4.пуггаласуттаван̣н̣ана̄

14. дутийасса чатуттхе убхато убхайатха̄, убхато убхохи бха̄гехи вимуттоти убхатобха̄гавимутто екадесасарӯпекасесанайена. двӣхи бха̄гехӣти каран̣е ниссакке четам̣ бахувачанам̣. а̄вуттиа̄дивасена айам̣ нийамо ведитабботи а̄ха ‘‘арӯпасама̄паттийа̄’’тиа̄ди. етена ‘‘сама̄паттийа̄ виккхамбханавимоккхена, маггена самуччхедавимоккхена вимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто’’ти евам̣ паватто типит̣акачӯл̣ана̄гаттхерава̄до, ‘‘на̄мака̄йато рӯпака̄йато ча вимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто’’ти евам̣ паватто типит̣акамаха̄раккхитаттхерава̄до, ‘‘сама̄паттийа̄ виккхамбханавимоккхена екава̄рам̣, маггена самуччхедавимоккхена екава̄рам̣ вимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто’’ти евам̣ паватто типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхерава̄до ча̄ти имесам̣ тин̣н̣ампи тхерава̄да̄нам̣ екаджджхам̣ сан̇гахо катоти дат̣т̣хаббам̣. еттха ча пат̣хамава̄де двӣхи бха̄гехи вимутто убхатобха̄гавимутто вутто, дутийава̄де убхато бха̄гато вимуттоти убхатобха̄гавимутто, татийава̄де двӣхи бха̄гехи две ва̄ре вимуттоти айаметесам̣ висесоти. вимуттоти килесехи вимутто, килесавиккхамбханасамуччхеданехи ва̄ ка̄йато вимуттохи аттхо.

соти убхатобха̄гавимутто. ка̄ман̃четтха рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нампи арӯпа̄вачараджджха̄нам̣ вийа дуван̇гикам̣ а̄нен̃джаппаттанти вуччати. там̣ пана падат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ арахаттам̣ патто убхатобха̄гавимутто на̄ма на хоти рӯпака̄йато авимуттатта̄. тан̃хи килесака̄йатова вимуттам̣, на рӯпака̄йато, тасма̄ тато вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ патто убхатобха̄гавимутто на хотӣти а̄ха ‘‘чатуннам̣ арӯпа…пе… пан̃чавидхо хотӣ’’ти. арӯпасама̄паттӣнанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. арахаттам̣ паттаана̄га̄миноти бхӯтапуббагатийа̄ вуттам̣. на хи арахаттам̣ патто ана̄га̄мӣ на̄ма хоти. ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дике ниродхасама̄паттианте ат̣т̣ха вимоккхе ватва̄ –

‘‘йато ча кхо, а̄нанда, бхиккху име ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати, а̄нанда, бхиккху убхатобха̄гавимутто’’ти –

йадипи маха̄нида̄не (дӣ. ни. 2.130) вуттам̣, там̣ пана убхатобха̄гавимуттасет̣т̣хавасена вуттанти, идха пана саббаубхатобха̄гавимутте сан̇гахан̣аттхам̣ ‘‘пан̃чавидхо хотӣ’’ти ватва̄ ‘‘па̄л̣и панеттха…пе… ат̣т̣хавимоккхала̄бхино васена а̄гата̄’’ти а̄ха. маджджхиманика̄йе пана кӣт̣а̄гирисутте (ма. ни. 2.182) –

‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало убхатобха̄гавимутто? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало йе те санта̄ вимоккха̄ атиккамма рӯпе а̄руппа̄, те ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало убхатобха̄гавимутто’’ти –

арӯпасама̄паттивасена чатта̄ро убхатобха̄гавимутта̄, сет̣т̣хо ча вутто вутталаккхан̣ӯпапаттито. йатха̄вуттесу хи пан̃часу пурима̄ чатта̄ро сама̄паттисӣсам̣ ниродхам̣ на сама̄паджджантӣти парийа̄йена убхатобха̄гавимутта̄ на̄ма. ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ ана̄га̄мӣ там̣ сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ паттоти ниппарийа̄йена убхатобха̄гавимуттасет̣т̣хо на̄ма.

