаддо каппакола̄халам̣ на̄ма хоти. ‘‘ито вассасатасахассаматтхаке локо винассиссати, меттам̣, ма̄риса̄, бха̄ветха карун̣ам̣ мудитам̣ упеккха’’нти мануссапатхе девата̄ гхосантийо чаранти. ‘‘вассасахассаматтхаке буддхо уппаджджиссатӣ’’ти буддхакола̄халам̣ на̄ма хоти. ‘‘ито вассасахассаматтхаке буддхо уппаджджитва̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно сан̇гхаратанена парива̄рито дхаммам̣ десенто вичариссатӣ’’ти девата̄ уггхосанти. ‘‘вассасатаматтхаке пана чаккаваттӣ уппаджджиссатӣ’’ти чаккаваттикола̄халам̣ на̄ма хоти. ‘‘ито вассасатаматтхаке саттаратанасампанно ча̄туддӣписсаро сахассапарива̄ро веха̄сан̇гамо чаккаваттӣ ра̄джа̄ уппаджджиссатӣ’’ти девата̄ уггхосанти.

ачират̣т̣хена на дхува̄ти удакабуббул̣а̄дайо вийа на чират̣т̣ха̄йита̄йа дхувабха̄варахита̄. асса̄сарахита̄ти супинаке пӣтапа̄нӣйам̣ вийа анулиттачанданам̣ вийа ча асса̄савирахита̄.

упакаппанамегхоти каппавина̄сакамегхам̣ сандха̄йа вадати. йасмин̃хи самайе каппо аггина̄ нассати, а̄дитова каппавина̄сакамаха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ кот̣исатасахассачаккава̄л̣е екамаха̄вассам̣ вассати. манусса̄ тут̣т̣хахат̣т̣ха̄ саббабӣджа̄ни нӣхаритва̄ вапанти. сассесу пана гокха̄йитакаматтесу джа̄тесу гадрабхаравам̣ раванто екабиндумпи на вассати, тада̄ паччхиннам̣ паччхиннамева вассам̣ хоти. тена̄ха ‘‘тада̄ никкхантабӣджам̣..пе… екабиндумпи дево на вассатӣ’’ти. ‘‘вассасатасахасса аччайена каппавут̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’тиа̄дина̄ девата̄хи вуттавачанам̣ сутва̄ йебхуййена манусса̄ ча бхуммадевата̄ ча сам̣вегаджа̄та̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мудучитта̄ хутва̄ метта̄дӣни пун̃н̃а̄нӣ катва̄ девалоке ниббаттанти, авӣчито пат̣т̣ха̄йа туччхо хотӣти.

пан̃ча бӣджаджа̄та̄нӣти мӯлабӣджам̣ кхандхабӣджам̣ пхал̣убӣджам̣ аггабӣджам̣ бӣджабӣджанти пан̃ча бӣджа̄ни джа̄та̄ни. таттха мӯлабӣджанти вача̄, вачаттам̣, халиддам̣, син̇гиверанти евама̄ди. кхандхабӣджанти ассаттхо, нигродхоти евама̄ди. пхал̣убӣджанти уччху, вел̣у, нал̣оти евама̄ди. аггабӣджанти аджджукам̣, пхан̣иджджаканти евама̄ди. бӣджабӣджанти вӣхиа̄ди пуббан̣н̣ан̃чева муггама̄са̄диапаран̣н̣ан̃ча. паччайантарасамава̄йе висадисуппаттийа̄ висесака̄ран̣абха̄вато руханасаматтхе са̄рапхале нирул̣хо бӣджа-саддо тадаттхасиддхийа̄ мӯла̄дӣсупи кесучи паваттатӣти мӯла̄дито ниваттанаттхам̣ екена бӣджа-саддена висесетва̄ вуттам̣ ‘‘бӣджабӣджа’’нти ‘‘рӯпарӯпам̣ (висуддхи. 2.449) дуккхадуккха’’нти (сам̣. ни. 4.327) йатха̄. йатха̄ пхалапа̄капарийанта̄ осадхируккха̄ вел̣укадалиа̄дайо.

йам̣ када̄чӣтиа̄дӣсу йанти нипа̄таматтам̣. када̄чӣти кисмин̃чи ка̄ле. карахачӣти тассева вевачанам̣. дӣгхасса аддхуноти дӣгхасса ка̄ласса. аччайена̄ти атиккамена. сесаметтха утта̄намева.

хириоттаппасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. нагаропамасуттаван̣н̣ана̄

67. татийе паччанте бхавам̣ паччантимам̣. ‘‘ратхо сӣлапариккха̄ро, джха̄наккхо чаккавӣрийо’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 5.4) вийа алан̇ка̄равачано париккха̄расаддоти а̄ха ‘‘нагара̄лан̇ка̄рехи алан̇ката’’нти. парива̄равачанопи ват̣т̣атийева ‘‘сатта сама̄дхипариккха̄ра̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 3.330) вийа. немам̣ вуччати тхамбха̄дӣхи анупатабхӯмиппадесоти а̄ха ‘‘гамбхӣраа̄ва̄т̣а̄’’ти, гамбхӣрам̣ бхӯмим̣ ануппавит̣т̣ха̄ти аттхо. сут̣т̣ху саннисӣда̄пита̄ти бхӯмим̣ никханитва̄ саммадева т̣хапита̄.

анупарийа̄йети етена̄ти анупарийа̄йо, сойева патхоти анупарийа̄йапатхо, парито па̄ка̄расса ануйа̄йамагго.

хаттхим̣ а̄роханти а̄роха̄пайанти ча̄ти хаттха̄роха̄ (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.163). йена хи пайогена пурисо хаттхино а̄роханайогго хоти, хаттхисса там̣ пайогам̣ видха̄йанта̄нам̣ саббесампетесам̣ гахан̣ам̣. тена̄ха ‘‘саббепӣ’’тиа̄ди. таттха хаттха̄чарийа̄ на̄ма йе хаттхино хаттха̄рохака̄нан̃ча сиккха̄пака̄. хаттхиведжджа̄ на̄ма хаттхибхисакка̄. хаттхибандха̄ на̄ма хаттхӣнам̣ па̄дараккхака̄. а̄ди-саддена хаттхӣнам̣ йавапада̄йака̄дике сан̇ган̣ха̄ти. асса̄роха̄ ратхика̄ти еттха̄пи есева найо. ратхе нийутта̄ ратхика̄. ратхараккха̄ на̄ма ратхасса а̄н̣ираккхака̄. дханум̣ ган̣ханти ган̣ха̄пенти ча̄ти дхануггаха̄, исса̄са̄ дханусиппасса сиккха̄пака̄ ча. тена̄ха ‘‘дхануа̄чарийа̄ исса̄са̄’’ти. челена челапат̣а̄ка̄йа йуддхе аканти гаччхантӣти челака̄ти а̄ха – ‘‘йе йуддхе джайаддхаджам̣ гахетва̄ пурато гаччхантӣ’’ти. йатха̄ татха̄ т̣хите сенике брӯхакаран̣авасена тато тато чалайанти учча̄лентӣти чалака̄. сакун̣аггхиа̄дайо вийа мам̣сапин̣д̣ам̣ парасена̄самӯхам̣ са̄хасикамаха̄йодхата̄йа чхетва̄ чхетва̄ дайанти уппатитва̄ гаччхантӣти пин̣д̣ада̄йака̄. дутийавикаппе пин̣д̣е дайанти джанасаммадде уппатанта̄ вийа гаччхантӣти пин̣д̣ада̄йака̄ти аттхо ведитаббо. уггатуггата̄ти тха̄маджавапараккама̄дивасена ативийа уггата̄, удагга̄ти аттхо. паккхандантӣти аттано вӣрасӯрабха̄вена асаджджама̄на̄ парасенам̣ анупависантӣти аттхо. тха̄маджавабалапараккама̄дисампаттийа̄ маха̄на̄га̄ вийа маха̄на̄га̄. екасӯра̄ти ека̄кисӯра̄ аттано сӯрабха̄венева ека̄кино хутва̄ йуджджханака̄. саджа̄лика̄ти саваммика̄. сарапаритта̄н̣анти чаммапарисиббитам̣ кхет̣акам̣, чаммамайам̣ ва̄ пхалакам̣. гхарада̄сайодха̄ти аттано да̄сайодха̄.