катамо ча пуггалотиа̄ди пуггалапан̃н̃аттипа̄л̣и. таттха катамоти пуччха̄вачанам̣. пуггалоти аса̄дха̄ран̣ато пуччхитаббавачанам̣. идха̄ти идхасмим̣ са̄сане. екаччоти еко. ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихаратӣти ат̣т̣ха сама̄паттийо сама̄паджджитва̄ на̄мака̄йато пат̣илабхитва̄ вихарати. пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣти випассана̄пан̃н̃а̄йа сан̇кха̄рагатам̣, маггапан̃н̃а̄йа чатта̄ри сачча̄ни пасситва̄ чатта̄ропи а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. дисва̄ти дассанахету. на хи а̄саве пан̃н̃а̄йа пассанти, дассанака̄ран̣а̄ пана париккхӣн̣а̄ дисва̄ париккхӣн̣а̄ти вутта̄ дассана̄йаттапариккхайатта̄. еван̃хи дассанам̣ а̄сава̄нам̣ кхайасса пуримакирийа̄бха̄вена вуттам̣.

пан̃н̃а̄вимуттоти висесато пан̃н̃а̄йа ева вимутто, на тасса адхит̣т̣ха̄набхӯтена ат̣т̣хавимоккхасан̇кха̄тена са̄тисайена сама̄дхина̄ти пан̃н̃а̄вимутто. йо арийо анадхигатаат̣т̣хавимоккхо саббасо а̄савехи вимутто, тассетам̣ адхивачанам̣. адхигатепи хи рӯпаджджха̄навимоккхе на со са̄тисайасама̄дхинисситоти на тасса васена убхатобха̄гавимуттата̄ хотӣти вуттова̄йаматтхо. арӯпаджджха̄несу пана екасмимпи сати убхатобха̄гавимуттойева на̄ма хоти. тена хи ат̣т̣хавимоккхекадесена там̣на̄мада̄насаматтхена ат̣т̣хавимоккхала̄бхӣтвева вуччати. самуда̄йе хи паватто воха̄ро авайавепи диссати йатха̄ там̣ ‘‘саттисайо’’ти анавасесато а̄сава̄нам̣ париккхӣн̣атта̄. ат̣т̣хавимоккхапат̣иккхепавасенева на екадесабхӯтарӯпаджджха̄наппат̣иккхепавасена. еван̃хи арӯпаджджха̄некадеса̄бха̄вепи ат̣т̣хавимоккхапат̣иккхепо на хотӣти сиддхам̣ хоти. арӯпа̄вачараджджха̄несу хи екасмимпи сати убхатобха̄гавимуттойева на̄ма хоти.