сампаккханданалаккхан̣а̄ти саддхеййаваттхуно еваметанти сампаккханданалаккхан̣а̄. сампаса̄даналаккхан̣а̄ти пасӣдитаббе ваттхусмим̣ пасӣданалаккхан̣а̄. окаппанасаддха̄ти оккантитва̄ паккхандитва̄ адхимуччанам̣. паса̄данӣйе ваттхусмим̣ пасӣданам̣ паса̄дасаддха̄. айам̣ анудхаммоти айам̣ наваннам̣ локуттарадхамма̄нам̣ ануломадхаммо. ниббида̄бахулоти уккан̣т̣хана̄бахуло. саддха̄ бандхати па̄тхеййанти саддха̄ на̄ма̄йам̣ саттасса маран̣авасена маха̄патхам̣ сам̣ваджато маха̄канта̄рам̣ пат̣ипаджджато маха̄видуггам̣ паккхандато па̄тхеййапут̣ам̣ бандхати, самбалам̣ виссаджджетӣти аттхо. саддхан̃хи уппа̄детва̄ да̄нам̣ дети, сӣлам̣ раккхати, упосатхакаммам̣ кароти. тенетам̣ вуттам̣ ‘‘саддха̄ бандхати па̄тхеййа’’нти. сирӣти иссарийам̣. иссарийе хи абхимукхӣбхӯте тхалатопи джалатопи бхога̄ а̄гаччхантийева. тенетам̣ вуттам̣ ‘‘сирӣ бхога̄нама̄сайо’’ти. саддха̄ дутийа̄ пурисасса хотӣти пурисасса девалоке, мануссалоке чева нибба̄нан̃ча гаччхантасса саддха̄ дутийа̄ хоти, саха̄йакиччам̣ са̄дхети. бхаттапут̣а̄дӣти а̄ди-саддена дутийика̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. анекасарасата̄ти анекасабха̄вата̄, анекакиччата̄ ва̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

нагаропамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. дхамман̃н̃ӯсуттаван̣н̣ана̄

68. чатуттхе суттагеййа̄дидхаммам̣ джа̄на̄тӣти дхамман̃н̃ӯ. тасса тассева суттагеййа̄дина̄ бха̄ситасса тадан̃н̃асса суттападаттхасса бодхакасса саддасса аттхакусалата̄васена аттхам̣ джа̄на̄тӣти аттхан̃н̃ӯ. ‘‘еттакомхи сӣлена сама̄дхина̄ пан̃н̃а̄йа̄’’ти евам̣ йатха̄ аттано пама̄н̣аджа̄нанавасена атта̄нам̣ джа̄на̄тӣти аттан̃н̃ӯ. пат̣иггахан̣апарибхогапарийесанависсаджджанесу маттам̣ джа̄на̄тӣти маттан̃н̃ӯ. ниддесе пана пат̣иггахан̣аматтан̃н̃ута̄йа ева парибхога̄диматтан̃н̃ута̄ пабодхита̄ хотӣти пат̣иггахан̣аматтан̃н̃ута̄ва дассита̄. ‘‘айам̣ ка̄ло уддесасса, айам̣ ка̄ло парипуччха̄йа, айам̣ ка̄ло йогасса адхигама̄йа̄’’ти евам̣ ка̄лам̣ джа̄на̄тӣти ка̄лан̃н̃ӯ. таттха пан̃ча васса̄ни уддесасса ка̄ло, даса парипуччха̄йа, идам̣ атисамба̄дхам̣, атиккхапан̃н̃асса та̄вата̄ ка̄лена тӣретум̣ асаккун̣еййатта̄ даса васса̄ни уддесасса ка̄ло, вӣсати парипуччха̄йа, тато парам̣ йоге каммам̣ ка̄таббам̣. кхаттийапариса̄дикам̣ ат̣т̣хавидхам̣ парисам̣ джа̄на̄тӣти парисан̃н̃ӯ. бхиккхупариса̄дикам̣ чатуббидхам̣, кхаттийапариса̄дикам̣ мануссапарисам̣йева пуна чатуббидхам̣ гахетва̄ ат̣т̣хавидхам̣ ваданти апаре. ниддесе панасса кхаттийапариса̄дичатуббидхапарисаггахан̣ам̣ нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. ‘‘имам̣ ме севантасса акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, тасма̄ айам̣ пуггало севитаббо, випарийа̄йато ан̃н̃о асевитаббо’’ти севитабба̄севитаббапуггалам̣ джа̄на̄тӣти пуггалапаропаран̃н̃ӯ. еван̃хи тесам̣ пуггала̄нам̣ паропарам̣ уккат̣т̣ханихӣнатам̣ джа̄на̄ти на̄ма. ниддесеписса севитабба̄севитаббапуггале вибха̄ванамева саман̣акатха̄катанти дат̣т̣хаббам̣.

дхамман̃н̃ӯсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5-6. па̄риччхаттакасутта̄диван̣н̣ана̄

69-70. пан̃чаме патитапала̄соти патитапатто. еттха пат̣хамам̣ пан̣д̣упала̄сатам̣, дутийам̣ паннапала̄сатан̃ча ватва̄ татийам̣ джа̄лакаджа̄тата̄, чатуттхам̣ кха̄ракаджа̄тата̄ ча па̄л̣ийам̣ вутта̄. дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣ пана маха̄говиндасуттаван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.294) имамева па̄л̣им̣ а̄харитва̄ дассентена пат̣хамам̣ пан̣д̣упала̄сатам̣, дутийам̣ паннапала̄сатан̃ча ватва̄ татийам̣ кха̄ракаджа̄тата̄, чатуттхам̣ джа̄лакаджа̄тата̄ ча дассита̄. еван̃хи таттха вуттам̣ – ‘‘па̄риччхаттаке пуппхама̄не екам̣ вассам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ гаччханти, те тасса пан̣д̣упала̄сабха̄вато пат̣т̣ха̄йа аттамана̄ хонти. йатха̄ха –

йасмим̣, бхиккхаве, самайе дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро, пан̣д̣упала̄со хоти, аттамана̄, бхиккхаве, дева̄ та̄ватим̣са̄ тасмим̣ самайе хонти ‘пан̣д̣упала̄со да̄ни па̄риччхаттако, ковил̣а̄ро, на чирассева паннапала̄со бхависсатӣ’ти. йасмим̣ самайе дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако, ковил̣а̄ро, паннапала̄со хоти, джа̄лакаджа̄то хоти, кха̄ракаджа̄то хоти, кут̣умалакаджа̄то хоти, коракаджа̄то хоти, аттамана̄, бхиккхаве, дева̄ та̄ватим̣са̄ тасмим̣ самайе хонти ‘коракаджа̄то да̄ни па̄риччхаттако ковил̣а̄ро, на чирассева саббапа̄липхулло бхависсатӣ’ти.

лӣнаттхаппака̄синийампи (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.294) еттха еваматтхо дассито – паннапала̄соти патитапатто. кха̄ракаджа̄тоти джа̄такхуддакамакул̣о. йе хи нӣлапаттака̄ ативийа кхуддака̄ макул̣а̄, те ‘‘кха̄рака̄’’ти вуччанти. джа̄лакаджа̄тоти техийева кхуддакамакул̣ехи джа̄таджа̄лако саббасо джа̄ло вийа джа̄то. кечи пана ‘‘джа̄лакаджа̄тоти екаджа̄ло вийа джа̄то’’ти аттхам̣ ваданти. па̄риччхаттако кира кха̄ракаггахан̣ака̄ле саббаттхакамева паллавико хоти, те часса паллава̄ пабхассарапава̄л̣аван̣н̣асамуджджала̄ хонти. тена со саббасо самуджджаланто тит̣т̣хати. кут̣умаладжа̄тоти сан̃джа̄тамаха̄макул̣о. коракаджа̄тоти сан̃джа̄тасӯчибхедо сампативикасама̄на̄ваттхо. саббапа̄липхуллоти саббасо пхуллитавикаситоти. айан̃ча ануккамо дӣгхабха̄н̣ака̄нам̣ вал̣ан̃джана̄нуккамена дассито, на еттха а̄чарийасса виродхо а̄сан̇китаббо.