пхут̣т̣хантам̣ саччхикатоти пхут̣т̣ха̄нам̣ анто пхут̣т̣ханто, пхут̣т̣ха̄нам̣ арӯпаджджха̄на̄нам̣ анантаро ка̄лоти адхиппа̄йо. аччантасам̣йоге четам̣ упайогавачанам̣. там̣ пхут̣т̣ха̄нантарака̄ламева саччхика̄таббам̣ саччхикато саччхикаран̣ӯпа̄йена̄ти вуттам̣ хоти, бха̄ванапум̣сакам̣ ва̄ етам̣ ‘‘екамантам̣ нисӣдӣ’’тиа̄дӣсу вийа. йо хи арӯпаджджха̄нена рӯпака̄йато на̄мака̄йекадесато ча виккхамбханавимоккхена вимутто, тена ниродхасан̇кха̄то вимоккхо а̄лочито пака̄сито вийа хоти, на пана ка̄йена саччхикато. ниродхам̣ пана а̄рамман̣ам̣ катва̄ екаччесу а̄савесу кхепитесу тена со саччхикато хоти, тасма̄ со саччхика̄таббам̣ ниродхам̣ йатха̄а̄лочитам̣ на̄мака̄йена саччхи каротӣти ‘‘ка̄йасаккхӣ’’ти вуччати, на ту ‘‘вимутто’’ти екачча̄нам̣ а̄сава̄нам̣ апариккхӣн̣атта̄. тена̄ха ‘‘джха̄напхассам̣ пат̣хамам̣ пхусати, паччха̄ ниродхам̣ нибба̄нам̣ саччхикаротӣ’’ти. айам̣ чатуннам̣ арӯпасама̄паттӣнам̣ екекато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммаситва̄ ка̄йасаккхибха̄вам̣ патта̄нам̣ чатуннам̣, ниродха̄ вут̣т̣ха̄йа аггамаггаппаттаана̄га̄мино ча васена убхатобха̄гавимутто вийа пан̃чавидхо на̄ма хотӣти вуттам̣ абхидхаммат̣ӣка̄йам̣ (пу. па. мӯлат̣ӣ. 24) ‘‘ка̄йасаккхимхипи есева найо’’ти. екачче а̄сава̄ти хет̣т̣химамаггаваджджха̄ а̄сава̄.

дит̣т̣хантам̣ паттоти дассанасан̇кха̄тасса сота̄паттимагган̃а̄н̣асса анантарам̣ паттоти вуттам̣ хоти. ‘‘дит̣т̣хатта̄ патто’’типи па̄т̣хо. етена чатусаччадассанасан̇кха̄та̄йа дит̣т̣хийа̄ ниродхасса паттатам̣ дӣпети. тена̄ха ‘‘дуккха̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄ди. таттха пан̃н̃а̄йа̄ти маггапан̃н̃а̄йа. пат̣хамапхалат̣т̣хато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аггамаггат̣т̣ха̄ дит̣т̣хиппатто. тена̄ха ‘‘сопи ка̄йасаккхӣ вийа чхаббидхо хотӣ’’ти. йатха̄ пана пан̃н̃а̄вимутто, евам̣ айампи суккхавипассако чатӯхи арӯпаджджха̄нехи вут̣т̣ха̄йа дит̣т̣хиппаттабха̄ваппатта̄ чатта̄ро ча̄ти пан̃чавидхо хотӣти ведитаббо. саддха̄вимуттепи есева найо. идам̣ дуккханти еттакам̣ дуккхам̣, на ито уддхам̣ дуккханти. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти т̣хапетва̄ тан̣хам̣ упа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣ дуккхасаччанти йа̄тха̄вато паджа̄на̄ти. йасма̄ пана тан̣ха̄ дуккхам̣ джанети ниббаттети, тато там̣ дуккхам̣ самудети, тасма̄ нам̣ ‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йасма̄ пана идам̣ дуккхан̃ча самудайо ча нибба̄нам̣ патва̄ нируджджхати, аппаваттим̣ гаччхати, тасма̄ на ‘‘айам̣ дуккханиродхо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. арийо пана ат̣т̣хан̇гико магго там̣ дуккханиродхам̣ гаччхати, тена там̣ ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. етта̄вата̄ на̄на̄ккхан̣е саччававаттха̄нам̣ дасситам̣. ида̄ни там̣ екаккхан̣е дассетум̣ ‘‘татха̄гатаппаведита̄’’тиа̄ди вуттам̣. татха̄гатаппаведита̄ти татха̄гатена бодхиман̣д̣е пат̣ивиддха̄ видита̄ па̄кат̣а̄ ката̄. дхамма̄ти чатусаччадхамма̄. водит̣т̣ха̄ хонтӣти судит̣т̣ха̄. вочарита̄ти сучарита̄, пан̃н̃а̄йа сут̣т̣ху чара̄пита̄ти аттхо. айанти айам̣ еварӯпо пуггало дит̣т̣хиппаттоти.