кантанакава̄тоти дева̄нам̣ пун̃н̃акаммапаччайа̄ пуппха̄нам̣ чхинданакава̄то. кантатӣти чхиндати. сампат̣иччханакава̄тоти чхинна̄нам̣ чхинна̄нам̣ пуппха̄нам̣ сампат̣игган̣хакава̄то. чинантоти на̄на̄видхабхаттисаннивесавасена ничинам̣ каронто. ан̃н̃атарадевата̄нанти на̄маготтавасена апан̃н̃а̄тадевата̄нам̣. рен̣уват̣т̣ӣти рен̣усан̇гха̄то. кан̣н̣икам̣ а̄хачча̄ти судхамма̄йа кӯт̣ам̣ а̄хантва̄.

анупхаран̣а̄нубха̄воти кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно киттисаддасса йа̄ва брахмалока̄ анупхаран̣асан̇кха̄то а̄нубха̄во. паббаджджа̄нисситам̣ хотӣти паббаджджа̄йа чатупа̄рисуддхисӣлампи дасситамева̄ти адхиппа̄йо. пат̣хамаджджха̄насаннисситантиа̄дӣсупи имина̄ва найена аттхо ведитаббо. идха пана убхайато париччхедо хет̣т̣ха̄ сӣлато упари арахаттато ча париччхедасса дасситатта̄. тенетам̣ вуттанти тена ка̄ран̣ена етам̣ ‘‘чатупа̄рисуддхисӣлам̣ паббаджджа̄нисситам̣ хотӣ’’тиа̄дивачанам̣ вуттам̣. чхат̣т̣хам̣ утта̄намева.

па̄риччхаттакасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. бха̄вана̄суттаван̣н̣ана̄

71. саттаме аттхасса аса̄дхика̄ ‘‘бха̄ванам̣ анануйуттасса̄’’ти вуттатта̄. самбха̄ванаттхети ‘‘апи на̄ма евам̣ сийа̄’’ти викаппанаттхо самбха̄ванаттхо. еван̃хи локе силит̣т̣хавачанам̣ хотӣти екамева сан̇кхам̣ аватва̄ апара̄йа сан̇кха̄йа саддхим̣ вачанам̣ локе силит̣т̣хавачанам̣ хоти йатха̄ ‘‘две ва̄ тӣн̣и ва̄ удакапхусита̄нӣ’’ти. самма̄ адхисайита̄нӣти па̄да̄дӣхи аттана̄ несам̣ кин̃чи упагха̄там̣ акаронтийа̄ бахива̄та̄дипариссайапарихаран̣аттхам̣ саммадева упари сайита̄ни. упариаттхо хеттха адхи-саддо. утум̣ ган̣ха̄пентийа̄ти тесам̣ алласинехапарийа̄да̄наттхам̣ аттано ка̄йусма̄васена утум̣ ган̣ха̄пентийа̄. тена̄ха ‘‘усмӣката̄нӣ’’ти. самма̄ парибха̄вита̄нӣти саммадева саббасо куккут̣ава̄сана̄йа ва̄сита̄ни. тена̄ха ‘‘куккут̣агандхам̣ га̄ха̄пита̄нӣ’’ти. еттха ча самма̄париседанам̣ куккут̣агандхапарибха̄ванан̃ча самма̄адхисайанасамма̄париседананиппхаттийа̄ а̄нубха̄ваниппха̄дитанти дат̣т̣хаббам̣. самма̄адхисайаненева хи итарадвайам̣ иджджхати. на хи самма̄адхисайанато висум̣ самма̄париседанасса самма̄парибха̄ванасса ча ка̄ран̣ам̣ аттхи. тена пана саддхим̣йева итаресам̣ двиннампи иджджханато вуттам̣.