саддха̄йа вимуттоти саддаханавасена вимутто. етена саббатха̄ авимуттассапи саддха̄маттена вимуттабха̄вам̣ дассети. саддха̄вимуттоти ва̄ саддха̄йа адхимуттоти аттхо. ким̣ пана несам̣ килесаппаха̄не на̄наттам̣ аттхӣти? наттхи. атха касма̄ саддха̄вимутто дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄тӣти? а̄гаманӣйана̄наттена. дит̣т̣хиппатто хи а̄гаманамхи килесе виккхамбхенто аппадуккхена акасирена акиламантова саккоти виккхамбхитум̣, саддха̄вимутто пана дуккхена касирена киламанто саккоти виккхамбхитум̣, тасма̄ саддха̄вимутто дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄ти. тена̄ха ‘‘етасса хӣ’’тиа̄ди. саддахантасса̄ти ‘‘екам̣сато айам̣ пат̣ипада̄ килесаккхайам̣ а̄вахати самма̄самбуддхена бха̄ситатта̄’’ти евам̣ саддахантасса. йасма̄ панасса аничча̄нупассана̄дӣхи ниччасан̃н̃а̄паха̄навасена бха̄вана̄йа пуббена̄парам̣ висесам̣ пассато таттха таттха паччаккхата̄пи аттхи, тасма̄ вуттам̣ ‘‘саддахантасса вийа̄’’ти. сесапададвайам̣ тассева вевачанам̣. еттха ча пуббабха̄гамаггабха̄вана̄ти вачанена а̄гаманӣйана̄наттена дит̣т̣хиппаттасаддха̄вимутта̄нам̣ пан̃н̃а̄на̄наттам̣ хотӣти дасситам̣. абхидхаммат̣т̣хакатха̄йампи (пу. па. ат̣т̣ха. 28) ‘‘несам̣ килесаппаха̄не на̄наттам̣ наттхи, пан̃н̃а̄йа на̄наттам̣ аттхийева̄’’ти ватва̄ ‘‘а̄гаманӣйана̄наттенева саддха̄вимутто дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄тӣти саннит̣т̣ха̄нам̣ ката’’нти вуттам̣.

а̄рамман̣ам̣ йа̄тха̄вато дха̄рети авадха̄ретӣти дхаммо, пан̃н̃а̄. там̣ пан̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ дхаммам̣ адхиматтата̄йа пуббан̇гамам̣ хутва̄ паваттам̣ ануссаратӣти дхамма̄нуса̄рӣ. тена̄ха ‘‘дхаммо’’тиа̄ди. пан̃н̃а̄пуббан̇гаманти пан̃н̃а̄падха̄нам̣. ‘‘саддхам̣ ануссарати, саддха̄пуббан̇гамам̣ маггам̣ бха̄ветӣ’’ти имаматтхам̣ есева найоти атидисати. пан̃н̃ам̣ ва̄хетӣти пан̃н̃а̄ва̄хӣ, пан̃н̃ам̣ са̄тисайам̣ паваттетӣти аттхо. тена̄ха ‘‘пан̃н̃а̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄ветӣ’’ти. пан̃н̃а̄ ва̄ пуггалам̣ ва̄хети нибба̄на̄бхимукхам̣ гаметӣти пан̃н̃а̄ва̄хӣ. саддха̄ва̄хӣти еттха̄пи имина̄ найенева аттхо ведитаббо. убхатобха̄гавимутта̄дикатха̄ти убхатобха̄гавимутта̄дӣсу а̄гаманато пат̣т̣ха̄йа ваттаббакатха̄. тасма̄ти висуддхимагге (висуддхи. 2.773, 889) вуттатта̄. тато ева висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 2.773) вуттанайенева четтха аттхо ведитаббо.

пуггаласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.