тивидхакирийа̄каран̣ена̄ти самма̄адхисайана̄дитивидхакирийа̄каран̣ена̄ти аттхо. кин̃ча̄пи ‘‘евам̣ ахо вата ме’’тиа̄дина̄ на иччха̄ уппаджджеййа ка̄ран̣асса пана сампа̄дитатта̄, атха кхо бхабба̄ва те абхиниббхиджджитунти йоджана̄. касма̄ бхабба̄ти а̄ха ‘‘те хи йасма̄ та̄йа̄’’тиа̄ди. сайампӣти ан̣д̣а̄ни. парин̣а̄манти парипа̄кам̣ бахиниккхаманайогйатам̣. йатха̄ капа̄ласса танута̄ а̄локасса анто пан̃н̃а̄йама̄насса ка̄ран̣ам̣, татха̄ капа̄ласса танута̄йа накхасикха̄мукхатун̣д̣ака̄нам̣ кхарата̄йа ча алласинехапарийа̄да̄нам̣ ка̄ран̣авачананти дат̣т̣хаббам̣. тасма̄ти а̄локасса анто пан̃н̃а̄йама̄нато сайан̃ча парипа̄кагататта̄.

опаммасампат̣ипа̄дананти опамматтхасса упамеййена саммадева пат̣ипа̄данам̣. танти опаммасампат̣ипа̄данам̣. еванти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рена. аттхена̄ти упамеййаттхена сам̣сандетва̄ саха йоджетва̄. сампа̄данена сампайуттадхаммавасена н̃а̄н̣асса тиккхабха̄во ведитаббо. н̃а̄н̣асса хи сабха̄вато сатинепаккато ча тиккхабха̄во, сама̄дхивасена кхарабха̄во, саддха̄васена виппасаннабха̄во. парин̣а̄мака̄лоти балававипассана̄ка̄ло. вад̣д̣хика̄лоти вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ка̄ло. ануломат̣т̣ха̄нийа̄ хи випассана̄ гахитагаббха̄ на̄ма тада̄ маггагаббхасса гахитатта̄. таджджа̄тиканти тасса випассана̄нуйогасса анурӯпам̣. саттха̄пи авиджджан̣д̣акосам̣ пахарати, десана̄пи винеййасанта̄нагатам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ пахарати, йатха̄т̣ха̄не т̣ха̄тум̣ на дети.

оламбакасан̇кха̄танти оламбакасуттасан̇кха̄там̣. ‘‘пала’’нти хи тасса суттасса на̄мам̣. ча̄ретва̄ да̄руно хет̣т̣ха̄ досаджа̄нанаттхам̣ усса̄петва̄. ган̣д̣ам̣ харатӣти палаган̣д̣оти етена ‘‘палена ган̣д̣аха̄ро палаган̣д̣оти паччхимападе уттарападалопена ниддесо’’ти дассети. гахан̣ат̣т̣ха̄нети хаттхена гахетаббат̣т̣ха̄не. саммадева кхипӣйанти етена ка̄йадуччарита̄дӣнӣти сан̇кхепо, паббаджджа̄ва сан̇кхепо паббаджджа̄сан̇кхепо. тена випассанам̣ ануйун̃джантасса пуггаласса аджа̄нантассева а̄сава̄нам̣ париккхайо идха випассана̄нисам̣соти адхиппето.

хемантикена ка̄ран̣абхӯтена, бхумматтхе ва̄ етам̣ каран̣авачанам̣, хемантикети аттхо. пат̣иппассамбхантӣти пат̣иппассаддхапхала̄ни хонти. тена̄ха ‘‘пӯтика̄ни бхавантӣ’’ти. маха̄самуддо вийа са̄санам̣ ага̄дхагамбхӣрабха̄вато. на̄ва̄ вийа йога̄вачаро махогхуттарато. парийа̄йанам̣ вийа̄ти парито апара̄парам̣ йа̄йанам̣ вийа. кхаджджама̄на̄нанти кха̄дантена вийа удакена кхепийама̄набандхана̄нам̣. танубха̄воти парийут̣т̣ха̄напаваттийа̄ асаматтхата̄йа дуббалабха̄во. випассана̄н̃а̄н̣апӣтипа̄моджджехӣти випассана̄н̃а̄н̣асамут̣т̣хитехи пӣтипа̄моджджехи. оккха̄йама̄нети випассана̄каммат̣т̣ха̄не вӣтхиппат̣ипа̄т̣ийа̄ оккха̄йама̄не, пат̣исан̇кха̄нупассана̄йа ва̄ оккха̄йама̄не. сан̇кха̄рупеккха̄йа паккха̄йама̄не. дуббалата̄ дӣпита̄ ‘‘аппакасиренева сам̣йоджана̄ни пат̣иппассамбханти, пӯтика̄ни бхавантӣ’’ти вуттатта̄.

бха̄вана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8-9. аггиккхандхопамасутта̄диван̣н̣ана̄

72-73. ат̣т̣хаме пассатха нӯти апи пассатха. махантанти випулам̣. аггиккхандханти аггисамӯхам̣. а̄диттанти падиттам̣. сампаджджалитанти самантато паджджалитам̣ аччивиппхулин̇га̄ни мун̃чантам̣. саджотибхӯтанти самантато ут̣т̣хита̄хи джа̄ла̄хи екаппабха̄самудайабхӯтам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃атха̄ти там̣ ида̄ни майа̄ вуччама̄наттхам̣ ким̣ ман̃н̃атха̄ти ануматиггахан̣аттхам̣ пуччхати. йадеттха саттха̄ аггиккхандха̄лин̇ганам̣ кан̃н̃а̄лин̇ганан̃ча а̄неси, таматтхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘а̄рочайа̄мӣ’’тиа̄дима̄ха.

дуссӣласса̄ти ниссӣласса сӣлавирахитасса. па̄падхаммасса̄ти дуссӣлатта̄ ева хӣнаджджха̄сайата̄йа ла̄макасабха̄васса. асучисан̇кассарасама̄ча̄расса̄ти апарисуддхата̄йа асучи хутва̄ сан̇ка̄йа саритаббасама̄ча̄расса. дуссӣло хи кин̃чидева аса̄руппам̣ дисва̄ ‘‘идам̣ асукена катам̣ бхависсатӣ’’ти паресам̣ а̄сан̇ка̄ хоти. кеначидева каран̣ӣйена мантайанте бхиккхӯ дисва̄ ‘‘каччи ну кхо име майа̄ катакаммам̣ джа̄нитва̄ мантентӣ’’ти аттанойева сан̇ка̄йа саритаббасама̄ча̄ро. пат̣иччханнакаммантасса̄ти ладжджитаббата̄йа пат̣иччха̄детаббакаммантасса. ассаман̣асса̄ти на саман̣асса. сала̄каггахан̣а̄дӣсу ‘‘ахампи саман̣о’’ти миччха̄пат̣ин̃н̃а̄йа саман̣апат̣ин̃н̃асса. асет̣т̣хача̄рита̄йа абрахмача̄рисса. упосатха̄дӣсу ‘‘ахампи брахмача̄рӣ’’ти миччха̄пат̣ин̃н̃а̄йа брахмача̄рипат̣ин̃н̃асса. пӯтина̄ каммена сӣлавипаттийа̄ анто анупавит̣т̣хатта̄ антопӯтикасса. чхадва̄рехи ра̄га̄дикилеса̄нуссаванена тинтатта̄ авассутасса. сан̃джа̄тара̄га̄дикачаваратта̄ сӣлавантехи чхад̣д̣етаббатта̄ ча касамбуджа̄тасса.

ва̄лараджджуйа̄ти ва̄лехи катараджджуйа̄. са̄ хи кхаратара̄ хоти. гхам̣сеййа̄ти матханавасена гхам̣сеййа. теладхота̄йа̄ти телена нисита̄йа. паччорасминти патиурасмим̣, абхимукхе урамаджджхети адхиппа̄йо. айосан̇куна̄ти сан̣д̣а̄сена. пхен̣уддехаканти пхен̣ам̣ уддехетва̄ уддехетва̄, анекава̄рам̣ пхен̣ам̣ ут̣т̣ха̄петва̄ти аттхо. еваметтха сан̇кхепато па̄л̣иван̣н̣ана̄ ведитабба̄. навамам̣ утта̄намева.

аггиккхандхопамасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. аракасуттаван̣н̣ана̄

74. дасаме париттанти иттарам̣. тена̄ха ‘‘аппам̣ тхока’’нти. пабандха̄нупаччхедасса паччайабха̄во идха джӣвитасса расо киччанти адхиппетанти а̄ха ‘‘сарасапариттата̄йапӣ’’ти. тададхӣнавуттита̄йапи хи ‘‘йо, бхиккхаве, чирам̣ джӣвати, со вассасатам̣ аппам̣ ва̄ бхиййо’’ти вачанато париттам̣ кхан̣апариттата̄йапи. параматтхато хи атипаритто сатта̄нам̣ джӣвитаккхан̣о екачиттаккхан̣аппаваттиматтойева. йатха̄ на̄ма ратхачаккам̣ паваттама̄нампи екенева немиппадесена паваттати, тит̣т̣хама̄нампи екенева тит̣т̣хати, евамевам̣ екачиттаккхан̣икам̣ сатта̄нам̣ джӣвитам̣ тасмим̣ читте нируддхаматте сатто нируддхоти вуччати. йатха̄ха ‘‘атӣте читтаккхан̣е джӣвиттха на джӣвати на джӣвиссати. ана̄гате читтаккхан̣е на джӣвиттха на джӣвати джӣвиссати. паччуппанне читтаккхан̣е на джӣвиттха джӣвати на джӣвиссати.

‘‘джӣвитам̣ аттабха̄во ча, сукхадуккха̄ ча кевала̄;

екачиттасама̄йутта̄, лахусо ваттате кхан̣о.

‘‘йе нируддха̄ марантасса, тит̣т̣хама̄насса ва̄ идха;

саббепи садиса̄ кхандха̄, гата̄ аппат̣исандхика̄.

‘‘аниббаттена на джа̄то, паччуппаннена джӣвати;

читтабхан̇га̄ мато локо, пан̃н̃атти параматтхийа̄’’ти. (маха̄ни. 10);

лахусанти лахукам̣. тена̄ха ‘‘лахум̣ уппаджджитва̄ нируджджханато лахуса’’нти. париттам̣ лахусанти убхайам̣ панетам̣ аппакасса вевачанам̣. йан̃хи аппакам̣, там̣ париттан̃чева лахукан̃ча хоти. идха пана а̄йуно адхиппетатта̄ рассанти вуттам̣ хоти. манта̄йанти каран̣аттхе етам̣ бхуммавачананти а̄ха ‘‘манта̄йа боддхаббам̣, пан̃н̃а̄йа джа̄нитаббанти аттхо’’ти. манта̄йанти ва̄ мантеййанти вуттам̣ хоти, мантетаббам̣ манта̄йа упапариккхитаббанти аттхо. пан̃н̃а̄йа джа̄нитаббанти джа̄нитаббам̣ джӣвитасса париттабха̄во бахудуккха̄дибха̄во. джа̄нитва̄ ча пана саббапалибодхе чхиндитва̄ каттаббам̣ кусалам̣, чаритаббам̣ брахмачарийам̣. йасма̄ иттхи джа̄тасса амаран̣ам̣, аппам̣ ва̄ бхиййо вассасатато упари аппам̣ ан̃н̃ам̣ вассасатам̣ аппатва̄ вӣсам̣ ва̄ тим̣сам̣ ва̄ чатта̄лӣсам̣ ва̄ пан̣н̣а̄сам̣ ва̄ сат̣т̣хи ва̄ васса̄ни джӣвати, евам̣дӣгха̄йуко пана атидуллабхо. ‘‘асуко хи евам̣ чирам̣ джӣватӣ’’ти таттха таттха гантва̄ дат̣т̣хаббо хоти. таттха виса̄кха̄ упа̄сика̄ вӣсасатам̣ джӣвати, татха̄ поккхараса̄тибра̄хман̣о, брахма̄йубра̄хман̣о, ба̄варийабра̄хман̣о, а̄нандаттхеро, маха̄кассапаттхероти. ануруддхаттхеро пана вассасатан̃чева пан̣н̣а̄сан̃ча васса̄ни. ба̄кулаттхеро вассасатан̃чева сат̣т̣хи ча васса̄ни, айам̣ саббадӣгха̄йуко, сопи две вассасата̄ни на джӣви.

аракасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

маха̄ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.